RKT-15/2009

1 DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dnia 08. 06. 2009r. RKT – 61 – 05/09/AD DECYZJA Nr RKT - 15 /2009 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z pó ź n. zm.) i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939), - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, przeciwko Gminie Rybnik, I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów praktyk ę stosowan ą przez Gmin ę Rybnik polegaj ą c ą na nierespektowaniu 50% ulg przy cenach za przejazdy ś rodkami komunikacji miejskiej przys ł uguj ą cych: - kombatantom i innym osobom uprawnionym na mocy art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach b ę d ą cych ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t. j. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), - studentom na mocy art. 188 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wy ż szym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.), co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 07. 08. 2008r.; II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nak ł ada si ę Gmin ę Rybnik kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 35 459 z ł (s ł ownie: trzydziestu pi ę ciu tysi ę cy czterystu pi ęć dziesi ę ciu dziewi ę ciu z ł otych), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa, z tytu ł u naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji; III. Na podstawie art. 77 ust. 1 w zwi ą zku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obci ąż a si ę Gmin ę Rybnik kosztami opisanego na wst ę pie post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowi ą zuje si ę tego przedsi ę biorc ę do zwrotu Prezesowi Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów post ę powania w kwocie 28 z ł (s ł ownie: dwudziestu o ś miu z ł otych). Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej tak ż e Prezesem Urz ę du) przeprowadzono post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie dzia ł alno ś ci Gminy Rybnik (zwanej dalej tak ż e Gmin ą lub Przedsi ę biorc ą ). W zwi ą zku z podejrzeniem, ż e 2 dzia ł ania Przedsi ę biorcy mog ą by ć niezgodne z obowi ą zuj ą cymi przepisami prawa w zakresie wskazanym w sentencji tej Decyzji, wszcz ę to z urz ę du przedmiotowe post ę powanie administracyjne w sprawie stosowania przez Gmin ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. W jego toku Przedsi ę biorca ustosunkowa ł si ę do postawionych mu zarzutów, poinformowa ł o dokonanych zmianach, jak i przedstawi ł niezb ę dne dokumenty. W tych okoliczno ś ciach zawiadomiono go o zako ń czeniu zbierania materia ł u dowodowego. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: Gmina Rybnik wykonuj ą c swoje ustawowe zadania wynikaj ą ce z ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorz ą dzie gminnym (tekst jedn. Dz. U. 2001 r. Nr 142 poz. 1591 z pó ź n. zm.) ustala poprzez rad ę miasta ceny biletów obowi ą zuj ą ce w komunikacji miejskiej organizowanej przez Zarz ą d Transportu Zbiorowego (zwany dalej tak ż e ZTZ) b ę d ą cy jednostk ą organizacyjn ą miasta (dowód: krata nr 4). ZTZ dzia ł a w formie jednostki bud ż etowej (dowód: karta nr 34). Uchwa łą Nr 804/XLIX/2006 Rady Miasta Rybnika z dnia 13 wrze ś nia 2006 w sprawie: regulaminu przewozu osób i baga ż u oraz wysoko ś ci op ł at w komunikacji miejskiej organizowanej przez Zarz ą d Transportu Zbiorowego przyj ę to „Regulamin przewozu osób, baga ż u lub zwierz ą t oraz wysoko ś ci op ł at w komunikacji miejskiej organizowanej przez Zarz ą d Transportu Zbiorowego w Rybniku” (zwany dalej tak ż e regulaminem z 2006r., dowód: karty nr 4 – 8). Regulamin ten obowi ą zywa ł od dnia 18. 11. 2006r. (dowód: karta nr 3) i by ł przeznaczony dla sieci komunikacyjnej organizowanej przez ZTZ. Za łą cznik do ww. uchwa ł y z 2006r. stanowi cennik (dowód: karta nr 9). Zgodnie z zapisami regulaminu z 2006r. i cennika z 2006r. pasa ż erowie mogli podró ż owa ć ś rodkami komunikacji zbiorowej na podstawie wa ż nej „e-Karty”, biletu jednorazowego lub wymienionych w regulaminie dokumentów upowa ż niaj ą cych do korzystania z ulg lub zwolnie ń z op ł at za przejazd. W ww. cenniku ustalono nast ę puj ą ce wysoko ś ci op ł at: TABELA NR 1 L. p. NAZWA CENA bilety jednorazowe 1. Bilet jednorazowy normalny I strefa 3,00 2. Bilet jednorazowy ulgowy I strefa 1,50 3. Bilet jednorazowy normalny II strefa 4,00 4. Bilet jednorazowy ulgowy II strefa 2,00 e-karty 5. Przejazd nast ę pnym autobusem w ci ą gu 15 minut od zarejestrowania wyj ś cia w poprzednim autobusie, oba przejazdy w granicach Miasta Rybnik – bilet normalny i ulgowy 1,00 6. Przejazd autobusem nie przekraczaj ą cy 2 przystanków w granicach Miasta Rybnika – bilet normalny i ulgowy 1,00 7. Przejazd autobusem dowolnej linii powy ż ej 2 przystanków w granicach Miasta Rybnika – bilet normalny 2,10 8. Przejazd autobusem dowolnej linii powy ż ej 2 przystanków w granicach Miasta Rybnika – bilet ulgowy 1,20 9. Przejazd autobusem dowolnej linii w I strefie poza granicami Miasta Rybnika – bilet normalny 2,20 10 Przejazd autobusem dowolnej linii w I strefie poza granicami Miasta Rybnika – bilet ulgowy 1,20 11 Przejazd autobusem dowolnej linii II strefy z przekroczeniem 2,80 3 przystanku granicznego – bilet normalny 12 Przejazd autobusem dowolnej linii II strefy z przekroczeniem przystanku granicznego – bilet ulgowy 1,50 e-karty: bilety okresowe Strefa I Strefa II 13 Bilet okresowy 15 dniowy normalny 46 60 14 Bilet okresowy 15 dniowy ulgowy 23 30 15 Bilet okresowy 30 dniowy normalny 70 90 16 Bilet okresowy 30 dniowy ulgowy 40 50 17 Bilet gimnazjalny (przejazd gimbusem dla nieuprawnionych do bezp ł atnych przejazdów) 10 10 50% ulgi na przejazdy Przedsi ę biorca respektowa ł jedynie w przypadku biletów jednorazowych (poz. 1 – 4) oraz okresowych 15-dniowych (e-Karty, poz. 13 – 14). W przypadku korzystania przez konsumentów z e-Kart cena biletu normalnego i ulgowego za przejazd nast ę pnym autobusem w ci ą gu 15 minut od zarejestrowania wyj ś cia w poprzednim autobusie oraz za przejazd autobusem nie przekraczaj ą cy 2 przystanków w granicach Miasta Rybnika by ł a jednakowa i okre ś lono j ą na poziomie 1 z ł (poz. 5 i 6). Przy przejazdach autobusem dowolnej linii powy ż ej 2 przystanków w granicach Miasta Rybnika ulga liczona na podstawie cen przedstawionych w poz. 7 i 8 tabeli wynios ł a 42,9%. Przy przejazdach autobusem dowolnej linii w I strefie poza granicami Miasta Rybnika ulga liczona na podstawie cen przedstawionych w poz. 9 i 10 tabeli wynios ł a 45,5 %. Przy przejazdach autobusem dowolnej linii II strefy z przekroczeniem przystanku granicznego, ulga liczona na podstawie cen przedstawionych w poz. 11 i 12 tabeli wynios ł a 46,4 %. Bilety okresowe sprzedawano wy łą cznie, jako e-Karty. Ulga przy cenie biletu ulgowego uprawniaj ą cego do przejazdu w ci ą gu 30 dni, liczona w odniesieniu do ceny biletu normalnego tego samego rodzaju (poz. 16 i 15 w tabeli) wynios ł a w strefie I 42,9%, a w strefie II 44,4%. Zasady korzystania z e-Kart okre ś lono w „Warunkach technicznych korzystania z elektronicznej karty miejskiej e-Karty w autobusach komunikacji miejskiej ZTZ w Rybniku” (zwanych dalej tak ż e warunkami korzystania z e-Kart, dowód: karty nr 15 – 17), które wprowadzono w ż ycie na mocy Zarz ą dzenia Nr 554/2006 Prezydenta Miasta Rybnika z dnia 9 listopada 2006r. w sprawie: warunków technicznych pos ł ugiwania si ę Elektroniczn ą Kart ą Miejsk ą (dowód: karta nr 14). W pkt. I warunków korzystania z e-Kart zapisano, ż e elektroniczna karta miejska, czyli e-Karta, zast ę puje dotychczasowe bilety okresowe i jednorazowe. W systemie funkcjonuj ą dwa rodzaje kart, tj. karty imienne i na okaziciela. Nast ę pnie, Zarz ą dzeniem nr 282/2007 Prezydenta Miasta Rybnika z dnia 15 czerwca 2007r. (dowód: karta nr 18), wprowadzono w ż ycie z dniem 15 czerwca 2007r. nowe „Warunki techniczne korzystania z elektronicznej karty miejskiej e-Karty w autobusach komunikacji miejskiej ZTZ w Rybniku” (dowód: karty nr 19 – 21). W dokumencie tym zapisano, ż e e- Karta mo ż e by ć no ś nikiem biletu jednorazowego, jak i okresowego. Uchwa łą Nr 363/XXIX/2008 Rady Miasta Rybnika z dnia 26 czerwca 2008r. w sprawie: zmian cennika op ł at w komunikacji miejskiej organizowanej przez Zarz ą d Transportu zbiorowego w Rybniku b ę d ą cy jednostk ą organizacyjn ą Miasta Rybnik, która wesz ł a w ż ycie z dniem 7 sierpnia 2008r. (dowód: karty nr 22 i 25), postanowiono o przyj ę ciu nowego cennika biletów, stanowi ą cego za łą cznik do przedmiotowej uchwa ł y (dowód: karta nr 23). W cenniku tym przewidziano nast ę puj ą ce ceny biletów w komunikacji miejskiej: 4 TABELA NR 2 L. p. NAZWA CENA bilety jednorazowe 1 Bilet jednorazowy normalny strefa 0 3,00 2 Bilet jednorazowy ulgowy strefa 0 1,50 3 Bilet jednorazowy normalny strefa I 3,60 4 Bilet jednorazowy ulgowy strefa I 1,80 5 Bilet jednorazowy normalny strefa II oraz przejazd linia nocn ą 4,00 6 Bilet jednorazowy ulgowy strefa II oraz przejazd linia nocn ą 2,00 e-karty 7 Przejazd nast ę pnym autobusem w ci ą gu 15 minut od zarejestrowania wyj ś cia w poprzednim autobusie, oba przejazdy w strefie 0 – bilet normalny i ulgowy 1,00 8 Przejazd autobusem nie przekraczaj ą cy 2 przystanków w strefie 0 – bilet normalny i ulgowy 1,00 9 Przejazd autobusem dowolnej linii powy ż ej 2 przystanków w strefie 0 – bilet normalny 2,40 10 Przejazd autobusem dowolnej linii powy ż ej 2 przystanków w strefie 0 – bilet ulgowy 1,20 11 Przejazd autobusem dowolnej linii w strefie I bilet normalny 2,60 12 Przejazd autobusem dowolnej linii w strefie I bilet ulgowy 1,30 13 Przejazd autobusem dowolnej linii w strefie II bilet normalny 3,00 14 Przejazd autobusem dowolnej linii w strefie II bilet ulgowy 1,50 e-karty: bilety okresowe Strefa 0 Strefa I Strefa II 15 Bilet okresowy 7 dniowy normalny 24 26 28 16 Bilet okresowy 7 dniowy ulgowy 12 13 14 17 Bilet okresowy 14 dniowy normalny 42 46 50 18 Bilet okresowy 14 dniowy ulgowy 21 23 25 19 Bilet okresowy 28 dniowy normalny 76 82 96 20 Bilet okresowy 28 dniowy ulgowy 38 41 48 21 Bilet gimnazjalny ulgowy (przejazd Gimbusem dla nieuprawnionych do bezp ł atnych przejazdów) 6 - - 22 Bilet Gimnazjalny (przejazd komunikacj ą miejsk ą uczniów klas sportowych) 12 - - 23 Bilet Gimnazjalny Gminny (przejazd Gimbusem na terenie Gminy Gaszowice) - 28 - W pi ś mie z dnia 16. 06. 2008r. (dowód: karta nr 33) Gmina wyja ś ni ł a, ż e ustalaj ą c ceny biletów przy wprowadzaniu elektronicznej karty miejskiej wprowadzi ł a dwa rodzaje ulg, tj. ulg ę ustawow ą oraz samorz ą dow ą . Ulga ustawowa mia ł a zapewni ć pasa ż erom realizacj ę 5 przys ł uguj ą cego uprawnienia do 50% ulgi, natomiast ulga samorz ą dowa mia ł a za zadanie promowa ć przejazdy na podstawie e-Karty. W przypadku cen zapisanych pod poz. 5 i 6 Tabeli nr 1 Gmina zaznaczy ł a, ż e przedmiotowe ceny zawieraj ą ulgi samorz ą dowe i zosta ł y okre ś lone na poziomie nawet ni ż szym, ni ż standardowa cena biletu ulgowego. W cz ęś ci cennika z 2006r. dotycz ą cej biletów okresowych zawarto wy łą cznie ulgi samorz ą dowe, st ą d brak w niej uwzgl ę dnienia ulg ustawowych. Gmina zaznaczy ł a, ż e wedle jej rozeznania w rozwa ż anym regionie brak by ł o zapotrzebowania na przejazdy ulgowe okresowe wed ł ug ulgi ustawowej, st ą d w cenniku ulg ę t ę pomini ę to. Okoliczno ść ta nie zosta ł a w ż aden sposób udokumentowana. Okoliczno ść stosowania ulgi ustawowej i samorz ą dowej Gmina podnios ł a równie ż w pi ś mie z dnia 16. 01. 2009r. (dowód: karta nr 3), przy czym Przedsi ę biorca ponownie wskaza ł , ż e wedle jego rozeznania nie by ł o potrzeby wcze ś niejszego wprowadzania ulg ustawowych stosowanych przy zakupie biletów okresowych. W pi ś mie z dnia 2 lutego 2009r. (dowód: karta nr 34) Przedsi ę biorca o ś wiadczy ł jednak, ż e „ Je ś li chodzi o studentów to imienne e-Karty posiada ł o 2059 osób z czego nie wszyscy wykupywali bilety okresowe w okresie stycze ń – czerwiec 2008 roku ”. Gmina Rybnik osi ą gn ęł a w 2008r. dochody, klasyfikowane jako pozosta ł e bie żą ce dochody w ł asne i dochody maj ą tkowe, w wysoko ś ci 372 852 164,41 z ł (s ł ownie trzystu siedemdziesi ę ciu dwóch milionów o ś miuset pi ęć dziesi ę ciu dwóch tysi ę cy stu sze ść dziesi ę ciu siedmiu z ł otych czterdziestu jeden groszy), natomiast ZTZ, jako jednostka bud ż etowa Gminy Rybnik, osi ą gn ął w 2008r. wp ł ywy w wysoko ś ci 25 328 030,31 z ł (s ł ownie: dwudziestu pi ę ciu milionów trzystu dwudziestu o ś miu tysi ę cy trzydziestu z ł otych trzydziestu jeden groszy, dowód: karty nr 34 – 45). Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Naruszenie interesu publicznego Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ochrona interesów przedsi ę biorców i konsumentów podejmowana w ramach dzia ł a ń Prezesa Urz ę du jest prowadzona w interesie publicznym. Dzia ł ania oparte na przepisach niniejszej ustawy s ą zatem podejmowane w interesie publicznym, w celu ochrony interesów zbiorowo ś ci, a nie wprost poszczególnych, indywidualnych uczestników rynku. Naruszenie interesu publicznego stanowi bezwzgl ę dny warunek do uznania kompetencji Prezesa Urz ę du do rozstrzygni ę cia okre ś lonej sprawy. Interes publiczny zostaje naruszony wówczas, gdy oceniane dzia ł ania godz ą w interesy ogólnospo ł eczne i dotykaj ą szerokiego kr ę gu uczestników rynku i poprzez to powoduj ą zaburzenia w jego prawid ł owym funkcjonowaniu. Do naruszenia interesu publicznego dochodzi, gdy skutki okre ś lonych dzia ł a ń maj ą charakter powszechny, dotykaj ą wszystkich potencjalnych podmiotów na danym rynku 1 . W niniejszej sprawie rozwa ż ana przes ł anka wst ę pna warunkuj ą ca mo ż liwo ść prowadzenia przedmiotowego post ę powania zosta ł a spe ł niona. Badane kwestie nie dotycz ą bowiem indywidualnych spraw poszczególnych konsumentów, lecz odnosz ą si ę do ogó ł u konsumentów b ę d ą cych kontrahentami Przedsi ę biorcy, jak i jego potencjalnych klientów. W tych okoliczno ś ciach by ł o mo ż liwe dokonanie oceny zachowania Gminy pod k ą tem zgodno ś ci z art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Na mocy art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy 1 Konrad Kohutek w: „Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz”, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2008r., strona 47 6 konsumentów. Aby mo ż na by ł o stwierdzi ć naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów musz ą kumulatywnie zosta ć spe ł nione nast ę puj ą ce przes ł anki: - oceniane zachowanie musi by ć podejmowane przez podmiot b ę d ą cy przedsi ę biorc ą w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, - rozwa ż ana praktyka musi by ć bezprawna, - praktyka musi godzi ć w zbiorowe interesy konsumentów. Status przedsi ę biorcy Zgodnie z art. 4 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przedsi ę biorc ę rozumie si ę przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, a stosownie do art. 4 pkt. 1 lit. a tak ż e osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą oraz jednostk ę organizacyjn ą niemaj ą c ą osobowo ś ci prawnej, której ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą , organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z gmin ą . Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy o samorz ą dzie gminnym gmina wykonuje zadania publiczne w imieniu w ł asnym i na w ł asn ą odpowiedzialno ść , natomiast zgodnie z ust. 2 tego przepisu gmina posiada osobowo ść prawn ą . Na mocy art. 6 ust. 1 ww. ustawy do zakresu dzia ł ania gminy nale żą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, nie zastrze ż one ustawami na rzecz innych podmiotów, natomiast stosownie do art. 7 ust. 1 tej ustawy zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty nale ż y do zada ń w ł asnych gminy, a do zada ń takich nale żą m. in. sprawy lokalnego transportu zbiorowego. Na gruncie przytoczonych regulacji prawnych gmin ę nale ż y uzna ć za przedsi ę biorc ę w rozumieniu art. 4 pkt 1 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W wyroku z dnia 19 lipca 2005r. Naczelny S ą d Administracyjny (sygn. akt I OSK 130/2005, LexPolonica nr 382463) orzek ł , ż e „ Tylko rada gminy ma uprawnienia do ustalania cen biletów komunikacji publicznej i nie mo ż e ich przekaza ć innym podmiotom ”. A zatem w rozwa ż anej sprawie podmiotem, którego dzia ł ania podlegaj ą ocenie w badanym zakresie, jest Gmina Rybnik, pomimo i ż organizacja transportu na terenie tej Gminy prowadzona przez Zarz ą d Transportu Zbiorowego, b ę d ą cy jednostk ą organizacyjn ą miasta (dowód: karta nr 4). Bezprawno ść dzia ł a ń Kolejn ą przes ł ank ą , która musi zosta ć spe ł niona, aby by ł o mo ż liwe stwierdzenie naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawno ść rozwa ż anego zachowania. Bezprawno ść mo ż e przejawia ć si ę tym, ż e zachowanie przedsi ę biorcy jest niezgodne z powszechnie obowi ą zuj ą cymi przepisami normuj ą cymi wybran ą kwesti ę . Doda ć nale ż y, ż e zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ustawa ta reguluje zasady i tryb przeciwdzia ł ania praktykom naruszaj ą cym zbiorowe interesy konsumentów, je ż eli praktyki te wywo ł uj ą lub mog ą wywo ł ywa ć skutki na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Dla stwierdzenia, ż e dana praktyka jest niezgodna z art. 24 ww. ustawy wystarczaj ą ce jest wi ę c wykazanie, ż e potencjalnie istnia ł o zagro ż enie naruszenia interesów konsumentów w skutek zastosowania okre ś lonego postanowienia w umowach z konsumentami w przypadku zaistnienia okre ś lonych okoliczno ś ci, a nie jest konieczne faktyczne wyst ą pienie negatywnego skutku w praktyce. W niniejszej sprawie zarzutem rozwa ż anym w toku post ę powania administracyjnego by ł zarzut stosowania przez Gmin ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na nierespektowaniu 50% ulg przy cenach za przejazdy ś rodkami komunikacji miejskiej przys ł uguj ą cych: 7 - kombatantom i innym osobom uprawnionym na mocy art. 20 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach b ę d ą cych ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (zwanej dalej tak ż e ustaw ą o kombatantach), - studentom na mocy art. 188 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wy ż szym, co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Art. 20 ust. 1 ustawy o kombatantach stanowi, ż e kombatantom i innym osobom uprawnionym (na mocy tej ustawy) przys ł uguje ulga taryfowa w wysoko ś ci 50% przy przejazdach ś rodkami komunikacji miejskiej. Podobn ą regulacj ę zawiera art. 188 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wy ż szym, który stanowi, ż e studentowi przys ł uguje prawo do korzystania z 50% ulgi w op ł atach za przejazdy publicznymi ś rodkami komunikacji miejskiej. Tak wi ę c stosownie do przytoczonych powy ż ej przepisów wskazanym w nich grupom podmiotów przys ł uguj ą ulgi w op ł atach w procentowo oznaczonej przez ustawodawc ę wysoko ś ci. Jednocze ś nie nale ż y zwa ż y ć , ż e ustawodawca nie ograniczy ł tych ulg tylko do pewnego rodzaju biletów, ani nie uzale ż ni ł mo ż liwo ś ci korzystania z ulg od formy, jak ą przybieraj ą bilety (forma papierowa, forma karty elektronicznej). Jest to zatem regulacja, z której wynika, ż e bez wzgl ę du na wykorzystywany no ś nik oraz termin wa ż no ś ci biletu, ulga powinna by ć stosowana. Wbrew temu, jak wynika z porównania cen wymienionych w pkt. 7 i 8, 9 i 10, 11 i 12 oraz 15 i 16 Tabeli nr 1, przedsi ę biorca stosowa ł w tych przypadkach ulgi w wysoko ś ci odpowiednio 42,9%, 45,5 %, 46,4 %, 42,9% i 44,4%. Ulgi te dotyczy ł y: − biletów uprawniaj ą cych do przejazdów autobusem dowolnej linii powy ż ej 2 przystanków w granicach Miasta Rybnika, − biletów uprawniaj ą cych do przejazdów autobusem dowolnej linii w I strefie poza granicami Miasta Rybnika, − biletów uprawniaj ą cych do przejazdów autobusem dowolnej linii II strefy z przekroczeniem przystanku granicznego, − biletów okresowych 30 dniowych uprawniaj ą cych do przejazdu w I strefie, − biletów okresowych 30 dniowych uprawniaj ą cych do przejazdu w II strefie. Przyznanie ulgi zwanej przez Gmin ę samorz ą dow ą , dotycz ą cej biletów uprawniaj ą cych do przejazdu nast ę pnym autobusem w ci ą gu 15 minut od zarejestrowania wyj ś cia w poprzednim autobusie przy obu przejazdach w granicach Miasta Rybnik oraz do przejazdu autobusem nie przekraczaj ą cy 2 przystanków w granicach Miasta Rybnika, powoduje wprawdzie, ż e zarówno bilet dla osób zobowi ą zanych do zakupu biletu normalnego, jak i uprawnionych do zakupu biletu ulgowego, kosztuje 1 z ł , to w tym konkretnym przypadku ulgi ustawowe zosta ł y zachowane w przypadku biletów jednorazowych tradycyjnych, natomiast ulga samorz ą dowa stanowi dalsz ą obni ż k ę ceny. Inaczej kwestia kszta ł tuje si ę w przypadkach przytoczonych powy ż ej, w których ulgi wynosi ł y pomi ę dzy 42,9%, a 46,4%, co dotyczy ł o biletów tak jednorazowych, jak i okresowych. W tych przypadkach Gmina niezgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy o kombatantach i z art. 188 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wy ż szym okre ś li ł a ceny biletów tak, ż e przyznane ulgi nie osi ą ga ł y wymaganego poziomu 50%. Konsekwencj ą niniejszego zachowania Gminy by ł o to, ż e konsumenci uprawnieni do ulg na mocy ww. przepisów nie mogli faktycznie skorzysta ć z nich pe ł nym wymiarze, a zatem byli zmuszani do p ł acenia wy ż szych cen. W zwi ą zku z powy ż szym, z uwagi na niezgodno ść z przywo ł anymi przepisami ustawy o kombatantach oraz Prawa o szkolnictwie wy ż szym, zachowanie Gminy nale ż a ł o oceni ć , jako bezprawne. 8 Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Poj ę cie zbiorowych interesów konsumentów zosta ł o szeroko omówione przez S ą d Najwy ż szy w wyroku z dnia 10 kwietnia 2008r. (sygn. akt III SK 27/07). W uzasadnieniu S ą d Najwy ż szy poda ł , i ż gramatyczna wyk ł adnia tego poj ę cia prowadzi do wniosku, ż e chodzi o zachowanie przedsi ę biorcy, które godzi w interesy grupy osób stanowi ą cych okre ś lony zbiór. Rezultaty tej wyk ł adni modyfikuje zastrze ż enie, ż e nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma interesów indywidualnych. S ą d Najwy ż szy stan ął na stanowisku, ż e przy konstruowaniu poj ę cia „ zbiorowego interesu konsumentów ” nie mo ż na opiera ć si ę tylko i wy łą cznie na tym, czy oceniana praktyka przedsi ę biorcy skierowana jest do „ nieoznaczonego z góry kr ę gu podmiotów ”. Wystarczaj ą ce powinno by ć w jego ocenie ustalenie, ż e zachowanie przedsi ę biorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz wzgl ę dem cz ł onków danej grupy (okre ś lonego kr ę gu podmiotów), wyodr ę bnionych spo ś ród ogó ł u konsumentów, za pomoc ą wspólnego dla nich kryterium. S ą d Najwy ż szy orzek ł te ż , ż e „ praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest (...) takie zachowanie przedsi ę biorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazuj ą cych na powtarzalno ść zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodz ą cych w sk ł ad grupy, do której adresowane s ą zachowania przedsi ę biorcy, w taki sposób, ż e potencjalnie ofiar ą takiego zachowania mo ż e by ć ka ż dy konsument b ę d ą cy klientem lub potencjalnym klientem przedsi ę biorcy ”. W rozwa ż anym przypadku dosz ł o do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Oceniane zachowania przedsi ę biorcy dotyczy ł y nieoznaczonego kr ę gu najs ł abszych uczestników rynku, jakimi s ą konsumenci. Dotyczy ł y one wszystkich tych osób, które korzysta ł y z us ł ug w zakresie transportu miejskiego ś wiadczonych przez Gmin ę oraz wszystkich jej potencjalnych klientów, którzy byli uprawnieni do skorzystania z ulg na mocy ustawy o kombatantach oraz Prawa o szkolnictwie wy ż szym. Dzia ł ania okre ś lone w pkt. I Decyzji stanowi ł y zakazan ą prawem praktyk ę , gdy ż by ł y podejmowane przez d ł u ż szy czas i nie mo ż na ich zaklasyfikowa ć , jako zachowania jednorazowego, incydentalnego. Konsekwencj ą stosowania przez Gmin ę rozwa ż anej praktyki by ł o pogorszenie sytuacji konsumentów przejawiaj ą ce si ę w tym, ż e nie mieli oni mo ż liwo ś ci skorzystania z nale ż nych im ulg w pe ł nym wymiarze, ż e byli wskutek tego zmuszeni do p ł acenia wy ż szych cen biletów. Cho ć kwoty ró ż nic pomi ę dzy tym, co by ł o im nale ż ne, a tym, co oferowa ł a Gmina, nominalnie mo ż na by ł oby uzna ć za niewielkie, to trzeba uwzgl ę dni ć chocia ż by charakter us ł ug, z którymi wi ąż e si ę rozwa ż ana praktyka. S ą to us ł ugi powszechne, z których konsumenci korzystaj ą w szerokim zakresie na co dzie ń . St ą d nale ż y wywie źć dotkliwo ść praktyki stosowanej przez Gmin ę . Na uwzgl ę dnienie nie zas ł uguje równie ż argument przedstawiony przez Gmin ę , jakoby nie by ł o faktycznej potrzeby wprowadzenia do cennika 50% ulg na bilety miesi ę czne, gdy ż na terenie Gminy nie by ł o na takie bilety zapotrzebowania. Okoliczno ś ci ą powszechnie znan ą jest to, ż e na terenie Rybnika swe filie maj ą uczelnie wy ż sze i chocia ż by z tego wzgl ę du zapotrzebowanie na bilety ulgowe dla studentów z ca łą pe ł no ś ci ą wyst ę puje. Jak Przedsi ę biorca sam wskaza ł , faktycznie przesz ł o dwa tysi ą ce studentów mia ł o imienne e-Karty. Wprawdzie nie wszystkie te osoby wykupi ł y bilety miesi ę czne w okresie pomi ę dzy styczniem, a czerwcem 2008r., to po pierwsze cz ęść osób wykupi ł a takie bilety, a po drugie praktyka ta mog ł a dotkn ąć tak ż e innych konsumentów, chocia ż by studentów, którzy rozpocz ę liby nauk ę w kolejnym roku akademickim. Stwierdzenie zaniechania stosowania praktyki przez przedsi ę biorc ę Przedsi ę biorca stosowa ł praktyk ę rozwa ż an ą w niniejszej Decyzji od 18 listopada 2006r. Wskutek zmiany obowi ą zuj ą cego cennika, zaprzesta ł on stosowania tej praktyki z dniem 7 sierpnia 2008r. Zgodnie z aktualnie obowi ą zuj ą cym cennikiem Gmina przewiduje 50 % ulgi 9 na ceny biletów w komunikacji miejskiej, dzi ę ki czemu zosta ł a usuni ę ta niezgodno ść z przepisami art. 20 ust. 1 ustawy o kombatantach, jak i z art. 188 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wy ż szym. W zwi ą zku z powy ż szym w niniejszej sprawie nale ż a ł o orzec, ż e Przedsi ę biorca kwestionowan ą praktyk ę stosowa ł oraz, ż e zaniecha ł jej stosowania z dniem 7 sierpnia 2008r. II. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du mo ż e skorzysta ć z uprawnienia do na ł o ż enia na przedsi ę biorc ę stosuj ą cego praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów kary pieni ęż nej w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. Kara pieni ęż na, o jakiej mowa w art. 106 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów mo ż e by ć na ł o ż ona bez wzgl ę du na to, czy przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia umy ś lnie, czy te ż nieumy ś lnie. Stosownie do art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, w tym kar okre ś lonych w art. 106 tej ustawy, nale ż y uwzgl ę dni ć w szczególno ś ci okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Kara nak ł adana przez Prezesa Urz ę du na przedsi ę biorc ę , który dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów s ł u ż y podkre ś leniu naganno ś ci ocenianego zachowania. Przedsi ę biorca, jako profesjonalista powinien wiedzie ć , ż e okre ś laj ą c warunki ś wiadczenia us ł ug powinien dzia ł a ć w zgodzie z przepisami szczególnymi odnosz ą cymi si ę do us ł ug danego rodzaju. Orzeczona kara powinna stanowi ć dolegliwo ść dla uczestnika niniejszego post ę powania, tak aby jej na ł o ż enie skutkowa ł o w przysz ł o ś ci zapobie ż eniem zaistnienia podobnych sytuacji. W opinii Prezesa Urz ę du nale ż y podkre ś li ć aspekt edukacyjny i wychowawczy zastosowanego ś rodka oraz wyrazi ć nadziej ę , ż e odniesie on spodziewany skutek na przysz ł o ść . Poza wymiarem indywidualnym kary, nale ż y zwróci ć uwag ę na jej wymiar ogólny, funkcj ę odstraszaj ą c ą i wychowawcz ą w stosunku do innych uczestników rynku. Z uwagi na to, ż e wp ł yw na wymiar kary ma wiele czynników, jej wysoko ść jest wynikiem ustale ń poczynionych na kilku etapach. Kwot ę bazow ą obliczono przy uwzgl ę dnieniu wp ł ywów osi ą gni ę tych przez ZTZ, które w 2008r. wynios ł y 25 328 030,31 z ł (s ł ownie: dwadzie ś cia pi ęć milionów trzysta dwadzie ś cia osiem tysi ę cy trzydzie ś ci z ł otych trzydzie ś ci jeden groszy). W zwi ą zku z tym, ż e ustalono j ą na poziomie 0,2%, wysoko ść kwoty bazowej wynios ł a 50 656 z ł (s ł ownie: pi ęć dziesi ą t tysi ę cy sze ść set pi ęć dziesi ą t sze ść z ł otych). Na wysoko ść tej kwoty mia ł wp ł yw fakt, ż e niniejsza kara dotyczy stosowania jednej praktyki nienazwanej polegaj ą cej na nierespektowaniu nale ż nych okre ś lonym grupom konsumentów ustawowych wysoko ś ci ulg w cenach biletów w komunikacji miejskiej. Praktyka ta trwa ł a od listopada 2006r. do sierpnia 2008r., a wi ę c przesz ł o rok, z uwagi na co nale ż a ł o j ą zaklasyfikowa ć jako d ł ugotrwa łą . Niniejsza praktyka by ł a zwi ą zana z us ł ugami transportowymi, komunikacj ą miejsk ą , a zatem dotyczy ł a us ł ug powszechnych, z których korzysta znaczna ilo ść osób. Zwa ż y ć jednak trzeba, ż e praktyka ta odnosi ł a si ę nie do wszystkich podmiotów korzystaj ą cych z komunikacji miejskiej, a jedynie do tych, które s ą uprawnione do korzystania z ulg na mocy ustawy o kombatantach oraz Prawa o szkolnictwie wy ż szym. Doda ć te ż trzeba, ż e Gmina z mocy ustawy wprawdzie jest organizatorem us ł ug transportowych na jej terenie, to nie jest ona jedynym podmiotem ś wiadcz ą cym us ł ugi tego rodzaju, co powoduje, ż e w pewnym zakresie konsumenci maj ą mo ż liwo ść wyboru. Jednocze ś nie przedsi ę biorcy ś wiadcz ą cy us ł ugi z zakresu transportu prywatnego nie s ą 10 zobowi ą zani do ich respektowania. Opisana praktyka ujawnia ł a si ę na etapie wykonywania umowy, przy czym jej ź ród ł o tkwi ł o na etapie zawierania umowy. Niniejsz ą kwalifikacj ę oparto na tym, ż e konsekwencj ą zawarcia przez konsumentów umów by ł o powstanie po ich stronie obowi ą zku zap ł aty ceny w wysoko ś ci ustalonej przez Gmin ę . Po ustaleniu kwoty bazowej przyst ą piono do analizy, czy w niniejszej sprawie zasz ł y okoliczno ś ci ł agodz ą ce i obci ąż aj ą ce, które mog ł yby mie ć wp ł yw na wymiar kary. Okoliczno ś ci ą ł agodz ą c ą , która wyst ą pi ł a w niniejszej sprawie by ł o zaniechanie przez Przedsi ę biorc ę stosowania rozwa ż anej praktyki, do czego dosz ł o jeszcze przed wszcz ę ciem niniejszego post ę powania administracyjnego. Procent, o jaki obni ż ono kwot ę bazow ą na skutek uwzgl ę dnienia ww. okoliczno ś ci ł agodz ą cej, to 30%. Przy miarkowaniu kary rozwa ż no równie ż okoliczno ść wcze ś niejszego naruszenia przez Gmin ę Rybnik przepisów prawa antymonopolowego, co jest okoliczno ś ci ą wskazan ą w art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jednak ż e w niniejszej sprawie nie wyst ą pi ł y w tym zakresie przes ł anki przemawiaj ą ce za podwy ż szeniem wysoko ś ci kary. Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w ww. sposób nie przewy ż sza kary w maksymalnej wysoko ś ci, jaka zosta ł a przewidziana w przepisie art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sytuacja taka nie ma jednak w niniejszym przypadku miejsca. W wyniku oblicze ń przeprowadzonych w wy ż ej opisany sposób, kar ę pieni ęż n ą z tytu ł u naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisanym w pkt. I sentencji niniejszej decyzji okre ś lono na poziomie 35 459 z ł (s ł ownie: trzydziestu pi ę ciu tysi ę cy czterystu pi ęć dziesi ę ciu dziewi ę ciu z ł otych), co stanowi 0,14% ww. przychodu oraz 1,4 % maksymalnego wymiaru kary. Ad III. Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. W my ś l art. 77 ust. 1 tej ustawy, je ż eli w wyniku post ę powania Prezes Urz ę du stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy, przedsi ę biorca, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, jest obowi ą zany ponie ść koszty post ę powania. Post ę powanie w sprawie stosowania przez Przedsi ę biorc ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów zosta ł o wszcz ę te z urz ę du, a w jego wyniku Prezes Urz ę du w punkcie I sentencji Decyzji stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego post ę powania s ą wydatki zwi ą zane z korespondencj ą prowadzon ą przez Prezesa Urz ę du ze stron ą . W zwi ą zku z powy ż szym postanowiono obci ąż y ć ww. Przedsi ę biorc ę kosztami post ę powania w wysoko ś ci 28 z ł (s ł ownie: dwudziestu o ś miu z ł otych). Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. 11 Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 Kpc – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wy łą cznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie III niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z 479 28 § 1 pkt 2 Kpc, nale ż y wnie ść za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia niniejszej decyzji. DYREKTOR DELEGATURY URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Maciej Fragsztajn