RKT-11/2008

DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dnia 06. 05. 2008r. RKT – 61 – 44/07/AD DECYZJA Nr RKT -11/2008 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm., Dz. U. z 2007r. Nr 99, poz. 660, Nr 171, poz. 1206) i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939), - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Joannie M. – C., prowadz ą cej dzia ł alno ść gospodarcz ą pod oznaczeniem „ART - COM”, 43 – 600 Jaworzno, ul. (...): I. Na podstawie art. 26 ust. 1 o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę za naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów praktyki polegaj ą ce na: 1. stosowaniu w umowach o ś wiadczenie us ł ug z zakresu dost ę pu do internetu zawieranych z konsumentami postanowie ń wzorca umowy, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. – Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z pó źń . zm.), których tre ść jest nast ę puj ą ca: „Cennik. aktualna lista op ł at za Us ł ugi Podstawowe i Dodatkowe dost ę pne w sieci jawnet.pl, publikowana przez Operatora na stronie www.jawnet.pl ”, „ Abonent ma obowi ą zek bie żą cego zapoznawania si ę z informacjami publikowanymi przez Operatora na stronie www.jawnet.pl , zw ł aszcza dotycz ą cymi zmian i uaktualnie ń Regulaminu i Cennika ”, „ Zmiany niniejszego Regulaminu nie b ę d ą nast ę powa ł y cz ęś ciej ni ż raz w miesi ą cu, b ę d ą publikowane na co najmniej 14 dni przed pierwszym dniem miesi ą ca, w którym b ę d ą wchodzi ł y w ż ycie ”, co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 2. naruszaniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, do czego dosz ł o w wyniku niezawierania w umowach z konsumentami o ś wiadczenie us ł ug z zakresu dost ę pu do internetu informacji na temat kar umownych nale ż nych konsumentom w przypadku niewykonania lub nienale ż ytego wykonania us ł ugi telekomunikacyjnej, wbrew obowi ą zkowi wynikaj ą cemu z art. 56 ust. 3 pkt 6 ustawy z dnia 16 lipca 2004r. Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. Nr 171, poz. 1800 ze zm.), co jest niezgodne z ar. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 3. naruszaniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, do czego dosz ł o w wyniku niezawierania w umowach z konsumentami o ś wiadczenie us ł ug z zakresu dost ę pu do internetu informacji na temat trybu post ę powania reklamacyjnego, wbrew obowi ą zkowi wynikaj ą cemu z art. 56 ust. 3 pkt 7 ustawy z dnia 16 lipca 2004r. Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. Nr 171, poz. 1800 ze zm.), co jest niezgodne z ar. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 4. naruszaniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, do czego dosz ł o w wyniku niezawierania w umowach z konsumentami o ś wiadczenie us ł ug z zakresu dost ę pu do internetu informacji na temat mo ż liwo ś ci rozwi ą zania sporu w 1 drodze mediacji lub poddania go pod rozstrzygni ę cie s ą du polubownego, wbrew obowi ą zkowi wynikaj ą cemu z art. 56 ust. 3 pkt 8 ustawy z dnia 16 lipca 2004r. Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. Nr 171, poz. 1800 ze zm.), co jest niezgodne z ar. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje si ę zaniechanie ich stosowania. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nak ł ada si ę na Joann ę M. – C., prowadz ą c ą dzia ł alno ść gospodarcz ą pod oznaczeniem „ART - COM”, 43 – 600 Jaworzno, ul. (...), kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 2 000 z ł (s ł ownie: dwóch tysi ę cy z ł otych), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa, z tytu ł u naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I 1 – 4 sentencji niniejszej decyzji. III. Na podstawie art. 77 ust. 1 w zwi ą zku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obci ąż a si ę Joann ę M. – C., prowadz ą c ą dzia ł alno ść gospodarcz ą pod oznaczeniem „ART - COM”, 43 – 600 Jaworzno, ul. (...), kosztami opisanego na wst ę pie post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowi ą zuje si ę tego przedsi ę biorc ę do zwrotu Prezesowi Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów post ę powania w kwocie 56 z ł (s ł ownie: pi ęć dziesi ę ciu sze ś ciu z ł otych). Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej tak ż e Prezesem Urz ę du) przeprowadzono post ę powanie wyja ś niaj ą ce (sygn. akt RKT-402- 28/07/AD) w sprawie dzia ł alno ś ci Joanny M.– C.. „ART – COM” w Jaworznie (zwanej dalej tak ż e przedsi ę biorc ą lub stron ą ), w toku którego powzi ę to podejrzenie, ż e mo ż e ona stosowa ć praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów wskazane w sentencji tej decyzji. W zwi ą zku z powy ż szym, postanowieniem nr 1 z dnia 02. 10. 2007r. (dowód: karta nr 1) wszcz ę to z urz ę du niniejsze post ę powanie. W poczet dowodów zaliczono dokumenty rejestrowe (dowód: karty nr 7 – 9), regulaminy i wzory umów stosowane przez przedsi ę biorc ę przy zawieraniu z konsumentami umów o ś wiadczenie us ł ug z zakresu dost ę pu do internetu (dowód: karty nr 10 - 27), wydruk Cennika zamieszczonego na stronie internetowej przedsi ę biorcy (dowód: karta nr 49) oraz umowy faktycznie zawarte z wykorzystaniem przedmiotowych dokumentów (dowód: karty nr 28 – 30 i 34 – 47). W toku niniejszego post ę powania przedsi ę biorca przes ł a ł w za łą czeniu do pisma z dnia 11. 10. 2007r. (dowód: karta nr 50) kolejne umowy z konsumentami (dowód: karty nr 52 – 66). W pi ś mie z dnia 17. 12. 2007r. (dowód: karty nr 83 – 84) o ś wiadczy ł on, ż e zarzucone mu dzia ł ania nigdy nie mia ł y na celu pokrzywdzenia konsumentów. W przypadku pierwszej z wymienionych praktyk faktycznie nie nara ż a ł a ona konsumentów na szkod ę , gdy ż wysoko ść abonamentu by ł a okre ś lona w umowie. Odnosz ą c si ę do drugiego z zarzutów przedsi ę biorca poda ł , ż e niew ł a ś ciwe zachowanie wynika ł o z niewiedzy, co do obowi ą zku informowania konsumentów o wysoko ś ci ewentualnych kar umownych zastrze ż onych na wypadek niewykonania lub nienale ż ytego wykonania us ł ugi telekomunikacyjnej. Zachowanie to nie mia ł o na celu unikni ę cia odpowiedzialno ś ci z tytu ł u z ł ej jako ś ci ś wiadczonych us ł ug. Przedsi ę biorca doda ł , ż e przez ca ł y czas prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej dok ł ada najwy ż szej staranno ś ci w celu nale ż ytego wykonywania us ł ug. Odnosz ą c si ę do trzeciego z zarzutów przedsi ę biorca wskaza ł , ż e tryb post ę powania reklamacyjnego zosta ł okre ś lony w § 7 Regulaminu Ś wiadczenia Us ł ug Teleinformatycznych w Sieci jawnet.pl (zwanym dalej 2 tak ż e regulaminem), natomiast wszystkie, stosunkowo nieliczne, reklamacje by ł y rozpatrywane rzetelnie i terminowo. Przedsi ę biorca o ś wiadczy ł , ż e braki dotycz ą ce informacji na temat mo ż liwych sposobów rozwi ą zania ewentualnych sporów nie mia ł y na celu pokrzywdzenia konsumentów, a wynika ł y jedynie z niewiedzy. Wskaza ł on, ż e pomimo braku stosownych zapisów w umowach zawsze d ąż y ł do polubownego za ł atwienia zaistnia ł ych sporów, co pozwoli ł o na utrwalenie pozytywnego wizerunku firmy w ś ród odbiorców us ł ug. Przedsi ę biorca zleci ł kancelarii prawnej opracowanie nowych wzorców umów o ś wiadczenie us ł ug z zakresu dost ę pu do internetu i regulaminu. Strona doda ł a, ż e prace nad niniejszymi dokumentami znajduj ą si ę w ko ń cowej fazie i w najbli ż szym czasie nowe regulacje zaczn ą obowi ą zywa ć . W pi ś mie z dnia 31. 03. 2008r. (dowód: karta nr 89) strona o ś wiadczy ł a, ż e wprowadzenie nowych wzorców w ż ycie nast ą pi dnia 10. 04. 2008r. w stosunku do nowych klientów i dnia 01. 08. 2008r. w stosunku do klientów obecnych. W za łą czeniu przes ł ano dokumenty okre ś laj ą ce wysoko ść osi ą gni ę tego w ubieg ł ym roku dochodu i przychodu z prowadzonej dzia ł alno ś ci gospodarczej (dowód: karty nr 90 – 94). Pismem z dnia 09. 04. 2008r. zawiadomiono przedsi ę biorc ę o zako ń czeniu zbierania materia ł u dowodowego (dowód: karta nr 96). Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: Joanna M. – C. „Art – Com” prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą na podstawie wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej Prezydenta Miasta Jaworzna pod numerem 7518 (dowód: karta nr 7). W jej ramach ś wiadczy ona na rzecz konsumentów us ł ugi z zakresu dost ę pu do internetu. Umowy dotycz ą ce us ł ug tego rodzaju s ą zawierane z wykorzystaniem wzorców umów, tj. regulaminów i wzorów umów. W toku prowadzonych dzia ł a ń ustalono, ż e przedsi ę biorca wykorzystuje nast ę puj ą ce wzorce: − Regulamin ś wiadczenia Us ł ug Teleinformatycznych w Sieci jawnet.pl z dnia 14. 04. 2003r. w wersji 3.0 (dowód: karty nr 10 – 13), − Regulamin promocji PRZED Ł U Ż ACZ :) (dowód: karta nr 14), − Regulamin promocji „TransferoPrzyspieszacz” (dowód: karta nr 25), − Regulamin promocji „BEZ MINIMUM” (dowód: karta nr 26), − wzór umowy abonenckiej ze wzorem aneksu (dowód: karty nr 15 i 16), − cztery wzory umowy abonenckiej (promocja „PRZED Ł U Ż ACZ:)”) (dowód: karty nr 17 – 20), − dwa wzory aneksu do umowy abonenckiej (promocja „PRZED Ł U Ż ACZ:)”) (dowód: karty nr 21 – 22), − wzór aneksu do umowy abonenckiej przeniesienia przy łą cza (dowód: karta nr 23), − wzór aneksu do umowy abonenckiej (dowód: karta nr 24), − wzór umowy abonenckiej (promocja bez minimum) (dowód: karta nr 27), − Cennik (dowód: karta nr 49). Pos ł ugiwanie si ę w obrocie prawnym ww. wzorcami przedsi ę biorca udokumentowa ł przesy ł aj ą c umowy faktycznie zawarte z konsumentami z ich wykorzystaniem (dowód: karty nr 28 – 30, 34 – 47 i 52 – 66). Analiza powy ż szych dokumentów wykaza ł a, ż e nie zawieraj ą one informacji na temat kar umownych nale ż nych konsumentom w przypadku niewykonania lub nienale ż ytego wykonania us ł ugi telekomunikacyjnej przez przedsi ę biorc ę , jak te ż na temat mo ż liwo ś ci rozwi ą zania sporu w drodze mediacji lub poddania go pod rozstrzygni ę cie s ą du polubownego w trybie przewidzianym w ustawie Prawo telekomunikacyjne. Wykorzystywane przez przedsi ę biorc ę wzorce, jak i umowy zawarte na ich podstawie nie obejmuj ą równie ż pe ł nej informacji na temat obowi ą zuj ą cego trybu reklamacyjnego. 3 W pi ś mie z dnia 17. 12. 2007r. (dowód: karta nr 83) przedsi ę biorca wskaza ł , ż e tryb reklamacyjny opisano w § 7 Regulaminu Ś wiadczenia Us ł ug Teleinformatycznych w Sieci jawnet.pl. Przywo ł ana cz ęść regulaminu okre ś la zasady zg ł aszania nieprawid ł owo ś ci, awarii i reklamacji. Zawarto w niej informacje na temat mo ż liwo ś ci zg ł oszenia zastrze ż e ń dotycz ą cych pracy sieci, pracy administratorów systemu lub instalatora, wysoko ś ci otrzymanej faktury faksem, telefonicznie lub drog ą elektroniczn ą . § 7 ust. 5 rozwa ż anego regulaminu, który dotyczy reklamacji, stanowi, ż e „ W przypadku niewykonania us ł ugi lub jej nienale ż ytego wykonania Abonent ma prawo do wniesienia reklamacji. Reklamacje b ę d ą rozpatrywane w terminie 30 dni od ich z ł o ż enia. Z ł o ż enie reklamacji nie powoduje zawieszenia biegu terminów p ł atno ś ci ” (dowód: karta nr 13). W § 2 przedmiotowego regulaminu zawarto definicj ę wykorzystywanego przez niego cennika, która ma nast ę puj ą ce brzmienie: „ Cennik. aktualna lista op ł at za Us ł ugi Podstawowe i Dodatkowe dost ę pne w sieci jawnet.pl, publikowana przez Operatora na stronie www.jawnet.pl ”. Stosownie do § 3 pkt. II 2 niniejszego regulaminu: „ Abonent ma obowi ą zek bie żą cego zapoznawania si ę z informacjami publikowanymi przez Operatora na stronie www.jawnet.pl , zw ł aszcza dotycz ą cymi zmian i uaktualnie ń Regulaminu i Cennika ” natomiast w § 8 ust. 4 zastrze ż ono, ż e „ Zmiany niniejszego Regulaminu nie b ę d ą nast ę powa ł y cz ęś ciej ni ż raz w miesi ą cu, b ę d ą publikowane na co najmniej 14 dni przed pierwszym dniem miesi ą ca, w którym b ę d ą wchodzi ł y w ż ycie” (dowód: karty nr 10 – 11 i 13 verte). W pi ś mie z dnia 17. 12. 2007r. (dowód: karta nr 84) przedsi ę biorca zezna ł , ż e w celu wyeliminowania wskazanych mu w Postanowieniu o wszcz ę ciu niniejszego post ę powania nieprawid ł owo ś ci zlecono kancelarii prawnej opracowanie nowych wzorców umów. Podkre ś lono równie ż , ż e rozwa ż ane dzia ł ania, które mog ą by ć uznane za niezgodne z prawem, nie naruszaj ą przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w znacznym stopniu, by ł y pope ł nione nieumy ś lnie i nigdy nie mia ł y na celu pokrzywdzenia odbiorców us ł ug. Ponadto nigdy wcze ś niej nie stwierdzono z ł amania przez stron ę przepisów, których zarzut naruszenia postawiono w tej sprawie. W zwi ą zku z informacj ą o planowanym wprowadzeniu w ż ycie zmodyfikowanych wzorców pismem z dnia 29. 02. 2008r. (dowód: karta nr 87) zwrócono si ę do przedsi ę biorcy o wskazanie, czy stosownych zmian dokonano w zakresie dotycz ą cym umów ju ż obowi ą zuj ą cych oraz w odniesieniu do wzorców, które b ę d ą wykorzystywane przy zawieraniu nowych umów, trybu i terminu zmian obowi ą zuj ą cych dokumentów. Stron ę wezwano tak ż e do przekazania zmienionych wzorców, a w przypadku zawarcia z ich wykorzystaniem umów, przes ł ania równie ż tych umów. W odpowiedzi na to, pismem z dnia 31. 03. 2008r. (dowód: karta nr 89) przedsi ę biorca o ś wiadczy ł , ż e termin wprowadzenia w ż ycie zmodyfikowanych wzorców wyznaczono na 10. 04. 2008r. w odniesieniu do nowych us ł ugobiorców, natomiast umowy z aktualnymi kontrahentami mia ł yby ulec zmianom z dniem 01. 08. 2008r. W za łą czeniu nie przes ł ano ż adnych dokumentów, które potwierdzi ł yby chocia ż cz ęś ciowe wprowadzenie zmian. Wysoko ść przychodu osi ą gni ę tego w 2007r. strona udokumentowa ł a przesy ł aj ą c zeznanie o wysoko ś ci osi ą gni ę tego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2007 (dowód: karty nr 90 – 94). Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: I. Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ochrona interesów przedsi ę biorców i konsumentów podejmowana w ramach dzia ł a ń Prezesa Urz ę du jest prowadzona w interesie publicznym. Dzia ł ania oparte na przepisach niniejszej ustawy s ą zatem podejmowane w interesie publicznym, w celu ochrony interesów zbiorowo ś ci, a nie 4 wprost poszczególnych uczestników rynku. Naruszenie interesu publicznego stanowi bezwzgl ę dny warunek do uznania kompetencji Prezesa Urz ę du do rozstrzygni ę cia okre ś lonej sprawy. Interes publiczny zostaje naruszony wówczas, gdy oceniane dzia ł ania godz ą w interesy ogólnospo ł eczne i dotykaj ą szerokiego kr ę gu uczestników rynku i poprzez to powoduj ą zaburzenia w jego prawid ł owym funkcjonowaniu. Uwzgl ę dniaj ą c charakter praktyk opisanych w niniejszej decyzji nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e w rozwa ż anej sprawie przes ł anka naruszenia interesu publicznoprawnego sformu ł owana w art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zosta ł a spe ł niona. Badane praktyki przedsi ę biorcy, które opisano szczegó ł owo poni ż ej, godz ą w interesy nie tylko poszczególnych osób, ale przede wszystkim w interesy ogó ł u konsumentów, ca ł ej ich zbiorowo ś ci. Niekorzystne skutki prowadzonych przez przedsi ę biorc ę dzia ł a ń maj ą wp ł yw na szerok ą grup ę konsumentów, którzy zawarli z nim umowy o ś wiadczenie us ł ug z zakresu dost ę pu do internetu. Stanowi ą one zagro ż enie tak ż e dla wszystkich tych konsumentów, którzy potencjalnie mog ą sta ć si ę kontrahentami przedsi ę biorcy, przeciwko któremu jest prowadzone niniejsze post ę powanie. Jego zachowania oddzia ł uj ą lub mog ą oddzia ł ywa ć na nieoznaczon ą grup ę osób, której sk ł ad ulega zmianom. Potencjalnie ka ż dy mo ż e bowiem zawrze ć umow ę dotycz ą c ą dost ę pu do internetu, co nara ż a szerok ą rzesz ę podmiotów na niekorzystne konsekwencje wymierzonych przeciwko nim praktyk. Doda ć nale ż y, ż e zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ustawa ta reguluje zasady i tryb przeciwdzia ł ania praktykom naruszaj ą cym zbiorowe interesy konsumentów, je ż eli praktyki te wywo ł uj ą lub mog ą wywo ł ywa ć skutki na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Dla stwierdzenia, ż e dana praktyka godzi w zbiorowe interesy konsumentów wystarczaj ą ce jest wi ę c wykazanie, ż e potencjalnie istnia ł o zagro ż enie naruszenia interesów w skutek np. zastosowania okre ś lonego postanowienia w umowach z konsumentami w przypadku zaistnienia okre ś lonych okoliczno ś ci. Aby mo ż liwe by ł o stwierdzenie naruszenia art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów musz ą kumulatywnie zosta ć spe ł nione nast ę puj ą ce przes ł anki: - okre ś lone zachowanie przedsi ę biorcy musi by ć bezprawne, - zachowanie to musi godzi ć w zbiorowe interesy konsumentów. Zachowanie nale ż y oceni ć jako bezprawne, gdy przedsi ę biorca podejmuje dzia ł ania sprzeczne z ustaw ą lub nie wykonuje obowi ą zków, które na nim ci ążą . Przyk ł ad takiego zachowania mo ż e stanowi ć pos ł ugiwanie si ę w obrocie konsumenckim postanowieniami umownymi uznanymi za niedozwolone i wpisanymi do prowadzonego przez Prezesa Urz ę du rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (zwanego dalej tak ż e rejestrem), jak i niedope ł nianie obowi ą zków informacyjnych. Do umów zawieranych przez przedsi ę biorców telekomunikacyjnych stosuje si ę przepisy Kodeksu cywilnego oraz ustawy szczególnej, jak ą jest Prawo telekomunikacyjne. Przy ocenie ich regulacji uwzgl ę dnia si ę tak ż e postanowienia uznane za niedozwolone przez s ą dy, zasadniczo przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej tak ż e SOKiK), a nast ę pnie wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urz ę du rejestru. Zachowania przedsi ę biorców sprzeczne z regulacjami Kodeksu cywilnego, polegaj ą ce na stosowaniu klauzul abuzywnych figuruj ą cych w rejestrze oraz niezgodne z Prawem telekomunikacyjnym, a zatem bezprawne, je ś li godz ą w zbiorowe interesy konsumentów mog ą zosta ć uznane za praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów, o jakich mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Druga z przes ł anek jest spe ł niona, gdy dane dzia ł anie lub zaniechanie przedsi ę biorcy godzi w interesy konsumentów, jako zbiorowo ś ci. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów chroni interesy ogó ł u konsumentów, interesy nieograniczonej liczby podmiotów, których nie da si ę zidentyfikowa ć , interesy konsumentów, jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Jak wskazano powy ż ej zachowania strony niniejszego post ę powania dotycz ą interesów ca ł ej zbiorowo ś ci konsumentów, a zatem w niniejszym przypadku ta przes ł anka zosta ł a spe ł niona. Zagadnienie 5 naruszenia zbiorowych interesów konsumentów nie b ę dzie oddzielnie poruszane przy poszczególnych praktykach wymienionych w punktach I 1 – 4 przedmiotowej decyzji, gdy ż w przypadku wszystkich praktyk kwestia ta kszta ł tuje si ę identycznie, co uzasadnia odniesienie si ę do niniejszego problemu łą cznie w tym miejscu. 1. Pierwszy z zarzutów rozwa ż anych w ramach niniejszego post ę powania dotyczy pos ł ugiwania si ę w obrocie konsumenckim postanowieniami zawartymi w regulaminie ś wiadczenia us ł ug o nast ę puj ą cej tre ś ci: − „Cennik. aktualna lista op ł at za Us ł ugi Podstawowe i Dodatkowe dost ę pne w sieci jawnet.pl, publikowana przez Operatora na stronie www.jawnet.pl ”, − „ Abonent ma obowi ą zek bie żą cego zapoznawania si ę z informacjami publikowanymi przez Operatora na stronie www.jawnet.pl , zw ł aszcza dotycz ą cymi zmian i uaktualnie ń Regulaminu i Cennika ”, − „ Zmiany niniejszego Regulaminu nie b ę d ą nast ę powa ł y cz ęś ciej ni ż raz w miesi ą cu, b ę d ą publikowane na co najmniej 14 dni przed pierwszym dniem miesi ą ca, w którym b ę d ą wchodzi ł y w ż ycie ”. Na mocy przytoczonej regulacji ustalono, ż e cennik i regulamin s ą dost ę pne na stronie internetowej przedsi ę biorcy. Tam te ż maj ą by ć podawane uaktualnienia niniejszych dokumentów. O ewentualnych zmianach konsumenci maj ą by ć informowani jedynie za po ś rednictwem strony internetowej, w terminie najpó ź niej na 14 dni przed pierwszym dniem miesi ą ca, w którym zaczn ą one obowi ą zywa ć . Na mocy rozwa ż anej regulacji nie przewidziano trybu indywidualnego powiadamiania konsumentów o ewentualnych zmianach cen okre ś lonych w cenniku, ani zasad ś wiadczenia us ł ug opisanych w regulaminie. W zwi ą zku z tym badanej regulacji nale ż y postawi ć zarzut niezgodno ś ci z art. 385 1 § 1 Kc, który stanowi, ż e postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wi ążą go, je ż eli kszta ł tuj ą jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowie ń okre ś laj ą cych g ł ówne ś wiadczenia stron, w tym cen ę lub wynagrodzenie, je ż eli zosta ł y sformu ł owane w sposób jednoznaczny. Stosownie do art. 385 1 ust. 3 tej ustawy za nieuzgodnione indywidualnie uwa ż a si ę te postanowienia, na które konsument nie mia ł rzeczywistego wp ł ywu, w szczególno ś ci, gdy postanowienie to przej ę to ze wzorca, co ma miejsce w niniejszym przypadku. Decyzj ę o abuzywno ś ci rozwa ż anej regulacji nale ż a ł o podj ąć maj ą c na uwadze ni ż ej przytoczone przepisy Prawa telekomunikacyjnego i Kodeksu cywilnego. Stosownie do art. 56 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego umow ę o ś wiadczenie publicznie dost ę pnych us ł ug telekomunikacyjnych zawiera si ę w formie pisemnej. Zgodnie z art. 77 § 1 Kc uzupe ł nienie lub zmiana umowy wymaga zachowania takiej formy, jak ą ustawa lub strony przewidzia ł y w celu jej zawarcia. Skoro wi ę c dla umów o ś wiadczenie us ł ug telekomunikacyjnych przewidziano form ę pisemn ą , to tak ż e jej zmiana powinna nast ą pi ć w tej formie. W zwi ą zku z tym nale ż y stwierdzi ć , ż e przedsi ę biorca zastrzega wbrew przepisowi art. 56 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego w zwi ą zku z art. 77 § 1 Kc, ż e zmiana umowy mo ż e nast ą pi ć w formie innej ni ż pisemna. W Prawie telekomunikacyjnym przewidziano obowi ą zek nale ż ytego powiadomienia konsumentów o planowanych zmianach tre ś ci umów. Stosownie do art. 59 ust. 2 tej ustawy dostawca us ł ug telekomunikacyjnych powiadamia abonenta o ka ż dej zmianie w regulaminie z wyprzedzeniem co najmniej jednego okresu rozliczeniowego przed wprowadzeniem jej w ż ycie. Jednocze ś nie abonent powinien zosta ć poinformowany o prawie odst ą pienia od umowy bez obowi ą zku zap ł aty odszkodowania na wypadek braku akceptacji nowych unormowa ń . Zgodnie z art. 61 ust. 5 Prawa telekomunikacyjnego w razie podwy ż szenia cen dostawca us ł ug jest obowi ą zany z wyprzedzeniem co najmniej jednego okresu rozliczeniowego do powiadomienia o tym abonenta na pi ś mie. Osoby inne ni ż 6 abonenci powinny zosta ć o planowanych zmianach poinformowane przez podanie nowych cen do publicznej widomo ś ci. Jednocze ś nie warto zwa ż y ć , ż e powy ż sze obowi ą zki informacyjne nale ż y wykonywa ć z uwzgl ę dnieniem regulacji kodeksowych. Zgodnie z art. 384 1 Kc wzorzec wydany w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ci ą g ł ym wi ąż e drug ą stron ę , je ż eli zosta ł y zachowane wymagania okre ś lone w art. 384 Kc, a strona nie wypowiedzia ł a umowy w najbli ż szym terminie wypowiedzenia. Na podstawie art. 384 § 1 Kc wzorzec umowy ustalony przez przedsi ę biorc ę wi ąż e, je ż eli zosta ł konsumentowi dor ę czony. Maj ą c na uwadze wymóg zachowania pisemnej formy umowy o ś wiadczenie us ł ug telekomunikacyjnych za niewystarczaj ą ce nale ż y uzna ć powiadomienie o planowanych zmianach za po ś rednictwem strony internetowej. Za niezgodne z prawem uzna ć te ż trzeba zastrze ż enie, ż e og ł oszenie o zmianie mo ż e zosta ć zamieszczone na 14 dni przed ich wprowadzeniem. Jak wskaza ł S ą d Apelacyjny w wyroku z dnia 26 kwietnia 2006r. (sygn. akt VI ACa 1209/05) klauzula jest abuzywna, gdy ra żą co narusza interesy konsumenta. Przytaczaj ą c argumentacj ę tego S ą du zawart ą w ww. wyroku nale ż y stwierdzi ć , ż e zasadniczo mo ż na przyj ąć , i ż chodzi o takie sytuacje, w których w ra żą cy sposób zostaje naruszona równowaga interesów stron umowy i to przez to, ż e jedna z nich wykorzystuje swoj ą przewag ę uk ł adaj ą c konkretny wzorzec. Do „ra żą cego” naruszenia interesów konsumentów dochodzi wówczas, gdy ma miejsce znaczne odchylenie przyj ę tego uregulowania od zasady uczciwego wywa ż enia praw i obowi ą zków. Jak wskaza ł S ą d Apelacyjny, dokonuj ą c oceny niniejszych kwestii nale ż y kierowa ć si ę zasadami wyra ż onymi w dyrektywie Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, która w art. 3 przewiduje, ż e klauzula jest nieuczciwa, gdy naruszaj ą c zasad ę wzajemnego zaufania powoduje istotn ą i nieusprawiedliwion ą dysproporcj ę praw i obowi ą zków na niekorzy ść konsumenta. Poj ę cie ra żą cego naruszenia interesów konsumenta mo ż na uto ż samia ć z istotn ą i nieusprawiedliwion ą dysproporcj ę praw i obowi ą zków na jego niekorzy ść . W niniejszej sprawie, w wyniku zastosowania spornej regulacji dosz ł o do krzywdz ą cego dla konsumentów uprzywilejowania przedsi ę biorcy, co jest niezgodne z zasadami uczciwego obrotu gospodarczego. Powy ż sze wzgl ę dy zadecydowa ł y o uznaniu rozwa ż anej regulacji za niedozwolon ą . Uznano j ą tak ż e za podobn ą do nast ę puj ą cych postanowie ń figuruj ą cych w rejestrze odpowiednio pod numerami 410, 1081 i 1183: - „ O zmianie op ł aty Operator jest zobowi ą zany poinformowa ć Abonenta z czternastodniowym wypowiedzeniem poprzez zamieszczenie informacji na kanale informacyjno-planszowym, w formie og ł osze ń za budynkach lub pisemnie. Za takie powiadomienie uwa ż a si ę równie ż przes ł anie druków op ł at z nadrukowan ą now ą cen ą ”, które zosta ł o uznane za niedozwolone na mocy wyroku SOKiK z dnia 19 stycznia 2005r. (sygn. akt AmC 2/04), - „ Operator mo ż e zmieni ć zawarto ść Pakietu programów. O zmianie zawarto ś ci pakietu programów operator powiadomi abonenta poprzez kana ł informacyjny Ś TK, z co najmniej czternastodniowym wyprzedzeniem. Abonent ma prawo wypowiedzie ć umow ę zgodnie z §9 ust. 1 i 3 Regulaminu, je ż eli nie zgadza si ę na zmian ę zawarto ś ci pakietu programów ”, które zosta ł o uznane za niedozwolone na mocy wyroku SOKiK z dnia 9 czerwca 2006r. (sygn. akt XVII AmC 90/05), - „ NetArt zastrzega sobie prawo zmian Regulaminu. Zmiany te obowi ą zuj ą od chwili udost ę pnienia nowej wersji Regulaminu na stronach WWW NetArt. Ponadto warunki ś wiadczenia us ł ugi mog ą ulec zmianie w razie zmiany regulaminu ś wiadczenia us ł ug przez wspó ł pracuj ą cych Rejestratorów domen ", które zosta ł o uznane za niedozwolone na mocy wyroku SOKiK z dnia 23 pa ź dziernika 2006r. (sygn. akt XVII AmC 141/05). We wszystkich przywo ł anych przypadkach nie przewidziano bezwzgl ę dnego wymogu dostarczenia informacji o wprowadzanych zmianach w formie pisemnej i na konsumentów faktycznie przerzucono obowi ą zek ś ledzenia na bie żą co og ł aszanych przez przedsi ę biorców 7 w innej formie wprowadzanych zmian. Wobec tego wskazane klauzule mo ż na by ł o uzna ć za to ż same. Podobnie te ż zosta ł y okre ś lone terminy, w jakich ma doj ść do powiadomienia. W uzasadnieniu do wyroku z dnia 19 stycznia 2005r. (sygn. akt XVII AmC 2/04) SOKiK podniós ł , ż e rozwa ż ane postanowienie narusza art. 385 1 § 1 Kc. W przypadku dokonywania zmian w tre ś ci umowy przez przedsi ę biorc ę , konsument jest uprawniony do odst ą pienia od niej. W takiej sytuacji istotn ą kwesti ą jest w ł a ś ciwe powiadomienie o zmianach. Przewidziany przez przedsi ę biorc ę tryb nie gwarantuje, ż e informacja dotrze do konsumenta. Jednocze ś nie przy post ę powaniu zgodnie z trybem przewidzianym w kwestionowanym postanowieniu nie jest mo ż liwe okre ś lenie daty zapoznania si ę przez abonenta z informacj ą o zmianie. SOKiK podkre ś li ł , ż e zawiadomienie powinno nast ą pi ć na pi ś mie, a jedynie dodatkowo w innych formach. Pos ł ugiwanie si ę w obrocie konsumenckim klauzulami wpisanymi do rejestru jest zakazane prawem. Prezes Urz ę du mo ż e stwierdzi ć stosowanie przez przedsi ę biorc ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na pos ł ugiwaniu si ę postanowieniem wzorca umownego, które zosta ł o wpisane do rejestru, bez wzgl ę du na to, czy wpis dotyczy tego przedsi ę biorcy, przeciwko któremu jest prowadzone post ę powanie, czy te ż nie. S ą d Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 2 grudnia 2005r. (sygn. akt VI ACa 760/05) wskaza ł , ż e zgodnie z art. 23 a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t. j. Dz. U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.) praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest pos ł ugiwanie si ę postanowieniem wpisanym do rejestru w oderwaniu od zagadnienia, czy wpis do rejestru powsta ł w zwi ą zku ze stosowaniem wzorca umowy przez ten podmiot, co do którego bada si ę stosowanie praktyki. S ą d Apelacyjny w Warszawie wskaza ł te ż , ż e naruszenie interesów konsumentów mo ż e nast ą pi ć w wyniku dzia ł a ń podmiotów, które stosuj ą klauzule abuzywne wpisane do rejestru, przy czym wpis do rejestru zwi ą zany jest z dzia ł aniami innych kontrahentów konsumentów. Podobne twierdzenie S ą d Apelacyjny zawar ł we wcze ś niejszym wyroku, tj. w orzeczeniu z dnia 29 wrze ś nia 2005r. (sygn. akt VI ACa 381/05), gdzie przywo ł uj ą c stanowisko S ą du Najwy ż szego wyra ż one w uchwale z dnia 19 grudnia 2003r. III CZP 95/03 (OSNC 2005/2/25), wskaza ł , ż e wyrok uwzgl ę dniaj ą cy powództwo przez uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 Kodeksu post ę powania cywilnego (zwanego dalej tak ż e Kpc), od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek tak ż e wobec osób trzecich. Zgodnie ze stanowiskiem SOKiK wyra ż onym w wyroku z dnia 25 maja 2005r. (sygn. akt XVII Ama 46/04), dla uznania, i ż okre ś lona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, ż e mie ś ci si ę ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodno ść porównywanych klauzul. Czynnikiem przes ą dzaj ą cym o podobie ń stwie dwóch klauzul powinien by ć zatem zamiar, cel, jakiemu ma s ł u ż y ć kwestionowane postanowienie. Je ś li cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformu ł owania klauzuli uznanej za niedozwolon ą , oba zapisy mo ż na uzna ć za to ż same. Trafno ść wy ż ej opisanego stanowiska potwierdzi ł równie ż S ą d Najwy ż szy w uchwale z dnia 13 lipca 2006r. (sygn. III SZP 3/06). Pomimo, i ż powy ż ej przywo ł ane orzeczenia zapad ł y pod rz ą dami ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2000r., to orzecznictwo to nale ż y uzna ć za aktualne tak ż e w bie żą cym stanie prawnym. Na gruncie obecnie obowi ą zuj ą cej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2007r. rozwa ż na kwestia zosta ł a uregulowania w analogiczny sposób, a zatem nie wyst ę puj ą ró ż nice, które nakazywa ł yby odmienn ą ocen ę prawn ą badanego zagadnienia. W tym miejscu warto dodatkowo zwróci ć uwag ę , ż e w wyroku z dnia 19 czerwca 2002r. (sygn. akt XVII AmC 34/01) SOKiK orzek ł , ż e przy ocenie abuzywno ś ci klauzuli nie ma znaczenia sposób organizacji lub specyfiki dzia ł alno ś ci prowadzonej przez przedsi ę biorc ę , którego wzorzec podlega abstrakcyjnej kontroli w trybie s ą dowym, na co zwróci ł uwag ę S ą d Najwy ż szy w ww. uchwale z dnia 13 8 lipca 2006r. S ą d ten podniós ł , ż e uwzgl ę dniaj ą c ratio legis ustawy oraz kieruj ą c si ę potrzeb ą zapewnienia skuteczno ś ci przepisów implementuj ą cych w ł a ś ciwe dyrektywy unijne nale ż y zaakceptowa ć stanowisko, zgodnie z którym wpis postanowienia wzorca do rejestru skutkuje tym, ż e zakazane jest pos ł ugiwanie si ę wpisan ą klauzul ą we wszystkich wzorcach umów. Powy ż sze potwierdza to, ż e katalog niedozwolonych postanowie ń umownych zosta ł sformu ł owany w oderwaniu od rodzaju umowy lub ga łę zi gospodarki, w której umowa zosta ł a zawarta. Za takim rozwi ą zaniem zdaniem S ą du Najwy ż szego przemawiaj ą obok argumentów j ę zykowo – systemowych, wzgl ę dy celowo ś ciowe i funkcjonalne. Przyj ę cie takiego rozwi ą zania sprzyja unikni ę ciu sytuacji, w których zaistnia ł aby konieczno ść prowadzenia kilku post ę powa ń , z których ka ż de musia ł oby zako ń czy ć si ę identycznym rozstrzygni ę ciem. S ą d Najwy ż szy podkre ś li ł , ż e je ż eli SOKiK uzna okre ś lon ą klauzul ę za niedozwolon ą i zostanie ona wpisana do rejestru, ka ż dy z przedsi ę biorców, który stosuje t ę klauzul ę w swoim wzorcu, dopuszcza si ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. S ą d Najwy ż szy stwierdzi ł równie ż , ż e praktyki takiej dopuszcza si ę ka ż dy, kto stosuje klauzul ę w prawdzie nie identyczn ą pod wzgl ę dem j ę zykowym, ale wywo ł uj ą c ą to ż samy skutek. W niniejszym przypadku wykazano jednak dalej id ą c ą ostro ż no ść . Rozwa ż ono wi ę c okoliczno ść , z jakich umów pochodz ą porównywane klauzule. Wszystkie uwzgl ę dnione powy ż ej postanowienia pochodz ą z umów zawieranych przez przedsi ę biorców telekomunikacyjnych. Na gruncie poczynionych ustale ń nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e rozwa ż ane postanowienia s ą to ż same. W toku post ę powania przedsi ę biorca informowa ł , ż e kwestionowana regulacja faktycznie nie nara ż a konsumentów na szkod ę , gdy ż wysoko ść abonamentu jest okre ś lana nie tylko w cenniku, ale tak ż e w umowie. Okoliczno ść ta nie zmienia oceny prawnej rozwa ż anej praktyki. Przedsi ę biorca faktycznie podaje w umowach wysoko ść nale ż nego abonamentu. Pó ź niejsza ewentualna zmiana cennika skutkowa ł aby jednak zmian ą umowy z zakresie, w jakim zmieni ł by si ę cennik. Ponadto rozwa ż ana regulacja dotyczy nie tylko zmiany cennika, ale i regulaminu. W obu przypadkach przewidziano bowiem identyczny tryb. W ś wietle przedstawionych okoliczno ś ci nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę polegaj ą c ą na pos ł ugiwaniu si ę w obrocie konsumenckim postanowieniami wpisanymi do rejestru, czym godzi w interesy konsumentów, co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Dla stwierdzenia naruszenia wskazanego przepisu prawa nie jest konieczne wyst ą pienie na rynku negatywnego skutku. Zakazane jest tak ż e stwarzanie sytuacji, w których potencjalnie istnieje zagro ż enie wyst ą pienia takiego skutku stosowanej praktyki na rynku. Nie istnieje zatem wymóg wykazania, ż e w trybie opisanym w spornej regulacji dokonywano kiedykolwiek zmian tre ś ci umowy. Istotne jest to, ż e przedsi ę biorca posiada mo ż liwo ść skorzystania z proponowanych konsumentom regulacji, a niezgodne z prawem postanowienia pochodz ą ze stosowanych przez niego wzorców umów. W toku post ę powania przedsi ę biorca wyrazi ł wol ę wprowadzenia do wykorzystywanych przez niego dokumentów modyfikacji. Nie okre ś li ł jednak ani ich zakresu, ani te ż nie udokumentowa ł okoliczno ś ci wprowadzenia jakichkolwiek zmian. St ą d nale ż a ł o orzec, jak w punkcie I 1 sentencji niniejszej decyzji. 2. Drugi z rozwa ż anych zarzutów dotyczy naruszenia obowi ą zku udzielenia konsumentom, z którymi s ą zawierane umowy o ś wiadczenie us ł ug z zakresu dost ę pu do interenetu, informacji na temat kar umownych nale ż nych konsumentom w przypadku niewykonania lub nienale ż ytego wykonania us ł ugi przez przedsi ę biorc ę . Obowi ą zek taki spoczywa na przedsi ę biorcach ś wiadcz ą cych us ł ugi z zakresu dost ę pu do internetu z mocy art. 56 ust. 3 pkt. 6 Prawa telekomunikacyjnego, który stanowi, ż e pisemna umowa o ś wiadczenie us ł ug powinna okre ś la ć wysoko ść nale ż nych konsumentom kar zastrze ż onych na wypadek niewykonania lub nienale ż ytego wykonania us ł ugi. Analiza przed ł o ż onych przez 9 przedsi ę biorc ę umów oraz stosowanego przez niego regulaminu (dowód: karty nr 10 – 13, 15 – 24, 27 – 30, 34 – 47, 52 – 66) wykaza ł a, ż e w ż adne z postanowie ń tych dokumentów nie normowa ł o rozwa ż anej kwestii. Wobec tego zachowanie przedsi ę biorcy nale ż a ł o oceni ć jako bezprawne. Wskazanie w umowie wysoko ś ci kar umownych przyspiesza i u ł atwia konsumentom dochodzenie ewentualnych roszcze ń , gdy ż pomaga im sformu ł owa ć stawiane przedsi ę biorcy żą dania zwi ą zane z brakiem nale ż ytej realizacji umowy. Okre ś lenie kary powoduje, ż e nie jest konieczne szczegó ł owe badanie ka ż dej z indywidualnych spraw, co tak ż e sprzyja usprawnieniu wzajemnych rozlicze ń pomi ę dzy stronami umowy. W ś wietle przedstawionych faktów stwierdzono, ż e przedsi ę biorca nie dope ł niaj ą c ci ążą cego na nim obowi ą zku informacyjnego godzi ł w interesy konsumentów. Jak wykazano powy ż ej w rozwa ż anym przypadku dosz ł o do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. W tych okoliczno ś ciach nale ż a ł o orzec, ż e przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W toku prowadzonych dzia ł a ń strona poinformowa ł a o podj ę ciu prac nad nowymi wzorcami umów. Zezna ł a ona, ż e planuje ich wprowadzenie w ż ycie z dniem 10. 04. 2008r. w odniesieniu do nowych klientów i z dniem 01. 08. 2008r. w odniesieniu do umów ju ż obowi ą zuj ą cych. Okoliczno ść opracowania uzupe ł nionych wzorców, pomimo kierowanego do strony wezwania, nie zosta ł a potwierdzona. W ż aden te ż sposób nie udokumentowano wprowadzenia w ż ycie nowych regulacji. Z tego wzgl ę du nie mo ż na by ł o stwierdzi ć , ż e przedsi ę biorca dokona ł wszystkich niezb ę dnych formalno ś ci, które pozwoli ł by na stwierdzenie zaniechania stosowania rozwa ż anej praktyki. O ile wprowadzenie w ż ycie wzorców umów w odniesieniu do nowych klientów zasadniczo nie nastr ę cza problemów, o tyle przy zmianie umów ju ż obowi ą zuj ą cych nale ż y kierowa ć si ę ś ci ś le okre ś lonymi procedurami wynikaj ą cymi z art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego i art. 384 1 Kc. Zakres przekazanych Prezesowi Urz ę du informacji nie pozwoli ł równie ż na uznanie, ż e stanowi ą one zobowi ą zanie przedsi ę biorcy do dokonania niezb ę dnych zmian. Przede wszystkim nie przed ł o ż ono zmodyfikowanych wzorców, w konsekwencji czego nie mo ż na by ł o oceni ć , czy ewentualne zmiany przewidziane przez przedsi ę biorc ę faktycznie mo ż na uzna ć za wystarczaj ą ce. Jest to szczególnie wa ż ne przy formu ł owaniu regulacji odnosz ą cych si ę do nale ż nych konsumentom kar umownych. W tym zakresie przedsi ę biorcy nie mog ą bowiem okre ś li ć uprawnie ń konsumentów i swych obowi ą zków w dowolny sposób. Przy okre ś laniu wysoko ś ci kar umownych trzeba mie ć na wzgl ę dzie, ż e ich zastrze ż enie nie mo ż e zamkn ąć drogi do pe ł nej rekompensaty poniesionej szkody. Stosownie do art. 104 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego do odpowiedzialno ś ci przedsi ę biorców telekomunikacyjnych za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie us ł ugi telekomunikacyjnej stosuje si ę przepisy Kodeksu cywilnego. W ś wietle zaistnia ł ych okoliczno ś ci nale ż a ł o orzec, jak w punkcie I 2 sentencji niniejszej decyzji. 3. Trzeci z postawionych w ramach przedmiotowego post ę powania zarzutów dotyczy niedope ł niania obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji na temat trybu post ę powania reklamacyjnego obowi ą zuj ą cego u przedsi ę biorcy na wypadek stwierdzenia przez konsumenta niew ł a ś ciwego wykonania umowy. Obowi ą zek taki wynika z art. 56 ust. 3 pkt 7 Prawa telekomunikacyjnego, który stanowi, ż e umowa o ś wiadczenie us ł ug telekomunikacyjnych powinna okre ś la ć tryb reklamacyjny. Na ł o ż enie na przedsi ę biorców obowi ą zku podawania w umowach pe ł nych i nie wprowadzaj ą cych w b łą d informacji o trybie reklamacyjnym s ł u ż y zapewnieniu konsumentom ź ród ł a wiedzy na temat przys ł uguj ą cych im uprawnie ń , spoczywaj ą cych na nich obowi ą zków, które powinni dope ł ni ć , aby z ł o ż y ć prawnie skuteczn ą reklamacj ę , a tak ż e odpowiadaj ą cych im obowi ą zków i praw dostawców us ł ug. Nie dostosowuj ą c si ę do nakazu p ł yn ą cego z art. 56 ust. 3 pkt 7 Prawa telekomunikacyjnego przedsi ę biorca pozbawia konsumentów wiedzy koniecznej do 10 ich prawid ł owego, ś wiadomego i czynnego uczestniczenia w rynku, czym przyczynia si ę do pogorszenia, os ł abienia ich sytuacji, a tym samym godzi w ich interesy. Na gruncie poczynionych ustale ń nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e przedsi ę biorca nie dope ł nia ww. obowi ą zku wynikaj ą cego z art. 56 ust. 3 pkt 7 Prawa telekomunikacyjnego, czym narusza zbiorowe interesy konsumentów. W tych okoliczno ś ciach zasadne jest stwierdzenie, ż e strona stosuje praktyk ę zakazan ą na mocy art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegaj ą c ą na naruszaniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Umowy podpisywane przez przedsi ę biorc ę i konsumentów nie obejmuj ą stosownych regulacji na temat trybu reklamacyjnego (dowód: karty nr 10 – 13, 15 – 24, 27 – 30, 34 – 47, 52 – 66). Wbrew twierdzeniu przedsi ę biorcy w ł a ś ciwych unormowa ń nie obejmuje tak ż e regulamin. W przywo ł ywanym przez stron ę § 7 regulaminu wskazano na mo ż liwo ść zg ł aszania ewentualnych nieprawid ł owo ś ci w zakresie ś wiadczenia przez przedsi ę biorc ę i jego przedstawicieli us ł ug oraz wysoko ś ci naliczonych op ł at w trybie poprzedzaj ą cym zg ł oszenie reklamacji. W § 7 ust. 5 rozwa ż anego regulaminu zastrze ż ono jedynie, ż e „ W przypadku niewykonania us ł ugi lub jej nienale ż ytego wykonania Abonent ma prawo do wniesienia reklamacji. Reklamacje b ę d ą rozpatrywane w terminie 30 dni od ich z ł o ż enia. Z ł o ż enie reklamacji nie powoduje zawieszenia biegu terminów p ł atno ś ci ” (dowód: karta nr 13). Zakres niniejszej informacji jest niewystarczaj ą cy. W tym miejscu nale ż y szczegó ł owo odnie ść si ę do regulacji wynikaj ą cej z rozporz ą dzenia Ministra Infrastruktury z dnia 1 pa ź dziernika 2004r. w sprawie trybu post ę powania reklamacyjnego oraz warunków, jakim powinna odpowiada ć reklamacja us ł ugi telekomunikacyjnej (Dz. U. Nr 226. poz. 2291, zwanego dalej tak ż e rozporz ą dzeniem w sprawie sk ł adania reklamacji). Rozporz ą dzenie to w § 2 ust. 1 okre ś la elementy, jakie reklamacja telekomunikacyjna powinna obejmowa ć , a mianowicie: imi ę i nazwisko oraz adres zamieszkania u ż ytkownika, okre ś lenie przedmiotu reklamacji oraz reklamowanego okresu, przedstawienie okoliczno ś ci uzasadniaj ą cych reklamacj ę , numer przydzielony reklamuj ą cemu, numer ewidencyjny lub adres miejsca zako ń czenia sieci, dat ę zawarcia umowy i okre ś lony w niej termin rozpocz ę cia ś wiadczenia us ł ugi telekomunikacyjnej, wysoko ść kwoty odszkodowania lub innej nale ż no ś ci – w przypadku gdy reklamuj ą cy żą da ich wyp ł aty, numer konta bankowego lub adres w ł a ś ciwy do wyp ł aty odszkodowania lub innej nale ż no ś ci albo wniosek o zaliczenie tych ś wiadcze ń na poczet przysz ł ych p ł atno ś ci, podpis reklamuj ą cego w przypadku reklamacji pisemnej. W § 5 ww. rozporz ą dzenia wymieniono formy, w jakich reklamacja mo ż e by ć z ł o ż ona, zastrzegaj ą c, ż e mo ż e to nast ą pi ć w formie pisemnej, telefonicznej, ustnej do protoko ł u, a tak ż e przy wykorzystaniu innych ś rodków porozumiewania si ę na odleg ł o ść , w tym drog ą elektroniczn ą , o ile nie stoj ą temu na przeszkodzie techniczne mo ż liwo ś ci. Nast ę pnie w § 6 okre ś lono 12-miesi ę czny termin do z ł o ż enia reklamacji, liczony od ostatniego dnia okresu rozliczeniowego, w którym zako ń czy ł a si ę przerwa w ś wiadczeniu us ł ugi telekomunikacyjnej, lub od dnia, w którym us ł uga mia ł a by ć wykonana, lub od dnia dor ę czenia faktury zawieraj ą cej nieprawid ł owe obliczenie nale ż no ś ci z tytu ł u ś wiadczenia us ł ugi telekomunikacyjnej. Stosownie do § 7 przedmiotowego rozporz ą dzenia przedsi ę biorca powinien rozpatrzy ć w terminie 30 dni od dnia jej z ł o ż enia, a odpowiedzi powinien udzieli ć w formie pisemnej. Stosownie do art. 56 ust. 3 pkt 7 Prawa telekomunikacyjnego umowa o ś wiadczenie us ł ug telekomunikacyjnych powinna okre ś la ć tryb post ę powania reklamacyjnego. Powinna ona zatem normowa ć wszystkie ww. kwestie oczywi ś cie w sposób zgodny z przedmiotowym rozporz ą dzeniem. Brak nale ż ytej informacji w tym zakresie powoduje, ż e konsumenci nie wiedz ą w jakim terminie mog ą wyst ą pi ć z reklamacj ą . Nie wiedz ą oni te ż w jakiej formie mog ą interweniowa ć oraz jakie dane i okoliczno ś ci powinni w reklamacji swej zamie ś ci ć . To mo ż e narazi ć ich na konieczno ść uzupe ł nienia reklamacji, co wp ł ywa na wyd ł u ż enie ca ł ej 11 procedury i wymaga podj ę cia przez konsumentów dodatkowych stara ń . Brak wymaganej prawem informacji w rozwa ż anym zakresie wp ł ywa wi ę c niekorzystnie na pozycj ę konsumentów. Sytuacja taka powoduje, ż e konsumenci mog ą np. nie mie ć ś wiadomo ś ci, ż e ich uprawnienie do z ł o ż enia reklamacji nie wygas ł o, gdy nie zg ł osili nieprawid ł owo ś ci niezw ł ocznie po jej zaistnieniu. Mog ą oni bowiem podj ąć stosowne dzia ł ania w terminie wynikaj ą cym z rozporz ą dzenia. Mog ą oni te ż nie wiedzie ć , ż e niedope ł nienie przez nich okre ś lonych formalno ś ci np. nieuzupe ł nienie reklamacji w wyznaczonym przez przedsi ę biorc ę terminie mo ż e z mocy prawa spowodowa ć pozostawienie jej bez rozpatrzenia. Celem na ł o ż enia na przedsi ę biorców przez ustawodawc ę okre ś lonych obowi ą zków informacyjnych jest zapewnienie konsumentom b ę d ą cym ich kontrahentami dost ę pu do informacji niezb ę dnych do tego, aby prawid ł owo i w pe ł ni realizowa ć przys ł uguj ą ce im uprawnienia. Niedope ł nienie istniej ą cych obowi ą zków powoduje odwrotny skutek, prowadzi do niedoinformowania konsumentów oraz dodatkowo os ł abia pozycj ę ju ż i tak s ł abszych uczestników rynku. W badanych umowach przedsi ę biorca nie normuje ww. elementów. Stosownych regulacji nie obejmuje tak ż e regulamin. Nawet, gdyby przyj ę to, ż e ust. 1 – 4 § 7 regulaminu odnosz ą si ę do trybu reklamacyjnego, zakres zamieszczonych tam informacji równie ż nale ż a ł oby uzna ć za niewystarczaj ą cy. W przywo ł anych regulacjach okre ś lono bowiem jedynie, ż e zg ł oszenia mog ą by ć dokonywane faksem, telefonicznie lub drog ą elektroniczn ą . Podobnie jak w przypadku poprzednich praktyk opisanych w tej decyzji przedsi ę biorca nie udokumentowa ł okoliczno ś ci zaprzestania stosowania przez niego tak ż e i tej praktyki. St ą d nale ż a ł o orzec, ż e w zwi ą zku z niedope ł nianiem obowi ą zku informacyjnego p ł yn ą cego z art. 56 ust. 3 pkt 7 Prawa telekomunikacyjnego dosz ł o do naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz ż e praktyka ta trwa nadal. 4. Ostatnia z praktyk ocenianych w toku przedmiotowego post ę powania polega na niedope ł nianiu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji na temat mo ż liwo ś ci rozwi ą zania sporu w drodze mediacji lub poddania go pod rozstrzygni ę cie s ą du polubownego. Obowi ą zek zamieszczania takich informacji w umowach telekomunikacyjnych spoczywa na przedsi ę biorcach na mocy art. 56 ust. 3 pkt 8 Prawa telekomunikacyjnego. Pozbawienie konsumentów wiedzy na temat przys ł uguj ą cych im uprawnie ń powoduje faktyczne ograniczenie mo ż liwo ś ci podj ę cia przez nich dzia ł a ń w okre ś lonym trybie. Konsumenci nie maj ą c ś wiadomo ś ci tego, ż e spory powsta ł e na tle umów telekomunikacyjnych mog ą by ć rozstrzygane w drodze polubownej, bez konieczno ś ci udawania si ę do s ą du powszechnego, najprawdopodobniej nie skorzystaj ą z przewidzianych prawem instrumentów. Badane umowy zawarte przez przedsi ę biorc ę , jak i regulaminy b ę d ą ce za łą cznikami do nich, nie zawieraj ą ż adnych wskazówek w niniejszym zakresie. W zwi ą zku z tym nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia art. 56 ust. 3 pkt 8 Prawa telekomunikacyjnego. W ś wietle przedstawionych okoliczno ś ci nale ż a ł o tak ż e stwierdzi ć naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Pomimo z ł o ż onego w toku post ę powania przez przedsi ę biorc ę zawiadomienia o planowanej zmianie stosowanych wzorców oraz umów zawartych z konsumentami w rozwa ż anym zakresie, okoliczno ść wprowadzenia zmian nie zosta ł a potwierdzona. St ą d nale ż a ł o orzec, ż e niniejsza praktyka trwa nadal, co uzasadnia nakazanie zaniechania jej stosowania. II. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du mo ż e skorzysta ć z uprawnienia do na ł o ż enia na przedsi ę biorc ę stosuj ą cego praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów kary pieni ęż nej w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. 12 Kara taka mo ż e by ć na ł o ż ona bez wzgl ę du na to, czy przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia celowo, czy te ż nieumy ś lnie. Stosownie do art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, w tym kar okre ś lonych w art. 106 tej ustawy, nale ż y uwzgl ę dni ć w szczególno ś ci okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. W punktach I 1 – 4 niniejszej decyzji stwierdzono stosowanie przez przedsi ę biorc ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów opisanych szczegó ł owo powy ż ej. Praktyki te polegaj ą na pos ł ugiwaniu si ę w obrocie konsumenckim klauzulami wpisanymi do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oraz na niedope ł nianiu obowi ą zków informacyjnych. Fakt, ż e wy ż ej opisane praktyki s ą zwi ą zane ze stosowaniem wzorów umów wskazuje na powtarzalno ść zachowania przedsi ę biorcy i jego d ł ugotrwa ł y charakter. Przywo ł ane okoliczno ś ci uzasadniaj ą na ł o ż enie na przedsi ę biorc ę kary pieni ęż nej. Przy ustalaniu wysoko ś ci kary Prezes Urz ę du wzi ął pod uwag ę okoliczno ść , ż e przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów po raz pierwszy. Wskazywa ł on równie ż w toku sprawy, ż e wytkni ę te nieprawid ł owo ś ci s ą wynikiem niewiedzy, niedostatecznej znajomo ś ci przepisów prawa, a nie skutkiem ch ę ci pokrzywdzenia konsumentów lub pogorszenia ich sytuacji prawnej. Na wymiar kary wp ł yn ęł a te ż okoliczno ść , ż e przedsi ę biorca zadeklarowa ł ch ęć wprowadzenia stosownych zmian. Kara nak ł adana przez Prezesa Urz ę du na przedsi ę biorc ę , który dopu ś ci ł si ę stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów s ł u ż y podkre ś leniu naganno ś ci ocenianego zachowania. Przedsi ę biorca, jako podmiot o wieloletnim do ś wiadczeniu, powinien wiedzie ć , ż e okre ś laj ą c warunki umowne nie mo ż e stosowa ć praktyk godz ą cych w interesy s ł abszych uczestników rynku, jakimi s ą konsumenci. W prawdzie przedsi ę biorca podnosi ł , ż e nie mia ł ś wiadomo ś ci, i ż zastosowane przez niego regulacje mog ą zosta ć uznane za niezgodne z prawem, a jego celem w ż adnym wypadku nie by ł o dzia ł anie godz ą ce w interesy konsumentów, to dla stwierdzenia naruszenia art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie jest konieczne poczynienie ustalenia, z którego wynika ł oby, ż e dzia ł anie przedsi ę biorcy by ł o celowe. Kwestia ta ma jednak wp ł yw na wymiar wymierzanej kary. Decyduj ą c o na ł o ż eniu kary i jej wysoko ś ci wzi ę to pod uwag ę wszystkie ww. okoliczno ś ci, jak i mo ż liwo ś ci finansowe przedsi ę biorcy. Orzeczona kara powinna stanowi ć dolegliwo ść dla uczestnika niniejszego post ę powania, tak aby jej na ł o ż enie skutkowa ł o w przysz ł o ś ci zapobie ż eniem zaistnienia podobnych sytuacji. Z drugiej strony nale ż y te ż podkre ś li ć wymiar edukacyjny i wychowawczy zastosowanego ś rodka oraz wyrazi ć nadziej ę , ż e odniesie on spodziewany skutek na przysz ł o ść . Poza wymiarem indywidualnym kary, nale ż y zwróci ć uwag ę na jej wymiar ogólny, funkcj ę odstraszaj ą c ą i wychowawcz ą w stosunku do innych uczestników rynku. W ś wietle powy ż szych okoliczno ś ci wysoko ść kary ustalono na poziomie 2 000 z ł (s ł ownie: dwóch tysi ę cy z ł otych). W ocenie Prezesa Urz ę du kara wymierzona w tej wysoko ś ci jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urz ę du, kieruj ą c si ę potrzeb ą zdecydowanego przeciwdzia ł ania stosowaniu praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów uzna ł , ż e orzeczona kara powinna stanowi ć dolegliwo ść dla uczestnika niniejszego post ę powania. W tym przypadku kara powinna spe ł ni ć jednak przede wszystkim funkcj ę prewencyjn ą i wychowawcz ą , tak aby zapobiec w przysz ł o ś ci naruszeniom przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wobec powy ż szego orzeczono jak w punkcie II sentencji. III. Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. W my ś l art. 77 ust. 1 tej ustawy, je ż eli w wyniku post ę powania Prezes Urz ę du 13 stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy, przedsi ę biorca, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, jest obowi ą zany ponie ść koszty post ę powania. Niniejsze post ę powanie w sprawie stosowania przez przedsi ę biorc ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zosta ł o wszcz ę te z urz ę du, a w jego wyniku Prezes Urz ę du w punkcie I 1 – 4 sentencji decyzji stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego post ę powania s ą wydatki zwi ą zane z korespondencj ą prowadzon ą przez Prezesa Urz ę du z przedsi ę biorc ą . W zwi ą zku z powy ż szym postanowiono obci ąż y ć stron ę kosztami post ę powania w wysoko ś ci 56 z ł (s ł ownie: pi ęć dziesi ę ciu sze ś ciu z ł otych). Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 Kpc – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wy łą cznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie III niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z 479 28 § 1 pkt 2 Kpc, nale ż y wnie ść za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia niniejszej decyzji. DYREKTOR DELEGATURY URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Maciej Fragsztajn 14