RKR-65/2007

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KRAKOWIE L.dz. RKR-61-28/07/JL- /07 Kraków, dn. 24 lipca 2007 r. DECYZJA nr RKR - 65 /2007 Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz. U. z 2005 r. nr 244, poz. 2080 ze zm.) oraz § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. nr 18, poz. 172 ze zm.), w zwi ą zku z art. 131 ust. 1 i art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 50, poz. 331 ze zm.) po przeprowadzeniu - z urz ę du - post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – I. Na podstawie art. 23c ust. 1 w zwi ą zku z art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, w zwi ą zku z art. 131 ust. 1 ustawy dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów praktyk ę stosowan ą przez Akademi ę Ekonomiczn ą w Krakowie, polegaj ą c ą na wprowadzeniu w dniu 4 grudnia 2006 r. do Regulaminu odp ł atno ś ci zwi ą zanych z procesem kszta ł cenia w Akademii Ekonomicznej w Krakowie postanowienia dotycz ą cego wnoszenia op ł at za przed ł u ż enie sesji, bez jednoczesnej zmiany umów reguluj ą cych warunki odp ł atno ś ci za studia oraz nie dor ę czenie tego regulaminu studentom, co stanowi naruszenie przepisu art. 160 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wy ż szym (Dz.U. z 2005 r. nr 164, poz. 1365 ze zm.) w zwi ą zku z art. 384 1 Kodeksu cywilnego i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. II. Na podstawie art. 23c ust. 1 w zwi ą zku z art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, w zwi ą zku z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów praktyk ę stosowan ą przez Akademi ę Ekonomiczn ą w Krakowie, polegaj ą c ą na stosowaniu w Regulaminie odp ł atno ś ci zwi ą zanych z procesem kszta ł cenia w Akademii Ekonomicznej w Krakowie postanowienia o tre ś ci: par. 12 ust. 6: „Op ł ata, o której mowa w ust. 5 (tj. w przypadku przyj ę cia na studia w trakcie trwania semestru) wnoszona jest w ca ł o ś ci, z uwzgl ę dnieniem przys ł uguj ą cej zni ż ki w kwocie 100 z ł , b ą d ź w cz ęś ci obejmuj ą cej łą czn ą kwot ę rat, która do dnia up ł ywu terminu wskazanego w ust. 5 powinna zosta ć wniesiona na zasadach wskazanych w ust. 3”, co stanowi naruszenie zasady ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń wynikaj ą cej z art. 735 § 1 w zwi ą zku z art. 750 k.c. i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. Uzasadnienie Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura Urz ę du w Krakowie (daje „Prezes UOKiK”) przeprowadzi ł post ę powanie wyja ś niaj ą ce maj ą ce na celu ustalenie, czy zapisy zawarte we wzorach umów zawieranych ze studentami na podstawie art. 160 ust. 3 ustawy z dnia z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wy ż szym (Dz.U. z 2005 r. nr 164, poz. 1365 ze zm.) oraz w regulaminach studiów, stosowanych przez Akademi ę Ekonomiczn ą w Krakowie, nie stanowi ą niedozwolonych postanowie ń umownych okre ś lonych przepisami Kodeksu cywilnego oraz czy nie stanowi ą naruszenia uzasadniaj ą cego wszcz ę cie post ę powania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W toku post ę powania dokonano analizy wzorca Umowy o nauk ę , Regulaminu odp ł atno ś ci zwi ą zanych z procesem kszta ł cenia w Akademii Ekonomicznej w Krakowie oraz Zarz ą dzenia Nr R-0121-26/2006 Rektora Akademii Ekonomicznej w Krakowie. Przeprowadzona analiza wykaza ł a, ż e dokumenty te zawieraj ą postanowienia mog ą ce stanowi ć naruszenie zbiorowego interesu konsumentów. Maj ą c na uwadze powy ż sze ustalenia, w dniu 20 lutego 2007 r. postanowieniem nr RKR-145/2007 zosta ł o wszcz ę te post ę powanie w sprawie stosowania przez Akademi ę Ekonomiczn ą w Krakowie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Organ antymonopolowy ustali ł , co nast ę puje: Akademia Ekonomiczna (zwana dalej „Akademi ą ” lub „Uczelni ą ”) jest publiczn ą uczelni ą akademick ą , utworzon ą w drodze ustawy. Jednym z podstawowych zada ń uczelni jest kszta ł cenie studentów w celu ich przygotowania do pracy zawodowej. Kszta ł cenie odbywa si ę w formie studiów stacjonarnych – nieodp ł atnie oraz w formie studiów niestacjonarnych – odp ł atnie. Zgodnie z art. 160 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wy ż szym, organizacje i tok studiów oraz zwi ą zane z nimi prawa i obowi ą zki studenta okre ś la regulamin studiów. Natomiast, zgodnie z ust. 3 tego przepisu, warunki odp ł atno ś ci za studia okre ś la umowa zawarta mi ę dzy uczelni ą a studentem w formie pisemnej. Stosowany przez Uczelni ę wzorzec Umowy o nauk ę oraz Regulamin odp ł atno ś ci zwi ą zanych z procesem kszta ł cenia w Akademii Ekonomicznej w Krakowie stanowi ą wzorzec umowny w rozumieniu art. 384 k.c., którego postanowienia s ą bezpo ś rednio stosowane w umowach, jakie Uczelnia zawiera ze studentami. Wzorce umowne to wszelkie jednostronnie przygotowane z góry, przed zawarciem umowy, gotowe klauzule (zbiory klauzul) w postaci warunków umów, ich wzorów, regulaminów itp. Odp ł atne ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych ma charakter umowy, do której stosuje si ę odpowiednio przepisy o umowie zlecenia, zgodnie z art. 750 k.c. Umowa ta jest umow ą wzajemn ą , w której ś wiadczeniem g ł ównym s ą us ł ugi edukacyjne, za które konsument uiszcza op ł aty. Wyst ę puj ą w niej zatem dwie strony: Uczelnia i student. Studenci, z którymi Uczelnia zwiera umowy o odp ł atne ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych, s ą konsumentami w rozumieniu art. 22 1 Kodeksu cywilnego, tj. osobami fizycznymi dokonuj ą cymi czynno ś ci prawnej niezwi ą zanej bezpo ś rednio z ich dzia ł alno ś ci ą zawodow ą lub gospodarcz ą . Natomiast Uczelnia jest traktowana jako przedsi ę biorca, tj. podmiot ś wiadcz ą cy odp ł atnie us ł ugi edukacyjne, którego dzia ł alno ść ma charakter gospodarczy. Stanowisko to 2 potwierdza równie ż orzecznictwo S ą du Najwy ż szego (wyrok SN z 7.04.2004 r. sygn. akt III SK 22/2004) oraz orzecznictwo S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (wyrok z 28.09.2005 r. sygn. akt XVII AmC 18/05; wyrok z 12.12.2005 r. sygn. akt XVII Amc 80/2004). Odp ł atno ść za studia na Akademii Ekonomicznej uregulowana zosta ł a w Regulaminie odp ł atno ś ci zwi ą zanych z procesem kszta ł cenia w Akademii Ekonomicznej w Krakowie , stanowi ą cym za łą cznik do Uchwa ł y Senatu Akademii Ekonomicznej w Krakowie nr 18/2006 z dnia 24 kwietnia 2006 r. Uchwa ł a ta zosta ł a nast ę pnie zmieniona Uchwa łą Senatu nr 53/2006 z dnia 4 grudnia 2006 r., w wyniku czego do Regulaminu wprowadzono postanowienia zakwestionowane przez Prezesa UOKiK, tj.: par. 3 ust. 3: „Op ł aty, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a-b, zwi ą zane z przed ł u ż eniem sesji, ustala si ę jako 1/8 odpowiedniej op ł aty semestralnej za ka ż de rozpocz ę te 2 tygodnie przed ł u ż enia sesji. Op ł ata naliczana jest za okres od dnia nast ę puj ą cego po ostatnim dniu sesji wskazanym w stosownym zarz ą dzeniu rektora w sprawie organizacji roku akademickiego do ostatniego dnia wskazanego w decyzji o przed ł u ż eniu sesji w łą cznie”, par. 12 ust. 6: „Op ł ata, o której mowa w ust. 5 (tj. w przypadku przyj ę cia na studia w trakcie trwania semestru) wnoszona jest w ca ł o ś ci, z uwzgl ę dnieniem przys ł uguj ą cej zni ż ki w kwocie 100 z ł , b ą d ź w cz ęś ci obejmuj ą cej łą czn ą kwot ę rat, która do dnia up ł ywu terminu wskazanego w ust. 5 powinna zosta ć wniesiona na zasadach wskazanych w ust. 3”. W dniu 29 stycznia 2007 r. Senat Uczelni podj ął Uchwa łę nr 1/2007 w sprawie w sprawie zmiany Uchwa ł y Senatu Akademii Ekonomicznej w Krakowie nr 18/2006 z dnia 24 kwietnia 2006 r. w sprawie wprowadzenia regulaminu odp ł atno ś ci zwi ą zanych z procesem kszta ł cenia w Akademii Ekonomicznej w Krakowie z pó ź niejszymi zmianami. Uchwa łą t ą dokonano zmiany postanowienia z § 3 ust. 3 Regulaminu w ten sposób, ż e pierwsze dwa tygodnie przed ł u ż enia sesji nie podlegaj ą op ł acie. Op ł ata ta naliczana jest dopiero od pi ę tnastego dnia po ostatnim dniu sesji. Dodano ponadto do § 3 ust ę py 5 – 8, które wprowadzi ł y mo ż liwo ść zwolnienia studentów z op ł at w przypadkach, gdy przed ł u ż enie sesji jest wynikiem okoliczno ś ci, za które student odpowiedzialno ś ci nie ponosi, takich jak: odbywanie studiów w uczelni zagranicznej, w sytuacji losowej pod warunkiem stosownego uzasadnienia i udokumentowania przyczyn nie zaliczenia sesji w terminie. Zgodnie z § 3 ust. 1 wzorca umowy o nauk ę rodzaje pobieranych przez Uczelni ę op ł at oraz zasady odp ł atno ś ci zwi ą zane z procesem kszta ł cenia w Uczelni ustalane s ą przez Senat Uczelni w formie regulaminu. Jednocze ś nie w § 3 ust. 6, postanowiono, ż e ewentualne zmiany w regulaminie odp ł atno ś ci oraz zmiany wysoko ś ci op ł at, wymagaj ą akceptacji przez obie strony, wyra ż onej poprzez podpisanie stosownego aneksu do umowy. Tymczasem, powy ż sza zmiana odp ł atno ś ci za studia, dotycz ą ca wprowadzenia op ł aty za przed ł u ż enie sesji, zosta ł a wprowadzona w ż ycie wy łą cznie Uchwa łą Senatu Uczelni, bez jednoczesnego aneksowania umów zawartych ze studentami. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania, Akademia Ekonomiczna podnios ł a, i ż Senat Akademii Ekonomicznej w Krakowie podj ął Uchwa łę nr 1/2007 z dnia 29 stycznia 2007 r. w sprawie zmiany Uchwa ł y Senatu Akademii Ekonomicznej w Krakowie nr 18/2006 z dnia 24 kwietnia 2006 r. w sprawie wprowadzenia regulaminu odp ł atno ś ci zwi ą zanych z procesem kszta ł cenia w Akademii Ekonomicznej w Krakowie z pó ź niejszymi zmianami, jeszcze przed wszcz ę ciem post ę powania przez Prezesa UOKiK. Akademia podkre ś li ł a, ż e wprowadzona op ł ata za przed ł u ż enie sesji jest rozwi ą zaniem korzystnym dla studentów, gdy ż zgodnie z prawem – w przypadku nie zaliczenia egzaminów 3 w terminie, Uczelnia ma prawo skre ś li ć studenta z listy studentów. Zatem Akademia Ekonomiczna stworzy ł a studentom mo ż liwo ść przed ł u ż enia sesji, pod warunkiem jednak pokrycia kosztów z tym zwi ą zanych. Ustalona op ł ata, tj. 1/8 odpowiedniej op ł aty semestralnej za ka ż de kolejne 2 tygodnie przed ł u ż enia sesji, cho ć wyra ż ona w u ł amku, jest op ł at ą jednoznacznie okre ś lon ą . Tym samym nie mo ż na czyni ć Akademii zarzutu naruszenia obowi ą zku udzielania konsumentom (studentom) rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Odnosz ą c si ę do drugiego z zakwestionowanych zapisów, tj. 12 ust. 6, Akademia uzna ł a argumenty przedstawione przez Prezesa UOKiK i podj ęł a dzia ł ania maj ą ce na celu zmian ę zakwestionowanego zapisu. W dniu 5.07.2007 r. wp ł yn ęł o do Delegatury UOKiK w Krakowie pismo Akademii Ekonomicznej informuj ą ce, ż e w dniu 21.06.2007 r. Uchwa łą Senatu Uczelni nr 24/2007, wprowadzono do obowi ą zuj ą cego w Uczelni Regulaminu odp ł atno ś ci za nauk ę nast ę puj ą ce zmiany: - postanowieniu z § 12 ust. 5 nadano brzmienie: „W przypadku przyj ę cia na studia w trakcie trwania semestru na indywidualny wniosek zainteresowanego, wysoko ść i termin wniesienia op ł aty za semestr studiów, w trakcie którego nast ę puje przyj ę cie, ustalane s ą indywidualnie z zastrze ż eniem ust. 6”; - postanowieniu z § 12 ust. 6 nadano brzmienie: „W sytuacji, o której mowa w ust. 5, op ł ata nie obowi ą zuje w przypadku gdy osoba przyj ę ta na studia z ł o ż y pisemn ą rezygnacj ę ze studiów w terminie 3 dni od otrzymania decyzji o przyj ę ciu na studia”. Uczelnia nie dor ę czy ł a jednak powy ż szej Uchwa ł y, a ponadto do dnia wydania niniejszej decyzji, nie umieszczono jej nawet na stronie internetowej Uczelni. Maj ą c powy ż sze na uwadze, organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Na wst ę pie nale ż y zwróci ć uwag ę , i ż w dniu 21 kwietnia 2007 r. wesz ł a w ż ycie ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 50, poz. 331 ze zm.). Stosownie do art. 131 ust. 1 tej ustawy – do post ę powa ń wszcz ę tych na podstawie dotychczas obowi ą zuj ą cej ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów i nie zako ń czonych do dnia wej ś cia w ż ycie ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. stosuje si ę przepisy dotychczasowe. Bior ą c zatem pod uwag ę , i ż przedmiotowe post ę powanie zosta ł o wszcz ę te na podstawie ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. i nie zosta ł o zako ń czone do dnia 21 kwietnia 2007 r. – w niniejszej sprawie zastosowane zosta ł y przepisy ustawy dotychczasowej. Tre ść art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz. U. z 2005 r. nr 244, poz. 2080 ze zm.) – zwanej dalej „ustaw ą o ochronie (…)” – wskazuje, ż e jej przepisy maj ą zastosowanie wy łą cznie do ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów, podejmowanej w interesie publicznym. Zatem warunkiem koniecznym do uruchomienia instrumentów okre ś lonych w tej ustawie jest zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym dzia ł ania przedsi ę biorców naruszaj ą jej przepisy i jednocze ś nie stanowi ą zagro ż enie dla interesu publicznego b ą d ź te ż naruszaj ą ten interes. Niniejsze post ę powanie dotyczy stosowanych przez Uczelni ę wzorców umów. Wzorce te maj ą zastosowanie przy zawieraniu – wymaganych prawem – umów ze studentami. Dotycz ą one zatem wszystkich studentów Uczelni, co oznacza, ż e mog ą mie ć zastosowanie do nieokre ś lonego z góry kr ę gu adresatów. Zatem niniejsze post ę powanie prowadzone by ł o w interesie publicznym. 4 Art. 23a ust. 1 zd. 1 ustawy o ochronie (…) stanowi, ż e przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Zatem, aby by ł o mo ż liwe stwierdzenie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, niezb ę dne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek, tj.: - dzia ł ania przedsi ę biorcy musz ą nosi ć znamiona bezprawno ś ci, oraz - dzia ł ania te musz ą narusza ć zbiorowe interesy konsumentów. Pkt I sentencji decyzji Przes ł anka bezprawno ś ci Poj ę cie bezprawno ś ci nie jest poj ę ciem prawnie zdefiniowanym. Nale ż y zatem przyj ąć , zgodnie z jego literalnym brzmieniem, ż e „dzia ł anie bezprawne” to zachowanie sprzeczne z nakazem lub zakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowanie w stosunkach wewn ę trznych oraz z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego. Bezprawno ść jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, tj. niezale ż nym od wyst ą pienia szkody czy te ż zamiaru po stronie przedsi ę biorcy dopuszczaj ą cego si ę dzia ł a ń bezprawnych. Jak wy ż ej wskazano, Prezes UOKiK zakwestionowa ł stosowane przez Akademi ę Ekonomiczn ą postanowienie Regulaminu w brzmieniu: par. 3 ust. 3: „Op ł aty, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a-b, zwi ą zane z przed ł u ż eniem sesji, ustala si ę jako 1/8 odpowiedniej op ł aty semestralnej za ka ż de rozpocz ę te 2 tygodnie przed ł u ż enia sesji. Op ł ata naliczana jest za okres od dnia nast ę puj ą cego po ostatnim dniu sesji wskazanym w stosownym zarz ą dzeniu rektora w sprawie organizacji roku akademickiego do ostatniego dnia wskazanego w decyzji o przed ł u ż eniu sesji w łą cznie”. Zgodnie z art. 160 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wy ż szym, warunki odp ł atno ś ci za studia okre ś la umowa zawarta mi ę dzy uczelni ą a studentem w formie pisemnej. Wzorzec Umowy o nauk ę stosowany przez Akademi ę Ekonomiczn ą stanowi, ż e rodzaje pobieranych przez Uczelni ę op ł at oraz zasady odp ł atno ś ci zwi ą zane z procesem kszta ł cenia w Uczelni ustalane s ą przez Senat Uczelni w formie regulaminu. Z powy ż szego wynika zatem, ż e Akademia Ekonomiczna zawieraj ą c ze studentem umow ę , powinna – jako za łą cznik do umowy – do łą czy ć Regulamin odp ł atno ś ci zwi ą zanych z procesem kszta ł cenia , bowiem w Regulaminie zawarto warunki odp ł atno ś ci za studia. Odnosi si ę to równie ż do wszelkich zmian zawartej umowy. Jak stwierdzi ł S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w uzasadnieniu wyroku z dnia 5.10.2005 r. (sygn. akt XVII Amc 20/05), umowa łą cz ą ca studenta i Uczelni ę ma charakter umowy ci ą g ł ej i podlega rygorom umów konsumenckich, okre ś lonym w art. 384 i 384 1 k.c. Zgodnie z ich tre ś ci ą , ustalony przez jedn ą ze stron wzorzec umowy, w szczególno ś ci ogólne warunki umów, wzory umów, regulaminy, wi ążą drug ą stron ę , je ż eli zosta ł y jej dor ę czone przy zawarciu umowy. Dotyczy to równie ż zmiany wzorca umowy w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ci ą g ł ym, je ż eli druga strona nie wypowiedzia ł a umowy w najbli ż szym terminie. Jednocze ś nie nale ż y stwierdzi ć , ż e Uczelnia - zgodnie z postanowieniem wzorca umowy - powinna wprowadzi ć odpowiedni aneks do umowy, je ż eli nast ę puje zmiana regulaminu odp ł atno ś ci i zmiana samych op ł at za studia. 5 Tymczasem zakwestionowane przez Prezesa Urz ę du postanowienie zosta ł o wprowadzone w trakcie roku akademickiego - Uchwa łą Senatu z dnia 4 grudnia 2006 r. Nie ulega w ą tpliwo ś ci, ż e wprowadzona zmiana, dotycz ą ca ustalenia op ł at za przed ł u ż enie sesji, jest w istocie zmian ą warunków odp ł atno ś ci za studia. Zatem jej wprowadzenie winno si ę odby ć przez pisemne powiadomienie studenta o dokonanej zmianie i dor ę czenie nowego Regulaminu oraz wprowadzenie stosownego aneksu do umowy. Jednak Akademia nie podj ęł a takich czynno ś ci. Uzna ć zatem nale ż y, i ż naruszono art. 160 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wy ż szym w zwi ą zku art. 384 1 k.c., w ten sposób, ż e ustalono warunki odp ł atno ś ci za studia poza umow ą łą cz ą c ą studenta z Uczelni ą , nie dor ę czaj ą c mu ponadto nowego Regulaminu reguluj ą cego t ę kwesti ę ani te ż nie wprowadzaj ą c odpowiedniego aneksu do umowy. Tym samym jej dzia ł anie, jako sprzeczne z przywo ł anymi przepisami, spe ł nia przes ł ank ę bezprawno ś ci. Przes ł anka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiuje poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzaj ą c jedynie w art. 23a ust. 1 zd. 2, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W ś wietle art. 1 ust. 1 ustawy – powo ł anego na wst ę pie uzasadnienia prawnego niniejszej decyzji - nale ż y przyj ąć , ż e ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy dzia ł ania przedsi ę biorcy s ą powszechne i mog ą dotkn ąć ka ż dego potencjalnego konsumenta b ę d ą cego kontrahentem przedsi ę biorcy. W orzecznictwie S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów utrwali ł si ę pogl ą d, i ż naruszenie interesu publicznoprawnego ma miejsce wówczas, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z przepisami prawa antymonopolowego dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku, wzgl ę dnie, gdy dzia ł ania te wywo ł uj ą na rynku inne niekorzystne zjawiska (wyrok SA z 24.01.1991 r., XV Amr 8/90; 4.07.2001 r. XVII Ama 108/00; 23.20.2002 r. XVII Ama 133/2001). Stanowisko to potwierdzone zosta ł o równie ż w orzecznictwie S ą du Najwy ż szego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 wrze ś nia 2003 r. (sygn. akt: I CKN 504/01) stwierdzi ł , i ż : „nie jest zasadne uznawanie, ż e post ę powanie z tytu ł u naruszenia ustawy antymonopolowej mo ż na wszczyna ć tylko wtedy, gdy zagro ż one s ą interesy wielu odbiorców, a nie jest to mo ż liwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pe ł ni tak ż e funkcj ę prewencyjn ą , s ł u ż y bowiem ochronie tak ż e nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów” . Stosowany przez Uczelni ę wzorzec umowy wykorzystywany jest przy zawieraniu umów ze studentami. Stron ą takiej umowy s ą zarówno wszyscy aktualni studenci Uczelni, jak i wszyscy przyszli (potencjalni). Bezprawne dzia ł anie Uczelni dotyczy zatem nie okre ś lonego z góry kr ę gu adresatów, co tym samym spe ł nia przes ł ank ę naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Wobec powy ż szego nale ż y stwierdzi ć , ż e obie przes ł anki zasta ł y spe ł nione, co oznacza, i ż Uczelnia dopu ś ci ł a si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 23c ust. 1 ustawy o ochronie (…) Prezes Urz ę du w decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów nakazuje jej zaniechania. Nale ż y jednocze ś nie odnie ść si ę do zmiany § 3 ust. 3, jaka nast ą pi ł a Uchwa łą Senatu Uczelni w dniu 29 stycznia 2007 r. Zmiana to nast ą pi ł a na korzy ść studentów, lecz nie tre ść 6 kwestionowanego postanowienia, a sposób jego wprowadzenia wyczerpuje znamiona bezprawno ś ci. Uczelnia posiada prawo do ustalania op ł at zwi ą zanych z procesem kszta ł cenia. Ich rodzaj i wysoko ść okre ś lana jest przez Uczelni ę . Aby jednak warunki odp ł atno ś ci by ł y wi ążą ce dla studentów, powinny by ć okre ś lone w umowie. Zatem wprowadzenie do Regulaminu zmiany zakwestionowanego postanowienia z § 3 ust. 3 nie b ę dzie stanowi ł o zaniechania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów a ż do chwili, gdy zmiany te nie znajd ą odzwierciedlenia w umowach zawieranych ze studentami. Maj ą c powy ż sze na uwadze orzeczono, jak w pkt I sentencji. Pkt II sentencji decyzji Przes ł anka bezprawno ś ci Zgodnie z § 12 ust. 5 Regulaminu, w przypadku przyj ę cia na studia w trakcie trwania semestru, student zobowi ą zany jest do wniesienia op ł aty semestralnej w terminie 7 dni od otrzymania decyzji o przyj ę cia na studia. Zakwestionowane przez Prezesa UOKIK postanowienie z § 12 ust. 6 tego Regulaminu stanowi natomiast, i ż powy ż sza op ł ata wnoszona jest w ca ł o ś ci, z uwzgl ę dnieniem zni ż ki w kwocie 100 z ł , b ą d ź w cz ęś ci obejmuj ą cej łą czn ą kwot ę rat, która powinna by ć uiszczona do 7 dnia od otrzymania decyzji o przyj ę ciu na studia, zgodnie z ust. 3. W ust. 3 wskazano zasady i terminy uiszczania rat za studia. I tak za semestr zimowy: I rata w wysoko ś ci 35 % do 3 pa ź dziernika, II rata w wysoko ś ci 35 % do 10 listopada i III rata w wysoko ś ci 30 % do 10 grudnia. Z powy ż szego wynika, i ż Uczelnia zastrzega dla siebie dowolno ść w okre ś leniu zni ż ki przys ł uguj ą cej studentowi podejmuj ą cemu nauk ę w trakcie trwania roku akademickiego. Z zapisu z § 12 ust. 6 nie wynika bowiem jednoznacznie, jak ą op ł at ę semestraln ą obowi ą zany b ę dzie ui ś ci ć student. Ponadto nale ż y podkre ś li ć , i ż zgodnie z brzmieniem § 12 ust. 5 i 6 zasad ą jest – w przypadku studentów rozpoczynaj ą cych nauk ę w Akademii Ekonomicznej w trakcie roku – uiszczenie op ł aty semestralnej w ca ł o ś ci, a wyj ą tkiem s ą zni ż ki. Tym samym Akademia Ekonomiczna zastrzeg ł a dla siebie wynagrodzenie za ś wiadczenie nie spe ł nione. W oczywisty sposób narusza to zasad ę ekwiwalencji ś wiadcze ń . Umowa o odp ł atne ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych jest umow ą wzajemn ą , tj. tak ą w której ś wiadczenie jeden ze stron odpowiada ś wiadczeniu drugiej (zasada ekwiwalencji ś wiadcze ń ). Stosuj ą c do tej umowy – zgodnie z art. 750 k.c. - odpowiednio przepisy z Kodeksu cywilnego o umowie zlecenia, nale ż y wskaza ć na tre ść art. 735 § 1 k.c. Przepis ten stanowi, ż e je ż eli ani z umowy, ani z okoliczno ś ci nie wynika, ż e przyjmuj ą cy zlecenie zobowi ą za ł si ę wykona ć je bez wynagrodzenia, za wykonanie zlecenia nale ż y si ę wynagrodzenie. Co do zasady umowa zlecenia jest wi ę c umow ą odp ł atn ą , a je ż eli jest odp ł atn ą , to jednocze ś nie jest umow ą wzajemn ą . Wynagrodzenie nale ż y si ę za wykonanie zlecenia, a w rozpatrywanym przypadku za us ł ug ę odp ł atnego kszta ł cenia. Nie znajduje zatem ż adnego uzasadnienia żą danie przez Uczelni ę ponoszenia przez studenta op ł at za okres, w którym nie by ł jeszcze studentem i nie korzysta ł z us ł ugi kszta ł cenia oferowanej przez Uczelni ę . Uczelnia dopu ś ci ł a si ę wi ę c naruszenia zasady ekwiwalencji ś wiadcze ń , jaka wynika z przepisów o umowie odp ł atnego zlecenia (art. 735 § 1 k.c.), stosowanych odpowiednio do umowy o odp ł atne ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych. Na marginesie nale ż y zauwa ż y ć , i ż sam wzorzec umowy o nauk ę odsy ł a w sprawach nieuregulowanych umow ą do przepisów Kodeksu cywilnego, co ju ż samo z siebie uzasadnia odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu dotycz ą cych umowy zlecenia. 7 Przes ł anka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Stosowany przez Uczelni ę wzorzec umowy wykorzystywany jest przy zawieraniu umów ze studentami. W niniejszym przypadku stron ą takiej umowy s ą wszyscy potencjalni studenci Uczelni. Bezprawne dzia ł anie Uczelni – polegaj ą ce na stosowaniu postanowienia o obci ąż eniu studentów rozpoczynaj ą cych nauk ę w trakcie roku akademickiego op ł atami za okres, w którym nie byli jeszcze studentami - dotyczy zatem nie okre ś lonego z góry kr ę gu adresatów, co tym samym spe ł nia przes ł ank ę naruszenia zbiorowych interesów konsumentów (por. Pkt I uzasadnienia niniejszej decyzji). Maj ą c powy ż sze na uwadze, nale ż y stwierdzi ć , i ż obie przes ł anki zosta ł y spe ł nione i tym samym uznaje si ę , i ż Uczelnia dopu ś ci ł a si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Uczelnia o ś wiadczy ł a, i ż dokona ł a zmiany zakwestionowanego postanowienia z § 12 ust. 6, w ten sposób, i ż ca ł kowicie zmieni ł a jego tre ść , a sytuacj ę studentów rozpoczynaj ą cych nauk ę w trackie trwania roku akademickiego okre ś li ł a w ust. 5, którego brzmienie nie budzi ju ż zastrze ż e ń Prezesa Urz ę du. Prezes Urz ę du uzna ł , i ż zmiana ta nie pozwala jeszcze na stwierdzenie zaniechania stosowanej praktyki, gdy ż poza o ś wiadczeniem Uczelni, Prezes UOKiK nie otrzyma ł tej uchwa ł y. Ponadto nie umieszczono jej nawet na stronach internetowych Uczelni, w dziale zawieraj ą cym Regulamin op ł at. Zgodnie z art. 23c ust. 1 ustawy o ochronie (…) Prezes Urz ę du w decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów nakazuje jej zaniechania. Maj ą c powy ż sze na uwadze, orzeczono jak w pkt II sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (...) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury UOKiK w Krakowie (31 – 011 Kraków, Plac Szczepa ń ski 5). Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury Leszek Piekarz Otrzymuje: Akademia Ekonomiczna ul. Rakowicka 27 31-510 Kraków 8