RKR-21/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KRAKOWIE RKR-61-27/05/KCH- 5 /05 Kraków, dn. 1 kwietnia 2005r. DECYZJA NR RKR - 21 /2005 Na podstawie art. 23f w zwi ą zku z art. 23a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2003 r. nr 86, poz. 804 z pó ź n. zm.), stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. nr 18, poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu – z urz ę du - post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów I. uznaje si ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów praktyk ę polegaj ą c ą na pos ł ugiwaniu si ę - przez przedsi ę biorc ę Leszka Wyrobca dzia ł aj ą cego pod firm ą Centrum Edukacji Gospodarczej z siedzib ą w Krakowie, ul. Lubicz 25 - w stosunkach z konsumentami wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ą oraz naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez: umieszczanie w Gazecie Wyborczej m.in. z dnia 24 stycznia 2005r. og ł oszenia o tre ś ci: „ Profesjonalne kursy: obs ł uga komputera ksi ę gowo ść (podstawowy, pomoc, samodzielny) programy komputerowe SYMFONIA i CDN (Ksi ę ga Handlowa, Ksi ę ga Podatkowa, P ł ace i Kadry) kadry, prawo pracy, „P ł atnik” sekretarka – asystentka Dla osób bezrobotnych SZKOLENIA CA Ł KOWICIE BEZP Ł ATNE! ( dofinansowanie ze ś rodków UE)”; II. nak ł ada si ę na przedsi ę biorc ę Leszka Wyrobca dzia ł aj ą cego pod firm ą Centrum Edukacji Gospodarczej z siedzib ą w Krakowie, ul. Lubicz 25 obowi ą zek wycofania z obrotu og ł oszenia w dotychczasowym brzmieniu i zast ą pienia go nowym spe ł niaj ą cym wymóg rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji; III. nak ł ada si ę na przedsi ę biorc ę Leszka Wyrobca dzia ł aj ą cego pod firm ą Centrum Edukacji Gospodarczej z siedzib ą w Krakowie, ul. Lubicz 25 obowi ą zek poinformowania organu antymonopolowego o realizacji zobowi ą zania na ł o ż onego w pkt II sentencji, w terminie trzytygodniowym liczonym od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. Uzasadnienie W dniu 1 lutego 2005r. to Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów wp ł yn ęł a skarga, w której konsument podniós ł , ż e og ł oszenie - dotycz ą ce profesjonalnych kursów organizowanych przez Centrum Edukacji Gospodarczej - zamieszczone w Gazecie Wyborczej z dnia 24 stycznia 2005r. wprowadza konsumentów w b łą d. Z tre ś ci og ł oszenia bowiem wynika jednoznacznie, i ż w przypadku osób bezrobotnych, bez okre ś lenia przedzia ł u wiekowego lub spe ł nienia innych kryteriów, szkolenie jest ca ł kowicie nieodp ł atne. Tymczasem – wed ł ug informacji konsumenta - w rzeczywisto ś ci szkolenie jest bezp ł atne wy łą cznie dla osób bezrobotnych do 26 roku ż ycia, natomiast dla pozosta ł ych odp ł atne. W ocenie Urz ę du wskazana przez skar żą cego reklama przedsi ę biorcy skierowana do szerokiego grona konsumentów mog ł a stanowi ć praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, a w szczególno ś ci naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji oraz wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę , o których mowa w art. 23a w/w ustawy o ochronie /…/. Powy ż sze stwierdzenia da ł y podstaw ę do wszcz ę cia w dniu 15.02.05 r. postanowieniem nr RKR – 62/2005 post ę powania w sprawie stosowania przez przedsi ę biorc ę Leszka Wyrobca dzia ł aj ą cego pod firm ą Centrum Edukacji Gospodarczej z siedzib ą w Krakowie, ul. Lubicz 25 (zwanym dalej „Centrum Edukacji”) praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W toku post ę powania pismem z dnia 22 lutego 2005r. (sygn. akt: RKR – 61- 27/05/KCH-2/05) wezwano przedsi ę biorc ę do zaj ę cia stanowiska w sprawie postawionych zarzutów. Przedsi ę biorca – ustosunkowuj ą c si ę do przedstawionych przez organ antymonopolowy zarzutów - w pi ś mie z dnia 8 marca 2005r. (otrzymanym w dniu 9 marca 2005 r.) o ś wiadczy ł , ż e: W kursach organizowanych przez Centrum Edukacji, bez wnoszenia jakichkolwiek op ł at uczestnicz ą osoby bezrobotne, skierowane na podstawie umowy z dnia 14.12.2004r. o wspó ł pracy z Ma ł opolsk ą Agencj ą Rozwoju Regionalnego S.A. ( zwan ą dalej „MARR”). Pomoc w postaci uczestnictwa w bezp ł atnych kursach, udzielana jest przez MARR w ramach programu PHARE 2002 Aktywna Forma Zapobiegania Bezrobociu – Projekt: „Zwi ę kszenie dost ę pu do doradztwa zawodowego w województwie ma ł opolskim. Warunkiem bezp ł atnego uczestnictwa w kursach organizowanych przez Centrum Edukacji jest spe ł nienie warunków okre ś lonych przez MARR, a s ą to m.in.: - posiadanie statusu bezrobotnego, - nie przekroczenie 26 roku ż ycia, - posiadanie miejsca zamieszkania na terenie województwa ma ł opolskiego, - legitymowanie si ę co najmniej wykszta ł ceniem ś rednim. Przedsi ę biorca wskaza ł równie ż , ż e niemo ż liwe jest zawarcie wszystkich informacji dotycz ą cych warunków uzyskania pomocy, udzielanej osobom bezrobotnym, w niewielkim – ze wzgl ę du na dopuszczaln ą ilo ść s ł ów, czy powierzchni ę – og ł oszeniu prasowym. 2 Niezale ż nie od powy ż szego, przedsi ę biorca Leszek Wyrobiec dzia ł aj ą cy pod firm ą Centrum Edukacji Gospodarczej z siedzib ą w Krakowie zobowi ą za ł si ę do zmiany tre ś ci og ł oszenia w sposób nie budz ą cy w ą tpliwo ś ci, co do ewentualnego naruszenia przepisów ustawy o ochronie /…/ oraz dor ę czy ł organowi antymonopolowemu now ą formu łę og ł oszenia o tre ś ci: „ Profesjonalne kursy: obs ł uga komputera ksi ę gowo ść (podstawowy, pomoc, samodzielny) programy komputerowe SYMFONIA i CDN (Ksi ę ga Handlowa, Ksi ę ga Podatkowa, P ł ace i Kadry) kadry, prawo pracy, „P ł atnik” sekretarka – asystentka Dla osób bezrobotnych SZANSA BEZP Ł ATNEGO SZKOLENIA! ( dofinansowanie ze ś rodków na warunkach zgodnych z realizowanym Programem)”. W ocenie Urz ę du wy ż ej przytoczony tekst dostarczony przez Przedsi ę biorc ę , nadal nie spe ł nia ł wymogu rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. W szczególno ś ci sformu ł owanie: (…) dofinansowanie ze ś rodków na warunkach zgodnych z realizowanym Programem (…) nale ż a ł o nadal traktowa ć jako niedookre ś lone i nie ś cis ł e, bowiem konsument nie mia ł mo ż liwo ś ci zapoznania si ę z tre ś ci ą wspomnianych warunków lub za ł o ż eniami realizowanego Programu, nie by ł o równie ż wskazane, o jaki Program chodzi. Jednocze ś nie w pi ś mie z dnia 9 marca 2005r. (sygn. akt: RKR – 61-27/05/KCH-4/05), adresowanym do przedsi ę biorcy, organ antymonopolowy przychyli ł si ę do stanowiska, ż e niemo ż liwe jest zamieszczenie w informacji prasowej wszystkich warunków uzyskania pomocy przez osoby bezrobotne. Wskaza ł równie ż , ż e og ł oszenie powinno wskazywa ć , gdzie zainteresowany konsument mo ż e uzyska ć szczególowe informacje. Ustosunkowuj ą c si ę do stanowiska organu antymonopolowego, przedsi ę biorca, pismem z dnia 22 marca 2005r. przedstawi ł nowe brzmienie og ł oszenia prasowego o tre ś ci: „ Profesjonalne kursy: obs ł uga komputera ksi ę gowo ść (podstawowy, pomoc, samodzielny) programy komputerowe SYMFONIA i CDN (Ksi ę ga Handlowa, Ksi ę ga Podatkowa, P ł ace i Kadry) kadry, prawo pracy, „P ł atnik” sekretarka – asystentka Dla osób bezrobotnych SZANSA BEZP Ł ATNEGO SZKOLENIA! (informacje o warunkach uzyskania pomocy i dofinansowania ze ś rodków UE w biurach CEG i MARR)”. Oceniaj ą c przedstawiony stan faktyczny organ antymonopolowy ustali ł i zwa ż y ł , co nast ę puje: W ś wietle art. 23a ustawy o ochronie /.../: 3 a) Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł ania przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów (ust.1) . b) Za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci (...) naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę ( ust.2). W zakresie definicji przedsi ę biorcy art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie /…/ odsy ł a do przepisów ustawy z dnia 19 listopada 1999r. – Prawo dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz. U. z 1999r. nr 101 poz. 1178 ze zm.). Ustawa ta utraci ł a moc dnia 21 sierpnia 2004 r., a w jej miejsce wesz ł a w ż ycie ustawa z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz.U. z 2004r., nr 173, poz. 1807), zgodnie, z któr ą przedsi ę biorc ą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nie b ę d ą ca osob ą prawn ą , której odr ę bna ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą - wykonuj ą ca we w ł asnym imieniu dzia ł alno ść gospodarcz ą (art. 4 ust.1 w/w ustawy o swobodzie /…/). Nale ż y przyj ąć , ż e Leszek Wyrobiec - pos ł uguj ą cy si ę w obrocie gospodarczym firm ą Centrum Edukacji Gospodarczej w Krakowie Instytucja Szkoleniowa z siedzib ą ul. Lubicz 25, 31 – 503 Kraków, prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą w m.in. zakresie: kszta ł cenie ustawiczne doros ł ych i pozosta ł e formy kszta ł cenia – jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu wy ż ej przytoczonych przepisów. Do uznania zachowania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów - zgodnie przywo ł an ą regulacj ą - wymagane jest spe ł nienie nast ę puj ą cych przes ł anek: 1. naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. 2. bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy; 3. godzenia tych dzia ł a ń w interes konsumentów; Dokonuj ą c analizy poj ę cia „zbiorowe interesy konsumentów”, nale ż y odnie ść si ę do art. 1 ust 1 w/w ustawy o ochronie /…/, która stanowi: ustawa okre ś la warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów. Regulacja s ł u ż y ochronie interesu publicznego: przedsi ę biorców oraz konsumentów, nie mo ż na si ę na ni ą powo ł ywa ć , gdy mamy do czynienia z naruszeniem indywidualnych interesów poszczególnych podmiotów. Interes publiczny nale ż y rozumie ć szerzej ni ż sum ę indywidualnych interesów podmiotów rzeczywi ś cie dotkni ę tych dzia ł aniem sprawcy naruszaj ą cym ustaw ę o ochronie /…/. Naruszenie interesu publicznoprawnego mo ż e mie ć miejsce, gdy skutkami dzia ł a ń niedozwolonych dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku, wzgl ę dnie dzia ł ania te wywo ł uj ą na rynku inne niekorzystne zjawiska (wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 24 stycznia 1991r., Amr 8/90). Podobnie nale ż y rozumie ć zbiorowe interesy konsumentów; nie chodzi tu mianowicie o naruszony interes konkretnego konsumenta, dokonuj ą cego transakcji z przedsi ę biorc ą , lecz szersz ą kategori ę (J. Jankowski, „Prawo dost ę pu do efektywnego systemu za ł atwiania reklamacji i skarg”, w „Model prawnej ochrony konsumenta”, G. Rokicka -red., Warszawa 1996, s.119 i n.). W ś wietle powy ż szego, nale ż y przyj ąć , ż e dzia ł ania Centrum Edukacji polegaj ą ce na umieszczaniu w prasie drukowanej nierzetelnej informacji dotyczy ł y szerokiego grona 4 odbiorców. Skierowane by ł y bowiem do bli ż ej nieokre ś lonego kr ę gu adresatów legitymuj ą cych si ę cech ą bycia bezrobotnym. Ka ż da potencjalna osoba bezrobotna mog ł a zapozna ć si ę , a co wi ę cej, skorzysta ć z oferty bezp ł atnego szkolenia. Bezprawne dzia ł ania przedsi ę biorcy, w omawianym przypadku, polegaj ą na: - naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji - stosowaniu nieuczciwej, wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy Prawo konsumenta do informacji jest podstawowym prawem przyj ę tym w ustawodawstwie konsumenckim. W prawie polskim prawo konsumenta do informacji zapisane zosta ł o w art. 23a ust 2 ustawy o ochronie /…/. Informacja kierowana do konsumenta musi by ć w ś wietle przepisów art. 23 a ust. 2 ustawy o ochronie /…/ rzetelna, prawdziwa i pe ł na. Jako praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, ustawa o ochronie /…/ wskazuje równie ż nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę . Analizy poj ę cia reklamy nale ż y dokona ć na gruncie ustawy z dnia 16 kwietnia 1993r. ( Dz. U. z 2003r., nr 153, poz. 1503 ze zm.), której art. 16 ust. 1 stanowi: Czynem nieuczciwej konkurencji w zakresie reklamy jest w szczególno ś ci: 1. Reklama sprzeczna z przepisami prawa, dobrymi obyczajami lub uchybiaj ą ca godno ś ci cz ł owieka; 2. Reklama wprowadzaj ą ca klienta w b łą d i mog ą ca przez to wp ł yn ąć na jego decyzj ę co do nabycia towaru lub us ł ugi (…). Równie ż zgodnie z opracowanym przez Stowarzyszenie Reklamy Zewn ę trznej Kodeksem post ę powania w dziedzinie reklamy zewn ę trznej: wszelka dzia ł alno ść w dziedzinie reklamy zewn ę trznej powinna by ć zgodna z prawem, postanowieniami Kodeksu, dobrymi obyczajami, ustalonymi zwyczajami, rzetelno ś ci ą i uczciwo ś ci ą ( w szczególno ś ci kupieck ą ) oraz zgodna z prawd ą i nie uchybia ć godno ś ci cz ł owieka. (…) Przekaz reklamowy powinien by ć tak sformu ł owany, aby nie nadu ż ywa ć zaufania konsumenta, ani te ż nie wykorzystywa ć jego braku do ś wiadczenia i wiedzy. Zarówno w praktyce jak i literaturze panuje przekonanie co do szkodliwo ś ci dzia ł a ń polegaj ą cych na stosowaniu reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d. Zak ł ócaj ą one w ł a ś ciwe relacje pomi ę dzy przedsi ę biorcami i jednocze ś nie skutecznie uniemo ż liwiaj ą podj ę cie rzeczowej decyzji przez klientów. Narusza si ę w ten sposób tak ż e konsumenckie prawo do informacji ( E. Łę towska. Prawo umów konsumenckich, Warszawa 1999, s. 156 i n.; E. Traple, J. Preussner – Zamorska, Interes konsumenta oraz instrumenty jego ochrony w dziedzinie reklamy, Kwartalnik Prawa Prywatnego 1996, nr 1, s.12 i n.). W przywo ł anej wy ż ej ustawie o zwalczaniu /.../, brak definicji poj ę cia „reklamy”. Syntetyczne okre ś lenie zawiera dyrektywa nr 84/450/EWG, gdzie za reklam ę uwa ż a si ę ka ż d ą wypowied ź , której celem jest promocja towarów lub us ł ug. Zatem za reklam ę nale ż y uzna ć ś wiadome dzia ł anie przedsi ę biorcy zmierzaj ą ce do promowania towarów lub us ł ug przez wskazanie na ich cechy w taki sposób aby wywo ł a ć lub wzmocni ć okre ś lone potrzeby u klientów - konsumentów ( E. Nowi ń ska, M. du Vall, Komentarz do ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, LexisNexis, Warszawa 2001, str. 142). 5 Nale ż y przyj ąć , ż e z wprowadzeniem w b łą d przez reklam ę mamy do czynienia wówczas, gdy powsta ł e na podstawie reklamy wyobra ż enia nie s ą zgodne ze stanem rzeczywistym. Decyduj ą ce znaczenie maj ą przy tym wyobra ż enia adresatów reklamy, a nie opinie reklamuj ą cych czy agencji reklamowych. Reklama ma charakter reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d, je ż eli wywo ł uje konfuzje w obrocie. O tym czy reklama ma taki charakter, decyduje opinia osób, do których reklama jest kierowana. Pod uwag ę powinno by ć brane rozumienie reklamy przez jej przeci ę tnego adresata, przyj ęć nale ż y wzorzec adresata nieuwa ż nego i ł atwo poddaj ą cego si ę sugestiom reklamy ( I. Wiszniewska, Ochrona przed reklam ą wprowadzaj ą c ą w b łą d, Przegl ą d Prawa Handlowego 1996, s.4 i n.). Reklama wprowadzaj ą ca w b łą d musi jednocze ś nie wp ł ywa ć na decyzj ę klienta, co do nabycia towaru lub us ł ugi. Przy czym nale ż y jednocze ś nie zauwa ż y ć , ż e dla uznania reklamy za wprowadzaj ą c ą w b łą d oboj ę tne jest, czy tre ść reklamy jest fa ł szywa, myl ą ca oraz czy sprawcy czynu mo ż na przypisa ć win ę . Wprowadzaj ą cy w b łą d przekaz reklamowy musi posiada ć zdolno ść kierowania wyborem dokonywanym przez klienta, posiada ć pewien „ci ęż ar gatunkowy”, a wi ę c nosi ć znamiona istotno ś ci ( Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz, J. Szwaja –red., Warszawa 2000 s. 458 i n.). Nie jest przy tym konieczne faktyczne nabycie towaru lub us ł ugi. W ś wietle powy ż szego, umieszczanie przez Centrum Edukacji w prasie lokalnej og ł oszenia o tre ś ci przytoczonej na wst ę pie maj ą ce na celu zach ę cenie konsumentów – adresatów do skorzystania z oferowanych kursów, stanowi równie ż – w ocenie organu antymonopolowego - reklam ę wprowadzaj ą c ą w b łą d. Takie bezprawne dzia ł ania przedsi ę biorcy – zdaniem organu antymonopolowego - godz ą w interes konsumenta, gdy ż : - wprowadzaj ą konsumenta w b łą d poprzez pomini ę cie w reklamie informacji o istotnym znaczeniu dla adresata (konieczno ść spe ł nienia dodatkowych warunków, aby skorzysta ć z oferty), - ograniczaj ą prawa konsumentów do rzetelnej i pe ł nej informacji o mo ż liwo ś ci uczestnictwa w organizowanych przy wspó ł pracy z MARR bezp ł atnych kursach dla bezrobotnych. W zwi ą zku z powy ż szym organ antymonopolowy stwierdzi ł , ż e spe ł nione zosta ł y wszystkie przes ł anki warunkuj ą ce stwierdzenie stosowania przez Centrum Edukacji praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonej w art. 23a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie /…/. Przepis art. 23 f ustawy o ochronie /.../ stanowi, ż e w przypadku, gdy przedsi ę biorca, co do którego uprawdopodobniono stosowanie praktyki, zobowi ąż e si ę do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom, Prezes Urz ę du mo ż e, w drodze decyzji, na ł o ż y ć obowi ą zek wykonania tych zobowi ą za ń . Jednocze ś nie Prezes nak ł ada na przedsi ę biorc ę obowi ą zek sk ł adania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowi ą za ń . Maj ą c na uwadze, ż e w przedmiotowej sprawie zobowi ą zanie przedsi ę biorcy dotyczy zaniechania jednego naruszenia, poprzez wycofanie z obrotu dotychczasowej informacji i zast ą pienie jej inn ą – zgodn ą z obowi ą zuj ą cymi w tym zakresie przepisami – organ antymonopolowy na ł o ż y ł w pkt III sentencji decyzji obowi ą zek jednorazowego poinformowania go o realizacji zobowi ą zania. 6 Maj ą c powy ż sze na uwadze, orzeczono jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie /.../, w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje stronom odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury w Krakowie, 30-011 Kraków, Plac Szczepa ń ski 5. Dyrektor Delegatury w Krakowie Barbara du Vall Otrzymuj ą : 1. Leszek Wyrobiec Centrum Edukacji Gospodarczej Ul. Lubicz 25 31-503 Kraków 2. a/a 7