RKR-19/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KRAKOWIE RKR-61-22/08/KK-5/08 Kraków, dnia 6 sierpnia 2008 r. DECYZJA Nr RKR-19/2008 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331, z pó ź n. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy oraz § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939), - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Marcie Derkowskiej prowadz ą cej Przedszkole Montessori z siedzib ą w Krakowie, przy ul. Szwedzkiej 68/1, w zwi ą zku ze stosowaniem we wzorcu umowy o nazwie: „umowa nr... o ś wiadczenie us ł ug w przedszkolu Montessori”, postanowie ń o tre ś ci: a) „Us ł ugobiorca przyjmuje do wiadomo ś ci i akceptuje, ż e Us ł ugodawca odst ą pi od niniejszej umowy po zaistnieniu jednej z okoliczno ś ci: 1. Us ł ugobiorca nie wniesie op ł at za ś wiadczone us ł ugi przez Us ł ugodawc ę w ci ą gu miesi ą ca od daty wskazanej w § 7 niniejszej Umowy. 2. Zachowanie dziecka Us ł ugodawcy b ę dzie stwarza ć zagro ż enie dla bezpiecze ń stwa innych dzieci. 3. Nast ą pi brak wspó ł pracy pomi ę dzy nauczycielami i dyrekcj ą Przedszkola a Us ł ugobiorc ą w kwestii rozwi ą zywania problemów powsta ł ych w procesie edukacji i wychowania dziecka” (§ 5) b) „Wysoko ść czesnego mo ż e by ć zmieniona w przypadku wzrostu kosztów utrzymania przedszkola, jednak nie cz ęś ciej ni ż jeden raz i nie wi ę cej ni ż o 10% w okresie obowi ą zywania umowy” (§ 6 pkt 5) w wyniku którego uprawdopodobniono, ż e ww. przedsi ę biorca stosuje praktyk ę , o jakiej mowa w art. 24 ust.1 i 2 pkt 1 powo ł anej ustawy, i przyj ę to zobowi ą zanie przedsi ę biorcy do podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zaniechania naruszenia zbiorowych interesów konsumentów poprzez zmian ę tre ś ci kwestionowanego postanowienia umownego, nak ł ada si ę 2 2 na Mart ę Derkowsk ą prowadz ą c ą Przedszkole Montessori w Krakowie, przy ul. Szwedzkiej 68/1 obowi ą zek wykonania tego zobowi ą zania poprzez zawieranie nowych umów zgodnie z przyj ę tym zobowi ą zaniem i wzorcem umowy, zawartym w pi ś mie z dnia 7 lipca 2008 r. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331, z pó ź n. zm.), stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy oraz § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939), -w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów- nak ł ada si ę na Mart ę Derkowsk ą prowadz ą c ą Przedszkole Montessori w Krakowie, przy ul. Szwedzkiej 68/1 obowi ą zek z ł o ż enia sprawozdania o stopniu wykonania zobowi ą zania na ł o ż onego w pkt I decyzji w terminie 2 miesi ę cy od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. Uzasadnienie Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie (zwany dalej: „Prezesem Urz ę du”) w ramach badania wzorców umów stosowanych przez przedsi ę biorców prowadz ą cych przedszkola niepubliczne wszcz ął z urz ę du post ę powanie wyja ś niaj ą ce maj ą ce na celu ustalenie, czy warunki ś wiadczenia us ł ug, stosowane w obrocie z konsumentami przez Mart ę Derkowsk ą prowadz ą c ą Przedszkole Montessori, przy ul. Szwedzkiej 68/1 w Krakowie (zwan ą dalej: „Przedsi ę biorc ą ”) nie naruszaj ą chronionych prawem interesów konsumentów, tj. czy s ą zgodne z przepisami powo ł anej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz przepisami kodeksu cywilnego dotycz ą cymi wzorców umów. W toku post ę powania wyja ś niaj ą cego uzyskano wzorzec umowy stosowanej przez Przedsi ę biorc ę o nazwie: „umowa nr... o ś wiadczenie us ł ug w Przedszkolu Montessori” oraz Statut Przedszkola Montessori w Krakowie. Po przeprowadzeniu analizy powy ż szych dokumentów stwierdzono, ż e wzorzec umowy o nazwie: „umowa nr... o ś wiadczenie us ł ug w przedszkolu Montessori” zawiera postanowienia, które s ą to ż same z postanowieniami uznanymi przez S ą d Okr ę gowy Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone i wpisanymi do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego (zwanego dalej: „rejestrem”). Maj ą c na uwadze zgromadzony materia ł dowodowy, postanowieniem Nr RKR-198/2008 z dnia 23 kwietnia 2008 r. wszcz ę to post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez Mart ę Derkowsk ą prowadz ą c ą Przedszkole Montessori z siedzib ą w Krakowie, przy ul. Szwedzkiej 68/1, praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonych w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 powo ł anej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cych na stosowaniu we wzorcu umowy postanowie ń o tre ś ci: 3 3 a) „Us ł ugobiorca przyjmuje do wiadomo ś ci i akceptuje, ż e Us ł ugodawca odst ą pi od niniejszej umowy po zaistnieniu jednej z okoliczno ś ci: 1. Us ł ugobiorca nie wniesie op ł at za ś wiadczone us ł ugi przez Us ł ugodawc ę w ci ą gu miesi ą ca od daty wskazanej w § 7 niniejszej Umowy. 2. Zachowanie dziecka Us ł ugodawcy b ę dzie stwarza ć zagro ż enie dla bezpiecze ń stwa innych dzieci. 3. Nast ą pi brak wspó ł pracy pomi ę dzy nauczycielami i dyrekcj ą Przedszkola a Us ł ugobiorc ą w kwestii rozwi ą zywania problemów powsta ł ych w procesie edukacji i wychowania dziecka” (§ 5) b) „Wysoko ść czesnego mo ż e by ć zmieniona w przypadku wzrostu kosztów utrzymania przedszkola, jednak nie cz ęś ciej ni ż jeden raz i nie wi ę cej ni ż o 10% w okresie obowi ą zywania umowy” (§ 6 pkt 5) W odpowiedzi na postawione zarzuty, pismem z dnia 12 maja 2008 r. Przedsi ę biorca o ś wiadczy ł , ż e aprobuje stanowisko Prezesa Urz ę du odno ś nie zakwestionowanej klauzuli umownej. Poinformowa ł tak ż e, i ż jest gotów do zmiany i dostosowania jej do obowi ą zuj ą cego porz ą dku prawnego, na dowód czego przed ł o ż y ł nowo opracowany wzorzec umowy. W zwi ą zku z tym, ż e w powy ż szym wzorcu umowy uwzgl ę dniono tylko cz ęś ciowo sugestie zawarte w pi ś mie Prezesa Urz ę du z dnia 23 kwietnia 2008 r., Przedsi ę biorca na skutek dalszych uwag Prezesa Urz ę du skorygowa ł kwestionowane zapisy umowne, o czym poinformowa ł w pi ś mie z dnia 7 lipca 2008 r. Postanowienie zawarte w § 6 pkt 5 wzorca umownego otrzyma ł o brzmienie: „Wysoko ść czesnego mo ż e ulec zmianie w przypadku zmiany kosztów utrzymania przedszkola, o czym Us ł ugodawca powiadomi Us ł ugobiorc ę z co najmniej 2-tygodniowym wyprzedzeniem. Zmieniona wysoko ść czesnego obowi ą zywa ć b ę dzie od nast ę pnego miesi ą ca po miesi ą cu, w którym Us ł ugodawca og ł osi ł zmian ę i nie mo ż e nast ę powa ć cz ęś ciej ni ż jeden raz w okresie obowi ą zywania umowy. Wysoko ść wzrostu czesnego nie powinna przekracza ć ś redniorocznego wska ź nika wzrostu cen towarów i us ł ug konsumpcyjnych za rok poprzedni og ł aszany przez GUS”. Zapis § 5 skorygowano w ten sposób, ż e § 5 otrzyma ł nast ę puj ą ce brzmienie: „I. Us ł ugodawcy przys ł uguje prawo rozwi ą zania umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia, o którym mowa w § 9 pkt 2 niniejszej umowy z przyczyn le żą cych po stronie Us ł ugobiorcy:, a mianowicie: 1) Us ł ugobiorca nie wniesie op ł at za ś wiadczone us ł ugi przez Us ł ugodawc ę w ci ą gu miesi ą ca od daty wskazanej w § 7 niniejszej umowy. 2) W sytuacji braku efektów poprawy zachowania dziecka, pomimo przeprowadzonych konsultacji z rodzicami i psychologiem, je ż eli zachowanie dziecka Us ł ugobiorcy b ę dzie w sposób niezmienny stwarza ć zagro ż enie dla bezpiecze ń stwa innych dzieci. 3) Nast ą pi brak wspó ł pracy pomi ę dzy nauczycielami i dyrekcj ą Przedszkola a Us ł ugobiorc ą w kwestii rozwi ą zywania problemów powsta ł ych w procesie edukacji i wychowania dziecka. II. Us ł ugobiorcy przys ł uguje prawo rozwi ą zania umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia, o którym mowa w § 9 pkt 2 niniejszej umowy z przyczyn le żą cych po stronie Us ł ugodawcy, a mianowicie: 1) Ra żą cego naruszania postanowie ń umowy w zakresie opieki nad dzieckiem, 4 4 2) Konieczno ś ci zamkni ę cia Przedszkola na skutek decyzji w ł a ś ciwych organów administracji. Rozwi ą zanie umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia z przyczyn, o których mowa w pkt 1 i 2 nast ą pi poprzez z ł o ż enie drugiej stronie pisemnego o ś wiadczenia z podaniem przyczyny rozwi ą zania umowy.” Przedsi ę biorca dokonuj ą c korekty kwestionowanego zapisu § 5, doda ł postanowienie § 7 pkt 3 i 4 o tre ś ci: „3. W przypadku powstania zaleg ł o ś ci w p ł atno ś ciach Us ł ugobiorcy na rzecz Us ł ugodawcy, przekraczaj ą cych termin, o którym w § 5 pkt 1, Us ł ugodawca w porozumieniu z Us ł ugobiorc ą , wskazuje dodatkowy termin i form ę uregulowania zad ł u ż enia. 4. W przypadku przekroczenia terminu p ł atno ś ci przez Us ł ugobiorc ę , Us ł ugodawca mo ż e naliczy ć odsetki ustawowe”. Przedsi ę biorca wyja ś ni ł tak ż e, i ż umowy zawieraj ą ce niedozwolone postanowienia zawierano na czas okre ś lony: 1.09.2007 – 31.08.2008r. Wyja ś ni ł , ż e ze wzgl ę du na okres wakacyjny, jak i zbli ż aj ą cy si ę termin wyga ś ni ę cia tych umów, nie b ę d ą ju ż aneksowane. Jednocze ś nie poinformowa ł , ż e umowy w nowym brzmieniu, uwzgl ę dniaj ą ce zarzuty Prezesa Urz ę du b ę d ą zawierane pocz ą wszy od dnia 1 wrze ś nia 2008 r. Prezes Urz ę du ustali ł , co nast ę puje: Przedsi ę biorca Marta Derkowska zosta ł a wpisana do ewidencji szkó ł i placówek niepublicznych jako prowadz ą ca Przedszkole Montessori przez Prezydenta Miasta Krakowa pod numerem 43203-15 w dniu 31 sierpnia 2005 r. Zasady dzia ł ania tej placówki zosta ł y okre ś lone w Statucie Przedszkola Montessori w Krakowie, w którym zamieszczono postanowienia reguluj ą ce m.in. organizacj ę Przedszkola oraz sfer ę praw i obowi ą zków prowadz ą cych przedszkole, pracowników przedszkola oraz konsumentów korzystaj ą cych z jego us ł ug. Ponadto wprowadzono wzorzec umowy o nazwie: „umowa nr... o ś wiadczenie us ł ug w Przedszkolu Montessori”, zawieranej z rodzicami/opiekunami prawnymi dziecka. Wszczynaj ą c wobec Przedsi ę biorcy post ę powanie administracyjne, Prezes Urz ę du zakwestionowa ł przytoczone powy ż ej postanowienia § 5 i § 6 pkt 5 wzorca umowy, uznaj ą c je za to ż same z nast ę puj ą cymi postanowieniami wpisanymi do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych: - klauzula wpisana do rejestru na podstawie wyroku SOKiK z dnia 27 lutego 2006r., sygn. akt XVII Amc 105/04 pod nr 726 – „Nieusprawiedliwione zaleganie z uiszczeniem czesnego lub innych op ł at spowoduje skre ś lenie z listy studentów” , - klauzula wpisana do rejestru na podstawie wyroku SOKiK z dnia 27 marca 2006r., sygn. akt XVII Amc 40/05 pod nr 754 – „Nieop ł acenie zaj ęć w przedstawionych wy ż ej terminach powoduje skre ś lenie z listy uczestników bez zwrotu wcze ś niej wp ł aconej kwoty” , - klauzula wpisana do rejestru na podstawie wyroku SOKiK z dnia 10 kwietnia 2003r., sygn. akt XVII Amc 17/01 pod nr 59 – „Czesne w nast ę pnych latach studiów mo ż e ulec zmianie 5 5 w zwi ą zku z uzasadnionym wzrostem kosztów ponoszonych przez uczelni ę i zostanie ustalone przez rektora zarz ą dzeniem wi ążą cym strony umowy przed rozpocz ę ciem nowego roku akademickiego”, - klauzula wpisana do rejestru na podstawie wyroku SOKiK z dnia 25 lipca 2005r., sygn. akt XVII Amc 46/05 pod nr 547- „Zmiana wysoko ś ci czesnego w ci ą gu roku akademickiego mo ż e nast ą pi ć jedynie proporcjonalnie do oficjalnego wska ź nika wzrostu kosztów utrzymania”, - klauzula wpisana do rejestru na podstawie wyroku SOKiK z dnia 5 pa ź dziernika 2005r., sygn. akt XVII Amc 20/05 pod nr 643 – „Wysoko ść czesnego mo ż e ulega ć zmianom w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów kszta ł cenia”, - klauzula wpisana do rejestru na podstawie wyroku SOKiK z dnia 17 maja 2006r., sygn. akt XVII Amc 9/05 pod nr 802 – „Uczelnia zastrzega sobie prawo do zmiany wysoko ś ci czesnego stosownie do aktualnych kosztów organizacji prowadzonego procesu dydaktycznego i prowadzonej dzia ł alno ś ci statutowej”. Maj ą c powy ż sze na uwadze, Prezes Urz ę du, zwa ż y ł , co nast ę puje: W niniejszej sprawie postawione Przedsi ę biorcy zarzuty, aby mog ł y by ć skutecznie ocenione w ramach art.24 ust.1 i 2 pkt 1, musz ą spe ł nia ć poni ż sze przes ł anki: by ć dzia ł aniem bezprawnym oraz godzi ć w zbiorowe interesy konsumentów. Przes ł anka bezprawno ś ci Poj ę cie bezprawno ś ci nie jest poj ę ciem prawnie zdefiniowanym. Maj ą c na uwadze jego literalne brzmienie nale ż y przyj ąć , ż e „dzia ł anie bezprawne” to zachowanie sprzeczne z nakazem lub zakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowanie w stosunkach wewn ę trznych oraz z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego. Bezprawno ść jest czynnikiem o charakterze obiektywnym tj. niezale ż nym od wyst ą pienia szkody czy te ż zamiaru po stronie przedsi ę biorcy dopuszczaj ą cego si ę dzia ł a ń bezprawnych. Zakwestionowanym dzia ł aniem Przedsi ę biorcy w niniejszej sprawie jest pos ł ugiwanie si ę w stosowanych wzorcach umów o ś wiadczenie us ł ug przedszkolnych zapisem, którego tre ść jest to ż sama z tre ś ci ą postanowie ń uznanych przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone i które zosta ł y wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych. Zgodnie z art. 479 42 k.p.c. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w razie uwzgl ę dnienia powództwa o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone w sentencji wyroku przytacza tre ść postanowie ń wzorca uznanych za niedozwolone i zakazuje ich stosowania. Z brzmienia art. 479 43 k.p.c. wynika równie ż , ż e wyrok prawomocny ma skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, o którym mowa, w art. 479 45 § 2 k.p.c.. Stanowisko Prezesa Urz ę du zosta ł o poparte orzecznictwem SOKiK. Z wyroku SOKiK z dnia 25 marca 2004 r. – sygn. XVII AmA 51/03 wynika, ż e wprowadzenie przez przedsi ę biorc ę do obrotu wzorca umownego zawieraj ą cego postanowienia o tre ś ci ju ż wpisanej do rejestru klauzul abuzywnych stanowi przes ł ank ę uznania bezprawno ś ci dzia ł ania 6 6 tego przedsi ę biorcy, o czym stanowi art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jak wynika z powy ż szego, bezprawnym jest stosowanie w obrocie z konsumentami postanowie ń , które zosta ł y wpisane do rejestru, nawet je ż eli postanowienia te stosuj ą przedsi ę biorcy nie pozwani w procesie przed SOKiK na podstawie art. 479 36-45 k.p.c. Kwestia rozszerzonej prawomocno ś ci wyroku SOKiK , na podstawie którego dokonany jest wpis postanowienia umownego do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. zosta ł a ostatecznie rozstrzygni ę ta w uchwale S ą du Najwy ż szego z dnia 13 lipca 2006 r. – sygn. akt III SZP 3/06 - uznaj ą cej, i ż orzeczenie s ą du w danej sprawie ma skutek równie ż wobec osób trzecich, tj. zakaz stosowania klauzuli wpisanej do rejestru dotyczy wszystkich przedsi ę biorców, a nie tylko tych których dotyczy ł wyrok SOKiK. Przy czym, jak podniós ł S ą d, zakazane jest wykorzystywanie nie tylko klauzuli w identycznym brzmieniu, ale tak ż e klauzuli o zbli ż onej tre ś ci, która wywo ł uje takie same skutki, jak klauzula ju ż wpisana do rejestru. Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pod poj ę ciem przedsi ę biorcy rozumie si ę tak ż e osob ę fizyczn ą organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. Ustawa pos ł uguje si ę zatem szersz ą ni ż w zawarta w art. 43¹ Kodeksu cywilnego definicj ą przedsi ę biorcy. Dzia ł alno ść us ł ugowa Marty Derkowskiej prowadz ą cej przedszkole niepubliczne, wykonywana odp ł atnie w sposób ci ą g ł y i zorganizowany charakteryzuje si ę profesjonalnym charakterem i uczestnictwem w obrocie gospodarczym. Jest podporz ą dkowana regu ł om op ł acalno ś ci i racjonalnego gospodarowania. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, ż e Marta Derkowska ś wiadcz ą ca odp ł atnie us ł ugi przedszkolne jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz ż e stosuje we wzorcu umowy nast ę puj ą ce postanowienia: a) „Us ł ugobiorca przyjmuje do wiadomo ś ci i akceptuje, ż e Us ł ugodawca odst ą pi od niniejszej umowy po zaistnieniu jednej z okoliczno ś ci: 4. Us ł ugobiorca nie wniesie op ł at za ś wiadczone us ł ugi przez Us ł ugodawc ę w ci ą gu miesi ą ca od daty wskazanej w § 7 niniejszej Umowy. 5. Zachowanie dziecka Us ł ugodawcy b ę dzie stwarza ć zagro ż enie dla bezpiecze ń stwa innych dzieci. 6. Nast ą pi brak wspó ł pracy pomi ę dzy nauczycielami i dyrekcj ą Przedszkola a Us ł ugobiorc ą w kwestii rozwi ą zywania problemów powsta ł ych w procesie edukacji i wychowania dziecka” (§ 5) b) „Wysoko ść czesnego mo ż e by ć zmieniona w przypadku wzrostu kosztów utrzymania przedszkola, jednak nie cz ęś ciej ni ż jeden raz i nie wi ę cej ni ż o 10% w okresie obowi ą zywania umowy” (§ 6 pkt 5) W celu udowodnienia bezprawno ś ci dzia ł a ń Przedsi ę biorcy nale ż y wykaza ć , ż e ww. zapisy umowne s ą to ż same z zapisami umieszczonymi w rejestrze niedozwolonych postanowie ń umownych. ad. a) Z tre ś ci przywo ł anego postanowienia umownego § 5 wynika, ż e Przedsi ę biorca przewiduje sytuacje, w których umowa o ś wiadczenie us ł ug przedszkolnych zostaje rozwi ą zana ze skutkiem natychmiastowym bez obowi ą zku wcze ś niejszego powiadomienia 7 7 konsumenta o tym fakcie. Maj ą c na uwadze, ż e umowa o ś wiadczenie us ł ug przez przedszkole jest kontraktem wzajemnym, dokonanie ww. czynno ś ci bez uprzedniego wezwania konsumenta do spe ł nienia ś wiadczenia jest sprzeczne z art. 491 kodeksu cywilnego. Przepis ten statuuje ustawowe prawo odst ą pienia od umowy wzajemnej jako ś rodek ochronny wierzyciela w razie zw ł oki d ł u ż nika, jednak jego realizacja uwarunkowana jest wyra ź nie wskazanymi przes ł ankami. I tak: strona umowy wzajemnej mo ż e odst ą pi ć od umowy, je ż eli druga strona dopuszcza si ę zw ł oki w wykonaniu zobowi ą zania z umowy wzajemnej, dopiero po wyznaczeniu stronie b ę d ą cej w zw ł oce dodatkowego odpowiedniego terminu do jego wykonania i po jego bezskutecznym up ł ywie mimo zagro ż enia odst ą pieniem od umowy. Jak wynika z brzmienia tego przepisu, ma on charakter dyspozytywny, niemniej zdaniem Prezesa Urz ę du tre ść art. 491 k.c. jest powszechnie stosowana w obrocie gospodarczym, stanowi jeden z jego dobrych obyczajów oraz jest wyrazem rzetelnego traktowania kontrahenta. Podkre ś li ć nale ż y tak ż e, i ż kwestionowany zapis umowny nie przyznaje analogicznego prawa konsumentom korzystaj ą cym z us ł ug przedszkolnych, a zatem prowadzi do nieuzasadnionego uprzywilejowania Przedsi ę biorcy w tym zakresie. Te kryteria decyduj ą o uznaniu tre ś ci § 5 stosowanego przez Przedsi ę biorc ę wzorca umownego za klauzul ę niedozwolon ą . W ocenie Prezesa Urz ę du, powy ż szy zapis jest zbie ż ny w swej tre ś ci i skutkach z nast ę puj ą cymi zapisami umieszczonymi ju ż w rejestrze postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone: - klauzula wpisana do rejestru na podstawie wyroku SOKiK z dnia 27 lutego 2006r., sygn. akt XVII AmC 105/04 pod nr 726 – „Nieusprawiedliwione zaleganie z uiszczeniem czesnego lub innych op ł at spowoduje skre ś lenie z listy studentów” , - klauzula wpisana do rejestru na podstawie wyroku SOKiK z dnia 27 marca 2006r., sygn. akt XVII AmC 40/05 pod nr 754 – „Nieop ł acenie zaj ęć w przedstawionych wy ż ej terminach powoduje skre ś lenie z listy uczestników bez zwrotu wcze ś niej wp ł aconej kwoty” . Przytoczone powy ż ej klauzule równie ż przyznaj ą Przedsi ę biorcom uprawnienie do odst ą pienia od umowy ze skutkiem natychmiastowym w przypadku niewykonania zobowi ą zania przez konsumenta. Podobnie jak w tre ś ci kwestionowanego w niniejszej decyzji zapisu, tak ż e i w przytoczonych wy ż ej postanowieniach umownych brak analogicznego uprawnienia do odst ą pienia od umowy po stronie konsumenta. Brzmienie porównywanych zapisów nie jest wprawdzie identyczne, jednak ż e w ocenie Prezesa Urz ę du, wyk ł adnia ich tre ś ci prowadzi do wniosku, i ż wywo ł uj ą one identyczne skutki prawne. ad. b) Z tre ś ci postanowienia zawartego w § 6 pkt 5 stosowanego wzorca umów wynika, ż e Przedsi ę biorca zastrzega sobie prawo do zmiany wysoko ś ci op ł at za ś wiadczone na rzecz konsumenta us ł ugi po zawarciu umowy, a jednocze ś nie nie wskazuje precyzyjnie okoliczno ś ci, w których ta zmiana mo ż e nast ą pi ć . Przyczyn ę wzrostu wysoko ś ci czesnego okre ś la odwo ł uj ą c si ę jedynie do ogólnikowego sformu ł owania „wzrostu kosztów utrzymania przedszkola”. W konsekwencji to Przedsi ę biorca dokonuje wi ążą cej dla konsumenta interpretacji ww. zapisu umowy w zakresie ustalania przes ł anek uzasadniaj ą cych wzrost wysoko ś ci czesnego. Brzmienie tego postanowienia umownego pozostaje zatem w sprzeczno ś ci z art. 385³ pkt 10 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym niedozwolonym postanowieniem umownym jest postanowienie uprawniaj ą ce kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez wskazania wa ż nej przyczyny. Stwierdzi ć nale ż y ponadto, i ż konsumentowi nie przyznano z tego tytu ł u prawa odst ą pienia od umowy. Tak sformu ł owane postanowienie umowne wype ł nia dyspozycj ę art. 385³ pkt 20 Kodeksu cywilnego, a zarazem 8 8 jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co narusza interesy konsumentów w rozumieniu art. 385¹ § 1 Kodeksu cywilnego. Zdaniem Prezesa Urz ę du, powy ż sze postanowienie jest to ż same z nast ę puj ą cymi klauzulami umownymi wpisanymi do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych: - klauzula wpisana do rejestru na podstawie wyroku SOKiK z dnia 10 kwietnia 2003r., sygn. akt XVII Amc 17/01 pod nr 59 – „Czesne w nast ę pnych latach studiów mo ż e ulec zmianie w zwi ą zku z uzasadnionym wzrostem kosztów ponoszonych przez uczelni ę i zostanie ustalone przez rektora zarz ą dzeniem wi ążą cym strony umowy przed rozpocz ę ciem nowego roku akademickiego”, - klauzula wpisana do rejestru na podstawie wyroku SOKiK z dnia 25 lipca 2005r., sygn. akt XVII Amc 46/05 pod nr 547- „Zmiana wysoko ś ci czesnego w ci ą gu roku akademickiego mo ż e nast ą pi ć jedynie proporcjonalnie do oficjalnego wska ź nika wzrostu kosztów utrzymania”, - klauzula wpisana do rejestru na podstawie wyroku SOKiK z dnia 5 pa ź dziernika 2005r., sygn. akt XVII Amc 20/05 pod nr 643 – „Wysoko ść czesnego mo ż e ulega ć zmianom w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów kszta ł cenia”, - klauzula wpisana do rejestru na podstawie wyroku SOKiK z dnia 17 maja 2006r., sygn. akt XVII Amc 9/05 pod nr 802 – „Uczelnia zastrzega sobie prawo do zmiany wysoko ś ci czesnego stosownie do aktualnych kosztów organizacji prowadzonego procesu dydaktycznego i prowadzonej dzia ł alno ś ci statutowej”. Tre ść przytoczonych wy ż ej klauzul abuzywnych wskazuje, ż e kontrahentowi konsumenta przyznano uprawnienie do jednostronnej, arbitralnej oceny, czy wyst ą pi ł y okoliczno ś ci uzasadniaj ą ce zmian ę wysoko ś ci ś wiadczenia konsumenta. Równocze ś nie ż adne z powy ż szych postanowie ń umownych nie wskazuje na uprawnienie konsumenta do odst ą pienia od umowy z powodu okre ś lenia lub podwy ż szenia ceny przez kontrahenta. W ocenie Prezesa Urz ę du, wyk ł adnia stosowanego przez Przedsi ę biorc ę postanowienia zawartego w § 6 pkt 5 umowy o ś wiadczenie us ł ug przedszkolnych pozwala stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie ka ż dej z przedstawionych wy ż ej niedozwolonych klauzul umownych, a zatem wywo ł uje takie same skutki prawne. Zbie ż no ść wskazanych wy ż ej postanowie ń wpisanych do rejestru oraz postanowie ń umownych stosowanych przez Przedsi ę biorc ę jest zatem bezsporna. Przedsi ę biorca stosuj ą c przedmiotowe zapisy w § 5 i § 6 pkt 5 umowy dopu ś ci ł si ę stosowania klauzul wpisanych ju ż do rejestru, co oznacza, i ż naruszy ł zakaz, o którym mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 powo ł anej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przes ł anka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiuje poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzaj ą c jedynie w art. 24 ust. 2 pkt 3, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W ś wietle art. 1 ust. 1 ustawy nale ż y przyj ąć , ż e ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy dzia ł ania 9 9 przedsi ę biorcy s ą powszechne i mog ą dotkn ąć ka ż dego potencjalnego konsumenta b ę d ą cego kontrahentem przedsi ę biorcy. W orzecznictwie S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów utrwali ł si ę pogl ą d, i ż naruszenie interesu publicznoprawnego ma miejsce wówczas, gdy skutki dzia ł a ń sprzecznych z przepisami prawa antymonopolowego dotykaj ą sfery interesów szerszego kr ę gu uczestników rynku, wzgl ę dnie gdy dzia ł ania te wywo ł uj ą na rynku inne niekorzystne zjawiska (wyroki S ą du Antymonopolowego z 24 stycznia 1991 r. – sygn. Amr 8/90 oraz z 23 lutego 2002 r. – sygn.XVII Ama 133/2001). Stanowisko to znalaz ł o równie ż potwierdzenie w orzecznictwie S ą du Najwy ż szego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 wrze ś nia 2003 r. (sygn. I CKN 504/01) stwierdzi ł , ż e: „nie jest zasadne uznawanie, ż e post ę powanie z tytu ł u naruszenia ustawy antymonopolowej mo ż na wszczyna ć tylko wtedy, gdy zagro ż one s ą interesy wielu odbiorców, a nie jest to mo ż liwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jedne konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pe ł ni tak ż e funkcj ę prewencyjn ą , s ł u ż y bowiem ochronie tak ż e nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów.” Stosowany przez Przedsi ę biorc ę wzorzec umowy wykorzystywany jest przy zawieraniu umów o ś wiadczenie us ł ug przedszkolnych. Do kr ę gu adresatów takiego wzorca nale żą nie tylko rodzice/opiekunowie prawni aktualnie korzystaj ą cy z us ł ug Kangurowego Przedszkola, ale tak ż e wszyscy przyszli, potencjalni. Bior ą c pod uwag ę fakt, ż e korzystaj ą c z us ł ug przedszkola niepublicznego, konsument nie ma wp ł ywu na zapisy zawieranej z nim umowy, gdy ż nie jest ona z nim indywidualnie negocjowana, nale ż y uzna ć , ż e wszelkie zawarte w niej bezprawne zapisy, godz ą w jego interes. Wobec powy ż szego nale ż y stwierdzi ć , ż e obie przes ł anki zosta ł y spe ł nione, co oznacza, i ż Przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Maj ą c powy ż sze na uwadze, Prezes Urz ę du uzna ł , ż e dzia ł ania Przedsi ę biorcy zakwalifikowa ć nale ż y jako praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 powo ł anej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, po uprawdopodobnieniu w toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, ż e Przedsi ę biorca narusza zakaz okre ś lony w art. 24 ww. ustawy, a tak ż e przyj ę ciu zobowi ą zania Przedsi ę biorcy do zaniechania zarzucanych mu praktyk, jak równie ż do podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia wskazanym naruszeniom, Prezes Urz ę du mo ż e, w drodze decyzji, na ł o ż y ć obowi ą zek wykonania tych zobowi ą za ń . Analiza przed ł o ż onych przez Przedsi ę biorc ę dokumentów i wyja ś nie ń dowiod ł a, ż e Przedsi ę biorca zobowi ą za ł si ę do zaniechania stosowania kwestionowanych przez Prezesa Urz ę du klauzul umownych, na dowód czego przed ł o ż y ł nowo opracowany wzorzec umowny dostosowany do obowi ą zuj ą cego porz ą dku prawnego. Na podstawie art. 28 ust. 3 powo ł anej wy ż ej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urz ę du na ł o ż y ł na Przedsi ę biorc ę obowi ą zek przekazania informacji o stopniu realizacji zobowi ą zania na ł o ż onego w pkt I sentencji decyzji oraz przed ł o ż enia potwierdzonych kopii umów zawartych z konsumentami zgodnie z postanowieniami wzorca umowy do łą czonego do pisma Przedsi ę biorcy z dnia 7 lipca 2008r. 10 10 Maj ą c powy ż sze na uwadze, orzeczono jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 powo ł anej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 Kodeksu post ę powania cywilnego – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury w Krakowie. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Leszek Piekarz Otrzymuje: Marta Derkowska Przedszkole Montessori ul. Szwedzka 68/1 30-315 Kraków