RGD-7/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W GDA Ń SKU 80-824 G DA Ń SK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL ./ FAX (058 PREFIKS ) 346-29-32, 346-29-33, 301-50-21 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD.61-35/07/08/MLM Gda ń sk, dnia marca 2008r. D ECYZJA NR RGD. 7/2008 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 oraz stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zmian ą ) i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie w ł a- ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumen- tów (Dz.U. Nr 134, poz. 939), w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą - cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du, przeciwko przedsi ę - biorcy Pomorska Wy ż sza Szko ł a Humanistyczna z siedzib ą w G, w sprawie umiesz- czenia we wzorcach umownych „UMOWA” , stosowanych w roku 2005, 2006 i 2007, postanowie ń , o tre ś ci: A. ”W przypadku przerwania studiów Student zobowi ą zuje si ę ui ś ci ć pe ł n ą op ł at ę semestraln ą je ż eli uczestniczy ł cho ć by w jednym zje ź dzie w semestrze lub po rozpocz ę ciu semestru nie poinformowa ł uczelni o rezygnacji…” - „ Umowa” , stosowana w roku 2005, 2006 i 2007, B. „Zaleganie przez Studenta z op ł at ą czesnego za okres powy ż ej 2 miesi ę cy spo- woduje, na wniosek Kanclerza, jego skre ś lenie z listy studentów” - „Umowa” , stosowana w roku 2005 i 2006, w wyniku którego uprawdopodobniono, i ż ww. przedsi ę biorca stosuje praktyk ę o jakiej mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 i w zwi ą zku ze zobowi ą zaniem przedsi ę biorcy do podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zaniechania naruszenia zbiorowych interesów konsumentów poprzez zmian ę tre ś ci kwestionowanych postanowie ń umownych, nak ł ada si ę na Pomorska Wy ż sz ą Szko łę Humanistyczn ą z siedzib ą w G obowi ą zek wykonania tego zobowi ą zania poprzez zmian ę umów istniej ą cych ju ż w obrocie prawnym i b ę d ą cych w trakcie wykonywania – w postaci przedstawienia stronom umów b ę d ą cych konsumentami propozycji zawarcia aneksu do takiej umowy okre- ś laj ą cego nowe warunki odp ł atno ś ci za studia - oraz zawieranie nowych umów zgodnie z przyj ę tym na siebie zobowi ą zaniem. II. Na podstawie art. 28 ust. 2 oraz stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lute- go 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zmian ą ) i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie w ł a- ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumen- tów (Dz.U. Nr 134, poz. 939), Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów okre ś la termin wykonania zobowi ą zania, o którym mowa w punkcie I niniejszej de- cyzji – do dnia 1 pa ź dziernika 2008r. III. Na podstawie art. 28 ust. 3 oraz stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lute- go 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zmian ą ) i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie w ł a- ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumen- tów (Dz.U. Nr 134, poz. 939), Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zobowi ą zuje Pomorsk ą Wy ż sz ą Szko łę Humanistyczn ą z siedzib ą w G do z ł o ż enia sprawozdania o stopniu realizacji zobowi ą zania, o którym mowa w punkcie I niniej- szej decyzji, w terminie do dnia 30 listopada 2008r. IV. Na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks post ę powania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z pó ź n. zm.), w zwi ą zku z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsu- mentów […] Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów umarza wszcz ę te z urz ę du, przeciwko przedsi ę biorcy Pomorska Wy ż sza Szko ł a Humanistyczna z sie- dzib ą w G, post ę powanie w sprawie umieszczecnia we wzorcach umownych „UMOWA” , stosowanych w roku 2006 i 2007, postanowie ń , o tre ś ci: A. ”Student zobowi ą zuje si ę do terminowego wnoszenia op ł at za ś w wypadku zw ł o- ki do uiszczenia odsetek umownych w wysoko ś ci 20% w skali roku”. „Umowa” , stosowana w roku 2006 i 2007, B. „Zaleganie przez Studenta z op ł at ą czesnego za okres powy ż ej 2 miesi ę cy mo ż e spowodowa ć , na wniosek Kanclerza, jego skre ś lenie z listy studentów” - „Umowa” , stosowana w roku 2007. UZASADNIENIE W 2007r. Delegatura Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gda ń sku przeprowa- dzi ł a post ę powanie wyja ś niaj ą ce (sygn. RGD. 402-11/07/MLM) w sprawie wst ę pnego usta- lenia, czy dzia ł ania przedsi ę biorcy; Pomorska Wy ż sza Szko ł a Humanistyczna w G, zwana dalej równie ż PWSH, w zakresie stosowanych wzorców umownych, nie naruszaj ą zbioro- wych interesów konsumentów. W ramach tego post ę powania uzyskano wzorce umowne, opracowane przez przedsi ę biorc ę tj. umowy okre ś laj ą ce warunki odp ł atno ś ci za studia w PWSH, stosowane w roku: 2005, 2006 i 2007. Wyniki dokonanej analizy wskaza ł y, ż e tre ść cz ęś ci warunków zawartych w ww. wzorcach umownych jest to ż sama z postanowieniami wzorców umownych uznanych przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej zwany SOKiK) za niedozwolone i wpisanych do „Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone” (zwanego dalej Reje- strem). Maj ą c na uwadze te ustalenia, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany równie ż Prezesem Urz ę du lub organem antymonopolowym) postanowi ł o wszcz ę ciu, 2 z dniem 7 listopada 2007r., z urz ę du, przeciwko przedsi ę biorcy: Pomorska Wy ż sza Szko ł a Humanistyczna z siedzib ą w G, post ę powania w sprawie stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonej art. 24 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, a polegaj ą cej na stosowaniu nast ę puj ą cych postanowie ń , zawartych we wzorcach umownych, tj.: A. „ Umowa” , obowi ą zuj ą ca w roku akademickim 2005/2006, 1. postanowienia o tre ś ci: ”W przypadku przerwania studiów Student zobowi ą zuje si ę ui ś ci ć pe ł n ą op ł at ę semestraln ą je ż eli uczestniczy ł cho ć by w jednym zje ź dzie w semestrze lub po rozpocz ę ciu semestru nie poinformowa ł uczelni o rezygnacji”. – który mo ż e zosta ć uznany za to ż samy z postanowieniem wpisanym do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kpc, na mocy wyroku SOKiK z dnia 6.04.2006r. w sprawie o sygn. akt AmC XVII 79/05, dnia 25 sierpnia 2006r. pod nr 835, 2. postanowienia o tre ś ci: „Zaleganie przez Studenta z op ł at ą czesnego za okres po- wy ż ej 2 miesi ę cy spowoduje, na wniosek Kanclerza, jego skre ś lenie z listy studen- tów” - który mo ż e zosta ć uznany za to ż samy np. z postanowieniem wpisanym do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kpc, na mocy wyroku SOKiK z dnia 27.02.2006r. w sprawie o sygn. akt AmC XVII 105/04, w dniu 29 maja 2006r. pod nr 726. B.„ Umowa” , obowi ą zuj ą ca w roku akademickim 2006/2007, 1. postanowienia o tre ś ci: ”Student zobowi ą zuje si ę do terminowego wnoszenia op ł at za ś w wypadku zw ł oki do uiszczenia odsetek umownych w wysoko ś ci 20% w skali roku ”. – który mo ż e zosta ć uznany za to ż samy z postanowieniem wpisanym do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kpc, na mocy wyroku SOKiK z dnia 1.03.2007r. w sprawie o sygn. akt AmC XVII 12/06, w dniu 19 czerwca 2007r. pod nr 1187, 2. postanowienia o tre ś ci: „ W przypadku przerwania studiów Student zobowi ą zuje si ę ui ś ci ć pe ł n ą op ł at ę semestraln ą , je ż eli uczestniczy ł cho ć by w jednym zje ź dzie w semestrze lub po rozpocz ę ciu semestru nie poinformowa ł uczelni o rezygna- cji…”. – który mo ż e zosta ć uznany za to ż samy z postanowieniem wpisanym do re- jestru, o którym mowa w art. 479 45 Kpc, na mocy wyroku SOKiK z dnia 6.04.2006r. w sprawie o sygn. akt AmC XVII 79/05 w dniu 25 sierpnia 2006r. pod nr 835, 3. postanowienia o tre ś ci: „Zaleganie przez Studenta z op ł at ą czesnego za okres po- wy ż ej 2 miesi ę cy spowoduje, na wniosek Kanclerza, jego skre ś lenie z listy studen- tów” - który mo ż e zosta ć uznany za to ż samy np. z postanowieniem wpisanym do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kpc, na mocy wyroku SOKiK z dnia 27.02.2006r. w sprawie o sygn. akt AmC XVII 105/04, w dniu 29 maja 2006r. pod nr 726. C. „Umowa” , obowi ą zuj ą ca w roku akademickim 2007/2008, 1. postanowienia o tre ś ci: ”Student zobowi ą zuje si ę do terminowego wnoszenia op ł at za ś w wypadku zw ł oki do uiszczenia odsetek umownych w wysoko ś ci 20% w skali roku ”. – który mo ż e zosta ć uznany za to ż samy z postanowieniem wpisanym do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kpc, na mocy wyroku SOKiK z dnia 1.03.2007r. w sprawie o sygn. akt AmC XVII 12/06, w dniu 19 czerwca 2007r. pod nr 1187, 2. postanowienia o tre ś ci: „ W wypadku przerwania studiów Student zobowi ą zuje si ę ui ś ci ć pe ł n ą op ł at ę semestraln ą je ż eli uczestniczy ł cho ć by w jednym zje ź dzie 3 w semestrze lub po rozpocz ę ciu semestru nie poinformowa ł uczelni o rezygna- cji…”. – który mo ż e zosta ć uznany za to ż samy z postanowieniem wpisanym do re- jestru, o którym mowa w art. 479 45 Kpc, na mocy wyroku SOKiK z dnia 6.04.2006r. w sprawie o sygn. akt AmC XVII 79/05 w dniu 25 sierpnia 2006r. pod nr 835, 3. postanowienia o tre ś ci: „Zaleganie przez Studenta z op ł at ą czesnego za okres po- wy ż ej 2 miesi ę cy mo ż e spowodowa ć , na wniosek Kanclerza, jego skre ś lenie z listy studentów” - który mo ż e zosta ć uznany za to ż samy z postanowieniem wpisanym do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kpc, na mocy wyroku SOKiK z dnia 27.02.2006r. w sprawie o sygn. akt AmC XVII 105/04, w dniu 29 maja 2006r. pod nr 726. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania PWSH, pismem z dnia 7 lutego 2008r. oraz z dnia 25 lutego 2008r., przyj ęł a zobowi ą zanie do podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą - cych do zaniechania naruszenia zbiorowych interesów konsumentów poprzez zmian ę tre ś ci kwestionowanych postanowie ń umownych. Organ antymonopolowy ustali ł i zwa ż y ł co nast ę puje: I. Pomorska Wy ż sza Szko ł a Humanistyczna jest niepubliczn ą szko łą wy ż sz ą , prowadz ą c ą dzia ł alno ść edukacyjn ą na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wy ż szym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365 zm.). Organizacj ę i tok studiów okre ś la „Regulamin Studiów”, zatwierdzony przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wy ż szego. Zgodnie z tre ś ci ą art. 12 ustawy o szkolnictwie wy ż szym, uczelnia ma osobowo ść praw- na, a jednym z podstawowych zada ń , okre ś lonych w art. 13 ust. 1 tej ustawy, jest ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych i wychowawczych, polegaj ą cych na kszta ł ceniu studen- tów w celu ich przygotowania do pracy zawodowej, która to dzia ł alno ść ma charakter us ł ug u ż yteczno ś ci publicznej. Uwzgl ę dniaj ą c te okoliczno ś ci uzna ć nale ż y, ż e PWSH, posiadaj ą c osobowo ść prawn ą i ś wiadcz ą c us ł ugi edukacyjne, jest przedsi ę biorc ą w ro- zumieniu art. 4 ust. 1 a ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsu- mentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zmian ą ), zgodnie z którym przez przedsi ę biorc ę ro- zumie si ę „osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą a tak ż e jednostk ę organizacyjn ą niemaj ą c ą osobowo ś ci prawnej, której ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą , organizuj ą c ą lub ś wiad- cz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodar- cz ą w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej”. Przedstawione okoliczno ś ci jednoznacznie wskazuj ą , ż e PWSH jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i mo ż e by ć stron ą post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. P ł atne us ł ugi edukacyjne wykonywane s ą przez przedsi ę biorc ę na podstawie umowy zawartej ze studentami. Zgodnie z wyja ś nieniami z ł o ż onymi przez przedsi ę biorc ę , PWSH zawiera umowy, okre ś laj ą ce warunki odp ł atno ś ci za studia, „raz na ca ł y okres kszta ł ce- nia”, czyli, ż e równocze ś nie funkcjonuj ą umowy zawarte w roku 2005, 2006 i 2007. Art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…) stanowi, ż e przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Z kolei, zgodnie z tre ś ci ą pkt 1 tego przepisu, za praktyk ę naruszaj ą ca zbiorowe intere- sy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci „stosowanie postanowie ń wzorców umowy, 4 które zosta ł wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwo- lone, o którym mowa w art. 479 [45] ustawy z dnia 17 listopada 1964r. - Kodeksu po- st ę powania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296, z pó ź n. zm.)”. Tak wiec, zachowanie przedsi ę biorcy w kontaktach z konsumentami stanowi przejaw praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, je ś li dzia ł aniu temu mo ż na przypisa ć nast ę puj ą ce atrybuty: 9 ujawnia si ę w obrocie konsumenckim, 9 jest bezprawne, 9 godzi w interes konsumentów, który nie jest sum ą indywidualnych interesów kon- sumentów. Stosownie do przepisu art. 4 pkt 11 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ile- kro ć w ustawie jest mowa o konsumencie, nale ż y przez to rozumie ć „konsumenta w ro- zumieniu przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, z pó ź n. zm.)”. Zgodnie z przepisem art. 22 1 K.c. „za konsumenta uwa ż a si ę osob ę fizyczn ą dokonuj ą c ą czynno ś ci prawnej nie zwi ą zanej bezpo ś rednio z jej dzia ł al- no ś ci ą gospodarcz ą lub zawodow ą ”. Nie budzi wi ę c w ą tpliwo ś ci, ż e studenci korzystaj ą - cy z us ł ug edukacyjnych, ś wiadczonych przez przedsi ę biorc ę , s ą konsumentami. W przedmiotowej sprawie postawiono przedsi ę biorcy zarzut podejmowania dzia ł a ń no- sz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Ź ród ł em te- go rodzaju praktyk nie jest zazwyczaj si ł a ekonomiczna, czy w ł adza rynkowa profesjo- nalisty, ale jego przewaga nad nieprofesjonalnymi uczestnikami obrotu (konsumenta- mi). Nie ulega w ą tpliwo ś ci, ż e zakwestionowane przez organ antymonopolowy dzia ł ania przedsi ę biorcy obowi ą zywa ł y w obrocie konsumenckim, na etapie wykonania us ł ug kszta ł cenia, ś wiadczonych przez profesjonalist ę na rzecz zleceniodawców (konsumen- tów). Bezprawno ść jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z normami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, czy dobrymi obyczajami, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Jako „sprzeczne z prawem” nale ż y kwalifikowa ć zachowania niezgodne z nakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie za- stosowanie w stosunkach wewn ę trznych. „Sprzeczne z prawem” s ą : czyny zabronione i zagro ż one sankcj ą karn ą , czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny za- kazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania przedsi ę biorcy wystarczy ustalenie, ż e jego okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa ( por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz pod redakcj ą Ja- nusza Szwaji, Urz ą d Antymonopolowy, Warszawa 1994, s.38-39). O ile, generalnie, przepis art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wskazuje na przyk ł adowy katalog dzia ł a ń bezprawnych, które mog ą przybiera ć ró ż ne formy i postaci (reklama wprowadzaj ą ca w b łą d, czyny nieuczciwej konkurencji itd.), o tyle w jednym przypadku norma ta wprost uznaje za bezprawne okre ś lony typ za- chowa ń przedsi ę biorcy, jakim jest stosowanie postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone i wpisanych do „Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za nie- 5 dozwolone” (zwanego dalej Rejestrem). Dla bytu tej praktyki niezb ę dnym jest łą czne wyst ą pienie nast ę puj ą cych przes ł anek: 9 przedsi ę biorca musi stosowa ć wzorzec umowy, 9 okre ś lone postanowienia wzorca umowy musz ą zosta ć uznane, wyrokiem S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za niedozwolone, 9 postanowienia niedozwolone musz ą zosta ć wpisane do w ł a ś ciwego rejestru, przez organ do tego uprawniony. Stosowane przez PWSH „UMOWY”, w oparciu o tre ść których ś wiadczone s ą us ł ug edukacyjne, zawieraj ą ce zbiór opracowanych (gotowych) i obowi ą zuj ą cych przepisów (klauzul), opracowanych przez przedsi ę biorc ę bez wspó ł udzia ł u, czy woli jego kontra- hentów, nale ż y uzna ć za wzorce umowne. Wzorzec umowny definiowany jest w litera- turze przedmiotu jako doktrynalne okre ś lenie wszelkich jednostronnie, przygotowanych z góry, przed zawarciem umowy, gotowych klauzul, w postaci warunków umów, ich wzorów, regulaminów itp 1 . Zgodnie z art. 479 36 K.p.c., sprawy o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwo- lone nale żą do wy łą cznej w ł a ś ciwo ś ci S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Uznanie przez S ą d ra żą cego naruszenia interesów konsumentów poprzez stosowanie danej (konkretnej) klauzuli umownej skutkuje wpisaniem takiego postanowienia do Re- jestru. Organem wyznaczonym do prowadzenia Rejestru i dokonywania w nim wpisów klauzul abuzywnych jest, zgodnie z art. 479 45 K.p.c., Prezes Urz ę du Ochrony Konkuren- cji i Konsumentów. Konsekwencj ą umieszczenia okre ś lonego postanowienia w Rejestrze jest to, ż e pos ł u- ż enie si ę nim, w jakimkolwiek innym wzorcu umownym/wprowadzenie do innej umowy, wywo ł uje skutek podobny do wprowadzenia do tego wzorca elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego, przy czym dla uznania to ż samo ś ci klauzuli wpisanej do Reje- stru i klauzuli z ni ą porównywanej nie jest niezb ę dna ich literalna identyczno ść , a jedy- nie to, aby ich tre ść wskazywa ł a na identyczny zamiar, b ą d ź wywo ł ywa ł a identyczny skutek prawny. Tak wi ę c zamiar/cel jakiemu ma s ł u ż y ć kwestionowana klauzula jest g ł ównym czynnikiem przes ą dzaj ą cym o tym, ż e jest ona to ż sama z klauzul ą wpisan ą do Rejestru. 2 Ze wzgl ę du na rozszerzon ą skuteczno ść klauzul spe ł niaj ą one tak ą sam ą funkcj ę , jak przepisy prawne, a zatem dla ich oceny – w drodze analogii – stosowa ć na- le ż y zasady wyk ł adni przepisów, a przy okre ś laniu znaczenia niedozwolonych postano- wie ń umownych wykorzystywa ć regu ł y interpretacji wykszta ł cone w nauce prawa i praktyce orzeczniczej. Dlatego te ż niedozwolonymi s ą postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. Stanowisko takie wynika nie tylko z zapisu art. 479 43 K.p.c. zgodnie którym prawomoc- no ść wyroku w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone, zostaje rozszerzona na osoby trzecie od chwili wpisania wzorca umowy do Rejestru, ale tak ż e z tre ś ci: 1 E. Łę towska, Ochrona niektórych praw konsumentów. Komentarz, 3. Wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001, s. 75. 2 Wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 25 maja 2005r., sygn. akt XVII Ama 46/04. 6 9 wyroku S ą du Najwy ż szego z dnia 20 czerwca 2006r. sygn. akt III SK 7/06, w któ- rym uzna ł on, ż e wpisanie okre ś lonej klauzuli do Rejestru ”(…) dzia ł a erga omnes, a dalsze pos ł ugiwanie si ę klauzul ą abuzywn ą wpisan ą do rejestru jest zakazane w obrocie prawnym nie tylko wzgl ę dem podmiotu, wobec którego to orzeczono, ale równie ż identycznych lub podobnego rodzaju stosunkach prawnych zawiera- nych przez osoby trzecie, bez ograniczenia w ż adem sposób kategorii tych pod- miotów”, 9 uchwa ł y S ą du Najwy ż szego z dnia 13 lipca 2006r., sygn. akt III SZP 3/06, w której zaj ął on stanowisko, ż e „(…) zakaz stosowania postanowienia wpisanego do reje- stru niedozwolonych klauzul umownych obejmuje wszystkie firmy stosuj ą ce wzor- ce umowne w obrocie z konsumentami, a nie tylko te, których dotyczy ł wyrok b ę - d ą cy podstaw ą wpisu do rejestru”, tak ż e wtedy, gdy przedmiotem oceny s ą „przy- padki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postano- wienia pozwoli stwierdzi ć , i ż jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli”. Aby zatem stwierdzi ć stosowanie przez okre ś lonego przedsi ę biorc ę praktyki naruszaj ą - cej zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cej na stosowaniu postanowie ń wzorców umów wpisanych do Rejestru, nale ż y wykaza ć , ż e stosowane przez niego klauzule, w porównaniu z klauzulami wyst ę puj ą cymi w Rejestrze, charakteryzuj ą si ę albo iden- tycznym brzmieniem, albo s ą nieznacznie zmodyfikowane - co nie ma istotnego wp ł ywu na zmian ę kwalifikacji klauzuli, jako niedozwolonej - albo, pomimo ró ż nicy w brzmieniu wywo ł uj ą to ż same skutki. G ł ównym czynnikiem przes ą dzaj ą cym winien by ć cel, jakiemu ma s ł u ż y ć kwestionowana klauzula. Je ż eli jest on zgodny z celem utworzenia klauzuli uznanej za niedozwolon ą , mo ż na uzna ć , ż e klauzule s ą to ż same. 3 W dniu 27 lutego 2006r. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów rozpatruj ą c spraw ę z powództwa Prezesa Urz ę du, sygn. akt XVII AmC 105/04, uzna ł za niedozwolone, po- stanowienie, o tre ś ci „Nieusprawiedliwione zaleganie z uiszczeniem czesnego lub innych op ł at spowoduje skre ś lenie z listy studentów”, zawarte we wzorcu umownym, stosowa- nym przez Wy ż sz ą Szko łę Ekonomii i Informatyki w Krakowie. W dniu 29 maja 2006r. postanowienie to zosta ł o wpisane do Rejestru pod pozycj ą 726. Ponadto w dniu 6 kwietnia 2006r. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów rozpatruj ą c spraw ę z powództwa Prezesa Urz ę du, sygn. akt XVII AmC 79/05, uzna ł za niedozwolo- ne, postanowienie, o tre ś ci „W przypadku przerwania studiów w trakcie semestru, stu- dent zobowi ą zany jest do zap ł acenia czesnego za ca ł y semestr, a czesne zap ł acone nie podlega zwrotowi”, zawarte we wzorcu umownym, stosowanym przez Uczelni ę Zawodow ą Zg łę bia Miedziowego w Lubinie. W dniu 25 sierpnia 2006r. postanowienie to zosta ł o wpisane do Rejestru pod pozycj ą 835. Zarówno Wy ż sza Szko ł a Ekonomii i Informatyki, jak i Uczelnia Zawodowe Zag łę bia Mie- dziowego ś wiadcz ą us ł ugi tego samego rodzaju, co PWSH, czyli us ł ugi edukacyjne. Porównanie tre ś ci klauzul umieszczonych w Rejestrze z postanowieniami zawartymi we wzorcach umownych PWSH zawiera tablica 1. 3 Wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 25 maja 2005r., sygn. akt XVII Ama 46/04 7 Tablica 1 P OSTANOWIENIE UMIESZCZONE W REJESTRZE POSTANO- WIE Ń NIEDOZWOLONYCH P OSTANOWIENIE UMIESZCZONE WE WZORCACH PWSH L . P . P OZYCJA W REJESTRZE 726 T RE ŚĆ POSTANOWIENIA T RE ŚĆ POSTANOWIENIA P RZEPIS WZORCA 1 726 Nieusprawiedliwione zaleganie z uisz- czeniem czesnego lub innych op ł at spowoduje skre ś lenie z listy studentów Zaleganie przez Studenta z op ł at ą czesnego za okres powy ż ej 2 mie- si ę cy spowoduje, na wniosek Kanc- lerza, jego skre ś lenie z listy studen- tów pkt 10 umo- wy , stosowa- nej w roku: 2005 i 2006 2 835 W przypadku przerwania studiów w trakcie semestru, student zobowi ą zany jest do zap ł acenia czesnego za ca ł y semestr, a czesne zap ł acone nie pod- lega zwrotowi W przypadku przerwania studiów Student zobowi ą zuje si ę ui ś ci ć pe ł n ą op ł at ę semestraln ą je ż eli uczestni- czy ł cho ć by w jednym zje ź dzie w semestrze lub po rozpocz ę ciu seme- stru nie poinformowa ł uczelni o rezygnacji (…) pkt 5 umo- wy , stosowa- nej w roku: 2005, 2006 i 2007 Wyniki analizy porównawczej postanowie ń zawartych we wzorcach stosowanych przez przedsi ę biorc ę z klauzulami umieszczonymi w Rejestrze pozwalaj ą na stwierdzenie, ż e stosowanie ich wywo ł uje to ż same skutki. Ad 1. W odniesieniu do klauzul zwartych w pozycji nr 1 tablicy w identyczny sposób okre ś lono tam odpowiedzialno ść za nieterminowe regulowanie op ł at przez stu- denta. Zgodnie z tymi postanowieniami, brak uiszczenia op ł aty w terminie skut- kuje skre ś leniem studenta z listy studentów. Tymczasem w my ś l art. 190 ust. 2 i ust. 3 ustawy o szkolnictwie wy ż szym Kierownik podstawowej jednostki organi- zacyjnej mo ż e skre ś li ć studenta z listy studentów w przypadku niewniesienia op ł at, jednak dopiero decyzja rektora w tym zakresie jest ostateczna. Z tre ś ci przepisów ustawy jednoznacznie wynika, ż e zaleganie z wnoszeniem op ł at mo ż e, a nie musi skutkowa ć skre ś leniem studenta z listy. Ad 2. Równie ż klauzule umieszczone w tablicy w pozycji nr 2, w sposób identyczny kszta ł tuj ą prawo przedsi ę biorcy do zachowania ca ł o ś ci wniesionych op ł at lub obowi ą zek ich uiszczenia, w sytuacji rezygnacji z nauki w trakcie semestru. W wyroku SOKiK z dnia 6 kwietnia 2006r., sygn. akt XVII AmC 79/05, S ą d uzna ł za niedozwolone postanowienie o tej tre ś ci, gdy ż wy łą cza ono obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie spe ł nione w ca ł o ś ci lub w cz ę - ś ci, je ż eli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania. Zdaniem organu antymonopolowego, wprowadzenie postanowienia o takiej tre ś ci do wzorca umownego powoduje, ż e student/konsument, nawet je ż eli w trakcie semestru wypowiada umow ę z przyczyn od niego niezale ż nych, czy niezawinio- nych lub z winy przedsi ę biorcy zobowi ą zany jest do uiszczenia pe ł nej op ł aty. Zapis ten narusza wi ę c równo ść stron umowy i zasad ę ekwiwalentno ś ci ś wiad- cze ń , przez co ra żą co naruszone zostaj ą nie tylko interesy konsumentów, ale tak ż e i dobre obyczaje kontraktowe. Jak ju ż wcze ś niej zaznaczono, pos ł ugiwanie si ę postanowieniami umieszczonymi w Re- jestrze stanowi wprowadzenie do umowy elementu zakazanego prawnie, a tym samym dzia ł ania przedsi ę biorcy, w tym zakresie, maj ą charakter bezprawny, niedozwolony z mocy prawa. 8 Z naruszeniem zbiorowych interesów konsumentów mamy do czynienia, gdy dzia ł anie lub zaniechanie przedsi ę biorcy godzi w interesy konsumentów, jako zbiorowo ś ci, to jest w sytuacji gdy dotyczy nie tylko wyodr ę bnionej indywidualnie grupy konsumentów, lecz szerszego nieograniczonego liczbowo kr ę gu osób, którym przedsi ę biorca proponuje ś wiadczenie us ł ug. Poniewa ż oferta handlowa skar ż onego przedsi ę biorcy kierowana jest do bli ż ej nieokre- ś lonej liczby jego kontrahentów, przysz ł ych studentów (konsumentów), nie ulega w ą t- pliwo ś ci, ż e w rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia nie z indywidualnym intere- sem jednostki, ale ze zbiorowym interesem konsumentów. W tym stanie rzeczy uzna ć nale ż y, ż e wszystkie, wymienione wy ż ej, ustawowe prze- s ł anki art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie [...] zosta ł y uprawdopo- dobnione. Skar ż ony przedsi ę biorca stosowa ł wzorce umowne, tre ść których zawiera ł a postanowienia uznane za bezprawne i wpisane do Rejestru klauzul niedozwolonych. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie [...], je ż eli w toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zosta- nie uprawdopodobnione, na podstawie okoliczno ś ci sprawy, informacji zawartych we wniosku lub b ę d ą cych podstaw ą wszcz ę cia post ę powania z urz ę du, ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę , o której mowa w art. 24, a przedsi ę biorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowi ąż e si ę do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia- ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom, Prezes Urz ę du mo ż e, w drodze decyzji, na ł o ż y ć obowi ą zek wykonania tych zobowi ą za ń . Równocze ś nie, w decyzji, o której mowa wy ż ej, Prezes Urz ę du nak ł ada na przedsi ę bior- c ę lub zwi ą zek przedsi ę biorców, obowi ą zek sk ł adania w wyznaczonym terminie infor- macji o stopniu realizacji przyj ę tych zobowi ą za ń , mo ż e te ż okre ś li ć termin ich wykona- nia (art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie […]). Jak wykazano wcze ś niej, w okoliczno ś ciach przedmiotowej sprawy zosta ł o uprawdopo- dobnione, ż e PWSH stosuje praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lon ą w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy antymonopolowej. Jednocze ś nie przedsi ę biorca zobowi ą za ł si ę do podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom, poprzez aneksowanie zawartych umów i zmian ę kwestionowanych postanowie ń umow- nych, w ten sposób ż e: - pkt 5 umowy otrzyma brzmienie „W przypadku rezygnacji ze studiów z przyczyn nie le żą cych po stronie PWSH, Student zobowi ą zuje si ę ui ś ci ć pe ł n ą op ł at ę semestraln ą je- ż eli uczestniczy ł cho ć by w jednym zje ź dzie w semestrze lub po rozpocz ę ciu semestru nie poinformowa ł uczelni o swojej rezygnacji”. - pkt 10 umowy otrzyma brzmienie „Zaleganie przez Studenta z op ł at ą czesnego za okres powy ż ej 2 miesi ę cy mo ż e spowodowa ć na wniosek kanclerza, jego skre ś lenie z listy studentów”. W ocenie Prezesa Urz ę du podj ę te zobowi ą zanie w sposób wystarczaj ą cy zabezpiecza i chroni interesy konsumentów. Bior ą c pod uwag ę wymienione okoliczno ś ci orzeczono, jak w pkt I sentencji. Ponadto, organ antymonopolowy, w oparciu o zapis art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie […], okre ś li ł termin wykonania podj ę tego zobowi ą zania na dzie ń 1 pa ź dziernika 2008r., jak równie ż wyznaczy ł termin przekazania informacji o stopniu realizacji zobowi ą zania do dnia 30 listopada 2008r. 9 Maj ą c to na uwadze orzeczono, jak w pkt II i pkt III sentencji. II. Art. 105 § 1 k.p.a. zak ł ada, ż e je ż eli z jakichkolwiek przyczyn post ę powanie sta ł o si ę bezprzedmiotowe organ administracji publicznej umarza prowadzone post ę powanie. Przes ł ank ą umorzenia jest wi ę c „bezprzedmiotowo ść post ę powania administracyjnego z jakichkolwiek przyczyn”, czyli z ka ż dej przyczyny powoduj ą cej brak jednego z ele- mentów materialnego stosunku prawnego w odniesieniu do jego strony podmiotowej lub przedmiotowej. Przedsi ę biorcy postawiono dodatkowo zarzut umieszczenia we wzorcach umownych „UMOWA” , stosowanych w roku 2006 i 2007, niedozwolonych postanowie ń , o tre ś ci: 1. ”Student zobowi ą zuje si ę do terminowego wnoszenia op ł at za ś w wypadku zw ł oki do uiszczenia odsetek umownych w wysoko ś ci 20% w skali roku”, 2. „Zaleganie przez Studenta z op ł at ą czesnego za okres powy ż ej 2 miesi ę cy mo ż e spowodowa ć , na wniosek Kanclerza, jego skre ś lenie z listy studentów”. Ad 1. W odniesieniu do tego postanowienia Prezes Urz ę du wst ę pnie wskaza ł , ż e mo ż e ono wywo ł ywa ć identyczne skutki prawne, jak klauzula umieszczona w Rejestrze niedozwolonych postanowie ń umownych, pod nr 1187. W dniu 1 marca 2007r. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów rozpatruj ą c spraw ę z powództwa Prezesa Urz ę du, sygn. akt XVII AmC 12/06, uzna ł za niedo- zwolone, postanowienie, o tre ś ci „Za opó ź nienie w p ł atno ś ci raty doliczane s ą odsetki umowne w wysoko ś ci 0,5% raty za ka ż dy dzie ń zw ł oki”, zawarte we wzorcu umownym, stosowanym przez Centrum Edukacji Kadr Sp. z o.o. w War- szawie. W dniu 19 czerwca 2007r. postanowienie to zosta ł o wpisane do Rejestru. Wyniki analizy porównawczej postanowienia zawartego we wzorcach stosowa- nych przez przedsi ę biorc ę z przywo ł an ą klauzul ą pozwalaj ą na stwierdzenie, ż e stosowanie ich wywo ł uje odmienne skutki. W przypadku klauzuli umieszczonej w Rejestrze, odsetki umowne za opó ź nienie w p ł atno ś ci wynosz ą 182,5% rocznie, natomiast PWSH okre ś li ł a je na poziomie znacznie ni ż szym. Ponadto, zgodnie z art. 359 § 21 k.c. maksymalna wysoko ść odsetek wynikaj ą - cych z czynno ś ci prawnej nie mo ż e w stosunku rocznym przekracza ć czterokrot- no ś ci wysoko ś ci stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego, czyli od dnia 28 lutego 2008r., wysoko ść odsetek maksymalnych nie mo ż e by ć wy ż - sza, ni ż 28% rocznie. Ustalone przez przedsi ę biorc ę odsetki umowne za nieter- minowe regulowanie zobowi ą za ń , w wysoko ś ci 20% rocznie s ą wi ę c ni ż sze ni ż dopuszczone prawnie odsetki maksymalne, st ą d brak jest podstaw do twierdze- nia, i ż dzia ł ania przedsi ę biorcy, w tym zakresie, s ą bezprawne. Ad 2. Równie ż w odniesieniu do postanowienia, o tre ś ci „Zaleganie przez Studenta z op ł at ą czesnego za okres powy ż ej 2 miesi ę cy mo ż e spowodowa ć , na wniosek Kanclerza, jego skre ś lenie z listy studentów”, zawartego we wzorcu umownym 10 PWSH „Umowa”, obowi ą zuj ą cym w roku 2007, brak jest podstaw do uznania, ż e stosowanie tego postanowienia jest bezprawne. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów rozpatruj ą c spraw ę z powództwa Pre- zesa Urz ę du, sygn. akt XVII AmC 105/04, wyrokiem z dnia 27 lutego 2006r., uzna ł za niedozwolone, postanowienie, o tre ś ci „Nieusprawiedliwione zaleganie z uiszczeniem czesnego lub innych op ł at spowoduje skre ś lenie z listy studentów”, zawarte we wzorcu umownym, stosowanym przez Wy ż sz ą Szko łę Ekonomii i In- formatyki w Krakowie. W dniu 29 maja 2006r. postanowienie to zosta ł o wpisane do Rejestru pod pozycja 726. Postanowienie zawarte w umowie PWSH wskazuje jedynie na mo ż liwo ść skre ś le- nia studenta z listy, je ż eli zalega on z op ł at ą czesnego. Tymczasem, z tre ś ci klau- zuli umieszczonej w Rejestrze wynika jednoznacznie, ż e powstanie zaleg ł o ś ci w regulowaniu op ł at spowoduje skre ś lenie z listy studentów. Maj ą c to na uwadze, hipotez ę o identyczno ś ci skutków prawnych wywo ł ywanych przez obie klauzule nale ż a ł o, jako nieprawdziw ą , odrzuci ć . Nadto, zgodnie z brzmieniem art. 190 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. o szkolnictwie wy ż szym, kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej mo ż e skre ś li ć studenta z listy studentów, m.in. w przypadku niewniesienia op ł at zwi ą - zanych z odbywaniem studiów. Zatem tre ść kwestionowanego postanowienia zgodna jest z obowi ą zuj ą cymi przepisami prawa, co przes ą dza, ż e nie mo ż e by ć ono uznane za bezprawne. Uwzgl ę dniaj ą c stan faktyczny sprawy orzeczono jak w pkt. IV sentencji. Pouczenie: Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie […], w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 K.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gda ń sku. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Dyrektor Delegatury UOKiK w Gda ń sku Roman Jarz ą bek 11