RGD-5/2004

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA U RZ Ę DU O CHRONY K ONKURENCJI I K ONSUMENTÓW W GDA Ń SKU 80-824 G DA Ń SK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL . (058) 346-29-32, T EL /F AX (058) 346-29-33, T EL . C ENTRALA (058) 301-50-21 E- MAIL : GDANSK @UOKIK . GOV . PL RGD. 61-59/03/04/WW Gda ń sk, dnia 06 sierpnia 2004r. Decyzja nr RGD. 5/2004 Na podstawie art. 23d w zwi ą zku z art. 23a ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochro- nie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2003r., Nr 86, poz. 804 ze zm.) oraz stosownie do tre ś ci art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 ze zm.) – w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe intere- sy konsumentów, wszcz ę tego na wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów w S ł upsku przeciwko przedsi ę biorcy X w G. stwierdza si ę , ż e zarzucane przez Wniosko- dawc ę praktyki okre ś lone we wniosku z dnia 15 grudnia 2003r., nie naruszaj ą zbio- rowych interesów konsumentów. UZASADNIENIE Do Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej Prezesem lub organem antymonopolowym) wp ł yn ął wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów w S ł upsku (zwanego dalej Rzecznikiem lub skar żą cym) o wszcz ę cie post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 23a ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej, przeciwko przedsi ę - biorcy X w G. (zwan ą dalej Spó ł k ą lub zamiennie skar ż onym). Zdaniem Rzecznika, praktyki te polega ł yby na niedope ł nieniu przez Spó ł - k ę : 9 „obowi ą zku udzielenia konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej in- formacji o planowanej zmianie rodzaju gazu z zaazotowanego GZ-35 na wysokometanowy GZ–50 i skutkach finansowych planowanej zmiany dla indywidualnych odbiorców gazu”, 9 „obowi ą zku udzielenia konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej in- formacji o planowanej podwy ż ce cen gazu wysokometanowego GZ-50 i skutkach finansowych planowanej podwy ż ki dla odbiorców komunal- nych gazu”. W uzasadnieniu wniosku Rzecznik poinformowa ł m.in., i ż : W dniu 19 sierpnia 2003r. Spó ł ka dokona ł a w sieci gazowej S. w sieciach gazowych innych miejscowo ś ci zmiany gazu ziemnego zaazotowanego podgrupy GZ- 35 na gaz wysokometanowy podgrupy GZ-50. Pierwsze informacje na ten temat, zamieszczone przez dostawc ę gazu w lokalnych mediach, pojawi ł y si ę w pierwszej dekadzie miesi ą ca sierpnia 2003r. i „nie odnosi ł y si ę do jej skutków finansowych dla indywidualnych odbiorców, gdy ż PSG skrz ę tnie ukrywa ł a te wiadomo ś ci”. Spó ł ka nie przekaza ł a tak ż e informacji o skutkach finansowych wymiany gazu w ł adzom samorz ą dowym miasta. Prezydent Miasta S ł upska zosta ł powiadomio- ny jedynie o zmianie rodzaju gazu w dniu 14 sierpnia 2003r. Pierwsze sygna ł y nt. oceny skutków finansowych, w ocenie Rzecznika, wymuszonej przez media, ukaza ł y si ę dopiero w przeddzie ń dostaw nowego rodzaju gazu. W dniu 18 sierpnia 2003r. dziennik „G ł os S ł upski” zamie ś ci ł wypowied ź przed- stawiciela Spó ł ki, z której odbiorcy mogli wywnioskowa ć , i ż cena nowego rodzaju ga- zu wzro ś nie o ok. 8%. Podobne prze ś wiadczenie o skali podwy ż ki za nowy rodzaj gazu wynie ś li radios ł uchacze lokalnej rozg ł o ś ni „Radia Gda ń sk” w wywiadzie z pracownikami Spó ł ki. Na pocz ą tku pa ź dziernika 2003r. odbiorcy gazu, za po ś rednictwem me- diów otrzymali informacj ę , i ż od dnia 1 pa ź dziernika 2003r. wzros ł a cena gazu wyso- kometanowego GZ-50, poniewa ż Prezes URE decyzj ą z dnia 16 wrze ś nia zatwierdzi ł now ą taryf ę dla paliw gazowych, zawieraj ą c ą wy ż sze ceny i stawki op ł at dla odbior- ców. Decyzja ta mia ł a oznacza ć „wzrost ś redniej ceny gazu wysokometanowego o 2%”. Nast ę pne sygna ł y odno ś nie op ł at za gaz, ale pochodz ą ce ju ż bezpo ś rednio ze Spó ł ki stanowi ł y, ż e „w zale ż no ś ci od grupy taryfowej maksymalny wzrost ceny dla odbiorców komunalnych wyniesie 8,6%”. W listopadzie 2003r. odbiorcy otrzymywali ju ż nowe rachunki, na odwrocie których podano lakoniczn ą informacj ę odnosz ą c ą si ę jedynie do „zmiany ceny i stawki op ł at za gaz wysokometanowy i us ł ug ę przesy ł ow ą . W zamieszczonej tabeli podano jedynie nowe, wy ż sze ceny jednostkowe netto za gaz wysokometanowy”. W opinii Rzecznika, z powy ż szych informacji, „które by ł y niepe ł ne i przedstawione w zawi ł y sposób, konsumenci wnioskowali, ż e w zwi ą zku ze zmian ą rodzaju gazu ich op ł aty wzrosn ą o ok. 8 %, a podwy ż ka nowego rodzaju gazu wy- niesie maksymalnie 8,6%, czyli łą czny wzrost ceny jednostkowej nie przekroczy 16,6%”. Uzasadniaj ą c z ł o ż ony wniosek informowa ł on ponadto, i ż „kwoty jakimi zostali obci ąż eni w otrzymanych rachunkach nie odpowiada ł y zapowiadanemu wzro- stowi cen, gdy ż za porównywaln ą wielko ść zu ż ytego gazu przed i po podwy ż kach musieli zap ł aci ć oko ł o 70% wi ę cej, gdy ż mniej wi ę cej o tyle wzros ł a jednostkowa ce- na gazu”. Na dowód tego, ż e cena jednostkowa gazu wzros ł a o ponad 70%, Rzecz- nik przedstawi ł zestawienie stawek op ł at za gaz w dwóch grupach taryfowych (Z-1) i (W-1): Z-1 W-1 Cena za gaz w z ł /m 3 0,3100 0,5170 Op ł ata przesy ł owa zmienna w z ł /m 3 0,2255 0,3980 Razem w z ł /m 3 0,5355 0,9150 Wzrost ceny jednostkowej w z ł /m 3 (0,9150–0,5355)=0,3795; 0,9150:0,5355%= 70,9%. 2 Przy powy ż szych obliczeniach Rzecznik nie wzi ął pod uwag ę op ł at: prze- sy ł owej i abonamentowej, bo w jego ocenie maj ą one „znikomy wp ł yw na ostateczne obci ąż enie finansowe konsumentów za zu ż yty gaz”. „Konsumenci oburzeni tak znacznym wzrostem cen op ł at za gaz zacz ę li masowo reklamowa ć nadmierny wzrost ceny jednostkowej w stosunku do publicz- nych zapowiedzi wyg ł aszanych przez PSG”. Nie zgadzali si ę równie ż z argumentacj ą Spó ł ki, ż e nowy rodzaj gazu (wysokometanowy) jest o 30% bardziej kaloryczny ni ż GZ-35 i w zwi ą zku z tym jego zu ż ycie dla osi ą gni ę cia porównywalnych efektów grzewczych powinno by ć o tyle mniejsze. W ocenie Rzecznika Spó ł ka jest odpowiedzialna za to, ż e konsumenci nie otrzymali rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji o faktycznych finansowych skut- kach zmiany rodzaju gazu i podwy ż ce jego cen. Konsumenci jako indywidualni od- biorcy w przewa ż aj ą cej wi ę kszo ś ci nie znaj ą si ę i nie musz ą si ę zna ć na technicznych i jako ś ciowych parametrach ró ż nych rodzajów gazu ziemnego i ich wp ł ywu na wiel- ko ść jego zu ż ycia i ponoszone w zwi ą zku z tym op ł aty. Spó ł ka, jak ka ż dy przedsi ę - biorca jest zobowi ą zana do przekazania konsumentom wszystkich niezb ę dnych in- formacji w taki sposób, aby nie mieli oni ż adnych w ą tpliwo ś ci np. co do skutków wprowadzanych zmian jako ś ciowych ś wiadczonych im us ł ug i wielko ś ci wprowadzo- nych podwy ż ek. Publiczne o ś wiadczenia Spó ł ki, ż e w zwi ą zku ze zmian ą rodzaju gazu op ł aty wzrosn ą tylko o 8% i o 2% ś rednio wzro ś nie cena gazu wysokometanowego utwierdzi ł y konsumentów w przekonaniu, ż e o takie wielko ś ci wzrosn ą ostatecznie op ł aty. W ocenie Rzecznika, przekazywane wyja ś nienia Spó ł ki, i ż gaz wysokome- tanowy GZ-50 jest o 30% bardziej kaloryczny od gazu zaazotowanego GZ-35, co po- winno skutkowa ć zmniejszeniem zu ż ycia gazu GZ-50 mija si ę z prawd ą . W rzeczywi- sto ś ci zu ż ycie GZ-50 jest porównywalne z zu ż yciem gazu GZ-35 dla „osi ą gni ę cia po- dobnych skutków grzewczych”. Rzecznik przedstawiaj ą c powy ż sz ą argumentacj ę , uzasadnienia z ł o ż one- go wniosku, wniós ł „o zakazanie stosowanych przez Spó ł k ę praktyk”. Ponadto doma- ga ł si ę nakazania Spó ł ce, udzielenia odbiorcom takich bonifikat „cenowych”, aby wzrost ponoszonych op ł at za zu ż ywany gaz wysokometanowy GZ-50 nie by ł wi ę kszy ni ż 16,6% w stosunku do op ł at ponoszonych uprzednio za gaz zaazotowany G-35. Organ antymonopolowy w dniu 29 grudnia 2003r. wyda ł postanowienie o wszcz ę ciu post ę powania wyja ś niaj ą cego w sprawie ustalenia, czy dzia ł ania X w G. nie naruszaj ą przepisów ustawy antymonopolowej oraz innych ustaw maj ą cych za zadanie ochron ę konsumentów i wezwa ł Spó ł k ę do szczegó ł owego ustosunkowania si ę do zarzutów przedstawionych we wniosku Rzecznika. Spó ł ka w odpowiedzi skierowanej do Urz ę du poinformowa ł a m.in., i ż zmiana rodzaju paliwa gazowego nast ą pi ł a w dniu 19 sierpnia 2003r., by ł a zgodna z harmonogramem zmian przyj ę tym przez Y oraz dotyczy ł a odbiorców w G. – w Rozdzielniach Gazu w S., U. i S. Decyzja o zmianie rodzaju paliwa podyktowana by ł a przede wszystkim wymogami energetycznymi kraju, gdy ż tylko gaz wysokometanowy mo ż e by ć dostar- czany w ilo ś ciach zapewniaj ą cych pokrycie rosn ą cego zapotrzebowania odbiorców. Z ł o ż a krajowe gazu zaazotowanego maj ą ma łą wydajno ść i pozostanie przy ich wy- korzystywaniu uniemo ż liwi ł oby nie tylko zaspokojenie bie żą cych potrzeb, ale tak ż e gazyfikacj ę nowych obszarów, w szczególno ś ci obszarów Polski pó ł nocno-zachodniej. 3 Zmiana rodzaju gazu na terenie S., U. i i S. wyeliminuje dotychczasowe problemy z zapewnieniem ci ą g ł o ś ci dostaw dla odbiorców tego regionu. Ponadto przez wy ż sz ą kaloryczno ść gazu uzyskuje si ę wy ż sz ą przepustowo ść energetyczn ą gazoci ą gów, co umo ż liwi przy łą czanie nowych odbiorców. Z uwagi na jednostronne zasilenie w gaz tego regionu niemo ż liwe by ł o etapowe przeprowadzenie zmiany rodzaju gazu. St ą d te ż akcja ta obj ęł a jednocze- ś nie znaczn ą grup ę klientów. Koszty zmiany rodzaju gazu zosta ł y pokryte przez Y. Spó ł ka uzna ł a zarzuty przedstawione we wniosku o wszcz ę cie post ę po- wania przez Rzecznika za bezpodstawne, poniewa ż podj ęł a dzia ł ania maj ą ce na celu udzielenie konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji o planowanej zmianie rodzaju gazu oraz o zmianie taryfy dla gazu wysokometanowego, jak rów- nie ż wyja ś ni ł a przewidywane skutki finansowe dla indywidualnych odbiorców. Dzia ł ania te przedstawia ł y si ę nast ę puj ą co: W miesi ą cu grudniu 2002r. rozpocz ę to inwentaryzacj ę na terenie roz- dzielni S., S. i U. i, która obejmowa ł a: urz ą dzenia u odbiorców gazu, reduktory gazo- we, gazomierze oraz prace niezb ę dne do wykonania na sieci gazowej. Inwentaryzacji podlega ł o łą cznie Z odbiorców. O fakcie zamiany rodzaju gazu zostali poinformowani listownie. Inwentaryzacj ę zako ń czono w dniu 15 maja 2003r. Akcja informacyjna polega ł a na bezpo ś rednim wr ę czaniu odbiorcom ulotek informacyjnych, przesy ł aniu ulotek wraz z fakturami za gaz, zamieszczeniu w lokalnej prasie og ł osze ń o przyst ą pieniu do prac zwi ą zanych z zamian ą gazu, poin- formowaniu odr ę bnymi pismami lokalnych Zarz ą dów Spó ł dzielni Mieszkaniowych, Administracji Budynków i Wspólnot Mieszkaniowych. W dniu 6 sierpnia 2003r. zosta ł y wys ł ane pisma szczegó ł owo informuj ą ce o zmianie rodzaju gazu w sieci gazowej i planowanej akcji adaptacji urz ą dze ń gazo- wych u odbiorców gazu do nast ę puj ą cych instytucji: Prezydent Miasta S ł upska, Ko- menda Miejska Policji w S ł upsku, Stra ż Miejska w S ł upsku, Stra ż Po ż arna w S ł upsku, Burmistrz Miasta S ł awno, Komisariat Policji w S ł awnie, Stra ż Po ż arna w S ł awnie, Burmistrz Miasta Ustka, Urz ą d Miasta i Gminy Ustka, Stra ż Miejska w Ustce, Komisariat Policji w Ustce, Stra ż Po ż arna w Ustce. Przed wprowadzeniem do sieci gazu GZ-50 w lokalnych mediach S., S. i U. ukaza ł y si ę og ł oszenia informuj ą ce o dok ł adnym terminie zamiany gazu oraz za- sadach post ę powania przy u ż ytkowaniu urz ą dze ń , zapewniaj ą cych bezpieczne korzy- stanie z gazu. Z inicjatywy Spó ł ki przeprowadzono akcj ę informacyjn ą w ś ród dziennika- rzy. O zmianie rodzaju gazu łą cznie z prognozowanym skutkiem finansowym infor- mowano poprzez rozmowy telefoniczne, informacje pisemne i pe ł nienie dy ż urów w redakcjach radiowych i prasowych. Artyku ł y prasowe przedstawiono w za łą czni- kach. Pracownicy Spó ł ki pe ł nili dy ż ury w punktach obs ł ugi klienta udzielaj ą c wszelkich informacji zwi ą zanych z zamian ą rodzaju gazu. Spó ł ka poinformowa ł a o podj ę tych dzia ł aniach zwi ą zanych z wprowadze- niem nowej taryfy. Do ko ń ca wrze ś nia 2003r. odbiorcy rozliczani byli wed ł ug taryfy Y Nr 1/2002 zatwierdzonej decyzj ą Prezesa Urz ę du Regulacji Energetyki DTA-882/652- B/6/2002/AK z dnia 15 marca 2002r. Taryfa ta z uwagi na wcze ś niejsze uwarunko- wania i zasz ł o ś ci nie wyeliminowa ł a ca ł kowicie efektu subsydiowania skro ś nego po- 4 mi ę dzy rodzajami gazu. Op ł aty za gaz zaazotowany nie pokrywa ł y wszystkich kosz- tów zwi ą zanych z przesy ł aniem, dystrybucj ą oraz obrotem tego rodzaju paliwa gazo- wego i w zwi ą zku z tym odbiorcy gazu zaazotowanego byli subsydiowani przez od- biorców gazu wysokometanowego. Od dnia 1 pa ź dziernika 2003r. wszyscy odbiorcy Spó ł ki rozliczani s ą zgodnie z Taryf ą dla gazu wysokometanowego Nr 1 zatwierdzon ą decyzj ą Prezesa Urz ę du Regulacji Energetyki DTA-822/4250-A/2/2003/AK z dnia 16 wrze ś nia 2002r. Nast ę pnie Spó ł ka, zgodnie z wymogami rozporz ą dzenia Ministra Go- spodarki z dnia 24 sierpnia 2000r. w sprawie szczegó ł owych warunków przy łą czenia podmiotów do sieci gazowych, obrotu paliwami gazowymi, ś wiadczenia us ł ug przesy- ł owych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci gazowych oraz standardów jako ś cio- wych obs ł ugi odbiorców (Dz. U. z 2000r. Nr 77, poz. 877), poinformowa ł a swoich klientów, poprzez umieszczenie og ł osze ń w prasie, umieszczenie taryfy na stronie internetowej, zamieszczenie informacji na odwrocie faktur za gaz, udost ę pnienie tek- stu taryfy w punktach obs ł ugi klienta, przes ł anie taryfy do odbiorców pobieraj ą cych powy ż ej 10 m 3 gazu na godzin ę . Zdaniem Spó ł ki, aby wyznaczy ć prawid ł owo skutki finansowe procesu zmiany rodzaju gazu i wprowadzenia nowej taryfy odbiorcom S., S. i U. (a czego Rzecznik nie uczyni ł ), nale ż a ł oby przede wszystkim: 9 uwzgl ę dnia ć abonament oraz sta łą op ł at ę przesy ł ow ą w ca ł kowitych op ł atach za gaz, gdy ż brak tych dwóch sk ł adników, mo ż e, w zale ż no ś ci od ilo ś ci zu ż ywanego gazu oraz przynale ż no ś ci do grupy taryfowej, mo- ż e waha ć si ę od kilku do kilkudziesi ę ciu procent (np. ś redni udzia ł tych op ł at w grupie taryfowej W-1 wynosi a %), 9 porówna ć op ł aty uiszczone przez konsumenta przed zmian ą rodzaju ga- zu i zmian ą taryfy oraz nale ż a ł oby przeanalizowa ć zmian ę op ł at dla po- równywalnych danych stanowi ą cych podstaw ę do wyliczenia faktury, czyli dla tych samych okresów rozliczeniowych oraz odpowiadaj ą cych sobie obj ę to ś ci dostarczanego gazu, 9 dokona ć rozlicze ń za gaz w okresach rozliczeniowych porównywalnych ze sob ą , czyli okres rozliczeniowy powinien dotyczy ć takiej samej liczby miesi ę cy, takiej samej liczby stawek abonamentowych i sta ł ych op ł at przesy ł owych. Ponadto w stosunku do op ł at zwi ą zanych z ilo ś ci ą dostarczonego gazu (op ł ata za paliwo gazowe oraz zmienna op ł ata przesy ł owa) nale ż a ł oby tak ż e uwzgl ę dni ć ró ż nice w kaloryczno ś ci obu rodzajów gazu. Oba rodzaje gazów nale ż y traktowa ć jako zupe ł nie inne produkty, dostarczaj ą ce ró ż n ą ilo ść energii (analogicz- nie np. do w ę gla i koksu, które mimo takiego samego g ł ównego sk ł adnika palnego, wytwarzaj ą ró ż n ą ilo ść ciep ł a przy spalaniu tej samej masy). W zwi ą zku z tym nale ż y obj ę to ść jednego rodzaju gazu przeliczy ć na obj ę to ść drugiego rodzaju, stosuj ą c jako punkt odniesienia ilo ść energii zawartej w 1 m 3 gazu. Zgodnie z t ą zasad ą w ca ł ej grupie kapita ł owej Y stosuje si ę nast ę puj ą cy przelicznik: 1,4 m 3 (lub 1,394 m 3 ) gazu zaazotowanego GZ-35 odpowiada 1 m 3 gazu wysokometanowego GZ-50. Wy ż sz ą kaloryczno ść gazu wysokometanowego potwierdza równie ż po- równanie ilo ś ci zu ż ytego gazu przez wszystkich odbiorców w S ł upsku, Ustce i S ł awnie w listopadzie 2002r. i w 2003r. Oba te miesi ą ce charakteryzowa ł y si ę podobnymi wa- runkami temperaturowymi (wed ł ug w ł asnych pomiarów ś rednia temperatura w listo- padzie 2002r. wynosi ł a 4,09 o C, a w listopadzie 2003r. wynosi ł a 4,17 o C). Zarejestro- wana na stacjach gazowych zasilaj ą cych S., U. i S. obj ę to ść gazu dostarczona od- 5 biorcom w 2002r. (gaz GZ-35) by ł a o 51% wi ę ksza ni ż zarejestrowana w 2003r. (gaz GZ-50). Bezpo ś rednie porównywanie stawek dla obu rodzajów gazów (bez uwzgl ę dnienia ró ż nej kaloryczno ś ci), co daje w efekcie podwy ż k ę 70% jest niepo- prawne. Analogicznie, nieprawid ł owe by ł oby porównywanie bez uwzgl ę dnienia ró ż nic w kaloryczno ś ci cen jednostkowych w ę gla i koksu. Stwierdzenie, ż e „zu ż ycie gazu wysokometanowego GZ-50 jest porównywalne ze zu ż yciem gazu zaazotowanego GZ- 35 dla osi ą gni ę cia podobnych skutków grzewczych” jest pozbawione jakichkolwiek podstaw merytorycznych. Niepoprawnym jest równie ż sumowanie procentowych skutków finanso- wych obu rozpatrywanych zdarze ń (jest to sprzeczne z zasadami matematyki) oraz odnoszenie wielko ś ci ś rednich wyznaczonych dla obu grup odbiorców w stosunku do pojedynczych przypadków (zmiana op ł at dla szczególnego przypadku mo ż e si ę ró ż ni ć od ś rednie zmiany dla grup odbiorców). W zwi ą zku z nag ł a ś nianymi w mediach nieprawid ł owymi wyliczeniami wzrostu op ł at w wyniku zmiany rodzaju paliwa gazowego oraz wprowadzenia nowej taryfy, której przyk ł adem jest b łę dnie sformu ł owana reklamacja za łą czona do wnio- sku Miejskiego Rzecznika Konsumentów, Spó ł ka przeprowadzi ł a szereg dzia ł a ń in- formuj ą cych. Rozes ł ano m.in. szczegó ł owe informacje do lokalnego radia i prasy, przedstawiciele Spó ł ki brali udzia ł w audycji radiowej oraz rozpocz ę to rozsy ł anie do odbiorców ulotek informacyjnych zawieraj ą cych opis metody, która pozwala ka ż demu odbiorcy samodzielnie poprawnie wyznaczy ć , jakie skutki finansowe poniós ł w wyni- ku zmiany rodzaju gazu oraz wprowadzenia nowej taryfy. Poni ż ej przedstawiono przyk ł ad poprawnego wyliczenia skutku finanso- wego zmiany rodzaju gazu oraz wprowadzenia nowej taryfy: Klient zakwalifikowany do grupy taryfowej W-3 (wcze ś niej Z-3) w ci ą gu jednego miesi ą ca zu ż y ł 400 m 3 gazu GZ-50. Faktura przy uwzgl ę dnieniu podatku VAT opiewa w tym przypadku na warto ść 428,59 z ł . Przy czym poszczególne sk ł adowe op ł at wynosz ą : nale ż no ść za gaz 246,93 z ł (400 m 3 x 0,506 x 1,22), abonament 7,44 z ł (1 miesi ą c x 6,1 x 1,22), op ł ata przesy ł owa sta ł a 14,64 z ł (1 miesi ą c x 12 x 1,22), op ł ata przesy ł owa zmienna 159,58 z ł (400 m 3 x 0, 327 x 1,22). Poni ż ej przedstawio- no obliczenia op ł at jakie poniós ł by Klient, gdyby w tym samym czasie pobiera ł gaz GZ-35 i p ł aci ł by wed ł ug stawek taryfy 1/2002. Ilo ść gazu GZ-35: 400 x 1,4 = 560 m 3, nale ż no ść za gaz: 560 m 3 x 0,3075 z ł /m 3 = 172,20 z ł (210,08 z ł brutto), abonament: 1 miesi ą c 5,9 z ł /miesi ą c (7,20 brutto), op ł ata przesy ł owa sta ł a: 1 miesi ą c x 10 z ł /miesi ą c = 10 z ł (12,20 z ł brut- to, op ł ata przesy ł owa zmienna: 560 m 3 x 0,2015 z ł /m 3 = 112,84 z ł (137,66 z ł brutto), Razem do zap ł aty 367,14 z ł Faktyczny wzrost op ł at wynosi wi ę c: 428,58 – 367,14 = 61,44 z ł , co stanowi 16,7% op ł at przed przestawie- niem gazu i zmian ą taryfy. Uwzgl ę dniaj ą c zmian ę rodzaju gazu oraz wprowadzenie nowej taryfy dla prawid ł owo wyregulowanego odbiornika przy zachowaniu tego samego zapotrzebo- wania energetycznego na gaz, nawet w sporadycznych, najbardziej niekorzystnych przypadkach wzrost ca ł kowitych op ł at dla odbiorców domowych nie powinien prze- 6 kroczy ć 25%. PSG, bior ą c pod uwag ę przedstawione powy ż ej informacje, w szczegól- no ś ci fakt b łę dnego wyliczenia przez Rzecznika skutków finansowych zmiany rodzaju gazu i wprowadzenia nowej taryfy przy niew ł a ś ciwym za ł o ż eniu, ż e oba rodzaje gazu dostarczaj ą tak ą sam ą ilo ść energii, uzna ł a, i ż udzieli ł a swoim klientom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji o planowanej zmianie rodzaju gazu z zaazotowanego GZ-35 na wysokometanowy GZ-50 oraz o zmianie taryfy dla gazu wysokometanowe- go. Organ antymonopolowy nast ę pnie wyst ą pi ł do Rzecznika z pro ś b ą o ustosunkowanie si ę do wyja ś nie ń z ł o ż onych przez dostawc ę gazu oraz o zaj ę cie stanowiska, czy w dalszym ci ą gu podtrzymuje swoje żą danie wszcz ę cia post ę powania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów przeciwko Spó ł ce jak o przedstawienie dodatkowych dowodów potwierdzaj ą cych przedstawione zarzuty. Rzecznik w odpowiedzi, pismem z dnia 5 marca 2004r. poinformowa ł , odno ś nie dzia ł a ń podj ę tych przez Spó ł k ę w zwi ą zku ze zmian ą rodzaju gazu, i ż przedstawione przez Spó ł k ę materia ł y w g ł ównej mierze dotyczy ł y przekazania od- biorcom tylko informacji o planowanej zmianie gazu GZ-35 na gaz GZ-50 i technicz- nej stronie tej operacji. Nie odniesiono si ę w nich do finansowych skutków wymiany gazu tj. do ceny nowego gazu i wzrostu obci ąż e ń finansowych dla odbiorców. Rzecznik poinformowa ł tak ż e, i ż pismo Spó ł ki o zmianie rodzaju gazu do- tar ł o do Urz ę du Miejskiego w S ł upsku w dniu 14 sierpnia 2003r., tj. na 5 dni przed planowan ą operacj ą . Powiadomienie w ł adz miasta o planowanych zmianach w ostat- niej chwili i bez uprzedzenia o skutkach jakie dotkn ą mieszka ń ców jednoznacznie wskazuj ą , ż e Spó ł ka zaniecha ł a obowi ą zku udzielenia rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, do czego by ł a zobowi ą zana. Wedle Rzecznika, akcja informacyjna skiero- wana do dziennikarzy o zmianie gazu łą cznie z prognozowanymi skutkami finanso- wymi polega ł a tylko na przes ł aniu pisemnej informacji, z której wywnioskowa ć jedy- nie mo ż na by ł o, ż e p ł atno ś ci odbiorców za otrzymywany nowy rodzaj gazu wzrosn ą od 1,8% do 13%. O podobnym poziom wzrostu p ł atno ś ci tj. o ok. 8% dla przeci ę t- nego odbiorcy powtórzono w udzielonych przez Spó ł k ę wywiadach prasowych. Odno ś nie materia ł u dowodowego przedstawionego przez PSG w kwestii dzia ł a ń Spó ł ki zwi ą zanych z wprowadzeniem nowej taryfy dla gazu wysokometano- wego, Rzecznik wskaza ł , ż e konsumenci dowiedzieli si ę o tym fakcie za po ś rednic- twem prasy w dniu 22 wrze ś nia 2003r. Informacja ta odnosi ł a si ę tylko do podania terminu wej ś cia w ż ycie nowej taryfy. Równie ż informacja zamieszczana na odwrocie faktur za gaz klientom podawa ł a jedynie nowe ceny jednostkowe gazu w z ł /m 3 i nowe ceny stawek op ł at sta ł ych w z ł /m-c i zmiennych w z ł /m 3 , ale nie odnosi ł a si ę w ż aden sposób do fak- tycznego wzrostu op ł at jakie nast ą pi ą po wprowadzeniu nowej taryfy. Zarzut postawiony przez Spó ł k ę Rzecznikowi, ż e przy wyliczeniu skutków finansowych zwi ą zanych ze zmian ą rodzaju gazu oraz wprowadzeniem nowej taryfy nie uwzgl ę dni ł op ł at sta ł ych i abonamentowych nie zmienia - jego zdaniem - faktu, ż e obci ąż enia te przekraczaj ą kilkakrotnie zapowiadane podwy ż ki przez Y. Natomiast brak uwzgl ę dnienia ró ż nic w kaloryczno ś ci obu rodzajów gazu wynika z faktu, ż e konsumenci w celu osi ą gni ę cia takich samych skutków grzewczych musz ą zu ż y ć po- dobn ą ilo ść m 3 gazu wysokometanowego jak ą wcze ś niej zu ż ywali gazu zaazotowa- nego, a nie mniejsz ą jak informowa ł a Spó ł ka. Problem ten obiektywnie istnieje i je ż e- li przyjmiemy, ż e gaz wysokometanowy odpowiada wskazywanej przez Spó ł k ę kalo- 7 ryczno ś ci to przyczyn ą braku ró ż nicy w ilo ś ci zu ż ytego gazu mo ż e by ć wadliwie prze- prowadzona wymiana dysz i innych elementów urz ą dze ń gazowych zainstalowanych u komunalnych odbiorców gazu i zaniechanie ich regulacji po wymianie gazu. Ponad- to Spó ł ka powinna automatycznie przekwalifikowa ć odbiorców gazu do w ł a ś ciwej grupy taryfowej w zwi ą zku z za ł o ż eniem, ż e jego zu ż ycie spadnie o 40%. Rzecznik poinformowa ł ponadto, i ż do operacji wymiany dysz zaanga ż o- wano w wielu przypadkach pracowników, którzy wcze ś niej mieli niewiele wspólnego z urz ą dzeniami gazowymi, a ca ł a akcja przebiega ł a pod presj ą czasu. Sprawdzenie i regulacj ę urz ą dze ń gazowych po ich dostosowaniu do pracy z nowym gazem prze- prowadzono jedynie wyrywkowo. Decyzj ę o przestawieniu odbiorców gazu z GZ-35 na GZ-50 podj ął Zarz ą d Y i konsekwencj ą tego stanu rzeczy powinien by ć obowi ą zek dokonania, z w ł asnej inicjatywy i na swój koszt, sprawdzenia urz ą dze ń gazowych i ich regulacja we wszystkich gospodarstwach domowych. Tym samym, reklamacje sk ł adane przez odbiorców gazu nie s ą b łę dnie sformu ł owane, a dodatkowo konsumenci masowo potwierdzili nimi fakt , ż e „nowy” gaz nie ró ż ni si ę kaloryczno ś ci ą od „starego”. Z tych reklamacji wynika generalny wniosek, ż e wzrost ceny jednostkowej gazu w zwi ą zku z jego wymian ą i wprowadze- niem nowej taryfy skutkuje w ca ł o ś ci wzrostem obci ąż e ń finansowych ponoszonych przez konsumentów niezale ż nie od tego, czy przy wyliczeniach brane by ł y pod uwag ę op ł aty sta ł e i abonamentowe, czy nie. Zreszt ą , przedmiotem z ł o ż onego w Urz ę dzie wniosku jest zaniechanie przez X udzielenia rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji o finansowych skutkach dokonanych zmian, a niedoci ą gni ę cia w wyliczeniach s ą w ł a- ś nie konsekwencj ą tych zaniecha ń . Ponadto, w opinii Rzecznika informacje dostawcy gazu z dnia 1 grudnia 2003r., w kwestii zmiany rodzaju gazu, skutków finansowych i wprowadzeniu nowej taryfy, przekazane do redakcji „G ł osu S ł upskiego” i radia by ł y o kilka miesi ę cy spó ź - nione, a jej adresatami powinni by ć wszyscy odbiorcy komunalni gazu. Ulotki infor- macyjne stanowi ą ce o tym, X zacz ęł a rozsy ł a ć do konsumentów „prawdopodobnie w lutym 2004r.”, a jej obowi ą zkiem by ł o dostarczenie takiej informacji konsumentom niezw ł ocznie po wymianie gazu i zatwierdzeniu przez URE nowej taryfy dla paliw ga- zowych tj. najpó ź niej w drugiej po ł owie wrze ś nia 2003r. Rzecznik przes ł a ł jednocze ś nie kaset ę magnetofonow ą z fragmentem nagrania z wywiadu, jakiego udzieli ł przedstawiciel X dla „Radia Gda ń sk” w maju 2003r. Z wywiadu tego wynika, ż e zmiana rodzaju gazu skutkowa ć b ę dzie dla kon- sumentów wzrostem ceny o ok. 8%. Wypowied ź taka w jego mniemaniu mog ł a „u ś pi ć ” czujno ść odbiorców komunalnych gazu, którzy nie oprotestowali planów X. Dowodzi to równie ż , ż e X nie dope ł ni ł a obowi ą zku udzielenia rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji o planowanej zmianie gazu. Wyniki przeprowadzonego post ę powania wyja ś niaj ą cego, mimo rozbie ż no- ś ci w ocenach zaistnia ł ej sytuacji przez Rzecznika i Spó ł k ę , nie wskaza ł y jednoznacz- nie, aby z ł o ż ony przez Rzecznika wniosek przeciwko dostawcy gazu o wszcz ę cie po- st ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, uzna ć za bezzasadny. St ą d organ antymonopolowy wszcz ął , w dniu 25 marca 2004r. na wniosek Rzecznika post ę powanie przeciwko przedsi ę biorcy X w G., w sprawie stoso- wania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów poprzez: 9 naruszenie obowi ą zku udzielenia konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł ne j informac j i o planowane j zmianie rodza j u g azu 8 z zaazotowanego GZ-35 na wysokometanowy GZ-50 i skutkach finan- sowych planowanej zmiany dla indywidualnych odbiorców gazu, 9 naruszenie obowi ą zku udzielenia konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji o planowanej podwy ż ce cen gazu wysokometano- wego GZ-50 i skutkach finansowych planowanej podwy ż ki dla odbior- ców komunalnych gazu, co mo ż e stanowi ć naruszenia art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie [...]. Urz ą d postanowi ł równie ż w dniu 25 marca 2004r. o zaliczeniu w poczet dowodów w post ę powaniu w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów prowadzonym na wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumen- tów przeciwko przedsi ę biorcy X w G., informacje uzyskane przez Prezesa Urz ę du w post ę powaniu wyja ś niaj ą cym (sygn. akt jw.) oraz w wyst ą pieniu Pana A z S. do UOKiK – Delegatury w Gda ń sku (za po ś rednictwem Miejskiego Rzecznika Konsumen- tów w S ł upsku), sygn. sprawy RGD.051-24/04. (dowód – k.50-59). W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, Spó ł ka ponadto poinformo- wa ł a, i ż ewidencja i rozliczanie odbiorców gazu prowadzone s ą przy pomocy progra- mu komputerowego Systemu Obs ł ugi Inkasa. Numery inwestycyjne nadawane s ą kolejno odbiorcom, z którymi zawiera si ę umowy sprzeda ż y gazu. System ten zosta ł wdro ż ony w Rejonie Gazowniczym w S ł upsku w 1998r., a numery ewidencyjne nadawane by ł y kolejnym odbiorcom wg tras odczytowych. Spó ł ka przedstawi ł a zestawienia odbiorców wg numerów ewidencyjnych i adresów gazomierzy u odbiorców; historie rachunków odbiorców w poszczególnych grupach taryfowych; jak i duplikaty wystawianych faktur dla tych odbiorców wraz ze stosownym przeliczeniem wielko ś ci nowych op ł at w zwi ą zku ze zmian ą rodzaju gazu i wprowadzeniem nowej taryfy dla gazu. W dniu 21 czerwca 2004r. organ antymonopolowy zawiadomi ł strony po- st ę powania o zako ń czeniu zbierania materia ł u dowodowego. Pracownicy Spó ł ki zapo- znali si ę z aktami prowadzonej sprawy, a ponadto uzupe ł nili z ł o ż ony wcze ś niej mate- ria ł dowodowy o informacje pochodz ą ce z serwisu internetowego Oddzia ł u Spó ł ki ( www.gazownia.gdansk.pl ). W dniu 31 marca 2003r. w serwisie internetowym umieszczona zosta ł a in- formacja dot. „przej ś cia z gazu ziemnego zaazotowanego (GZ-35) na gaz ziemny wy- sokometanowy (GZ-50) na terenie dzia ł ania jednostki organizacyjnej Oddzia ł u Spó ł ki w S.” (dowód – k. 64 i k. 66). W dniu 11 grudnia 2003r., zamieszczono dla odbiorców gazu ze S., U. i i S. w Internecie ulotk ę informacyjn ą z opisem poprawnego wyliczenia zmiany wyso- ko ś ci rachunków za gaz spowodowanych zmian ą rodzaju dostarczanego gazu orasz arkusz kalkulacyjny umo ż liwiaj ą cy obliczenie nale ż no ś ci za pobrany gaz przy zmianie rodzaju gazu z GZ-35 na G-50 (dowód – k. 64 i k. 67). Ponadto w dniu 31 marca 2003r. zosta ł umieszczony kalkulator umo ż liwia- j ą cy proste i szybkie przeliczenie nale ż no ś ci za pobrany gaz odbiorców z grup tary- fowych z grup taryfowych od W-1 do W-4 w odniesieniu do poprzednich grup tary- fowych Z-1 do Z-4 (dowód – k. 64 i k. 68). Maj ą c na uwadze fakt, ż e przedmiot sporu w du ż ej mierze dotyczy materii uregulowanej ustaw ą Prawo energetyczne, w szczególno ś ci w zakresie stosowanych stawek i op ł at za gaz, organ antymonopolowy zwróci ł si ę do Urz ę du Regulacji Ener- 9 getyki z pro ś b ą o wyra ż enie merytorycznej opinii, zw ł aszcza w kwestii prawid ł owo ś ci wylicze ń op ł at za gaz, dokonanych przez Rzecznika i X. Organ antymonopolowy ustali ł i zwa ż y ł , co nast ę puje: Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów [...] okre ś la warunki roz- woju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów (art. 1 ust. 1). Instrumenty przewidziane przepisami ustawy gwarantuj ą mo ż liwo ść pod- j ę cia bezpo ś redniej ochrony konsumentów, których prawa mog ą zosta ć istotnie ograniczone poprzez okre ś lone zachowania przedsi ę biorców, wykorzystuj ą cych po- siadan ą przewag ę kontraktow ą w kontaktach z nieprofesjonalnymi uczestnikami ryn- ku w dwojakiego rodzaju sytuacjach, tj. wówczas, gdy przedsi ę biorcy ci: 9 nadu ż ywaj ą zajmowan ą na rynku pozycj ę dominuj ą c ą poprzez stwarza- nie konsumentom uci ąż liwych warunków dochodzenia swoich praw (art. 8 ust. 2 pkt. 7 - praktyka ograniczaj ą ca konkurencj ę ), 9 stosuj ą praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, za któr ą uwa ż a si ę w szczególno ś ci [...] naruszanie obowi ą zku udzielania kon- sumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji [...] (art. art. 23a ust.2 Zgodnie z art. 23a ust.1 ustawy antymonopolowej: „Przez praktyk ę naru- szaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia- ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidual- nych interesów konsumentów”. Dla udowodnienia tej kategorii praktyk nie jest konieczne wykazanie, ż e przedsi ę biorca je stosuj ą cy zajmuje szczególn ą , kwalifikowan ą (dominuj ą c ą ) pozycj ę na rynku. W tym przypadku koniecznym i wystarczaj ą cym jest spe ł nienie przes ł anki, ż e kwestionowanymi dzia ł aniami przedsi ę biorcy dotkni ę tych jest wi ę kszo ść klientów wchodz ą cych z nim w stosunki danego rodzaju. Nale ż y przy tym wskaza ć , ż e ustala- j ą c katalog zachowa ń , definiowanych jako praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów ustawodawca pos ł u ż y ł si ę zwrotem „w szczególno ś ci”, co oznacza, ż e ma on charakter otwarty, a wskazane w nim rodzaje praktyk uzna ć nale ż y jedynie za przyk ł adowe. Nie ulega watpliwo ś ci, ż e w rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia ze zbiorowym interesem konsumentów, bowiem dotyczy ona wszystkich, niezale ż nie od grup taryfowych, indywidualnych odbiorców gazu w S., S. i U. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą ochronie prawnej. Zakazane s ą wi ę c takie zachowania przedsi ę biorców, które naruszaj ą uprawnienia nieprofesjonal- nych uczestników rynku, poprzez stosowanie wobec nich dzia ł a ń : 9 sprzecznych z prawem, a wi ę c zakazanych na mocy innych przepisów. (w art. 23a ustawy nie ma odwo ł ania do konkretnych ustaw, ani wska- zania innych przepisów, których przekroczenie lub niedope ł nienie sta- nowi ł oby przes ł ank ę dla orzeczenia przez Prezesa UOKiK o stosowaniu niedozwolonych praktyk naruszaj ą cych interesy konsumentów). 9 stoj ą cych w sprzeczno ś ci z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami. 10 Jako „sprzeczne z prawem” nale ż y kwalifikowa ć zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na podstawie i dla wykona- nia ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowanie w stosun- kach wewn ę trznych. „Sprzeczne z prawem” s ą czyny: zabronione i zagro ż one sankcj ą karn ą , czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabro- nione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym (por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konku- rencji. Komentarz pod redakcj ą Janusza Szwaji, Urz ą d Antymonopolowy, W-wa 1994, s.38-39). Chocia ż „dobre obyczaje” nie s ą normami prawnymi, to s ą jednak norma- mi post ę powania, które - podobnie jak „zasady wspó łż ycia spo ł ecznego” oraz „usta- lone zwyczaje” - powinny obowi ą zywa ć wszystkich przedsi ę biorców w obrocie gospo- darczym (nie chodzi tu o przestrzeganie dobrych obyczajów w ogóle, ale zachowanie przez profesjonalnych uczestników rynku zasad uczciwo ś ci kupieckiej). O tym czy dane dzia ł anie obra ż a dobre obyczaje, decyduj ą czynniki obiektywne i oboj ę tne jest w zasadzie co sam dzia ł aj ą cy s ą dzi o tej kwestii. Czyn pewien mo ż e by ć zatem uzna- ny za przeciwny dobrym obyczajom, cho ć by dzia ł aj ą cy nie mia ł ś wiadomo ś ci, ż e czyn jego sprzeciwia si ę dobrym obyczajom i cho ć by dzia ł aj ą cy z punktu widzenia subiek- tywnego nie ponosi ł winy co do tego braku ś wiadomo ś ci (por. Ustawa o zwalcza- niu......., s. 42-43). Poczynione powy ż ej rozwa ż enia prowadz ą wi ę c do wniosku, ż e bezpraw- no ść jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z normami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, czy dobrymi obyczajami, bez wzgl ę du na wi- n ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Prawo konsumenta do informacji jest jedynym z jego zasadniczych praw, bowiem brak pe ł nej wiedzy uniemo ż liwia konsumentowi swobod ę oceny i wyboru, ograniczaj ą c wolno ść jego decyzji rynkowych. „Obowi ą zek informowania partnera o istotnych (z jego punktu widzenia) okoliczno ś ciach dotycz ą cych kontraktu, jego przedmiotu i tre ś ci, przedmiotu ś wiadczenia, a tak ż e powinno ś ci czynienia tego w ten sposób prawdziwy, rzeczowy i kompletny – jest cech ą generaln ą prawa umów i wy- p ł ywa z obowi ą zku lojalnego kontraktowania, dotycz ą cego zarówno stadium przed- kontraktowego, jak i wszelkich dalszych faz ju ż istniej ą cego stosunku prawnego” (E. Łę towska , Prawo umów konsumenckich, wyd. C.H. BECK 2002, s. 215 i nast.). Miejski Rzecznik Konsumentów w S ł upsku zarzuci ł X naruszenie obowi ą zku udzielenia konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji: o „planowanej zmianie rodzaju gazu z zaazotowanego GZ-35 na gaz wysokometanowy GZ-50” i „o planowanej podwy ż ce cen gaz wysokometanowego”. Podstaw ą do oceny legalno ś ci post ę powania Spó ł ki stanowi w przedmio- towym zakresie m.in. obowi ą zek zapewnienia pe ł nego dost ę pu do informacji. W zwi ą zku z tym ocenie poddano dzia ł ania Spó ł ki dotycz ą ce wype ł niania przez ni ą obowi ą zku przekazywania konsumentom pe ł nej, prawdziwej i rzetelnej in- formacji odnosz ą cej si ę do: 1) zmiany rodzaju gazu dostarczanego do sieci z GZ-35 na GZ-50, 2) skutków finansowych, jakie konsumenci musz ą ponosi ć w zwi ą zku ze zmian ą rodzaju gazu oraz z wprowadzeniem nowej taryfy. 11 Ad. 1 Z zapisów § 11 rozporz ą dzenia Ministra Gospodarki z dnia 24 sierpnia 2000r. w sprawie szczegó ł owych warunków przy łą czenia podmiotów do sieci gazo- wych, obrotu paliwami gazowymi, ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci gazowych oraz standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców (Dz. U. z 2000r., Nr 77, poz. 877) nie wynika, aby przedsi ę biorstwa energetyczne w umo- wach sprzeda ż y paliw gazowych zawieranych z konsumentami mia ł y obowi ą zek okre- ś la ć rodzaj dostarczanego gazu. Zgodnie bowiem z zapisem §11 tego aktu prawnego istnieje obowi ą zek zawarcia pisemnej umowy sprzeda ż y paliw gazowych, która po- winna okre ś la ć w szczególno ś ci: 1) strony zawieraj ą ce umow ę , 2) ilo ść paliwa niezb ę dn ą do utrzymania ruchu technologicznego urz ą dze ń gazowych znajduj ą cych si ę w obiekcie odbiorcy, 3) grup ę taryfow ą wed ł ug której b ę d ą dokonywane rozliczenia z tytu ł u sprzeda ż y paliw gazowych, sposoby prowadzenia rozlicze ń , i obliczania nale ż no ś ci oraz terminy regulowania nale ż no ś ci, 4) terminy rozpocz ę cia dostarczania paliw gazowych do obiektu oraz od- czytów wskaza ń urz ą dze ń pomiarowych, 5) szczegó ł owe warunki ustalania terminów przerywania dostarczania pa- liw gazowych i rozpoczynania dostarczania tych paliw po przerwie w dostarczaniu, 6) odpowiedzialno ść stron za niedotrzymanie warunków umowy, a w szczególno ś ci standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców, 7) termin wa ż no ś ci umowy oraz postanowienia zmiany warunków umowy i jej wypowiedzenia. Wynika st ą d, ż e rodzaj dostarczanego gazu nie zosta ł uznany przez nor- modawc ę za istotny warunek umowy, a wi ę c sama zmiana dostarczanego do sieci gazu z GZ-35 na GZ-50 nie poci ą ga ł a za sob ą konieczno ś ci wymiany dotychczas obo- wi ą zuj ą cych umów. Skoro wi ę c skar ż ony przedsi ę biorca tego nie uczyni ł , to trudno mu postawi ć uzasadniony zarzut bezprawno ś ci dzia ł ania w tym zakresie. Samego bowiem braku okre ś lenia rodzaju gazu, w umowach zawieranych z konsumentami, nie sposób uzna ć za dzia ł anie sprzeczne z prawem, jako ż e taki obowi ą zek konkret- nego oznaczenia no ś nika energii nie jest zawarty w ż adnych przepisach. Brak zmiany warunków umowy nie oznacza jednak, ż e Spó ł ka zaniecha ł a przekazania konsumentom jakiejkolwiek informacji na temat planowanych zamierze ń zwi ą zanych ze zmian ą rodzaju dostarczanego gazu. Ze zgromadzonego w sprawie materia ł u dowodowego wynika, i ż Spó ł ka podj ęł a nast ę puj ą ce dzia ł ania: 9 w grudniu 2002r. X rozpocz ęł a na terenie rozdzielni gazu w S., S. i U. niezb ę dne prace, zwi ą zane z przystosowaniem urz ą dze ń gazowych do nowego rodzaju gazu. Spó ł ka poinformowa ł a o tym fakcie swoich od- biorców listownie (k.15). Odbiorca, po otrzymaniu ulotki, potwierdza ł jej odbiór na karcie inwentaryzacyjnej. Inwentaryzacj ę przeprowadzono w terminie od dnia 10 lutego do dnia 20 maja 2003r. 9 wraz z fakturami za gaz klienci otrzymywali ulotki informuj ą ce, ż e „w dniach 18-19 sierpnia 2003r. nast ą pi zmiana gazu [...]”. „Przystosowa- nie urz ą dze ń gazowych do nowego rodzaju gazu zostanie przeprowa- 12 dzone nieodp ł atnie dla grup taryfowych W-1 do W-4 przez wykwalifi- kowanych upowa ż nionych pracowników dostawcy gazu lub uprawnio- nych serwisantów urz ą dze ń gazowych”. Ulotka zawiera ł a równie ż in- formacj ę , ż e „O dok ł adnym terminie wymiany dysz i regulacji urz ą dze ń gazowych odbiorcy gazu b ę d ą poinformowani w odr ę bnych og ł osze- niach wywieszonych na klatkach schodowych lub dostarczonych do skrzynek pocztowych”. „Zako ń czenie ca ł o ś ci prac zwi ą zanych z zamian ą gazu nast ą pi przed rozpocz ę ciem sezonu grzewczego”. Tre ść ulotki by ł a opublikowana równie ż w dniu 31 marca 2003r. w Internecie (k.16 i 64), 9 w dniu 7 lutego 2003r. w „G ł osie Pomorza” ukaza ł a si ę informacja, w której podano m.in. „ ż e przyst ą piono do prac zwi ą zanych z planowan ą zmian ą rodzaju gazu w sieci gazowej z ziemnego zaazotowanego (GZ- 35) na ziemny wysokometanowy (GZ-50) dla odbiorców gazu z terenu S ł upska, Ustki i S ł awna” (k. 17), 9 w dniu 03.02.2003r. PSG wystosowa ł a do S ł upskiego Towarzystwa Bu- downictwa Spo ł ecznego w S ł upsku informacj ę o przyst ą pieniu do prac zwi ą zanych ze zmian ą rodzaju gazu w sieci gazowej. Z tre ś ci pisma wynika ł o tak ż e, i ż odbiorcy o terminie wykonania tych prac „b ę d ą in- formowani odr ę bnymi og ł oszeniami na klatkach schodowych” (k. 18). W ocenie organu antymonopolowego informacje adresowane bezpo ś red- nio do konsumentów (ulotki i faktury), a tak ż e uzyskiwane przez nich z innych ź ró- de ł , tj. za po ś rednictwem mediów by ł y na tyle wystarczaj ą ce, ż e pozwala ł y przeci ę t- nemu odbiorcy na uzyskanie podstawowej wiedzy nie tylko o zamierzonej zamianie gazu GZ-35 na GZ –50, o terminach jej wprowadzenia, ale równie ż o zakresie zwi ą - zanych z tym prac w mieszkaniach (wymiana dysz w kuchenkach gazowych), jak i o zagro ż eniach jakie mo ż e spowodowa ć wprowadzenie nowego gazu do sieci przesy- ł owej przy uruchamianiu urz ą dze ń grzewczych. Uruchomienie akcji informacyjnej, przeprowadzonej wielokana ł owo i w sposób kilkuetapowy, równie ż przy u ż yciu indywidualnie adresowanych ulotek, na kilka miesi ę cy przed wprowadzeniem nowego rodzaju gazu do sieci sk ł ania do przy- j ę cia stanowiska, ż e Spó ł ka odpowiednio wcze ś nie zawiadomi ł a swoich odbiorców o maj ą cej nast ą pi ć zmianie, o której byli oni poinformowani w sposób pozwalaj ą cy na zorientowanie si ę tak co do podstaw technicznych, jak i terminu jej wprowadzenia. Kwesti ą , która wy ł ania si ę na tle istniej ą cego stanu faktycznego oraz obo- wi ą zuj ą cych przepisów, jest to, czy wobec braku obowi ą zku okre ś lenia rodzaju gazu w umowie dostawca mo ż e, bez nara ż ania si ę na zarzut naruszenia prawa, wy łą cznie w oparciu o w ł asne decyzje, nie konsultowane z odbiorcami i bez uzyskania akcepta- cji z ich strony, jednostronnie zmieni ć parametry dostarczanego do sieci no ś nika? Aktem prawa normuj ą cym te zagadnienia jest ustawa Prawo energetyczne (Dz. U. z 2003r. Nr 153, poz. 1504, Nr 203, poz. 1966 i z 2004r. Nr 29, poz. 257), która w art. 16 ust. 1 i ust. 3 pkt 2 i 3 stanowi, ż e przedsi ę biorstwa energetyczne zajmuj ą ce si ę m.in. przesy ł aniem i dystrybucj ą paliw gazowych sporz ą dzaj ą dla ob- szaru swojego dzia ł ania plany rozwoju w zakresie zaspokojenia obecnego i przysz ł e- go zapotrzebowania na paliwa gazowe. Plany te obejmuj ą w szczególno ś ci przedsi ę - wzi ę cia w zakresie modernizacji, rozbudowy albo budowy sieci i ewentualnych no- wych ź róde ł paliw gazowych przedsi ę wzi ę cia racjonalizuj ą ce zu ż ycie paliw i energii u odbiorców. Ponadto, jak stanowi art. 16 ust. 6 tej ż e ustawy projekty ww. planów podlegaj ą uzgodnieniu z Prezesem URE [podkr. UOKiK]. Przewidziana ustaw ą pro- 13 cedura uzgodnieniowa przes ą dza o tym, ż e organ administracji nie ma uprawnie ń do w ł adczego ingerowania w plany przedsi ę biorstwa energetycznego, które w du ż ej cz ę - ś ci pozostaj ą w obszarze jego suwerennych decyzji inwestycyjnych. Nie oznacza to jednak, ż e Prezes URE nie posiada jakiegokolwiek, cho ć by po ś redniego, wp ł ywu na kszta ł t i kierunki tych planów. Wr ę cz przeciwnie, ich realizacja implikuje okre ś lone koszty funkcjonowania przedsi ę biorstwa, a te z kolei s ą podstaw ą dla przyj ę cia i za- twierdzenia, w drodze decyzji administracyjnej wydanej przez ten organ, taryfy dla paliw gazowych. W przedmiotowej sprawie plan taki, w którym uj ę to m.in. rozbudo- w ę sieci gazowej na terenie S ł upska na bazie gazu wysokometanowego GZ-50, przy równoczesnym wyeliminowaniu w tym rejonie gazu zaazotowanego GZ-35 zosta ł przez Spó ł k ę przedstawiony Prezesowi URE. Organ antymonopolowy, rozpatruj ą c sygnalizowany wy ż ej problem, za ca ł - kowicie zasadne uzna ł podniesione przez skar ż onego przedsi ę biorc ę argumenty, ż e w ł adze PGNiG S.A. w Warszawie podejmuj ą c decyzj ę o wprowadzeniu do sieci gazu GZ-50 - zawsze dost ę pnego (import), bardziej kalorycznego od dotychczasowego GZ- 35 (z ł o ż a krajowe na wyczerpaniu), ale tak ż e zwi ę kszaj ą cego przepustowo ść dotych- czasowych instalacji gazowych, kierowa ł y si ę gwarancj ą zaspokojenia bie żą cych i przysz ł ych potrzeb ilo ś ciowych i jako ś ciowych dotychczasowych odbiorców, jak rów- nie ż perspektyw ą rozwoju podleg ł ych jednostek (tu: Spó ł ka) poprzez mo ż liwo ść lep- szego wykorzystania dotychczasowej sieci gazowej, a w przysz ł o ś ci jej rozbudow ę i zdobywanie nowych klientów, co przes ą dzi ł o o zej ś ciu z rynku dostaw gazu GZ-35 zaazotowanego, czyli rezygnacji z jednego produktu na rzecz drugiego. Decyzja ta, aczkolwiek uci ąż liwa dla konsumentów, zarówno ze wzgl ę du na wykonywane bezpo- ś rednio u odbiorców, przez Spó ł k ę i jej kontrahentów, prace przystosowawcze urz ą - dze ń gazowych do spalania gazu GZ-50, by ł a konieczna ze wzgl ę du na ograniczone krajowe z ł o ż a gazu GZ-35 jak i zdarzaj ą ce si ę przypadki braku zapewnienia ci ą g ł o ś ci dostaw, szczególnie w okresie zimowym. Podj ę ta przez Spó ł k ę rezygnacja z jednego rodzaju produktu na rzecz dru- giego by ł a de facto wyj ś ciem skar ż onego przedsi ę biorcy z rynku i wyborem innego towaru, technologicznie doskonalszego gwarantuj ą cego przy tym wi ę ksze bezpie- cze ń stwo dostaw. Sprawy z tego zakresu by ł y równie ż przedmiotem rozstrzygni ęć podj ę tych przez S ą d Najwy ż szy, który m.in. rozpatruj ą c spraw ę spó ł dzielni mieszka- niowej przeciwko gminie, która wypowiedzia ł a umow ę na dostaw ę energii cieplnej do trzech budynków mieszkalnych, bez zapewnienia dostaw z innego ź ród ł a, w wyroku z dnia 7 lutego 2002r., sygn. akt I CKN 1002/99 uzna ł po pierwsze, ż e ustawa anty- monopolowa „...nie daje podstaw do ingerowania w wewn ę trzne stosunki przedsi ę - biorców. Do tej za ś sfery nale ż y decyzja o zako ń czeniu dzia ł alno ś ci gospodarczej przez przedsi ę biorc ę , tylko wówczas, gdy ma on na danym rynku pozycj ę monopoli- sty. Tej oceny w niczym nie zmienia fakt, ż e chodzi o dzia ł alno ść z zakresu u ż ytecz- no ś ci publicznej”, po wtóre natomiast, ż e „... wskazana ustawa jest jedn ą z gwarancji konstytucyjnych zasad prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej i równo ś ci wobec pra- wa. Zasada swobody prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej oznacza za ś m.in. swo- bod ę powzi ę cia decyzji o jej zaprzestaniu. Przeciwne stanowisko prowadzi ł oby do na ł o ż enia na przedsi ę biorc ę obowi ą zku kontynuowania dzia ł alno ś ci gospodarczej z uwagi na interes odbiorców”. Maj ą c to m.in. na uwadze organ antymonopolowy stoi na stanowisku, ż e skoro skar ż ona Spó ł ka, powodowana uzasadnionymi wzgl ę dami ekonomicznymi – zaprzesta ł a dostaw gazu zaazotowanego na rzecz wysokometanowego, to w ż adnym 14 razie nie mo ż e by ć to uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumen- tów, nawet wówczas, gdy nie mieli oni mo ż liwo ś ci realnego wp ł ywu na wybór rodza- ju dostarczanego do ich mieszka ń gazu. To samo dotyczy dost ę pu do informacji o planowanej zmianie, które to informacje – jak wykaza ł o niniejsze post ę powanie – rozpowszechniane by ł y w sposób zwyczajowo przyj ę ty i na tyle skutecznie, by – po- strzegaj ą c spraw ę z pozycji przeci ę tnego odbiorcy - konsument móg ł uzyska ć wiedz ę , ż e od pewnego momentu do u ż ytkowanych przez niego urz ą dze ń pop ł ynie gaz wyso- kometanowy. Ad. 2 Rozpatruj ą c zarzut Rzecznika, dot. m.in. braku przekazania odbiorcom pe ł - nej informacji o skutkach finansowych zamierzonej zmiany rodzaju gazu oraz pod- wy ż ce cen i stawek op ł at za gaz wysokometanowy GZ-50 (wprowadzeniu nowej tary- fy), ustalono, i ż Spó ł ka podj ęł a nast ę puj ą ce dzia ł ania informacyjne w których podj ę - to problem wzrostu poziomu op ł at. J tak: 9 w dniu 6 sierpnia 2003r. w ulotce pt. „NOWY GAZ W SIECI” (k. 24) podano, ż e „Nowy rodzaj gazu jest bardziej kaloryczny od dotychczas stosowanego, co oznacza spadek zu ż ycia gazu przy wy ż szej cenie za jednostk ę . W zale ż no ś ci od grupy taryfowej wzrost rachunku mo ż e na- st ą pi ć na poziomie od 1,8% do 13%”, 9 na ł amach „G ł osu Pomorza” z dnia 9-10 sierpnia 2003r. ukaza ł a si ę no- tatka, ż e nowy rodzaj gazu b ę dzie dro ż szy, ale i bardziej kaloryczny przez co zu ż ycie gazu zmniejszy si ę . „ Zdaniem Agaty Ostrowskiej, pe ł - nomocnika PR Pomorskiej Spó ł ki Gazownictwa, w zale ż no ś ci od grupy taryfowej wzrost rachunku mo ż e wynosi ć od 1,8 do 13 procent” (k. 27), 9 w redakcji gazety „Dziennik Ba ł tycki” go ś cili przedstawiciele Spó ł ki w S., którzy odpowiadali na pytania zadawane przez zainteresowanych t ą problematyk ą . W ich przekonaniu wzrost rachunków za „nowy” gaz, w zale ż no ś ci od grup taryfowych „mo ż e nast ą pi ć na poziomie od 1,8 proc. do 13 proc. Dla przeci ę tnych odbiorców szacuje si ę wzrost o ok. 8 proc. Przy okazji zyskuje si ę na czasie gotowania” (k. 28). Podj ę te dzia ł ania informacyjne przeprowadzone zosta ł y jeszcze przed zmiana rodzaju gazu dostarczanego do sieci (18 sierpnia 2003r.) i nale ż y przyj ąć , ż e przed- stawione w tych materia ł ach dane dot. szacowanego wzrostu op ł at obrazowa ł y jedy- nie skutki finansowe jakie odbiorcy b ę d ą ponosi ć w zwi ą zku wy łą cznie z t ą zmian ą . Prognozy te nie mog ł y bowiem uwzgl ę dnia ć konsekwencji p ł yn ą cych z decyzji Preze- sa URE nr DTA-822/4250-A/2003/AK w sprawie Taryfy X, która opublikowana zosta- ł a dna 16 wrze ś nia 2003r. Maj ą c to na uwadze w „Dzienniku Ba ł tyckim”, „Gazecie Wyborczej”, „Gazecie Pomorskiej”, „Gazecie Olszty ń skiej” i „Ekspresie Bydgoskim”, dwukrotnie w dniach 22 wrze ś nia i 30 wrze ś nia 2003r. Spó ł ka zamie ś ci ł a og ł oszenie z tre ś ci którego, klienci dowiedzieli si ę o wprowadzeniu w ż ycie, z dniem 1 pa ź dziernika 2003r., nowej Taryfy dla gazu wysokometanowego Nr 1. W jego tre ś ci zamieszczono informacj ę , ż e „ Zmia- nie uleg ł y ceny i stawki op ł at za gaz oraz ś wiadczon ą us ł ug ę przesy ł ow ą . Op ł aty za przy łą czenie do sieci gazowej pozostaj ą na niezmienionym poziomie”. Klientów poin- formowano równie ż , ż e tekst „nowej” taryfy zosta ł umieszczony na stronie interne- 15 towej i jest udost ę pniony w punktach obs ł ugi klienta. Odbiorcy otrzymaj ą informacje o wysoko ś ci stawek i cen gazu wraz z kolejn ą faktur ą za gaz (k. 31-32). Wyst ą pienie w krótkim okresie kumulatywnego efektu wzrostu op ł at b ę d ą - cego rezultatem zmiany rodzaju gazu i – nast ę pnie- taryfy – spowodowa ł o wiele nie- jasno ś ci w kwestii op ł at, co znalaz ł o swój wyraz w publikacjach prasowych oraz w uwagach kierowanych przez odbiorców. W zwi ą zku z tym, Spó ł ka wraz z fakturami za gaz, pocz ą wszy od stycznia 2004r. przekazywa ł a ulotk ę w której zawarto m.in. na- st ę puj ą ce informacje: 9 Gaz GZ-50 jest gazem bardziej kalorycznym w porównaniu z gazem GZ- 35, w zwi ą zku z czym posiada wy ż sz ą zdolno ść do wytwarzania ciep ł a podczas spalania. Dla uzyskania takiej samej ilo ś ci ciep ł a potrzeba o ok. 40% wi ę cej gazu GZ-35 ni ż gazu GZ-50. Stosuj ą c przeliczenia na t ę sam ą jednostk ę energii gaz GZ-35 w poprzedniej taryfie Y Nr 1/2002 by ł ta ń szy od gazu GZ-50 ś rednio o oko ł o 10-16%, w zale ż no ś ci od grupy taryfowej. 9 Nowa taryfa spowodowa ł a wzrost cen dla indywidualnych odbiorców ś rednio o ok. 3%, przy czym dla odbiorców grupy taryfowej W-1 ś red- nio o 8,9%, W-2 o 6,9%, W-3 o 1,6% i W-4 o 1,5%. Na odwrocie ulotki dostawca przedstawi ł „Sposób porównywania op ł at za gaz GZ-50 z op ł atami za gaz GZ-35” oraz zawar ł przyk ł ad wylicze ń wzrostu op ł at po zmianie rodzaju gazu i wprowadzeniu nowej taryfy dla klienta zakwalifikowanego do grupy taryfowej W-3 (poprzednio Z-3), który – hipotetycznie - zu ż y ł w ci ą gu jednego miesi ą ca 400m 3 gazu. Przy za ł o ż eniu, ż e kaloryczno ść gazu GZ-50 jest o 40% wy ż sza od gazu GZ-35, faktyczny wzrost op ł at wyniós ł by 61,45 z ł , co stanowi ł oby 16,7% wzrostu op ł at przed przestawieniem gazu i zmian ą taryfy. Przedstawion ą , przyk ł ado- w ą symulacj ę kosztów traktowa ć nale ż a ł o wi ę c jako prezentacj ę algorytmu wylicze ń dla oszacowania wzrostu op ł at, a nie jako jednoznaczne przyrzeczenie Spó ł ki, ż e w rezultacie zmiany rodzaju gazu i taryfy op ł aty dla ka ż dego odbiorcy wzrosn ą o de- klarowany procent. W tym kontek ś cie pojawia si ę istotna kwestia dotycz ą ca tak sposobu, jak i zakresu informowania odbiorców przedsi ę biorstwa energetycznego o zmianie taryf i czy informacja ta powinna dotyczy ć zarówno cen, czy równie ż op ł at. Bior ą c pod uwag ę kryterium „sprzeczno ś ci z prawem” w pierwszej kolej- no ś ci nale ż y wskaza ć na przepisy bezpo ś rednio reguluj ą ce sprawy dotycz ą ce sposobu upubliczniania tych informacji. Ka ż dorazowa zmiana taryfy nast ę puje w trybie okre ś lonym w ustawie Pra- wo energetyczne, która w art. 47 ust. 3 pkt 2 stanowi, i ż Prezes URE og ł asza w Biu- letynie URE, na koszt przedsi ę biorstwa energetycznego, zatwierdzone taryfy dla pa- liw gazowych i energii elektrycznej – w terminie 14 dni od dnia zatwierdzenia taryfy: Ponadto w art. 25 pkt 6 rozporz ą dzenia Ministra Gospodarki z dnia 24 sierpnia 2000r. w sprawie [...] nast ę puj ą co okre ś la si ę obowi ą zek informowania kon- sumentów „Przedsi ę biorstwo gazownicze, w zakresie standardów jako ś ciowych ob- s ł ugi odbiorców, jest zobowi ą zane do nieodp ł atnego udzielania informacji dotycz ą - cych rozlicze ń oraz aktualnych taryf” Sprawy upowszechniania informacji o zmianach cen (taryf) by ł y równie ż przedmiotem orzecze ń S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. W uzasadnieniu jednego z nich (por. np. wyrok SOKiK z dnia 7 stycznia 2004r., sygn. akt XVII Ama 22/03) S ą d podniós ł m.in., ż e „.. umowa sprzeda ż y gazu zawierana z konsumentami 16 powinna zawiera ć wszelkie istotne dla nich postanowienia oraz spe ł nia ć warunek ja- sno ś ci i jednoznaczno ść , co wynika z tre ś ci art. 384 i 385 § 2 Kodeksu cywilnego. Taryf ę dla gazu za taki niew ą tpliwie wzorzec nale ż y uzna ć . Odes ł anie odbiorców do zapisów taryfy jest uzasadnione i nie stwarza dla konsumentów uci ąż liwo ś ci. Taryfa podlega publikacji .... w Biuletynie Urz ę du Regulacji Energetyki. Oznacza to, ż e usta- wodawca przez fakt publikacji zagwarantowa ł jej dost ę pno ść ”. Taryfa Spó ł ki zosta ł a zatwierdzona przez Prezesa Urz ę du Regulacji Ener- getyki, który czuwa nad prawid ł owo ś ci ą ocen i stawek w niej zawartych, zapisów do- tycz ą cych standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców, a tak ż e prawid ł owo ś ci ą wy- soko ś ci nale ż no ś ci zwi ą zanych z nielegalnym poborem paliwa gazowego, a zatem nie mo ż e by ć uznana za niezgodn ą z prawem. Ponadto Spó ł ka nie ograniczy ł a si ę do wskazania ź ród ł a publikacji, ale dodatkowo - wraz z fakturami - przekaza ł a konsu- mentom wyci ą g z obowi ą zuj ą cej taryfy dot. nowych cen za gaz i stawek op ł at. Mieli oni wi ę c mo ż liwo ść bezpo ś redniego zapoznania si ę z ta cz ęś ci ą taryfy, która ich doty- czy ł a. Bior ą c pod uwag ę te ustalenia zarzut o sprzeczno ś ci z prawem dzia ł a ń Spó ł ki w analizowanym zakresie uzna ć nale ż y za chybiony. Wnioskodawca, w z ł o ż o- nym wniosku o wszcz ę cie post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, podniós ł co prawda m.in. brak skutecznej informacji o skut- kach finansowych planowanych zmian, tj. rodzaju i cen gazu przewidzianej w nowej taryfie, ale nie wskaza ł podstawy prawnej, na podstawie której przedsi ę biorca jest zobowi ą zany do dokonania wi ążą cej go analizy. Wymaga podkre ś lenia, ż e stawek uj ę tych w taryfie w ż aden sposób nie mo ż na uto ż sami ć z sam ą op ł at ą wnoszon ą m.in. przez konsumentów, bowiem s ą to zupe ł nie inne wielko ś ci. Wysoko ść indywidualnych op ł at wyra ż a si ę sum ą : iloczynu stawki jednostkowej i wielko ś ci rzeczywistego zu ż ycia oraz op ł aty przesy ł owej i op ł a- ty abonamentowej. Ż aden przepis prawa nie nak ł ada na dostawc ę dokonywania ta- kich rachunków. Nie jest to te ż powszechnie panuj ą cy zwyczaj przyj ę ty w obrocie gospodarczym, by przedsi ę biorcy, w tym funkcjonuj ą cy w warunkach monopolu na- turalnego (gaz, woda, ciep ł o, energia elektryczna) przeprowadzali dok ł adne wylicze- nia wzrostu op ł at jeszcze przed planowan ą zmian ą stawek jednostkowych lub, je ś li ju ż wykonali tak ą prognoz ę , by ł a ona dla nich wi ążą ca. Precyzyjne okre ś lenie przez dostawc ę ex ante wysoko ś ci przysz ł ych rachunków nie jest bowiem mo ż liwe, a to z tego prostego wzgl ę du, ż e wielko ść zu ż ycia jest wielko ś ci ą zmienn ą , zale ż n ą tylko i wy łą cznie od potrzeb i indywidualnych decyzji odbiorców zakwalifikowanych do danej grupy taryfowej. Z tych te ż powodów nale ż a ł o przyj ąć , ż e dokonana przez zak ł ad gazowniczy ocena wzrostu obci ąż e ń finansowych gospodarstw domowych mia ł a ce- chy jedynie szacunku, opartego - co prawda - na posiadanej wiedzy i do ś wiadczeniu, ale obarczonego du ż ym ryzykiem b łę du, jak zawsze, gdy operuje si ę na warto ś ciach ś rednich danej wielko ś ci. Ponadto ma ł o miarodajne i niepoprawne merytorycznie wydaje si ę by ć stosowanie analogii przy ustalaniu wielko ś ci zu ż ycia gazu w odnie- sieniu do tych samych okresów z lat ubieg ł ych, gdy ż wp ł yw na wysoko ść poboru ma- j ą takie zmienne parametry jak: temperatura zewn ę trzna, sprawno ść urz ą dze ń wyko- rzystywanych przez odbiorc ę , czy zmienne zachowania konsumentów. Z drugiej strony, dysponuj ą c wiedz ą o nowej taryfie klienci Spó ł ki mogli dokona ć indywidualnej, bardziej zbli ż onej do rzeczywisto ś ci prognozy wysoko ś ci 17 przysz ł ych op ł at, pos ł uguj ą c si ę algorytmem wylicze ń zawartym m.in. w ulotce in- formacyjnej oraz okre ś laj ą c planowane indywidualne zu ż ycie gazu Dlatego te ż , w ocenie organu antymonopolowego, za nieuprawnione nale- ż a ł o uzna ć twierdzenie, by Spó ł ka - nawet je ś li zrezygnowa ł aby z dokonywania sy- mulacji wzrostu op ł at i jej upubliczniania – dzia ł a ł a w ten sposób w sprzeczno ś ci z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami. Wskaza ć przy tym nale ż y, jedynie taryfa i umowa sprzeda ż y gazu maj ą moc obowi ą zuj ą c ą zarówno dostawc ę jak i odbiorc ę . Organ antymonopolowy rozwa ż y ł równie ż , czy Spó ł ka, decyduj ą c si ę na upowszechnienie w ł asnych wylicze ń dot. przeci ę tnego wzrostu rachunków, przekaza- ł a swoim odbiorcom informacje nieprawdziwe b ą d ź wprowadzaj ą ce w b łą d, a wi ę c dzia ł a ł a w sprzeczno ś ci z dobrymi obyczajami. Maj ą c na uwadze fakt, ż e przedmiot sporu w du ż ej mierze dotyczy materii uregulowanej ustaw ą Prawo energetyczne, w szczególno ś ci w zakresie stosowanych stawek i op ł at za gaz, organ antymonopolowy zwróci ł si ę równie ż do Urz ę du Regula- cji Energetyki z pro ś b ą o wyra ż enie merytorycznej opinii, zw ł aszcza w kwestii prawi- d ł owo ś ci wylicze ń op ł at za gaz, dokonanych przez Rzecznika i PSG. W odpowiedzi Pó ł nocny Oddzia ł Terenowy URE w Gda ń sku (k. 42-43) za- j ął nast ę puj ą ce stanowisko: 9 Nie mo ż na ocenia ć zwi ę kszonych op ł at klientów poprzez porównywanie ze sob ą poszczególnych cen i stawek op ł at w grupach taryfowych po- przedniej taryfy z now ą . Skutki te nale ż y ocenia ć na podstawie wzrostu ś redniej op ł aty (lub ś redniej ceny), któr ą odbiorcy s ą obci ąż ani za do- starczany im gaz. Ta za ś stanowi iloczyn op ł at ustalonych dla danej grupy odbiorców na podstawie cen i stawek op ł at z nowej taryfy i ilo ś ci gazu pobranego przez t ę grup ę odbiorców. 9 Nale ż y dodatkowo uwzgl ę dni ć kaloryczno ść gazu. Gaz GZ-50 ró ż ni si ę od gazu GZ-35 ilo ś ci ą wytwarzanego ciep ł a w procesie spalania. Dla ga- zu GZ-35 faktyczne ś rednie ciep ł o spalania od szeregu lat utrzymuje si ę na poziomie ok. 28 MJ/m 3 , natomiast Gaz GZ-50 charakteryzuje si ę ciep ł em spalania w wysoko ś ci 39,5 MJ/m3. Z porównania kaloryczno ś ci gazu wynika, i ż w celu uzyskania tej samej ilo ś ci ciep ł a „nale ż y spali ć nieco ponad 40% wi ę cej gazu GZ-35 ni ż GZ-50”. Oznacza to tak ż e, ż e 1 m 3 gazu zaazotowanego o cieple spalania w wysoko ś ci 28 MJ/m 3 odpo- wiada 0,7089 m3 gazu wysokometanowego o cieple spalania w wyso- ko ś ci 39,5 MJ/m 3 . URE, w celu pokazania rzeczywistych podwy ż ek op ł at spowodowanych zmian ą rodza- ju gazu i wprowadzeniem nowej taryfy, dokona ł porównania op ł at wnoszonych przez odbiorców zakwalifikowanych poprzednio do grup od Z-1 do Z-3 (tylko w tych gru- pach rozliczane s ą gospodarstwa domowe), a obecnie W-1 do W-3, co prezentuj ą zestawienia zawarte w tabeli 1 i 2. Tabela 1 Symbol w grupie taryfowej Z-1 Z-2 Z-3 W-1 W-2 W-3 Przeci ę tne zu ż ycie w grupie [m 3 ] 300 800 2 200 212,7 567,1 1 559,5 18 Cena gazu [z ł /m 3 ] 0,3100 0,3100 0,3075 0,5170 0,5170 0,5060 Stawka op ł aty zmiennej [z ł /m 3 ] 0,2255 0,2050 0,2015 0,3980 0,3760 0,3270 Stawka op ł aty sta- ł ej [z ł /m-c] 3,0 4,7 5,9 1,10 3,15 12,00 Stawka op ł aty abonamentowej [z ł /m-c] 1,0 2,5 10,0 3,7 5,4 6,1 Op ł ata roczna net- to [z ł ] 208,7 498,4 1310,6 252,2 609,0 1,516,3 Ź ród ł o: URE - OT Gda ń sk Tabela 2 Wzrost op ł at dla odbiorców grupy o sym- bolu w [z ł ] w skali poprzednio obecnie [%] roku miesi ą ca Z-1 W-1 20,9 43,53 3,63 Z-2 W-2 22,2 110,61 9,22 Z-3 W-3 15,7 205,66 17,14 Ź ród ł o: URE - OT Gda ń sk Z powy ż szej tabeli wynika, i ż zmiana rodzaju gazu i nowa taryfa Spó ł ki dla gazu wysokometanowego spowodowa ł a wzrost op ł at odbiorców we wszystkich gru- pach taryfowych ś rednio o ok. 19,6%. Ponadto, dla okre ś lenia rzeczywistych skutków zmian warunków ś wiad- czenia us ł ug dostawy gazu, organ antymonopolowy zobligowa ł Spó ł k ę do przedsta- wienia rachunków wystawianych odbiorcom w grupach taryfowych Z-1 do Z-4 w okresie obowi ą zywania poprzedniej taryfy i w czasie, gdy do sieci dostarczano gaz zaazotowany GZ-35 oraz rachunków tych samych klientów (ju ż w grupach taryfo- wych W–1 do W-4) w okresie obowi ą zywania ju ż nowej taryfy za gaz wysokometa- nowy GZ-50. Z zebranego w sprawie materia ł u dowodowego wynika, ż e procentowy wzrost op ł at (rachunków) za gaz dla badanych odbiorców w S ł upsku, Ustce i S ł awnie w poszczególnych grupach taryfowych kszta ł towa ł si ę na poziomie: 9 W-1 w odniesieniu do Z-1 w przedziale: 19,73-21,88%, 9 W-2 w odniesieniu do Z-2 w przedziale: 18,79-23,27%, 9 W-3 w odniesieniu do Z-3 w przedziale: 16,30-16,78%, 9 W-4 w odniesieniu do Z-4 w przedziale: 17,24-18,62%. Tak wi ę c wyniki p ł yn ą ce z analizy faktur w łą czonych do materia ł u dowo- dowego, a wystawianych odbiorcom z grupy taryfowej W-3 s ą zbie ż ne z szacunkami zawartymi w ulotce informacyjnej rozprowadzanej w styczniu 2004r. , a wi ę c zarzut, ż e Spó ł ka wprowadzaj ą c zmiany warunków dostawy gazu wprowadza ł a swoich od- biorców w b łą d, poprzez rozpowszechnianie nieprawdziwych, nierzetelnych i niepe ł - nych informacji co do skutków tych zmian nie znalaz ł potwierdzenia w zgromadzo- nym materiale dowodowym. 19 W tym stanie rzeczy Prezes Urz ę du oceniaj ą c, ż e okoliczno ś ci okre ś lone w art. 23a ustawy nie zachodz ą stwierdzi ł , ż e zarzucana przez Rzecznika praktyka nie narusza zbiorowych interesów konsumentów i orzek ł jak w sentencji. Odr ę bn ą kwesti ą , wykraczaj ą c ą poza ramy niniejszego rozstrzygni ę cia, jest kwestio- nowana przez Rzecznika, a deklarowana przez Spó ł k ę kaloryczno ść gazu GZ-50. Otó ż zgodnie z § 24 rozporz ą dzenia Ministra Gospodarki z dnia 24 sierpnia 2000r. w spra- wie szczegó ł owych warunków [...] „W razie zastrze ż e ń dotycz ą cych jako ś ci dostar- czanych paliw gazowych, o której mowa w § 23 odbiorca mo ż e za żą da ć wykonania badania ich jako ś ci w niezale ż nym laboratorium badawczym posiadaj ą cym akredyta- cj ę jednostki certyfikuj ą cej, uzyskan ą zgodnie z odr ę bnymi przepisami”. Ponadto na podstawie art. 23 ust. 2 pkt 4 ustawy Prawo energetyczne „kontrolowanie parame- trów jako ś ciowych dostaw i obs ł ugi odbiorców w zakresie obrotu paliwami gazowymi i energia elektryczn ą ” nale ż y do kompetencji i obowi ą zków Prezesa URE. Nic wi ę c nie stoi na przeszkodzie, by Rzecznik podtrzymuj ą c swoje zastrze ż enia dot. zani ż onej kaloryczno ś ci gazu rozwa ż y ł mo ż liwo ść po ś redniego skorzystania z tych procedur. Pouczenie: Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy antymonopolowej w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 K.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Gda ń sku w terminie dwutygodniowym od dnia dor ę czenia decyzji. Otrzymuj ą : 1. Miejski Rzecznik Konsumentów Plac Zwyci ę stwa 3 76-200 S ł upsk 2. X w G. 20 21