RBG-23/2004

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY ul. Jagiello ń ska 34, 85-097 Bydgoszcz tel. (052) 345-56-44, Fax (052) 345-56-17 e-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 30.07.2004 r. Znak: RBG-61-12/03/AB Pan Henryk Roma ń czuk adwokat z Kancelarii Wierzbowski i Wspólnicy Spó ł ka komandytowa Al. Armii Ludowej 14 00-638 Warszawa reprezentuj ą cy Telekomunikacj ę Polsk ą S.A. z siedzib ą w Warszawie Decyzja Nr RBG 23/2004 Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t. jedn. Dz.U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 z pó ź n. zmianami – zwana dalej ustaw ą ) oraz §2 ust. 3a i §6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Telekomunikacji Polskiej S.A. z siedzib ą w Warszawie (zwana dalej Uczestnikiem, albo TP), dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, na podstawie art. 23e w zwi ą zku z art. 23a ustawy wymienionej na wst ę pie, uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , praktyk ę Telekomunikacji Polskiej S.A. z siedzib ą w Warszawie, polegaj ą c ą na stosowaniu czynu nieuczciwej konkurencji, jakim jest wykorzystywanie w reklamach telewizyjnych prowadzonych pod nazw ą „Serwis informacyjny Telekomunikacji Polskiej”, nast ę puj ą cych ś rodków: 1. nazwa „Serwis informacyjny Telekomunikacji Polskiej”, która nawi ą zuje do nazwy „serwis informacyjny” u ż ywanej przez ustaw ę z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji dla oznaczenia telewizyjnej audycji pochodz ą cej od nadawcy, o przeznaczeniu informacyjnym („dziennik” w rozumieniu ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe); 2. osoba Krystyny Czubównej, która odgrywa w filmach reklamowych rol ę dziennikarza prowadz ą cego serwis informacyjny w rozumieniu ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji; 3. wystrój studia wykorzystanego w filmach reklamowych, które jest urz ą dzone na podobie ń stwo studia serwisu informacyjnego w rozumieniu ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji; 4. wyodr ę bnienie filmów reklamowych z serii Serwis informacyjny Telekomunikacji Polskiej z telewizyjnych bloków reklamowych; 5. sondy konsumenckie, które sprawiaj ą wra ż enie spotka ń przypadkowych, nie zaaran ż owanych przez reklamodawc ę , prezentuj ą cych prawdziwe opinie indagowanych osób, , co łą cznie zmierza do wywo ł ania w ś ród konsumentów wra ż enia, ż e przekaz reklamowy jest informacj ą neutraln ą , tj. do ukrycia promocyjnego charakteru kampanii reklamowej Serwis informacyjny Telekomunikacji Polskiej – art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 24 stycznia 2004 r. Uzasadnienie Postanowieniem nr RBG 165/2003 z dnia 28.11.2003 r. Prezes Urz ę du wszcz ął przeciwko Telekomunikacji Polskiej S.A. z siedzib ą w Warszawie post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w zwi ą zku z zarzutem stosowania czynu nieuczciwej konkurencji, jakim jest reklama ukryta prowadzona przez Telekomunikacj ę Polsk ą S.A. w ś rodkach masowego przekazu pod wspólna nazw ą „Serwis informacyjny Telekomunikacji Polskiej” – art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Postanowieniem nr RBG 56/2004 z dnia 26.03.2004 r. Prezes Urz ę du zmieni ł postanowienie o wszcz ę ciu post ę powania w ten sposób, ż e wszcz ął z urz ę du przeciwko Telekomunikacji Polskiej S.A. z siedzib ą w Warszawie post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w zwi ą zku z zarzutem stosowania czynu nieuczciwej konkurencji, jakim jest wykorzystywanie w reklamach telewizyjnych prowadzonych przez Telekomunikacj ę Polsk ą S.A. w Warszawie pod nazw ą „Serwis informacyjny Telekomunikacji Polskiej”, nast ę puj ą cych ś rodków: 1. nazwa „Serwis informacyjny Telekomunikacji Polskiej”, która nawi ą zuje do nazwy „serwis informacyjny” u ż ywanej przez ustaw ę z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji dla oznaczenia telewizyjnej audycji pochodz ą cej od nadawcy, o przeznaczeniu informacyjnym („dziennik” w rozumieniu ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe); 2. osoba Krystyny Czubównej, która odgrywa w filmach reklamowych rol ę dziennikarza prowadz ą cego serwis informacyjny w rozumieniu ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji; 3. wystrój studia wykorzystanego w filmach reklamowych, które jest urz ą dzone na podobie ń stwo studia serwisu informacyjnego w rozumieniu ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji; 4. wyodr ę bnienie filmów reklamowych z serii „Serwis informacyjny Telekomunikacji Polskiej” z telewizyjnych bloków reklamowych; 5. sondy konsumenckie, które sprawiaj ą wra ż enie spotka ń przypadkowych, nie zaaran ż owanych przez reklamodawc ę , prezentuj ą cych prawdziwe opinie indagowanych osób, 2 , co łą cznie zmierza do wywo ł ania w ś ród konsumentów wra ż enia, ż e przekaz reklamowy jest informacj ą neutraln ą , tj. do ukrycia promocyjnego charakteru kampanii reklamowej „Serwis informacyjny Telekomunikacji Polskiej” – art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Pismem z dnia 23.12.2003 r. Uczestnik ustosunkowa ł si ę do postawionego mu zarzutu. W szczególno ś ci odwo ł a ł si ę do wzorca przeci ę tnego konsumenta – odbiorcy reklamy obowi ą zuj ą cego w prawie Wspólnot Europejskich. Jest to zdaniem Uczestnika konsument wyedukowany, rozwa ż ny, krytyczny, który posiada zdolno ść decydowania o swojej konsumpcji, który to wzorzec ma pierwsze ń stwo przed wzorcami przyj ę tymi w prawie i orzecznictwie wewn ę trznym. Wzorzec taki uniemo ż liwia postawienie TP zarzutu stosowania reklamy ukrytej. W tym samym pi ś mie Uczestnik wyja ś ni ł , i ż cyt. „Niezale ż nie od kampanii reklamowych produktów TP, równolegle z nimi, TP podj ęł a wysi ł ek edukacji abonentów skierowany na informowanie w rzeczowy sposób o obiektywnych w ł a ś ciwo ś ciach produktów, zmianach w funkcjonowaniu TP i zwi ą zanych z nimi zmianach w relacjach TP – abonent.” Uczestnik dokona ł oceny w ł asnego dzia ł ania i w ś wietle obowi ą zuj ą cych regulacji prawnych wykluczy ł mo ż liwo ść z ł amania zakazu nadawania reklamy ukrytej w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy o znk, jak równie ż reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d (art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy o znk), a tym samym naruszenia przepisu art. 23a ustawy. Co wi ę cej, Uczestnik uzna ł swoje dzia ł ania za korzystne tak dla konsumentów, jak i konkurentów z racji na ich funkcj ę edukacyjn ą . Odnosz ą c si ę bezpo ś rednio do zarzutu prowadzenia reklamy ukrytej, TP podkre ś li ł a konieczno ść ostro ż nego stosowania zakazu zawartego w art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy o znk, gdy ż ustanawia ona wyj ą tek od konstytucyjnej zasady wolno ś ci gospodarczej. Jednocze ś nie wyja ś nia ł a, ż e Serwis Informacyjny jest klasyczn ą reklam ą , która ma s ł u ż y ć budowaniu pozytywnego wizerunku firmy, a wi ę c po ś rednio zmierza ć do promocji sprzeda ż y. Wskaza ł a te ż na takie jej elementy, które podkre ś laj ą niezale ż no ść od nadawcy, tj. na tytu ł „Serwis Informacyjny Telekomunikacji Polskiej”, plansz ę „og ł oszenie p ł atne”, logo TP wskazuj ą ce, ż e reklama nie pochodzi od nadawcy telewizyjnego. W dalszych rozwa ż aniach Uczestnik wyja ś ni ł , ż e tworzenie skojarze ń z serwisem informacyjnym sensu stricto by ł o zamierzone w celu podkre ś lenia informacyjnego charakteru reklamy, co samo w sobie nie wyczerpuje znamion deliktu reklamowego. Przyznaje równie ż , ż e prowadz ą ca serwis Pani Krystyna Czubówna wyst ę puje cyt. „zasadniczo w roli dziennikarki – zadaje pytania, stawia problemy, natomiast odpowiedzi s ą udzielane przez go ś ci – przedstawicieli TP”, oraz konkluduje, ż e cyt. „Badanie potwierdzi ł o, i ż P. Krystyna Czubówna dobrze spe ł ni ł a rol ę dziennikarki w Serwisie TP (w opinii 29%). Ponadto, uczestnik podniós ł , ż e Serwis Informacyjny TP opiera ł si ę na jasnej i prawdziwej informacji udzielanej w formie publicznego i p ł atnego kana ł u komunikacji TP z jej Klientami, która nie pasuj ą c do standardowej komunikacji reklamowej, by ł a emitowana w oddzielnym bloku. W dniach 2.02.2004 r. i 5.03.2004 r., na podstawie postanowienia dowodowego z dnia 16.01.2004 r., Prezes Urz ę du przeprowadzi ł dowód z ogl ę dzin filmów reklamowych wchodz ą cych w sk ł ad Serwisu Informacyjnego TP, co pozwoli ł o na dokonanie ustale ń jak ni ż ej. Pismem z dnia 21.02.2004 r. Uczestnik poinformowa ł o zako ń czeniu emisji w ś rodkach masowego przekazu Serwisu Informacyjnego Telekomunikacji Polskiej. Jednocze ś nie TP poinformowa ł a, ż e nie b ę dzie emitowa ć Serwisu w przysz ł o ś ci. W pi ś mie z dnia 4.03.2004 r. Uczestnik wyja ś ni ł , ż e decyzj ę o wy ś wietlaniu plansz „og ł oszenie p ł atne” oraz o wy łą czeniu Serwisu z bloku reklamowego, podj ął po konsultacji z Corporate Profiles DDB Sp. z o.o. (agencj ą reklamow ą przygotowuj ą c ą Serwis na zlecenie TP). Uczestnik wyrazi ł tak ż e swój pogl ą d dotycz ą cy konieczno ś ci ca ł o ś ciowej oceny filmów reklamowych z uwagi na ich specyficzne cechy, do których zaliczy ł : skrótowo ść , ha ł a ś liwo ść przekazu, tzw. szybki monta ż z przebitkami filmowymi w trakcie wypowiedzi g ł ównego 3 narratora, proste i przerysowane efekty grafiki elektronicznej. Ponadto, Uczestnik o ś wiadczy ł , i ż w niniejszej sprawie nie zachodzi przes ł anka naruszenia zbiorowego interesu konsumentów, a sformu ł owany z urz ę du zarzut jest jedynie subiektywnym odczuciem nielicznej i ograniczonej grupy osób z 38 mln konsumentów oraz wyrazi ł pogl ą d, i ż to Prezes Urz ę du powinien w oparciu o wiarygodne i reprezentatywne badania dowie ść , i ż przeci ę tny odbiorca Serwisu Informacyjnego TP, ogl ą daj ą c poszczególne filmy reklamowe, my ś la ł , i ż ma do czynienia z programem informacyjnym, a nie reklam ą . Pismem z dnia 19.04.2004 r. Uczestnik ustosunkowa ł si ę do zmienionego zarzutu, odnosz ą c si ę do jego poszczególnych sk ł adowych: 1. co do stosowanej nazwy „Serwis Informacyjny”, o ś wiadczy ł , i ż ustawa o radiofonii i telewizji nie zastrzega tej nazwy dla telewizyjnych audycji o przeznaczeniu informacyjnym, pochodz ą cych od nadawcy, a celem u ż ytej nazwy by ł o podkre ś lenie informacyjnego charakteru przekazu; 2. co do wykorzystywania Pani Krystyny Czubówny w roli dziennikarza prowadz ą cego serwis informacyjny, Uczestnik podkre ś li ł , i ż zachowany zosta ł trzymiesi ę czny termin karencji wymagany przez §6 rozporz ą dzenia w sprawie prowadzenia dzia ł alno ś ci reklamowej, co oznacza, i ż prowadz ą ca Serwis by ł a nieograniczona w mo ż liwo ś ci wyst ę powania w reklamach w jakiejkolwiek roli (i powo ł a ł si ę na casus reklam z udzia ł em Ireneusza Bielnika, Janusza Weissa, Edyty Wojtczak i Karola Ma ł cu ż y ń skiego); 3. co do zarzutu stylizowania studia na budz ą ce skojarzenia ze studiem serwisu informacyjnego, Uczestnik zauwa ż y ł , i ż najlepszym, najbardziej neutralnym miejscem do zadawania pyta ń zaproszonym go ś ciom jest zwyk ł e studio telewizyjne (i powo ł a ł si ę na casus reklamy polopiryny – studio prognozy pogody, scorbolamidu – studio typu „talk show); 4. co do wyodr ę bnienia filmów reklamowych Serwisu z telewizyjnych bloków reklamowych, Uczestnik powo ł a ł si ę na brzmienie §4 rozporz ą dzenia w sprawie sposobu prowadzenia dzia ł alno ś ci reklamowej, uznaj ą c, i ż Serwis spe ł nia ł wszystkie wymagania tam okre ś lone; 5. co do wykorzystania w Serwisie sond konsumenckich, Uczestnik uzna ł sondy za prezentuj ą ce rzeczywiste przekonania klientów (mimo ich aran ż acji). W konkluzji, Uczestnik uzna ł , ż e przyj ę te elementy Serwisu maj ą podkre ś la ć jej informacyjny, rzeczowy charakter, co jednak nie wyczerpuje znamion deliktu reklamowego polegaj ą cego na wprowadzeniu odbiorcy w b łą d co do charakteru przekazu, gdy ż cyt. „trudno sobie wyobrazi ć , by racjonalny konsument, pomyli ł Serwis Informacyjny TP z serwisem informacyjnym sensu stricto. Jednocze ś nie TP o ś wiadczy ł a, i ż w jej ocenie, konieczn ą przes ł ank ą uznania reklamy za ukryt ą jest brak ś wiadomo ś ci przeci ę tnego odbiorcy, ż e przekaz reklamowy pochodzi od zainteresowanego przedsi ę biorcy. Powy ż sze pozwoli ł o Prezesowi Urz ę du na zamkni ę cie post ę powania dowodowego w sprawie i dokonanie ustale ń jak ni ż ej. Uczestnik potwierdzi ł odbiór zawiadomienia o zako ń czeniu post ę powania dowodowego w dniu 30.06.2004 r. oraz skorzysta ł – w osobie pe ł nomocnika – z prawa ko ń cowego zapoznania si ę z aktami post ę powania. Na podstawie powy ż szego, Prezes Urz ę du ustali ł i zwa ż y ł co nast ę puje: W dalszej cz ęś ci uzasadnienia, u ż yty skrót: 1. ustawa o znk – oznacza ustaw ę z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (t. jedn. Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503); 4 2. ustawa o radiofonii i telewizji – oznacza ustaw ę z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (t. jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 101, poz. 1114 z po ź n. zmianami); 3. rozporz ą dzenie w sprawie sposobu prowadzenia dzia ł alno ś ci telewizyjnej – oznacza rozporz ą dzenie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia 3 czerwca 2004 r. w sprawie sposobu prowadzenia dzia ł alno ś ci reklamowej i telesprzeda ż y w programach telewizyjnych (D.z.U. z 2004 r. Nr 148, poz. 1565); 4. ustawa Prawo prasowe – oznacza ustaw ę z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe (Dz.U. z 1984 r. Nr 5, poz. 24 z pó ź n. zmianami); 5. konwencja o telewizji ponadgranicznej – oznacza Europejsk ą konwencj ę o telewizji ponadgranicznej sporz ą dzon ą w Strasburgu w dniu 5 maja 1989 r. wraz z Protoko ł em poprawek sporz ą dzonym w Strasburgu dnia 9 wrze ś nia 1998 r. (Dz.U. z 1995 r. Nr 32, poz. 160); 6. Dyrektywa nr 89/552/EWG – Dyrektywa Rady nr 89/552/EWG z dnia 3 pa ź dziernika 1989 r. w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych Pa ń stw Cz ł onkowskich dotycz ą cych wykonywania telewizyjnej dzia ł alno ś ci transmisyjnej zmieniona przez Dyrektyw ę nr 97/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 czerwca 1997 r.; 7. Dyrektywa nr 84/450/EWG – oznacza Dyrektyw ę Rady nr 84/450/EWG z dnia 10 wrze ś nia 1984 r. dotycz ą c ą reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d i reklamy porównawczej (zmieniona Dyrektyw ą nr 97/55/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 pa ź dziernika 1997 r.); Na potrzeby dalszych rozwa ż a ń nale ż y wyja ś ni ć , i ż u ż yte dalej wyra ż enie: 1. „serwis informacyjny” – oznacza serwis informacyjny, b ę d ą cy telewizyjn ą audycj ą o przeznaczeniu informacyjnym (poj ę ciem tym pos ł uguje si ę – nie definiuj ą c go jednak – ustawa o radiofonii i telewizji); 2. „Serwis Informacyjny”, „Serwis”, „Serwis Informacyjny Telekomunikacji Polskiej”, „Serwis Informacyjny TP” – oznacza nazw ę poddanego ocenie przez Prezesa Urz ę du cyklu reklamowego TP. Telekomunikacja Polska S.A. prowadzi ł a w okresie od 9 wrze ś nia 2002 do 24 stycznia 2004 r. kampani ę reklamow ą pod nazw ą „Serwis Informacyjny Telekomunikacji Polskiej”. Koncepcja reklamy by ł a wynikiem wspólnych prac pracowników TP i agencji reklamowej CORPORATE PROFILES DDB Sp. z o.o. z siedzib ą w Warszawie (zwana dalej agencj ą reklamow ą ), która wykonywa ł a na zlecenie TP, na podstawie umowy z dnia 8.07.2002 r. dzia ł ania promocyjno-reklamowe w zakresie promocji i reklamy TP S.A. (§1 Przedmiot umowy). W jej toku emitowane – w stacjach telewizji publicznej i stacjach nadawców prywatnych – by ł y filmy reklamowe oparte na konwencji serwisu informacyjnego z udzia ł em Pani Krystyny Czubówny. W toku przedmiotowej kampanii wyemitowane zosta ł y łą cznie 21 filmy reklamowe, które łą czy ł o szereg elementów wspólnych, o czym szczegó ł owo poni ż ej. W ocenie organu antymonopolowego, reklama ukryta stanowi jedn ą z najbardziej agresywnych i spo ł ecznie szkodliwych form prowadzenia dzia ł a ń marketingowych. W obecnej rzeczywisto ś ci spo ł eczno-gospodarczej coraz wi ę cej osób odczuwa przesyt przekazem reklamowym 1 . Ro ś nie grupa konsumentów, którzy uodpornili si ę – w odruchu samoobrony – na dzia ł anie reklamy konwencjonalnej. Wobec zmniejszenia si ę skuteczno ś ci natarczywej agitacji, w ś ród reklamodawców ro ś nie pokusa odwo ł ania si ę do technik reklamowych opartych o koncepcj ę cz ł owieka, który jest kierowany nie tylko przez ś wiadom ą 1 Z Raportu TNS OBOP z dnia 16 stycznia 2003 r. zat. „Reklama na co dzie ń ” (publikowany na stronie http://www.tns-global.pl/archive-report/id/1365), wynika, ż e 87% spo ś ród badanych Polaków skar ż y si ę na zbyt du żą liczb ę reklam w telewizji. 5 i rozs ą dn ą ocen ę intelektualn ą , lecz równie ż , w du ż ym stopniu, przez zalegaj ą ce w pod ś wiadomo ś ci si ł y okre ś lane jako: pop ę dy, d ąż enia, potrzeby, l ę ki itp. Istnienie tego zjawiska potwierdzi ł sam Uczestnik, który w pi ś mie z dnia 23.12.2003 r. podniós ł , i ż przez pó ł tora roku wydaniom Serwisu towarzyszy ł a równoleg ł a, intensywna dzia ł alno ść reklamowa, znacznie przewy ż szaj ą ca intensywno ść Serwisu Informacyjnego TP, a mimo to, Klienci TP uwa ż aj ą , ż e to dzi ę ki Serwisowi pozyskuj ą nowe i wa ż ne dla nich informacje. T ę zmian ę nastawienia w ś ród odbiorców wykorzystuj ą przedsi ę biorcy, którzy wprowadzaj ą nowe formy reklamy „mi ę kkiej”, maj ą ce zwi ę kszy ć (przywróci ć ) jej skuteczno ść 2 . Jedn ą z nich jest reklama ukryta. Jej istot ę stanowi ch ęć ukrycia przekazu komercyjnego pod p ł aszczykiem dzia ł a ń neutralnych. Reklama taka jest zamachem na wolno ść nabywców pozbawionych mo ż liwo ś ci dokonania krytycznej oceny jej zawarto ś ci. Jednym ze sposobów na ukrycie promocyjnego charakteru komunikatu mo ż e by ć wykorzystanie wizerunku osób, które prowadz ą w radiu, b ą d ź telewizji audycje informacyjne i publicystyczne, i które z uwagi na swoj ą publiczn ą i z zasady wiarygodn ą dzia ł alno ść , ciesz ą si ę zaufaniem odbiorców. Problem, o którym mowa, zosta ł dostrze ż ony przez prawodawców, w tym równie ż w Polsce. Zgodnie z obecnie obowi ą zuj ą cym rozporz ą dzeniem w sprawie sposobu prowadzenia dzia ł alno ś ci reklamowej, W reklamach zakazane jest wykorzystywanie g ł osu lub wizerunku osób, które prowadzi ł y audycje informacyjne i publicystyczne lub audycje dla dzieci, w programach radiowych lub telewizyjnych w okresie krótszym ni ż 3 miesi ą ce przed nadaniem reklamy. (§6 rozporz ą dzenia). Analogiczny zakaz wynika ł z rozporz ą dzenia Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia 6 lipca 2000 r. w sprawie sposobu prowadzenia dzia ł alno ś ci reklamowej i telesprzeda ż y w programach radiowych i telewizyjnych oraz szczegó ł owych zasad ogranicze ń w zakresie przerywania filmów fabularnych i telewizyjnych w celu nadania reklamy lub telesprzeda ż y (Dz.U. z 2000 r. Nr 65, poz. 784 z pó ź n. zmianami), które obowi ą zywa ł o w okresie nadawania przedmiotowej reklamy. Podobnej natury charakter ma art. 12 ust. 2 ustawy Prawo prasowe, który stanowi, i ż Dziennikarzowi nie wolno prowadzi ć ukrytej dzia ł alno ś ci reklamowej wi ążą cej si ę z uzyskaniem korzy ś ci maj ą tkowej, b ą d ź osobistej od osoby lub jednostki organizacyjnej zainteresowanej reklam ą . Równie ż konwencja o telewizji ponadgraniczej stanowi w art. 13 ust. 4 , ż e Zakazane jest wykorzystywanie w reklamie i telesprzeda ż y wizerunku lub g ł osu osób stale wyst ę puj ą cych w programach informacyjnych czy publicystycznych. Oznacza to, i ż obowi ą zuj ą ce regulacje prawne ustanawiaj ą w odniesieniu do osób prowadz ą cych audycje informacyjne tzw. okres karencji, kiedy to zabroniona jest wszelka dzia ł alno ść reklamowa. Zgodnie z twierdzeniem Uczestnika, które nie jest kwestionowane przez Prezesa Urz ę du, Pani Krystyna Czubówna dochowa ł a wymogu 3 miesi ę cznego okresu karencji, czego konsekwencj ą by ł a mo ż liwo ść podj ę cia si ę przez ni ą dzia ł alno ś ci reklamowej. Inaczej jednak ni ż Uczestnik, Prezes Urz ę du uwa ż a, ż e mo ż liwo ść reklamowania, o której mowa, nie ma charakteru bezwzgl ę dnego, lecz jest ograniczona w szczególno ś ci przez art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy o znk, zgodnie z którym Czynem nieuczciwej konkurencji w zakresie reklamy jest w szczególno ś ci: (…) 4) wypowied ź , która, zach ę caj ą c do nabywania towarów lub us ł ug, sprawia wra ż enie neutralnej informacji. (tzw. reklama ukryta). Dla skutecznego postawienia zarzutu w oparciu o przepis art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy o znk, istotne s ą dwie przes ł anki: 1. zamiar ukrycia reklamy (dzia ł anie musi by ć podj ę te celowo); 2. mo ż liwo ść wprowadzenia nabywców towarów lub us ł ug w b łą d co do charakteru przekazu. 2 Ewa Nowi ń ska, Micha ł du Vall, Komentarz do ustawy z dnia o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (LEXPOLONICA, art. 16, str. 12-14) 6 Co do obu powy ż szych przes ł anek, s ą one dla Prezesa Urz ę du oczywiste w niniejszej sprawie. Uczestnik, b ę d ą c przedsi ę biorc ą ś wiadcz ą cym us ł ugi telekomunikacyjne, podj ął za po ś rednictwem kampanii Serwis Informacyjny Telekomunikacji Polskiej dzia ł ania maj ą ce na celu przede wszystkim zachowanie swojego – dominuj ą cego – udzia ł u w rynku, co planowa ł uzyska ć za pomoc ą poprawy wizerunku. By ł o to wi ę c typowe dzia ł anie reklamowe polegaj ą ce na promocji swojego wizerunku oraz poszczególnych us ł ug. Jednak ś rodki u ż yte przez Uczestnika mia ł y przekona ć odbiorców reklamy, i ż Serwis ma charakter czysto informacyjny, a nawet edukacyjny, co potwierdzi ł sam uczestnik wyja ś niaj ą c, ż e tworzenie skojarze ń z serwisem informacyjnym sensu stricto by ł o zamierzone w celu podkre ś lenia informacyjnego charakteru reklamy. Zdaniem Prezesa Urz ę du, o zamiarze Uczestnika ukrycia reklamowego charakteru przekazu ś wiadcz ą zastosowane przez niego nast ę puj ą ce ś rodki (co znalaz ł o wyraz w sentencji decyzji): 1. nazwa „Serwis informacyjny Telekomunikacji Polskiej”, która nawi ą zuje do nazwy „serwis informacyjny” u ż ywanej przez ustaw ę z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji dla oznaczenia telewizyjnej audycji pochodz ą cej od nadawcy, o przeznaczeniu informacyjnym („dziennik” w rozumieniu ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe); 2. osoba Krystyny Czubównej, która odgrywa w filmach reklamowych rol ę dziennikarza prowadz ą cego serwis informacyjny w rozumieniu ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji; 3. wystrój studia wykorzystanego w filmach reklamowych, które jest urz ą dzone na podobie ń stwo studia serwisu informacyjnego w rozumieniu ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji; 4. wyodr ę bnienie filmów reklamowych z serii Serwis Informacyjny Telekomunikacji Polskiej z telewizyjnych bloków reklamowych; 5. sondy konsumenckie, które sprawiaj ą wra ż enie spotka ń przypadkowych, nie zaaran ż owanych przez reklamodawc ę , prezentuj ą cych prawdziwe opinie indagowanych osób. Ad. 1 Nazwa Serwis Informacyjny jednoznacznie wskazuje, i ż celem audycji jest neutralny przekaz o charakterze informacyjnym i zgodnie z twierdzeniem samego Uczestnika taka by ł a rola stosowanej przez niego nazwy, która by ł a spójna z ca łą , informacyjno-edukacyjn ą koncepcj ą reklamy. Bez znaczenia jest przy tym argument Uczestnika, i ż ustawa o radiofonii i telewizji nie zastrzega tej nazwy wy łą cznie dla telewizyjnych audycji o przeznaczeniu informacyjnym. Organ antymonopolowy podziela stanowisko Uczestnika, i ż nazwa „serwis informacyjny” mo ż e by ć stosowana dla oznaczenia wszelkich audycji telewizyjnych, w tym reklam, jednak w ich przypadku, ka ż dorazowo nale ż y bada ć jej u ż ycie w szerszym kontek ś cie innych elementów reklamy, które mog ą neutralizowa ć manipulacyjny charakter u ż ytej nazwy (jak np. w przywo ł anym przez TP przez analogi ę przyk ł adzie „Dziennika Telewizyjnego” Jacka Fedorowicza, który nie pozostawia odbiorcom w ą tpliwo ś ci, i ż ma charakter satyryczny), ale te ż dodatkowo podkre ś la ć neutralny charakter przekazywanych informacji i prowadzi ć do z ł amania zakazu emisji reklamy ukrytej. Ad. 2 Osoba prowadz ą cej Krystyny Czubównej zosta ł a wykorzystana przez Uczestnika w oczywistym celu uwiarygodnienia przekazu reklamowego, poprzez prosty zabieg obsadzenia jej w dotychczas pe ł nionej i utrwalonej w ś wiadomo ś ci odbiorców roli dziennikarki – prezenterki programu informacyjnego. Pani Krystyna Czubówna jest etatowym pracownikiem TP na stanowisku g ł ównego specjalisty wiod ą cego ds. wizerunku, w oparciu o umow ę o prac ę zawart ą w dniu 5 czerwca 7 2002 r. w Warszawie. Do zakresu jej obowi ą zków nale ż a ł o m.in. odgrywanie roli dziennikarki (co przyzna ł sam Uczestnik) prowadz ą cej Serwis Informacyjny Telekomunikacji Polskiej, tj. program utrzymany w konwencji serwisu informacyjnego, jako audycji o charakterze informacyjnym. Do chwili podj ę cia zatrudnienia w TP, przez wiele lat, Pani Krystyna Czubówna by ł a pracownikiem Telewizji Polskiej (Telewizyjnej Agencji Informacyjnej), gdzie m.in. pracowa ł a na stanowisku prezentera w programie informacyjnym „Panorama”. Jej praca zaowocowa ł a uznaniem i zaufaniem widzów, oraz ś rodowiska zawodowego, co skutkowa ł o przyznaniem Pani Krystynie Czubównej nast ę puj ą cych nagród i wyró ż nie ń : Wiktory w latach 1992, 1995, 1997 (w kategorii najlepsza prezenterka), Telekamery w latach 1999, 2000 i 2001 oraz w 2002 Z ł ota Telekamera (co istotne, jest to nagroda nadawana przez samych widzów, czytelników tygodnika TeleTydzie ń ), Mistrz Mowy Polskiej (fakty powszechnie znane – art. 77 §4 KPA). W ocenie Prezesa Urz ę du sta ł a si ę przez to osob ą zaufania publicznego, co wi ę cej, swego rodzaju ekspertem, którego udzia ł w reklamach winien podlega ć ograniczeniom z uwagi na zbiorowy interes konsumentów – odbiorców reklam, o czym szczegó ł owo poni ż ej. Potwierdzeniem powy ż szych ustale ń s ą m.in. wyniki badania przeprowadzonego dla TP przez Pentor („Projekt ZMIENIAMY SI Ę Wst ę pne wyniki badania jako ś ciowego”, listopad 2002), zgodnie z którymi cyt. „osoba Krystyny Czubówny cieszy si ę ogromn ą sympati ą widzów i jako gospodarz Serwisów Informacyjnych uzyska ł a od nich ogromny kredyt zaufania. Poprzez wieloletni ą prac ę w Panoramie, budzi skojarzenia z: rzeteln ą obiektywn ą informacj ą , rzetelno ś ci ą dziennikarsk ą , dociekliwo ś ci ą i wnikliwo ś ci ą w poszukiwaniu informacji, kompetencj ą . ” W ocenie Prezesa Urz ę du, prezenterzy informacyjni stanowi ą szczególn ą grup ę dziennikarzy. Poprzez codzienny, regularny i zazwyczaj d ł ugotrwa ł y (jak w przypadku Pani Krystyny Czubówny) kontakt z widzem oraz dzi ę ki prezentowanej materii informacyjnej, a wi ę c przynajmniej z za ł o ż enia obiektywnej i bezstronnej, utrwalaj ą w ś ród odbiorców pozytywny obraz w ł asnej osoby. Staj ą si ę rozpoznawalni i wiarygodni, a nawet w pewien sposób bliscy widzom. Daje im to ogromn ą si łę perswazji, która mo ż e by ć wykorzystana w celach komercyjnych, np. dla promocji towarów, us ł ug, b ą d ź marki. Tym bardziej, ż e zgodnie z badaniem TNS OBOP 3 , spo ś ród cech reklamy preferowanych przez Polaków, najwi ę ksze znaczenie maj ą : prawdziwo ść (47% badanych), zrozumia ł o ść (41%), wiarygodno ść (37%). Łą czy si ę z tym niebezpiecze ń stwo naruszenia interesu konsumentów, którzy mog ą przenosi ć swoje pozytywne oceny z osoby prezentuj ą cej informacje na prezentowany przez ni ą produkt, cz ę sto wbrew w ł asnym preferencjom. W ten sposób, autorytet prezentera zast ę puje konieczno ść konkurencyjnej walki „na jako ść ” towarów i us ł ug. W tym miejscu nale ż y przytoczy ć opini ę wyra ż on ą w przygotowanym dla TP raporcie SMG KRC („Serwis informacyjny Telekomunikacji Polskiej – odbiór programu oraz wp ł yw na postrzeganie TP”, wrzesie ń /pa ź dziernik/listopad 2002), gdzie w cz ęś ci zat. „Podsumowanie wyników” zawarto opini ę , ż e cyt. „ Badani s ą sk ł onni przenosi ć pozytywny wizerunek Krystyny Czubówny na opini ę o Telekomunikacji Polskiej, ufaj ą c, ż e przekazuje ona wy łą cznie sprawdzone informacje. ” Na podstawie dostarczonych przez agencj ę reklamow ą raportów, wyników bada ń i innych dokumentów (o których szczegó ł owo poni ż ej), sporz ą dzonych w oparciu o badania sonda ż owe na potrzeby kampanii reklamowej Serwis Informacyjny Telekomunikacji Polskiej, Prezes Urz ę du ustali ł , i ż prowadz ą ca Serwis Pani Krystyna Czubówna, by ł a b łę dnie odbierana przez znaczn ą cz ęść odbiorców, jako osoba niezale ż na od Uczestnika. 3 Raport TNS OBOP z dnia 16 stycznia 2003 r. zat. „Reklama na co dzie ń ” 8 Z zestawienia TP „Monitoring Serwisu Informacyjnego” (sporz ą dzony dla pierwszych 10 filmów reklamowych) wynika, i ż dla wi ę kszo ś ci z badanych respondentów Krystyna Czubówna by ł a w Serwisie niezale ż n ą dziennikark ą : − po 1 filmie 43% odpowiedzi; − po 2 filmie 40%; − po 3 filmie 38%; − po 4 filmie 34%; − po 5 filmie 25%; − po 6 filmie 36%; − po 7 filmie 34%; − po 8 filmie 28%; − po 9 filmie 31%; − po 10 filmie 30%. W dalszej kolejno ś ci, respondenci wskazywali, i ż Krystyna Czubówna w Serwisie: reprezentuje klientów wobec TP (od 17 do 32% odpowiedzi), walczy o sprawy klientów z TP (od 11 do 21% odpowiedzi), jest etatowym pracownikiem TP (od 9 do 15% odpowiedzi), anga ż uj ą c si ę w reklam ę TP straci ł a w moich oczach ca łą wiarygodno ść (od 4 do 11% odpowiedzi). Ś wiadczy to dobitnie, i ż rzeczywista rola prowadz ą cej zosta ł a prawid ł owo rozpoznana jedynie przez ok. 20% odbiorców (suma ś rednich dla dwóch ostatnich pozycji liczona dla pierwszych 10 odcinków serialu), natomiast dla niespe ł na 80% (suma ś rednich dla pierwszych trzech pozycji) Krystyna Czubówna by ł a nie tylko osob ą niezale ż n ą od TP, ale wr ę cz reprezentuj ą c ą ich wobec Uczestnika. Przedstawione wy ż ej wyniki s ą zbie ż ne z badaniem SMG KRC („Serwis informacyjny Telekomunikacji Polskiej – odbiór programu oraz wp ł yw na postrzeganie TP”, wrzesie ń /pa ź dziernik/listopad 2002), gdzie badanym zadano pytanie „Kim wed ł ug Pana(i) jest Krystyna Czubówna w tym programie?” (pytanie otwarte). Jedynie ok. 20% respondentów odpowiedzia ł o „osoba reklamuj ą ca”. Inne odpowiedzi to: prezenterka, prowadz ą ca, redaktor, dziennikarka, przekazuje informacje, po ś rednik mi ę dzy Klientem a TP. Tak ż e z innego raportu przygotowanego dla Uczestnika przez IQS AND QUANT GROUP („Zestawienie bada ń Krystyna Czubówna”, Warszawa, listopad 2002) wynika, i ż cyt.: 1. „ Film odbierany jako informacja, blok informacyjny ni ż reklama w tradycyjnym rozumieniu. ”, „ Styl programu okre ś lony jako powa ż ny, informacyjny – pasuje to jednak do charakteru cyklu, zwi ę ksza wiarygodno ść . ”, „ Oczekiwana rola Krystyny Czubówny – po ś rednik pomi ę dzy klientami a TP, mediator, przedstawiciel klientów. ” (w cz ęś ci zat. „Najwa ż niejsze wnioski z poszczególnych etapów”); 2. „ Wi ę kszo ść serwisów informacyjnych powinna by ć tylko z udzia ł em dziennikarki , tylko przy kwestiach istotnych powinien by ć zapraszany przedstawiciel TP S.A.” (w cz ęś ci zat. „Najwa ż niejsze wnioski z poszczególnych etapów”); 3. „ Krystyna Czubówna – osoba niezale ż na, dziennikarka , osoba kontroluj ą ca wywi ą zywanie si ę TP z obietnic” (w cz ęś ci zat. „Najwa ż niejsze wnioski z poszczególnych etapów”); 4. „ Krystyna Czubówna – rzecznik klientów – najpierw prowadzi sond ę , potem egzekwuje reakcj ę TP” (w cz ęś ci zat. „Najwa ż niejsze wnioski z poszczególnych etapów”); 5. „ Krystyna Czubówna – rola rzeczników klientów – pomost pomi ę dzy TP S.A. a klientami, rola osoby informuj ą cej, nie sprzedaj ą cej us ł ugi/reklamuj ą cej TP, bezstronno ść i niezale ż no ść jak dziennikarz – mimo pracy w TP, zapowiedzi kontroli, sprawdzania przez K. Czubówn ę , wr ę cz interwencji (dobre przyj ę cie s ł ów „pojecha ł am tam z kamer ą ”), tworzenie atmosfery przepytywania go ś ci, krytycznego podej ś cia K. 9 Czubówny do TP S.A., podtrzymanie stylu wygl ą du i zachowania K. Czubówny – jako tak ż e nawi ą zuj ą cego do Panoramy ” (w cz ęś ci zat. „Oczekiwania na przysz ł o ść ”). Dokonuj ą c oceny, czy postrzeganie roli Pani Krystyny Czubówny w Serwisie by ł o jedynie niezale ż nym od zamiaru uczestnika wynikiem przyzwyczaje ń widzów, czy te ż jego intencj ą , Prezes Urz ę du odwo ł a ł si ę do sonda ż u przeprowadzonego przez SMG KRC („Prezentacja TVLink TM , lipiec 2002). Zgodnie z jego podsumowaniem, cyt. „ Zrozumienie prezentowanego materia ł u okaza ł o si ę niezgodne z intencj ą autorów. Badani postrzegaj ą testowany film jako reklam ę , w której Krystyna Czubówna przede wszystkim reklamuje TP a w mniejszym stopniu prowadzi serwis, którego celem jest informowanie Klientów o zmianach zachodz ą cych w firmie. ” Zdanie to dowodzi zamiaru Uczestnika, którego celem by ł o ukrycie reklamy pod p ł aszczykiem cyklicznego serwisu informacyjnego prowadzonego przez znan ą i publicznie wiarygodn ą prezenterk ę . Podobna ocena zosta ł a zawarta w raporcie autorstwa dr Barbary Fr ą tczak-Rudnickiej – IPSOS i dr Ewy Szcz ę sny – Uniwersytet Warszawski („Analiza semiotyczna reklam telewizyjnych TP S.A. z Krystyn ą Czubówn ą ”, Warszawa, listopad 2002), gdzie w cz ęś ci zat. „Poziom narracyjny” rozwa ż ono problem, „w jakiej roli wyst ę puje Czubówna w analizowanych filmach?”. W odpowiedzi cyt. „S ą mo ż liwe dwie definicje jej roli i sytuacji; dwie ś cie ż ki interpretacyjne, z których ka ż da poci ą ga za sob ą odmienne konsekwencje dla odkodowania ca ł o ś ci komunikacji oraz jej wiarygodno ś ci: 1. Rola prezenterki, dziennikarki serwisu informacyjnego – taka interpretacja jest zgodna z intencjami nadawcy, – powoduje, ż e na p ł aszczy ź nie narracyjnej Czubówna wyst ę puje jako osoba neutralna, pe ł ni ą ca rol ę po ś rednika pomi ę dzy nadawc ą (firm ą ) i odbiorcami (jej Klientami), – albo wr ę cz wyst ę puje w imieniu odbiorcy (wobec nadawcy), w roli jakby reportera interwencyjnego, któremu zale ż y na dotarciu do prawdy..., – taka interpretacja jest ź ród ł em wiarygodno ś ci Czubówny w roli narratora oraz buduje zaufanie do nadawcy (TPSA) . 2. Rola aktorki, osoby graj ą cej w reklamie us ł ug firmy telekomunikacyjnej – taka interpretacja jest konsekwencj ą zdefiniowania filmów jako zwyk ł ej reklamy; mimo zabiegów na poziomie manifestacji, które maj ą temu zapobiec , taka interpretacja jest jak najbardziej mo ż liwa. O tym, i ż neutralny sposób postrzegania Pani Krystyny Czubówny by ł obj ę ty bezpo ś rednim zamiarem Uczestnika, a nie jedynie skutkiem utrwalenia si ę w ś wiadomo ś ci odbiorców, ś wiadczy równie ż nast ę puj ą ce uwaga, cyt. „ Po Infolinii nast ą pi ł a (szczeg. pod koniec emisji) pewna zmiana w postrzeganiu Czubówny. Obecnie wi ę cej osób ni ż poprzednio uwa ż a j ą za osob ę zwi ą zan ą z TP – a mniej za osob ę niezale ż n ą . Mimo, ż e te zmiany s ą niewielkie, trzeba je jednak wzi ąć pod uwag ę , s ą niepokoj ą ce. ”, zawarta w raporcie SMG KRC („Monitoring Serwisu Informacyjnego – film III – Infolinia”, data badania 17.10. i 25.10.2002). Na uwag ę zas ł uguje równie ż udost ę pniony przez agencj ę reklamow ą Brief z badania „Klementyna” zat. „Ocena serwisów informacyjnych TPSA”. Na jego drugiej stronie znajduje si ę ocena pierwszego z odcinków Serwisu o tre ś ci: „ Stwierdzenie, ż e Krystyna Czubówna jest pracownikiem TP zmniejsza obiektywizm przekazywanych informacji. Lepiej odebrane by ł o stwierdzenie „Zosta ł am poproszona o prowadzenie serwisów... ”, co wskazuje, ż e Uczestnikowi (i dzia ł aj ą cej na jego zlecenie agencji reklamowej) zale ż a ł o na utrwaleniu u odbiorców odczucia obiektywizmu (neutralno ś ci w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy o znk) informacji przekazywanych przez prowadz ą c ą . Do to ż samych wniosków sk ł ania badanie Pentor („Projekt ZMIENIAMY SI Ę Wst ę pne wyniki badania jako ś ciowego, listopad 2002), w którego podsumowaniu znajduje si ę uwaga, i ż Serwis ewoluuje we w ł a ś ciwym kierunku, czego przejawem jest m.in. 10 umo ż liwienie gospodyni programu przyj ę cia postawy neutralnej (ew. reprezentuj ą cej interesy abonenta) i dziennikarskie podej ś cie w przedstawianiu konkretnego problemu. Z materia ł ów udost ę pnionych przez agencj ę reklamow ą wynika, i ż zamiar Uczestnika odniós ł oczekiwany przez niego skutek, gdy ż we wrze ś niu 2003 r. (po roku emisji Serwisu) nadal 48% odbiorców – respondentów odpowiedzia ł o, ż e raczej i zdecydowania zgadza si ę , ż e Serwis jest programem informacyjnym, a nie reklam ą (Raport SMG KRC zat. “Krystyna Czubówna w Serwisie Informacyjnym Telekomunikacji Polskiej”, wrzesie ń 2003 r.). Zamierzone przez Uczestnika postrzeganie Krystyny Czubówny, by ł o wynikiem obsadzenia jej w roli prezenterki informacyjnej, na co sk ł ada ł o si ę szereg nast ę puj ą cych ś rodków dotycz ą cych jej zachowania i szeroko rozumianego wizerunku, wskazuj ą cych na niezale ż no ść od Uczestnika, a tym samym na neutralno ść przekazywanych informacji: 1. surowy, powa ż ny, formalny i pozbawiony emocji g ł os prowadz ą cej; 2. formalny ubiór prowadz ą cej, sztywna i wyprostowana postawa cia ł a; 3. sposób prezentowania informacji przez prowadz ą c ą , która odbiera wywiady od pracowników Uczestnika sprawiaj ą c przy tym wra ż enie neutralnego dziennikarza, niezaanga ż owanego w marketing na rzecz operatora. Pani Krystyna Czubówna „gra ł a” w filmach reklamowych w taki sposób, aby ukry ć swoj ą ch ęć wp ł yni ę cia na opinie odbiorców – konsumentów, przez co niew ą tpliwie pog łę bia ł a zaufanie do swojej osoby i przekazywanych informacji; 4. nawi ą zanie przez prowadz ą c ą do swojej wcze ś niejszej profesji prezenterki programów informacyjnych ju ż w pierwszym z filmów Serwisu, cyt. „Telekomunikacja Polska poprosi ł a mnie o redagowanie (redaktorem jest dziennikarz decyduj ą cy lub wspó ł decyduj ą cy o publikacji materia ł ów prasowych – art. 7 ust. 2 pkt 6 ustawy Prawo prasowe) i prezentowanie serwisu informacyjnego.”; 5. pos ł ugiwanie si ę przez prowadz ą c ą zwrotami podkre ś laj ą cymi niezale ż no ść od TP, cyt. „dzi ę kuj ę Panu za wizyt ę w studio”; 6. prowadz ą ca zasadniczo zadaje pytania, a w sprawach tzw. dra ż liwych i spornych sprawia wra ż enie, i ż reprezentuje interes konsumentów, w imieniu których prowadzi dialog z operatorem, np. surowo wypowiada do pracownika TP (na stanowisku Dyrektora) s ł owa cyt. „Interesuj ą mnie fakty”, co brzmi jak jego ł ajanie, przywo ł ywanie do porz ą dku i ma kszta ł towa ć (w ś ród odbiorców) autorytet dziennikarki 4 , a w ostatnim z filmów („Podsumowanie”) obiecuje odbiorcom, ż e b ę dzie si ę uwa ż nie przygl ą da ć zmianom nast ę puj ą cym w TP (w domy ś le – nawet po zako ń czeniu Serwisu); 7. „wyj ś cia” prowadz ą cej ze studia i realizacja programu w naturalnych warunkach, co wzmacnia jej pozycj ę gospodyni programu jako osoby niezale ż nej, neutralnej, wnikliwie badaj ą cej problem 5 (analogia do roli reportera interwencyjnego). Dostarczone Prezesowi Urz ę du wyniki bada ń prowadzonych w celu oceny skuteczno ś ci Serwisu zwieraj ą te ż wiele opinii i opisów reakcji odbiorców, które ś wiadcz ą o wprowadzeniu konsumentów w b łą d co do charakteru udzia ł u Pani Krystyny Czubówny w Serwisie: 1. „ bezstronna rola Czubówny – jest dziennikark ą , informuje, styl Panoramy ” (Badanie IQS AND QUANT Group, Warszawa, kwiecie ń 2003); 2. „ Prezenterka telewizyjna, Czubówna , logo TP S.A.”, „ Prezenterka Panoramy zach ę ca do korzystania z us ł ug TP S.A. ”, „ Wyst ę powa ł a znana dziennikarka ” (Raport zat. 4 cyt. z Raportu cz ą stkowego „Analiza semiotyczna reklam telewizyjnych TP S.A. z Krystyn ą Czubówn ą ” (autorstwa dr Barbary Fr ą tczak-Rudnickiej – IPSOS i dr Ewy Szcz ę sny – Uniwersytet Warszawski, Warszawa listopad 2002) 5 cyt. z badania Pentor, Projekt ZMIENIAMY SI Ę Wst ę pne wyniki badania jako ś ciowego, listopad 2002 11 Postrzeganie TP – podsumowanie 2002 Na podstawie bada ń ATP, Barometr i bada ń jako ś ciowych, Warszawa, marzec 2003); 3. „ Podoba mi si ę posta ć prezenterki z Panoramy, która mówi o TP S.A. ”, „Jak prezenterka z dwójki zach ę ca do korzystania z telefonu TP S.A.” (SMG KRC ATP Operatorzy telefonii stacjonarnej, Podsumowanie roczne: rok 2002, Warszawa, marzec 2003); 4. „ Na pocz ą tku migaj ą jakie ś obrazki z biura. Pó ź niej pani Czubówna z Panoramy zach ę ca nas do korzystania z us ł ug Telekomunikacji Polskiej S.A. ”, „ Na pocz ą tku jest logo TP S.A. i troch ę nie wiadomo o co chodzi na pocz ą tku. Pó ź niej pokazuje si ę znana prezenterka i opowiada o us ł ugach TP S.A. ”, „ Na pocz ą tku rozpoczyna si ę reklama troch ę dziwnie. Potem siedzi przy stole znana prezenterka i bardzo powa ż nym g ł osem wypowiada si ę na temat Telekomunikacji. ”, „ Redaktorka znana z Panoramy na kanale 2, opowiada o tym co wprowadza Telekomunikacja Polska. TP S.A. wprowadza nowy serwis informacyjny. ”, „ Wykona ł a kawa ł dobrej roboty, jej osoba na ś wietla obraz przedstawionej reklamy poniewa ż kojarzy si ę z serwisem informacyjnym. ” (SMG KRC Prezentacja TVLink TM , lipiec 2002); 5. „ Powinna by ć taka jak El ż bieta Jaworowicz w swoim programie – przedstawia dwie strony konfliktu i szuka odpowiedzi na pytanie, jak taki konflikt rozwi ą za ć . ” (Pentor, Projekt ZMIENIAMY SI Ę Wst ę pne wyniki badania jako ś ciowego, listopad 2002); 6. i szereg innych, podobnych wypowiedzi. Powy ż sze dowodzi niew ą tpliwie, ż e osoba Pani Krystyny Czubówny by ł a istotnym elementem koncepcji reklamy opartej na wprowadzeniu konsumentów w b łą d tak co do roli prowadz ą cej, jak i natury samej audycji i przekazywanych przez ni ą informacji. Konkluduj ą c, Prezes Urz ę du podkre ś la, ż e udzia ł w reklamach Pani Krystyny Czubówny, jak równie ż innych prezenterów informacyjnych oraz szerszej kategorii „osób, które prowadzi ł y audycje informacyjne i publicystyczne”, jest dopuszczalny, ale w granicach obowi ą zuj ą cego prawa, co oznacza, i ż nie mo ż e wprowadza ć odbiorców w b łą d co do charakteru przekazu (art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy o znk), co nale ż y ocenia ć w kontek ś cie wszystkich elementów reklamy. Ad. 3 Studio telewizyjne wykorzystane na potrzeby Serwisu jest stylizowane na studio serwisu informacyjnego. Przes ą dzaj ą o tym nast ę puj ą ce elementy: 1. surowe, nowoczesne wn ę trze; 2. elementy wystroju wskazuj ą ce na jego redakcyjny charakter: biurko, telefon, laptop, notatnik, wisz ą cy na ś cianie monitor, co w powi ą zaniu z osob ą prowadz ą cej tworzy skojarzenie ze studiem „Panoramy”. W przywo ł anym ju ż wy ż ej raporcie IQS AND QUANT GROUP, w cz ęś ci zat. „Oczekiwania na przysz ł o ść ” znajduje si ę zapis cyt. „podtrzymanie stylistyki wystroju filmowania studia – jako nawi ą zuj ą cego do „Panoramy”, a przy tym nowoczesnego. ”, co zdaniem Prezesa Urz ę du wskazuje nie tylko na ś wiadomo ść Uczestnika, i ż wystrój studia mo ż e sprawi ć wra ż enie neutralno ś ci w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy o znk, ale w powi ą zaniu z pozosta ł ymi elementami tzw. poziomu zewn ę trznej manifestacji , pozwala na stwierdzenie, i ż Uczestnik mia ł zamiar podkre ś lenia w ten sposób neutralno ś ci prezentowanych informacji. Uczestnik wydaje si ę sam potwierdza ć to ustalenie, gdy w pi ś mie z dnia 19.04.2004 r. wyja ś nia, i ż cyt. „ najlepszym, najbardziej neutralnym miejscem do zadawania pyta ń zaproszonym go ś ciom i przedstawiania ich odpowiedzi, jest zwyk ł e studio telewizyjne ”. Na marginesie, Prezes Urz ę du zwróci ł uwag ę , na stosowan ą przez Uczestnika terminologi ę . Pos ł uguje si ę on mianowicie zwrotem „zaproszonym go ś ciom”, a tym samym, 12 nawet w toku post ę powania administracyjnego, stosuje on manipulacyjne w swej istocie sformu ł owania, które wprowadzaj ą w b łą d, co do charakteru udzia ł u jego pracowników w Serwisie (jego faktycznych gospodarzy, a nie go ś ci). Argument wykorzystywania przez wiele reklam studia telewizyjnego (np. reklama polopiryny i scorbolamidu) móg ł by przemawia ć na korzy ść Uczestnika, tylko w przypadku, gdyby wymowa wszystkich pozosta ł ych elementów reklamy, ocenianych łą cznie, nie prowadzi ł a do wytworzenia u odbiorców wra ż enia neutralno ś ci informacji. Ad. 4 Wyodr ę bnienie filmów reklamowych z serii Serwis Informacyjny Telekomunikacji Polskiej z telewizyjnych bloków reklamowych mia ł o na celu, podobnie jak inne omówione elementy, osi ą gni ę cie efektu odmienno ś ci od konwencjonalnych komunikatów reklamowych i stworzenie przez to wra ż enia neutralno ś ci przekazywanych informacji, a tym samym, u ś pienie czujno ś ci konsumentów. Wyodr ę bnienie reklam od innych audycji telewizyjnych jest obowi ą zkiem nadawców zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy o radiofonii i telewizji oraz §4 rozporz ą dzenia w sprawie sposobu prowadzenia reklam, zgodnie z którym Reklama i telesprzeda ż powinny by ć wyodr ę bnione od innych cz ęś ci programu i oznaczone w sposób wizualny lub d ź wi ę kowy na pocz ą tku i ko ń cu bloku. (§4 ust. 1), natomiast Oznaczenie reklamy powinno zawiera ć s ł owo „reklama” lub „og ł oszenie”. (§4 ust. 2), przy czym ustawa nie precyzuje, czy w sk ł ad bloku mo ż e wchodzi ć tylko jedna audycja reklamowa (a contrario jest to dopuszczalne zgodnie z zasad ą wolno ś ci dzia ł alno ś ci gospodarczej). Tym samym, wyodr ę bnienie jednej z reklam z bloku i opatrzenie s ł owem „og ł oszenie” (ró ż nym od zazwyczaj stosowanego „reklama”) jest dopuszczaln ą form ą podkre ś lenia przez reklamodawc ę odmiennego charakteru komunikatu, co oznacza, ż e Uczestnik dope ł ni ł warunków formalnych dotycz ą cych wyodr ę bnienia i oznaczenia Serwisu Informacyjnego okre ś lonych w aktach, o których mowa powy ż ej. Prezes Urz ę du zgadza si ę w tym zakresie z Uczestnikiem, zauwa ż a jednak, ż e zgodnie z art. 13 ust. 1 konwencji o telewizji ponadgranicznej, Z zasady reklamy i telesprzeda ż powinny by ć transmitowane w blokach. Podobnie, zgodnie z art. 10 ust. 2 Dyrektywy nr 89/552/EWG, Reklamy i telezakupy nadawane osobno musz ą stanowi ć wyj ą tek. (akty, o których mowa, Prezes Urz ę du stosuje w procesie wyk ł adni ma ł o precyzyjnego zapisu §4 ust. 1 cyt. rozporz ą dzenia), co ś wiadczy o konieczno ś ci ostro ż nego korzystania z tej mo ż liwo ś ci i nakazuje ocen ę faktu wyodr ę bnienia Serwisu z ogólnego bloku reklamowego oraz odmienne – acz dopuszczalne – oznaczenie, w kontek ś cie z ł amania zakazu nadawania reklamy ukrytej. Odno ś nie oznaczania Serwisu, Uczestnik twierdzi ł , i ż jego dzia ł anie by ł o zgodne z przyj ę t ą praktyk ą oznaczania plansz ą „og ł oszenie p ł atne” przekazów reklamowych, które tre ś ci ą lub d ł ugo ś ci ą odbiegaj ą od standardowej komunikacji reklamowej, czego nie sposób kwestionowa ć , lecz w sposób nieuprawniony zaliczy ł do jednej kategorii Serwis Informacyjny (przekaz, którego intencj ą by ł o promocja w ł asnego wizerunku pozwalaj ą ca na utrzymanie zajmowanej pozycji rynkowej) oraz informacje o planowanej emisji nowych akcji dost ę pnych w publicznym obrocie (informacja handlowa, nieb ę d ą ca reklam ą ). O ile w drugim przypadku zastosowanie formu ł y „og ł oszenie” nie mo ż e budzi ć w ą tpliwo ś ci, o tyle jej zastosowanie wobec niew ą tpliwej reklamy – w rozumieniu art. 4 pkt 6 ustawy o radiofonii i telewizji, reklam ą jest ka ż dy przekaz, niepochodz ą cy od nadawcy, zmierzaj ą cy do promocji sprzeda ż y albo innych form korzystania z towarów lub us ł ug, popierania okre ś lonych spraw lub idei albo osi ą gni ę cia innego efektu po żą danego przez reklamodawc ę , nadawany za op ł at ą lub inn ą form ą wynagrodzenia. – mo ż e budzi ć podejrzenie, ż e reklamodawca ma zamiar ukrycia przed odbiorcami charakteru przekazu. W tym miejscu, Prezes Urz ę du ponownie odwo ł a ł si ę do tre ś ci dokumentów dostarczonych przez agencj ę reklamow ą (Raporty z bada ń sonda ż owych i brief’y reklamowe), 13 gdzie podkre ś la si ę , i ż wa ż nym elementem strategii wyró ż niaj ą cej Serwis spo ś ród innych reklam oraz nadania mu konwencji serwisu informacyjnego, by ł a jego emisja jako „og ł oszenie p ł atne”, poza blokiem reklamowym. Ś wiadczy to o celowym podj ę ciu przez Uczestnika decyzji o nadawaniu Serwisu poza blokiem reklamowym w celu upodobnienia jego formy do formy telewizyjnego serwisu informacyjnego (z istoty b ę d ą cego audycj ą wyodr ę bnion ą w programie). Ad. 5 Sondy konsumenckie , stanowi ł y w ocenie Prezesa Urz ę du kolejny, jeden z zasadniczych elementów, nadaj ą cych kampanii reklamowej TP zwodnicz ą natur ę serwisu informacyjnego. Sam Uczestnik przyzna ł , ż e wypowiedzi respondentów sprawia ł y wra ż enie spontanicznych, mimo, ż e by ł y aran ż owane na potrzeby kampanii reklamowej. Udawana spontaniczno ść by ł a bez w ą tpienia koniecznym warunkiem uznania przez odbiorców, ż e informacje przekazywane przez pracowników Uczestnika w odpowiedzi na problemy zg ł aszane przez sondowanych, maj ą charakter rzeczywistej reakcji na zg ł oszony problem, a nie wy łą cznie inscenizacj ą maj ą c ą na celu promocj ę zmian nast ę puj ą cych w ofercie Uczestnika. Niew ą tpliwy jest równie ż zamiar Uczestnika osi ą gni ę cia takiego efektu, co wida ć cho ć by po analizie zarzutu stawianego Uczestnikowi przez autorów powo ł anej ju ż wy ż ej „Analizy semiotycznej Reklam Telewizyjnych TP S.A.”, których zdaniem cyt. „ Wypowiedzi Klientów brzmi ą jednak w pewnej mierze ma ł o spontanicznie. ” Zdaniem Prezesa Urz ę du, koncepcja sond konsumenckich nawi ą zuje do dzia ł alno ś ci dziennikarskiej (reporterskiej), wykonywanej na potrzeby programów informacyjnych, b ą d ź publicystycznych, ze swej natury niezale ż nej i prezentuj ą cej obiektywne informacje (zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo prasowe, Dziennikarz jest obowi ą zany zachowa ć szczególn ą staranno ść i rzetelno ść przy zbieraniu i wykorzystywaniu materia ł ów prasowych, zw ł aszcza sprawdzi ć zgodno ść z prawd ą uzyskanych wiadomo ś ci... ). Je ś li wi ę c Uczestnik odwo ł a ł si ę do tej formy, to z pewno ś ci ą jego zamiarem by ł o przekonanie odbiorców, ż e maj ą do czynienia z przekazem neutralnym, a w przypadku krytycznych wypowiedzi indagowanych osób, nawet negatywnym dla Uczestnika. W cytowanym ju ż raporcie Pentor, znajduje si ę nast ę puj ą ca reakcja osoby badanej, cyt. „ Dobrze to wymy ś lili, cz ł owiek jak widzi tak ą sond ę to nie mo ż e zaprzeczy ć , musi przyzna ć racj ę , a potem chce si ę dowiedzie ć co z tego wyniknie. ”, która ś wiadczy, o skuteczno ś ci dokonanej manipulacji. Podobnie jak w przypadku innych elementów Serwisu, o których mowa powy ż ej, tak ż e sond konsumenckich, nie sposób ocenia ć w oderwaniu od ca ł o ś ci. Nale ż y wi ę c zauwa ż y ć , ż e pomys ł wykorzystania sond uzupe ł ni ł kontekst przekazu w ten sposób, i ż m.in. umo ż liwi ł prowadz ą cej Krystynie Czubównej przybranie roli rzecznika interesu konsumentów i stworzenie wra ż enia dziennikarza interwencyjnego. Odnosz ą c si ę do stawianego zarzutu w tej jego cz ęś ci, Uczestnik wyrazi ł pogl ą d, i ż sondy uliczne pozbawione s ą potencjalnej mo ż liwo ś ci wprowadzenia odbiorców w b łą d, gdy ż mimo udawanej spontaniczno ś ci, prezentuj ą rzeczywiste problemy, z jakimi zwracaj ą si ę do TP jej klienci. Prezes Urz ę du nie podzieli ł tego zdania, gdy ż zarzut pod jakim prowadzone by ł o niniejsze post ę powanie, odnosi ł si ę do samej formy reklamy, a nie jej tre ś ci. Z tego punktu widzenia, oboj ę tne jest, czy prezentowane w sondach problemy odzwierciedlaj ą rzeczywiste opinie klientów TP. Istotny jest natomiast sposób ich przedstawienia, który w po łą czeniu z pozosta ł ymi sk ł adowymi reklamy, ukrywa zamiar reklamowy. Dla potwierdzenia powy ż szej oceny warto przytoczy ć raport z badania Pentor, z którego wynika, i ż cyt. „Reakcje dyskutantów wobec sondy ulicznej przedstawionej w Serwisach Informacyjnych by ł y zró ż nicowane: Zdaniem cz ęś ci respondentów, osoby bior ą ce udzia ł w pokazanej sondzie zachowuj ą si ę nienaturalnie, a ich wypowiedzi sprawiaj ą 14 wra ż enie wyre ż yserowanych. Inni dyskutanci uznali, i ż uliczne wypowiedzi przechodniów sprawiaj ą wra ż enie autentycznych... ” Ponadto, Prezes Urz ę du zwróci ł uwag ę na inne – mniej znacz ą ce, ale tak ż e istotne – elementy, które wraz z filarami zakwestionowanej koncepcji reklamy (pkt I ppkt 1-5 sentencji decyzji), pozwoli ł y Uczestnikowi na wytworzenie w ś ród odbiorców wra ż enia spójnej ca ł o ś ci „serwisu informacyjnego”. S ą to: 1. powtarzanie tych samych elementów wizualnych; 2. wytworzenie w ś ród odbiorców wra ż enia ci ą g ł o ś ci pomi ę dzy poszczególnymi filmami reklamowymi; 3. otwieraj ą cy reklam ę motyw wizualno-d ź wi ę kowy utrzymany w konwencji serwisu informacyjnego; 4. powolny tok narracji filmowej; 5. formalny, pozbawiony emocji j ę zyk narracji; 6. muzyka nawi ą zuj ą ca do konwencji serwisów informacyjnych; 7. pory emisji Serwisu, który – co dotyczy w szczególno ś ci pierwszych odcinków serialu – by ł nadawany przewa ż nie w bezpo ś rednim s ą siedztwie programów informacyjnych (Wiadomo ś ci, Monitor Wiadomo ś ci, Fakty, Kurier, Kurier Gospodarczy, Panorama, Informacje, Informacje Dnia, Aktualno ś ci, itp.), b ą d ź publicystycznych, a rzadziej sportowych, filmów fabularnych, seriali telewizyjnych i innych. Wskazuje to na zamiar nadawcy stworzenia u odbiorcy wra ż enia kontynuacji pomi ę dzy programami informacyjnymi a Serwisem i nadania temu ostatniemu charakteru neutralnego. Wszystkie z wymienionych powy ż ej elementów reklamy zosta ł y skomponowane z niew ą tpliwym zamiarem wprowadzenia odbiorców, w tym konsumentów, w b łą d co do charakteru przekazu, co po ś rednio przyznaje sam Uczestnik i co pozwala bez cienia w ą tpliwo ś ci uzna ć i ż spe ł niona jest pierwsza z przes ł anek uznania Serwisu Informacyjnego za reklam ę ukryt ą w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy o znk. Na podstawie powy ż szych ustale ń , Prezes Urz ę du uzna ł za spe ł nion ą równie ż drug ą przes ł ank ę , tj. sam ą mo ż liwo ść wprowadzenia odbiorców – nabywców towarów lub us ł ug – w b łą d co do charakteru przekazu. Dowodz ą temu w szczególno ś ci ustalenia, i ż wi ę ksza cz ęść odbiorców zosta ł a wprowadzona w b łą d co do roli prowadz ą cej Krystyny Czubówny, a znaczna ich ilo ść (48% po roku emisji Serwisu) równie ż co do charakteru samego programu, a tym samym, charakteru prezentowanych informacji. Poza wskazanymi ju ż dowodami, Prezes Urz ę du pos ł u ż y ł si ę równie ż badaniem sonda ż owym Pentor, w cz ęś ci zat. „Ocena ogólna” gdzie zawarte zosta ł o stwierdzenie, i ż cyt. „ W odczuciu zdecydowanej wi ę kszo ś ci respondentów jest to kampania, któr ą trudno jest nazwa ć reklamow ą . Ich zdaniem filmy te charakteryzuje: odmienny styl (spokojna narracja, statyczna akcja), charakterystyczna zapowied ź (monta ż muzyki i obrazu), obecno ść K. Czubówny kojarzonej dotychczas z udzia ł em w programach informacyjnych. Dlatego te ż filmy te stanowi ą raczej cykl programów informuj ą cych o zmianach zachodz ą cych w TP. ” W oparciu o powy ż sze, Prezes Urz ę du uzna ł , i ż koncepcja Serwisu Informacyjnego Telekomunikacji Polskiej stanowi ł a prób ę obej ś cia zakazu stosowania reklamy ukrytej polegaj ą cej na promowaniu wizerunku przedsi ę biorcy w telewizyjnym serwisie informacyjnym, z wykorzystaniem tego samego mechanizmu pod ś wiadomej manipulacji tworz ą cej u odbiorców mylne wra ż enie neutralno ś ci informacji, który jedynie formalnie spe ł nia ł warunki okre ś lone w rozporz ą dzeniu w sprawie prowadzenia dzia ł alno ś ci reklamowej, lecz wyra ź nie ignorowa ł zakaz, o którym mowa w art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy o znk. 15 Nale ż y podkre ś li ć , i ż twierdzenie Uczestnika, ż e stosowana przez niego koncepcja reklamy jest oparta na obiektywnym przekazie informacyjnym, zawiera w sobie podstawow ą sprzeczno ść , gdy ż istot ą ka ż dej reklamy jest oparcie jej na subiektywnej woli reklamuj ą cego, który pragnie zwi ę kszy ć sprzeda ż towarów, albo us ł ug, czemu s ł u ż y przedstawienie w ł asnej dzia ł alno ś ci w dobrym ś wietle. Wyklucza to „obiektywizm” definiowany w S ł owniku J ę zyka Polskiego 6 jako: 1. bezstronno ść , rzeczowo ść , postawa badawcza wolna od uprzedze ń , obiektywizm bada ń , ocen, 2. sposób sprawozdawczego referowania pogl ą dów naukowych bez zajmowania wobec nich w ł asnego stanowiska, 3. filoz. stanowisko ontologiczne lub teoriopoznawcze, zgodnie z którym przedmiot poznania istnieje poza podmiotem poznaj ą cym i niezale ż nie od niego i mo ż e by ć przeze ń poznawany w sposób adekwatny; realizm epistemologiczny (poj ę cie bliskie neutralno ś ci, do której nawi ą zuje art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy o znk) i przemawia za s ł uszno ś ci ą przyj ę tej przez Prezesa Urz ę du oceny. Obrona przed zarzutem stosowania reklamy ukrytej mo ż e opiera ć si ę na dwóch koncepcjach. Przedsi ę biorca mo ż e wi ę c albo twierdzi ć , i ż stosowany komunikat gospodarczy nie jest reklam ą , a stanowi jedynie informacj ę handlow ą (wypowied ź neutraln ą ), albo dowodzi ć , ż e reklama nie zawiera elementów maskuj ą cych zamiar promocyjny. Tymczasem, w niniejszej sprawie Uczestnik nie zdecydowa ł si ę wyra ź nie na jedn ą z tych opcji, lecz w sposób niezrozumia ł y, z jednej strony twierdzi ł , i ż Serwis Informacyjny by ł reklam ą – co prawda o niekonwencjonalnej koncepcji, ale zdecydowanie reklam ą – a z drugiej strony przyznawa ł , i ż koncepcja ta oparta jest na wykorzystaniu elementów pozwalaj ą cych na nadanie jej charakteru informacji neutralnej. Jak si ę wydaje, w ocenie Uczestnika, wystarczaj ą c ą okoliczno ś ci ą pozwalaj ą c ą na uwolnienie si ę spod zarzutu stosowania reklamy ukrytej jest oznaczenie audycji takimi elementami jak: komunikat „og ł oszenie p ł atne”, logo TP i nazwa „Telekomunikacja Polska”, co wyklucza mo ż liwo ść uznania jej przez konsumentów za materia ł odredakcyjny. W tym zakresie, Prezes Urz ę du ustali ł , i ż : 1. przed filmami reklamowymi TP zamieszczona by ł a plansza o tre ś ci „og ł oszenie p ł atne”, wy ś wietlana jest przez ok. 3s. Po niej nast ę powa ł a czo ł ówka reklamy z napisem „Serwis informacyjny Telekomunikacji Polskiej”. Nast ę pnie emitowana by ł a plansza „og ł oszenie p ł atne” przez ok. 2s; 2. podczas emisji filmów, w prawym dolnym rogu ekranu, podczas wypowiedzi Pani Krystyny Czubówny prowadzonej w studio, widnia ł a plansza o wymiarach: szeroko ść ok. 10/30 cm proporcji do ca ł ego ekranu i wysoko ść ok. 2/21 cm (wielko ść ekranu 21/30 cm) z logo TP S.A. i napisem Telekomunikacja Polska. Zgodnie z art. 16c ustawy o radiofonii i telewizji, Zakazane jest nadawanie reklamy ukrytej. , któr ą jest przedstawianie w audycjach towarów, us ł ug, nazwy, firmy, znaku towarowego lub dzia ł alno ś ci przedsi ę biorcy b ę d ą cego producentem towaru lub ś wiadcz ą cego us ł ugi, je ż eli zamiarem nadawcy, w szczególno ś ci zwi ą zanym z wynagrodzeniem lub uzyskaniem innej korzy ś ci, jest osi ą gni ę cie skutku reklamowego oraz je ż eli mo ż liwe jest wprowadzenie publiczno ś ci w b łą d co do charakteru przekazu. (art. 4 pkt 11 ustawy o radiofonii i telewizji). Mimo szerokiej definicji „nadawcy” zawartej w art. 4 pkt 1 cyt. ustawy (nadawc ą jest osoba, która tworzy lub zestawia programy i rozpowszechnia je lub przekazuje innym osobom w celu rozpowszechnienia w ca ł o ś ci i bez zmian), w ocenie Prezesa Urz ę du, zasadnym by ł o uznanie, i ż Uczestnik nie jest nadawc ą , którego dotyczy zakaz reklamy ukrytej (kryptoreklamy) zawarty w ustawie o radiofonii i telewizji (argument z art. 4 pkt 6 ustawy o radiofonii i telewizji, który w celu zdefiniowania reklamy, wyra ź nie odró ż nia nadawc ę od reklamodawcy). Tym samym, nale ż y uzna ć , ż e reklama ukryta (odredakcyjna), do której nawi ą zuje Uczestnik w swojej argumentacji stanowi jedynie jedn ą z form reklamy 6 wydanie PWN on-line, str. http://sjp.pwn.pl/haslo.php?id=37959 16 ukrytej w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy o znk, do której nale żą wszelkie formy komunikatów, równie ż identyfikowanych jako pochodz ą ce od producenta lub ś wiadcz ą cego us ł ugi, o ile tylko odbiorca odnosi mylne wra ż enie, ż e chodzi o obiektywn ą informacj ę , a nie o reklam ę . Wskazane przez Uczestnika elementy identyfikuj ą ce mog ą tworzy ć jedynie domniemanie promocyjnego charakteru przekazu, ale nie przes ą dzaj ą o nim w sposób absolutny, gdy ż zwodnicza forma przekazu mo ż e temu przeczy ć i wprowadzi ć odbiorców w b łą d, jak w analizowanym przypadku. Tym samym, Prezes Urz ę du uzna ł , i ż argument Uczestnika, dotycz ą cy oznaczenia filmów reklamowych, nie ś wiadczy na jego korzy ść . Przepisem, który upowa ż nia Prezesa Urz ę du do administracyjnej interwencji przeciwko nieuczciwej i naruszaj ą cej interes konsumentów reklamie, jest art. 23a ustawy, zgodnie z którym, Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. (ust. 1), natomiast Za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. (ust. 2). Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów wymaga zatem spe ł nienia dwóch warunków: 1. bezprawno ś ci dzia ł ania 2. naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Co do pierwszej przes ł anki, Prezes Urz ę du stosuje wprost przepis art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy o znk, co zosta ł o szeroko omówione powy ż ej oraz pomocniczo korzysta z: 1. art. 16 ust. 1 ustawy o radiofonii i telewizji, zgodnie z którym, Reklamy powinny by ć wyra ź nie wyodr ę bnione w programie i oznaczone w sposób budz ą cy w ą tpliwo ś ci, ż e s ą reklamami i nie pochodz ą od nadawcy. (polska ustawa „telewizyjna” nie stawia wprost wymogu ł atwej rozpoznawalno ś ci reklamy, który jednak wyra ź nie wyst ę puje w odpowiednich w aktach WE oraz w konwencji o telewizji ponadgranicznej); 2. art. 13 ust. 1 konwencji o telewizji ponadgranicznej, zgodnie z którym, Reklamy powinny by ć ł atwe do rozpoznania i wyra ź nie oddzielone od innych pozycji us ł ugi programowej za pomoc ą ś rodków optycznych lub akustycznych. ; 3. art. 10 ust. 1 Dyrektywy nr 89/552/EWG, zgodnie z którym, Reklamy telewizyjne i telesprzeda ż musz ą by ć ł atwo rozpoznawalne i jednoznacznie oddzielone od innych cz ęś ci programu ś rodkami optycznymi lub akustycznymi. i art. 10 ust. 4 tej Dyrektywy, który zakazuje kryptoreklamy; 4. art. 2 pkt 2 Dyrektywy Rady nr 84/450/EWG, który definiuje reklam ę wprowadzaj ą c ą w b łą d jako ka ż d ą reklam ę , która w jakikolwiek sposób, w tym przez swoj ą form ę , wprowadza lub mo ż e wprowadzi ć w b łą d osoby, do których jest skierowana lub dociera, i która z powodu swojej zwodniczej natury, mo ż e wp ł yn ąć na ich post ę powanie gospodarcze lub która, z tych powodów, szkodzi lub mo ż e szkodzi ć konkurentowi ., ponadto, badaj ą c, czy praktyka Uczestnika narusza nie tylko zbiorowy interes konsumentów, ale tak ż e w szerszym kontek ś cie dobre obyczaje, Prezes Urz ę du odwo ł a ł si ę do wzorców dobrych obyczajów kupieckich obowi ą zuj ą cych reklamodawców: 5. art. 3 i art. 12 Mi ę dzynarodowego Kodeksu Reklamy (opracowany przez Mi ę dzynarodow ą Izb ę Handlow ą w Pary ż u), zgodnie z którymi, Reklamy powinny by ć 17 tak sformu ł owane, aby nie nadu ż ywa ć zaufania konsumentów, ani te ż nie wykorzystywa ć ich braku do ś wiadczenia lub wiedzy. (art. 3) Reklamy powinny by ć wyra ź nie rozpoznawalne, bez wzgl ę du na sw ą form ę i u ż yty ś rodek przekazu. Gdy reklama pojawia si ę w ś rodku przekazu zawieraj ą cym wiadomo ś ci, b ą d ź materia ł y redakcyjne, powinna by ć prezentowana w sposób pozwalaj ą cy na ł atwe rozpoznanie jej jako reklamy. (art. 12).; 6. art. 2 i art. 11 Kodeksu post ę powania w dziedzinie reklamy (opracowany przez Mi ę dzynarodowe Stowarzyszenie Reklamy w Polsce z siedzib ą w Warszawie, b ę d ą cy w analizowanej cz ęś ci t ł umaczeniem Kodeksu MIH), zgodnie z którymi, Przekaz reklamowy powinien by ć tak sformu ł owany, aby nie nadu ż ywa ć zaufania konsumenta, ani te ż nie wykorzystywa ć jego braku do ś wiadczenia lub wiedzy. (art. 2) Reklamowy charakter przekazu powinien by ć wyra ź nie rozpoznawalny, bez wzgl ę du na sw ą form ę i u ż yty ś rodek przekazu. Gdy reklama pojawia si ę w ś rodku przekazu zawieraj ą cym wiadomo ś ci i materia ł y redakcyjne, powinna by ć prezentowana w sposób pozwalaj ą cy na ł atwe rozpoznanie jej reklamowego charakteru. (art. 11); 7. art. 11 i art. 18 Kodeksu etyki reklamy (opracowany przez Grup ę Inicjatywy Samoregulacji, w sk ł ad której wchodz ą : m.in. Rada Reklamy, Mi ę dzynarodowe Stowarzyszenie Reklamy, przedstawiciele innych stowarzysze ń , prasy i mediów), zgodnie z którymi, Informacja zawarta w reklamie, powinna by ć tak sformu ł owana, aby nie nadu ż ywa ć zaufania konsumenta, ani te ż nie wykorzystywa ć jego braku do ś wiadczenia lub wiedzy. Obowi ą zek ten dotyczy tak ż e formy przekazu reklamowego. (art. 11) Reklamowy charakter przekazu powinien by ć wyra ź nie rozpoznawalny, bez wzgl ę du na u ż yty ś rodek przekazu. Prowadzenie reklamy ukrytej nie jest dozwolone. (art. 18). Z uwzgl ę dnieniem powy ż szego, nale ż y stwierdzi ć , ż e praktyka Uczestnika naruszy ł a nie tylko bezwzgl ę dny zakaz reklamy ukrytej (wprowadzaj ą cej w b łą d co do charakteru przekazu) ustanowiony w art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy o znk, ale te ż standardy dzia ł ania reklamodawców okre ś lone powy ż ej, co sprawia, i ż narusza dobre obyczaje w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy o znk, zgodnie z którym, Czynem nieuczciwej konkurencji jest dzia ł anie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, je ż eli zagra ż a lub narusza interes innego przedsi ę biorcy lub klienta. i art. 16 ust. 1 pkt 1 tej ż e ustawy, zgodnie z którym, Czynem nieuczciwej konkurencji w zakresie reklamy jest w szczególno ś ci: 1) reklama sprzeczna z przepisami prawa, dobrymi obyczajami lub uchybiaj ą ca godno ś ci cz ł owieka. Z kolei, fakt naruszenia zbiorowego interesu konsumentów nale ż y rozwa ż y ć w kontek ś cie jego „zbiorowo ś ci” oraz rzeczywistego b ą d ź mo ż liwego „naruszenia” dóbr konsumentów. Poj ę cie „interes zbiorowy” odpowiada poj ę ciu „interes publiczny”, które by ł o definiowane w dotychczasowym orzecznictwie S ą du Najwy ż szego i S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (tyle, ż e jego zakres podmiotowy ogranicza si ę do jednej grupy uczestników rynku – konsumentów). Zdaniem S ą du, „publiczny”, oznacza „dotycz ą cy ogó ł u” a nie indywidualnej osoby czy okre ś lonej grupy (vide: wyrok z dnia 28 maja 2001 roku sygn. akt XVII Ama 82/00, wyrok z dnia 27 czerwca 2001 roku sygn. akt XVII Ama 87/00). Z kolei punkt 2 preambu ł y Dyrektywy nr 98/27/EC Parlamentu Europejskiego oraz Rady Unii Europejskiej z dnia 19 maja 1998 roku w sprawie nakazów wydawanych w celu ochrony interesów konsumentów stanowi, ż e „Zbiorowe interesy oznaczaj ą interesy, które nie stanowi ą skumulowanych interesów poszczególnych osób poszkodowanych z racji naruszenia”. Oznacza to, ż e ze „zbiorowym interesem” mamy do czynienia wówczas, gdy bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorców dotyczy, lub mo ż e dotyczy ć nieograniczonej liczby 18 konsumentów, których nie da si ę konkretnie zindywidualizowa ć w oparciu o w ł a ś ciwe dla danej sprawy kryteria. W toku niniejszego post ę powania, Prezes Urz ę du ustali ł , i ż Serwis Informacyjny TP by ł prezentowany w ogólnopolskich stacjach telewizyjnych i adresowany do wszystkich widzów, tj. aktualnych abonentów TP, jak równie ż potencjalnych klientów. Mimo, i ż jego celem by ł o przede wszystkim zachowanie status quo na rynku us ł ug telekomunikacyjnych (zapobie ż enie zjawisku przejmowania dotychczasowych abonentów przez konkurentów), to jednak nie ma podstaw, dla uznania, i ż formu ł a Serwisu zamyka ł a go dla pozosta ł ej (niezindywidualizowanej) cz ęś ci odbiorców. Tym samym, zasadna jest ocena, ż e poprzez swoj ą zwodnicz ą form ę , naruszy ł on zborowy interes konsumentów, o którym mowa w art. 23a ustawy. Samo naruszenie interesów konsumentów jest w niniejszej sprawie rzeczywiste i wi ąż e si ę z wprowadzeniem ich w b łą d co do charakteru przekazu, czego konsekwencj ą by ł a niemo ż no ść , a przynajmniej znaczna trudno ść – czego dowodz ą wyniki prezentowanych powy ż ej bada ń sonda ż owych – we w ł a ś ciwym rozpoznaniu reklamowego charakteru Serwisu. Bez znaczenia s ą przy tym twierdzenia Uczestnika dotycz ą ce prawdziwo ś ci przekazywanych informacji, ich funkcji edukacyjnej i pozytywnego obrazu Serwisu w ś ród konsumentów, skoro byli oni ograniczeni w mo ż liwo ś ci krytycznej oceny prezentowanych tre ś ci. W tym miejscu, nale ż y rozwa ż y ć argument Uczestnika, i ż obowi ą zuj ą cy w prawie Wspólnot i transponowany do rzeczywisto ś ci polskiej model „o ś wieconego” konsumenta, tj. odbiorcy wyedukowanego, rozwa ż nego, krytycznego, który posiada zdolno ść decydowania o swojej konsumpcji uniemo ż liwia postawienie TP zarzutu naruszenia zbiorowego interesu konsumentów w rozumieniu ustawy. O ile, Prezes Urz ę du zauwa ż a potrzeb ę stosowania si ę do orzecznictwa Europejskiego Trybuna ł u Sprawiedliwo ś ci w zakresie dotycz ą cym stosowania reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d i wzorca konsumenta – pomimo istniej ą cych, niew ą tpliwych ró ż nic pomi ę dzy stopniem edukacji konsumenckiej w Polsce (kraju, który dopiero od niedawna ho ł duje zasadom gospodarki rynkowej) i krajach „dawnej” Unii Europejskiej – o tyle zauwa ż a równie ż potrzeb ę zró ż nicowanego podej ś cia w odniesieniu do reklamy ukrytej, która ró ż ni si ę tym od pozosta ł ej kategorii reklam wprowadzaj ą cych w b łą d, i ż jej zwodnicza natura uniemo ż liwia odbiorcy jak ą kolwiek polemik ę z przekazywan ą informacj ą . Z uwagi na ukrycie reklamowego charakteru przekazu, konsument nie jest przygotowany na krytyczn ą ocen ę i to niezale ż nie od przyj ę tego wzorca jego zdolno ś ci obronnych. W ocenie Prezesa Urz ę du, reklama, podobnie jak i inne formy audycji telewizyjnych, ma swoje w ł asne konwencje i style, a odbiorcy wiedz ą , ż e pos ł uguje si ę pewn ą retoryk ą i symboliczn ą przesad ą . Tym samym, powo ł any przez Uczestnika wzorzec w pe ł ni nadaje si ę do zastosowania w odniesieniu do reklam wprowadzaj ą cych w b łą d co do takich elementów jak np. ilo ść , jako ść , sk ł adniki, sposób wykonania, itd. (art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy o znk). Zawodzi natomiast tam, gdzie istnieje podejrzenie ukrycia przez przedsi ę biorc ę reklamowego charakteru przekazu (art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy o znk). Reklamy takie stanowi ą rodzaj manipulacji psychologicznej i s ą wyj ę te spod prawa, a przywo ł any wzorzec „o ś wieconego” konsumenta mo ż e przemawia ć jedynie na niekorzy ść Uczestnika. Oczywistym jest bowiem, ż e wyedukowany konsument d ąż y do pozyskania i krytycznej oceny jak najwi ę kszej ilo ś ci informacji, przy zachowaniu jednak ś wiadomo ś ci, i ż serwowane mu dane s ą „jedynie” reklam ą , a nie neutralnym i budz ą cym zaufanie, a wi ę c niewymagaj ą cym intelektualnej oceny przekazem informacyjnym. Nale ż y doda ć , i ż definiuj ą c – na potrzeby niniejszej sprawy – w ł a ś ciwy wzorzec konsumenta, Prezes Urz ę du mia ł na uwadze, i ż Serwis Informacyjny by ł kierowany do szerokiego kr ę gu osób – wszystkich obecnych i potencjalnych abonentów TP (cyt. Uczestnika, Serwis by ł „platform ą masowej komunikacji z Klientami”), a wi ę c praktycznie do ca ł ej kategorii osób doros ł ych, a tak ż e cz ęś ciowo do ma ł ych dzieci (odcinek „Telefon do 19 mamy”) i w wi ę kszym stopniu do m ł odzie ż y (odcinki po ś wi ę cone us ł udze dost ę pu do Internetu). Oznacza to, i ż niezasadnym by ł oby przyj ę cie, i ż adresaci Serwisu nale ż eli do w ą skiego grona osób szczególnie wyedukowanych i rozwa ż nych, a wr ę cz przeciwnie, koniecznym jest uznanie, i ż w du ż ej cz ęś ci nale ż eli do grup poddanych wzmo ż onej ochronie: osoby starsze, dzieci. Co do argumentu uczestnika, ż e Serwis Informacyjny TP nie tylko nie szkodzi konkurentom, ale spe ł niaj ą c rol ę edukacyjn ą o us ł ugach telekomunikacyjnych w ogóle, przyczynia si ę do obni ż enia kosztów dzia ł ania konkurencji (w tym miejscu Uczestnik odwo ł a ł si ę do brzmienia art. 2 pkt 2 Dyrektywy Rady WE nr 84/450/EWG), Prezes Urz ę du nie zajmuje stanowiska. Zarzutem stawianym Uczestnikowi w niniejszym post ę powaniu jest bezpo ś rednie naruszenie interesu konsumentów, tj. osób, do których reklama by ł a skierowana i na których post ę powanie gospodarcze mog ł a wp ł yn ąć z racji na swoj ą zwodnicz ą natur ę . Jego rozstrzygni ę cie abstrahuje od oceny konkurencyjno ś ci, st ą d twierdzenie Uczestnika nale ż a ł o uzna ć za bezprzedmiotowe. Argument TP dotycz ą cy nadmiernej ochrony przed reklam ą wprowadzaj ą c ą w b łą d, co mo ż e stworzy ć ograniczenia w handlu pomi ę dzy pa ń stwami cz ł onkowskimi UE i narusza Traktat Rzymski, zosta ł oddalony przez Prezesa Urz ę du jako go ł os ł owny, nie poparty przez Uczestnika ż adnymi dowodami istnienia takiej zale ż no ś ci pomi ę dzy ewentualn ą decyzj ą nakazuj ą c ą zaniechanie nadawania Serwisu Informacyjnego TP w jego zakwestionowanej formie, a handlem na jednolitym rynku. W szczególno ś ci Uczestnik nie wykaza ł , ż e adresatem jego kampanii by ł y osoby zamieszkuj ą ce inne pa ń stwa cz ł onkowskie UE. Przeciwnie podkre ś li ł , ż e Serwis by ł adresowany do dotychczasowych abonentów (krajowych), których mia ł informowa ć o zmianach nast ę puj ą cych w TP. Przeczy to mo ż liwo ś ci wywarcia jakiegokolwiek wp ł ywu na wysoko ść obrotów notowanych pomi ę dzy pa ń stwami cz ł onkowskimi UE i przes ą dza o wy łą cznie krajowym skutku niniejszej decyzji. Odno ś nie przywo ł anej przez Uczestnika konstytucyjnej zasady wolno ś ci gospodarczej, nale ż y wyja ś ni ć , i ż nie ma ona charakteru absolutnego. Dotyczy jej szereg wyj ą tków stanowionych z mocy ustaw. Nale ż y do nich m.in. zakaz prowadzenia reklamy ukrytej i pochodne mu uprawnienie Prezesa Urz ę du do ingerencji w przypadkach naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Na zako ń czenie, zasadnym jest wyja ś nienie, ż e rozstrzygaj ą c, czy Serwis Informacyjny Telekomunikacji Polskiej stanowi ł czyn nieuczciwej konkurencji i jednocze ś nie praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowy interes konsumentów, Prezes Urz ę du opar ł si ę w zasadniczym stopniu na – postulowanych przez samego Uczestnika – wiarygodnych i reprezentatywnych badaniach sonda ż owych. Ich wyniki zosta ł y dostarczone organowi antymonopolowemu przez agencj ę reklamow ą prowadz ą c ą przedmiotow ą kampani ę . Mimo, i ż forma tych dokumentów nie odpowiada tre ś ci art. 46 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym, Dowodem z dokumentu w post ę powaniu przed Prezesem Urz ę du mo ż e by ć tylko orygina ł dokumentu lub jego kopia po ś wiadczona... , Prezes Urz ę du uzna ł ich moc dowodow ą i wiarygodno ść , maj ą c na uwadze, ż e stanowi ą one jedynie komputerowe wydruki dokumentów elektronicznych, które nie odpowiadaj ą definicji dokumentu prywatnego zawartej w art. 245 KPC ( Dokument prywatny stanowi dowód tego, ż e osoba, która go podpisa ł a, z ł o ż y ł a o ś wiadczenie zawarte w dokumencie. ), co oznacza, i ż przepisy o dowodzie z dokumentów nale ż y do nich stosowa ć jedynie odpowiednio (art. 308 §2 KPC w zwi ą zku z art. 81 ustawy). Wy łą cza to konieczno ść po ś wiadczenia w rozumieniu art. 46 ust. 1 ustawy. Wiarygodno ść udost ę pnionych przez agencj ę reklamow ą raportów, wyników bada ń i innych dokumentów nie budzi w ą tpliwo ś ci, gdy ż s ą to niew ą tpliwie dokumenty robocze stanowi ą ce podstaw ę dla prac nad Serwisem, a ponadto istotnie obci ąż aj ą Uczestnika, b ę d ą cego partnerem handlowym agencji, jak równie ż sam ą agencj ę reklamow ą , której dotyczy art. 17 ustawy o znk, zgodnie z którym Czynu 20 nieuczciwej konkurencji, w rozumieniu art. 16, dopuszcza si ę równie ż agencja reklamowa albo przedsi ę biorca, który reklam ę opracowa ł . Wobec powy ż szego, Prezes Urz ę du uzna ł , i ż zachodz ą wszelkie niezb ę dne przes ł anki uznania, i ż Serwis Informacyjny Telekomunikacji Polskiej stanowi ł czyn nieuczciwej konkurencji w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy o znk, oraz jednocze ś nie praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowy interes w rozumieniu art. 23 a ustawy. Opieraj ą c swoj ą decyzj ę na art. 23e ustawy, który stanowi, i ż Nie wydaje si ę decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą cej zaniechanie jej stosowania, je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 23a. (art. 23e ust. 1) W przypadku okre ś lonym w ust. 1 Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę po uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania . (art. 23e ust. 2), Prezes Urz ę du uwzgl ę dni ł , i ż Uczestnik wycofa ł si ę ze stosowania kwestionowanej praktyki w dniu 24 stycznia 2004 r. Ś wiadczy o tym w sposób niezbity fakt zaprzestania emisji ostatniego z odcinków Serwisu. Fakt zaniechania praktyki uzasadnia odst ą pienie od stosowania quasi sankcji w postaci okre ś lenia w decyzji ś rodków usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia (art. 23c ust. 2 ustawy). W szczególno ś ci, Prezes Urz ę du uzna ł , i ż wobec up ł ywu – na dzie ń wydania niniejszej decyzji – ok. 6 miesi ę cy od dnia zako ń czenia emisji reklamy i zatarcia si ę jej w pami ę ci odbiorców, niecelowym jest ich informowanie, o zwodniczej naturze reklamy. Decyzja niniejsza ma, tym samym, znaczenie jedynie prewencyjne. Jej celem jest okre ś lenie na przysz ł o ść stanowiska Prezesa Urz ę du wobec stosowania przepisu art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy o znk i zapobie ż enie ewentualnym, ponownym próbom jego narusze ń na skutek wykorzystywania przez Uczestnika niedozwolonej formy reklamy, jak ą jest wierne i wiarygodne upodobnienie jej do serwisu informacyjnego w rozumieniu ustawy o radiofonii i telewizji. Maj ą c na uwadze powy ż sze, nale ż a ł o orzec jak w sentencji Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 KPC, od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem bydgoskiej delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów . 21