RGD-38/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W GDA Ń SKU 80-824 G DA Ń SK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL ./ FAX (058) 346-29-32, 346-29-33, 301-51-75 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD.61-13/05/AW Gda ń sk, dnia 28 pa ź dziernika 2005r. DECYZJA nr RGD. 38/2005 Na podstawie art. 23 e ust. 1 i 2 w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 86, poz. 804 ze zmianami) oraz stosownie do tre ś ci art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 18, poz. 172 ze zmianami), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy kon- sumentów, wszcz ę tego z urz ę du - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów bezprawne dzia ł anie P. w K., polegaj ą ce na: 1) pobieraniu od konsumentów w latach 1995-2005 tzw. „op ł aty rezerwacyjnej” przy zakupie biletu na rejsy wykonywane promami P. w wysoko ś ci 5 z ł , która nie by ł a uj ę ta w cennikach us ł ug, co jest niezgodne z art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 5 lipca 2001r. o cenach (Dz. U. Nr 97, poz. 1050, z pó ź n. zm.), 2) oznaczeniu us ł ugi zwi ą zanej z wykonywaniem promowych przewozów pasa ż er- skich w sposób wprowadzaj ą cy konsumentów w b łą d co do charakteru „op ł aty re- zerwacyjnej” nie zwi ą zanej z rezerwacj ą biletu, lecz dotycz ą cej rekompensaty za wydawanie biletów wystawianych r ę cznie, co jest niezgodne z art. 10 ust. 1 usta- wy z dnia 16 kwietnia 1993r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jednolity: Dz.U. 2003r., Nr 153, poz. 1503, ze zm.) ii stwierdza si ę zaniechanie ich stosowania z dniem 15 marca 2005r. UZASADNIENIE W dniu 14 lutego 2005r. do Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumen- tów w Gda ń sku wp ł yn ęł a skarga p. J. P. z G., dotycz ą ca pobierania przez P. w K. (zwanej dalej P.) tzw. „op ł at rezerwacyjnych” (karta akt nr 1). Do skargi by ł a do łą czona kopia imiennego biletu z dnia 07 lutego 2005r. na kwot ę 580,00 SEK stanowi ą c ą równowarto ść 254,45 PLN oraz paragon fiskalny z dnia 07 lutego 2005r. na kwot ę 5,00 PLN. z tytu ł u re- zerwacji biletów promowych (k. 2). Konsumentka w swojej skardze poda ł a m.in. nast ę puj ą ce informacje: „(… ) zdecydowa ł am si ę wykupi ć bilet bez wcze ś niejszej rezerwacji, co uczyni ł am 07 lutego 2005r. Nale ż no ść do zap ł aty wynios ł a 259,45 PLN i tyle ż zap ł aci ł am. Jednak po- tem zauwa ż y ł am, i ż cena biletu wynosi ł a 254,45 PLN, a mimo wszystko pobrano ode mnie op ł at ę rezerwacyjn ą (otrzyma ł am dodatkowy paragon z informacj ą : rezerwacja biletów promowych). Wydawa ł o mi si ę to dziwne, gdy ż wed ł ug mojej logiki ż adnej rezerwacji nie dokonywa ł am”. W zwi ą zku z tym Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej Prezesem Urz ę du lub organem antymonopolowym) w dniu 8 marca 2005r. wszcz ął z urz ę - du post ę powanie wyja ś niaj ą ce, w sprawie ustalenia, czy dzia ł anie P. w zakresie pobierania od konsumentów „op ł aty rezerwacyjnej” przy zakupie biletów na rejsy promami P. w wy- soko ś ci 5 z ł , nie stanowi naruszenia przepisów ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 86, poz. 804 ze zmianami) zwanej dalej „ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów”. W toku post ę powania P. w pi ś mie z dnia 17 marca 2005r. z ł o ż y ł a nast ę puj ą ce wy- ja ś nienia (k. 6-8): 9 „Op ł ata rezerwacyjna” zosta ł a wprowadzona w 1995r. w drodze polecenia ówcze- snego zarz ą du P. Uzasadnieniem dla wprowadzenia „op ł aty rezerwacyjnej” by ł fakt wyst ę powania po stronie przewo ź nika znacznych kosztów zwi ą zanych z przygoto- waniem blankietów biletów. Bilety promowe przygotowywane by ł y na podstawie specjalnego zamówienia (mia ł y posta ć swego rodzaju ksi ąż eczki), na papierze kal- kowym, kolorowym, co rzutowa ł o na koszt samego biletu rozumianego jako blan- kiet. 9 Przewo ź nik nie dysponowa ł narz ę dziem w postaci centralnego systemu rezerwacji, bilety wystawiano r ę cznie i w drodze telefonicznej dokonywano rezerwacji miejsca. Z tego powodu wprowadzono do u ż ycia nazw ę „op ł ata rezerwacyjna”, podczas gdy istota tej op ł aty wskazuje, i ż by ł a to op ł ata za wydanie biletu (nie by ł a ona powi ą zana z samym faktem rezerwacji). Przewo ź nik d ążą c do odzyskania tak po- wsta ł ego kosztu zdecydowa ł o pobieraniu od pasa ż erów dodatkowej op ł aty poza cen ą za przewóz. Op ł aty takie stanowi ą element wynagrodzenia za wykonywan ą us ł ug ę . 9 Po zbudowaniu elektronicznego systemu rezerwacyjnego R. z uwagi na utrzymanie biletów promowych w formie ksi ąż eczki kontynuowano powy ż sz ą procedur ę . 9 Op ł ata ta by ł a pobierana na wszystkich liniach bezpo ś rednio przez przewo ź nika oraz tych agentów, którzy wydawali pasa ż erowi bilet (niektórzy agenci, np. lokalne biura O., nie wydawali pasa ż erowi biletu lecz voucher). 9 Za granic ą przewo ź nik reprezentowany jest przez miejscowe biura, które wyst ę pu- j ą w charakterze agentów. Op ł ata rezerwacyjna w przypadku sprzeda ż y przewozu na terenie S. lub D. (albo innego pa ń stwa na obszarze którego dzia ł a ł agent prze- wo ź nika) nie by ł a pobierana przez przewo ź nika. 9 Wskutek zmiany okoliczno ś ci wynikaj ą cych z unowocze ś nienia systemu rezerwa- cyjnego uzna ć mo ż na, i ż odpad ł y ju ż przyczyny, dla których op ł ata ta by ł a wpro- wadzona. 9 Po otrzymaniu pisma konsumentki – Pani J. P. z G., za łą czonego do postanowienia o wszcz ę ciu post ę powania wyja ś niaj ą cego – Zarz ą d Spó ł ki poleci ł zaprzestanie po- boru op ł aty rezerwacyjnej z dniem 15 marca 2005r. Maj ą c na uwadze okoliczno ś ci sprawy Prezes Urz ę du wszcz ął post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. 2 W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania Zarz ą d P. z ł o ż y ł dwa o ś wiadczenia o nast ę puj ą cej tre ś ci: 9 wprowadzenie tzw. „op ł at rezerwacyjnych” nast ą pi ł o w sierpniu 1995r. a z dniem 15 marca 2005r. zaprzestano ich pobierania; w tym okresie „op ł at ę rezerwacyjn ą ” pobrano maksymalnie od 50 tys. biletów (k. 47); 9 nie jest mo ż liwe okre ś lenie jaki jest udzia ł 50tys. szt. biletów promowych wyda- nych w latach 1995-2005 za pobraniem „op ł aty rezerwacyjnej” w ogólnej liczbie wydanych biletów, bowiem w praktyce P. nie prowadzi ł o takiej ewidencji. „Próby szacunkowego okre ś lenia tego stosunku nie doprowadzi ł yby do ustalenia klucza, wed ł ug którego mo ż na by miarodajnie poda ć wzajemny stosunek biletów wyda- nych za pobraniem „op ł aty rezerwacyjnej” do biletów ogó ł em. Proporcji tej, z uwagi na specyfik ę sprzeda ż y (poprzez agentów zagranicznych i krajowych, sprze- da ż we w ł asnych biurach, bilety zbiorowe, kierowcy towarzysz ą cy ł adunkowi na pojazdach ci ęż arowych, którzy otrzymywali bilet pasa ż erski w ramach frachtu ł a- dunkowego) nie mo ż na wyprowadzi ć ani z liczby pasa ż erów, ani z osi ą gni ę tego przychodu ze sprzeda ż y us ł ug przewozowych. Miarodajnego efektu nie daje tak ż e odwo ł anie si ę do ilo ś ci zamówionych w latach 1995-1997 blankietów biletów. Obecnie stosowany system R. nie posiada funkcji rejestracji wydanych biletów” (k. 48) O RGAN ANTYMONOPOLOWY USTALI Ł , CO NAST Ę PUJE : Z zebranych materia ł ów wynika, ż e P nie prowadzi ł o ewidencji ilo ś ci wydanych bi- letów, poniewa ż obowi ą zek ten nie wynika ł z przepisów, ani z potrzeb przedsi ę biorcy. Przewo ź nik prowadzi natomiast ś cis łą ewidencj ę ilo ś ci przewo ż onych pasa ż erów, która w okresie 01.01.1995r. – 30.06.2005r. wynios ł a (…) osób (k. 49). Liczba pasa ż erów nie mo- ż e by ć jednak uto ż samiana z liczb ą wydanych biletów, bowiem: 9 wszystkie wycieczki (np. zwiedzanie K., S.) podró ż uj ą na podstawie zbiorczego bi- letu, podobnie jak pasa ż erowie korzystaj ą cy z oferty specjalnej „car+5” (samo- chód plus 5 pasa ż erów), 9 jeden bilet wystawiany jest wycieczkom grupowym lub rodzinnym, 9 cz ęść pasa ż erów podró ż uje na podstawie biletów nabytych u po ś redników (agen- tów) zagranicznych, którzy nie byli zobowi ą zani przez przewo ź nika do poboru tzw. „op ł aty rezerwacyjnej”. Agenci s ą niezale ż nymi podmiotami gospodarczymi i dzia- ł aj ą na w ł asny rachunek, 9 w grupach powy ż ej 15 osób, ka ż da 16 osoba otrzymywa ł a bezp ł atny przejazd i miejsce w kabinie. W latach 1995-2005 P Ż B S.A. pobra ł o „op ł at ę rezerwacyjn ą ” od ok. (…) biletów i uzyska ł o z tego tytu ł u ok. (…) z ł . (k. 39). Z dokonanych ustale ń wynika, ż e ż aden z cenników P., obowi ą zuj ą cych w latach 1995-2001 i 2004r. (k. 50-58) nie zawiera ł pozycji „op ł ata rezerwacyjna” . Fakt ten przy- zna ł równie ż sam przedsi ę biorca, potwierdzaj ą c w o ś wiadczeniu, ż e „(…) tzw. op ł ata re- zerwacyjna nie by ł a przewidziana w cennikach udost ę pnianych podró ż nym. O jej wyst ę - powaniu pasa ż er by ł zawiadamiany w chwili wystawiania biletu przez przewo ź nika oraz agentów, którzy wydawali druk biletu. (…) przewo ź nik nie pobiera ł op ł aty rezerwacyjnej w przypadku sprzeda ż y biletu na terenie S. lub D. (przewo ź nik nie prowadzi ł w ł asnej dzia ł al- 3 no ś ci na terenie tych pa ń stw, gdy ż by ł reprezentowany przez miejscowych agentów)” (k. 61). W toku post ę powania organ antymonopolowy wyst ą pi ł do przedsi ę biorców ś wiad- cz ą cych, podobnie jak P., us ł ugi promowych przewozów pasa ż erskich, w celu ustalenia, czy w latach 1995-2005 pobierali oni tzw. „op ł at ę rezerwacyjn ą ” lub dodatkow ą op ł at ę dotycz ą c ą rekompensaty za wydawanie biletów wystawianych r ę cznie w okresie braku centralnego systemu rezerwacji. Na podstawie uzyskanych odpowiedzi dokonano nast ę puj ą cych ustale ń : 9 E. w S. nie pobiera ł a i nie pobiera tzw. „op ł at rezerwacyjnych”. Armator nie pobie- ra ł od pasa ż erów ż adnych dodatkowych op ł at b ę d ą cych rekompensat ą za wyda- wanie biletów wystawianych r ę cznie (k. 20-21); 9 U. w S. nie pobiera ł a takich op ł at (k. 15); 9 S. w G. równie ż nie pobiera ł a takich op ł at (k.17). ORGAN ANTYMONOPOLOWY ZWA Ż Y Ł , CO NAST Ę PUJE : Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów okre ś la warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przed- si ę biorców i konsumentów (art. 1 ust. 1). Zgodnie z tre ś ci ą art. 23 a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji [...] „Przez prak- tyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidual- nych interesów konsumentów.” Ponadto art. 23 a ust 2 tej ż e ustawy stanowi, ż e praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów s ą w szczególno ś ci m.in. naruszenie obo- wi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji oraz czyny nie- uczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. Dla orzeczenia, ż e konkretne zachowanie rynkowe przedsi ę biorcy stanowi przejaw stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest wykaza- nie i udowodnienie, ż e podejmowane przez tego przedsi ę biorc ę dzia ł anie: 9 ujawnia si ę w obrocie konsumenckim, a wi ę c w relacjach pomi ę dzy podmiotem posiadaj ą cym przymiot przedsi ę biorcy a konsumentami, 9 nie odnosi si ę do indywidualnych przypadków, ale charakteryzuje stan relacji za- wieranych z pewn ą zbiorowo ś ci ą konsumentów, 9 jest bezprawne, 9 godzi w interesy konsumentów. P. jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 ust.1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wykonuj ą c promowe przewozy ł adunków i pasa ż erów P. ś wiadczy us ł ugi transportowe zarówno na rzecz innych przedsi ę biorców, jak i konsumentów, do których w du ż ej cz ęś ci adresowana jest oferta tego morskiego przewo ź nika. Stosownie do przepisu art. 4 pkt 11 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów „ilekro ć w ustawie jest mowa o konsumencie, nale ż y przez to rozumie ć konsumenta w ro- 4 zumieniu przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, z pó ź n. zm.)”. Zgodnie z przepisem art. 22 1 K.c. „za konsumenta uwa ż a si ę osob ę fi- zyczn ą dokonuj ą c ą czynno ś ci prawnej nie zwi ą zanej bezpo ś rednio z jej dzia ł alno ś ci ą go- spodarcz ą lub zawodow ą ”. Nie ulega wi ę c w ą tpliwo ś ci, ż e pasa ż erowie podró ż uj ą cy pro- mami P. s ą konsumentami. W przedmiotowej sprawie P. postawiono zarzut podejmowania dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów okre ś lonych w art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cych na: 1) pobieraniu od konsumentów w latach 1995-2005 tzw. „op ł aty rezerwacyjnej” przy zakupie biletu na rejsy wykonywane promami P. w wysoko ś ci 5 z ł , która nie by ł a uj ę ta w cennikach us ł ug, co jest niezgodne z art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 5 lipca 2001r. o cenach (Dz. U. Nr 97, poz. 1050, z pó ź n. zm.), zwanej da- lej „ustaw ą o cenach”, 2) oznaczeniu us ł ugi zwi ą zanej z wykonywaniem promowych przewozów pasa ż er- skich w sposób wprowadzaj ą cy konsumentów w b łą d co do charakteru „op ł aty rezerwacyjnej” nie zwi ą zanej z rezerwacj ą biletu, lecz dotycz ą cej rekompensaty za wydawanie biletów wystawianych r ę cznie, co jest niezgodne z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jednolity: Dz.U. 2003r., Nr 153, poz. 1503, ze zm.), zwanej dalej „ustaw ą o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji”. Nie ulega w ą tpliwo ś ci, ż e zakwestionowane przez organ antymonopolowy dzia ł a- nia przedsi ę biorcy obowi ą zywa ł y w obrocie konsumenckim, na etapie zawierania umowy o morski przewóz osób. Dla udowodnienia stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumen- tów nie jest wymagane wykazanie, ż e przedsi ę biorca je stosuj ą cy zajmuje szczególn ą , kwalifikowan ą (dominuj ą c ą ) pozycj ę na rynku. Ź ród ł em tego rodzaju praktyk nie jest bo- wiem jedynie si ł a ekonomiczna i w ł adza rynkowa profesjonalisty, ale jego przewaga nad nieprofesjonalnymi uczestnikami obrotu, przejawiaj ą ca si ę nie tyle w indywidualnych transakcjach, co w relacjach z nieskonkretyzowan ą - co do ilo ś ci - grup ą odbiorców. Je ś li relacje te charakteryzuj ą si ę pewn ą wspóln ą cech ą , to wyst ę powanie takiego w ł a ś nie wy- ró ż nika w stosunkach danego rodzaju, nawi ą zywanych pomi ę dzy przedsi ę biorc ą a konsu- mentami wskazuje, ż e – w danej, konkretnej sprawie – mamy do czynienia nie z sum ą indywidualnych interesów, ale ze zbiorowym interesem konsumentów. Mo ż e on zosta ć naruszony równie ż i w tych sytuacjach, gdy kwestionowanymi dzia ł aniami przedsi ę biorcy dotkni ę ci s ą nie tylko aktualni, ale równie ż potencjalni jego klienci, do których jest adre- sowana np. informacja o produkcie czy us ł ugach. W przedmiotowej sprawie kwestionowa- ne przez organ antymonopolowy dzia ł anie polegaj ą ce na pobieraniu spornej op ł aty doty- ka ł o wszystkich indywidualnych pasa ż erów korzystaj ą cych lub chc ą cych skorzysta ć z us ł ug transportowych, ś wiadczonych przez promy P. na trasie z P. do S. Nale ż a ł o wiec przyj ąć , ż e te zachowanie rynkowe skar ż onego przedsi ę biorcy, jak na to wskazuj ą ustalenia stanu faktycznego, odnosi ł o si ę i obowi ą zywa ł o w stosunkach zawieranych z szerok ą rzesz ą kon- sumentów. Bezprawno ść jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z nor- mami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, czy dobrymi obyczajami, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Jako „sprzeczne z prawem” nale ż y kwalifikowa ć zachowania niezgodne z nakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na pod- stawie i dla wykonania ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowa- 5 nie w stosunkach wewn ę trznych. „Sprzeczne z prawem” s ą czyny: zabronione i zagro ż one sankcj ą karn ą , czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepi- sami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabro- nione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cy- wilnym lub prawie administracyjnym. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania przedsi ę biorcy wystarczy ustalenie, ż e jego okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa ( por. Usta- wa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz pod redakcj ą Janusza Szwaji, Urz ą d Antymonopolowy, Warszawa 1994, s.38-39). Aktem okre ś laj ą cym m.in. sposób informowania o charakterystyce jako ś ciowej oraz o cenach oferowanych towarów i us ł ug jest ustawa o cenach. Z art. 12 ust. 2 tej ustawy wynika wprost, ż e w miejscach ś wiadczenia us ł ug uwidacznia si ę ceny jednostko- we us ł ug w sposób zapewniaj ą cy prost ą i niebudz ą c ą w ą tpliwo ś ci informacj ę o ich wyso- ko ś ci. Z kolei rozporz ą dzenie Ministra Finansów z dnia 10 czerwca 2002r. w sprawie szczegó ł owych zasad uwidaczniania cen towarów i us ł ug oraz sposobu oznaczania cen ą towarów przeznaczonych do sprzeda ż y (Dz.U. Nr 99, poz. 894 z pó ź n. zm.) zwane dalej „rozporz ą dzeniem w sprawie szczegó ł owych zasad uwidaczniania cen towarów i us ł ug oraz sposobu oznaczania cen ą towarów przeznaczonych do sprzeda ż y” stanowi, ż e ceny za us ł ugi podaje si ę z dok ł adnym okre ś leniem rodzaju i zakresu us ł ugi. Je ż eli jest to zgodne z praktyk ą obrotu, ze wzgl ę du na rodzaj ś wiadczonej us ł ugi, zamiast ceny za us ł ug ę mo ż na poda ć cen ę jednostkow ą za jednostk ę us ł ugi (§ 10). Ponadto, zestawienie cen (cennik) powinno zawiera ć dok ł adne okre ś lenie rodzaju i zakresu ś wiadczonych us ł ug (§ 11). Tym- czasem, jak to wynika z ustale ń stanu faktycznego, i co sam przyzna ł skar ż ony przedsi ę - biorca, kwestionowana kategoria op ł aty nigdy nie by ł a uj ę ta w obowi ą zuj ą cych i stosowa- nych przez P. cennikach, a o jej istnieniu konsument dowiadywa ł si ę dopiero w momencie zakupu biletu. Okoliczno ść ta przes ą dza o uznaniu, ż e – dzia ł aj ą c w ten sposób – morski przewo ź nik promowy naruszy ł wskazane wy ż ej przepisy ustawy i rozporz ą dzenia. Sprzeczno ść z prawem danego czynu wywie ść mo ż na tak ż e z art. 3 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji stanowi ą cego, ż e „Czynem nieuczciwej konkurencji jest dzia ł anie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, je ż eli zagra ż a lub narusza inte- res innego przedsi ę biorcy lub klienta”. Chocia ż „dobre obyczaje” nie s ą normami prawnymi, to s ą jednak normami post ę - powania, które - podobnie jak „zasady wspó łż ycia spo ł ecznego” oraz „ustalone zwyczaje” - powinny obowi ą zywa ć wszystkich przedsi ę biorców w obrocie gospodarczym (nie chodzi tu o przestrzeganie dobrych obyczajów w ogóle, ale zachowanie przez profesjonalnych uczestników rynku zasad uczciwo ś ci kupieckiej). O tym, czy dane dzia ł anie narusza dobre obyczaje, decyduj ą czynniki obiektywne i oboj ę tne jest w zasadzie, co sam dzia ł aj ą cy s ą dzi w tej kwestii. Dany czyn mo ż e by ć zatem uznany za przeciwny dobrym obyczajom, cho ć by dzia ł aj ą cy nie mia ł ś wiadomo ś ci, ż e czyn jego sprzeciwia si ę dobrym obyczajom i cho ć by dzia ł aj ą cy z punktu widzenia subiektywnego nie ponosi ł winy co do tego braku ś wiadomo- ś ci ( por. Ustawa o zwalczaniu…., s. 42-43). W przedmiotowej sprawie, przedsi ę biorca P. w latach 1995-2005 pobiera ł od swo- ich pasa ż erów dodatkow ą , poza cen ą biletu, „op ł at ę rezerwacyjn ą ” w wysoko ś ci (…) PLN. Konsument, decyduj ą c si ę na podró ż promem, zobligowany by ł nie tylko do zap ł aty ceny za bilet, ale przy jego zakupie zaskakiwany by ł konieczno ś ci ą uiszczenia dodatkowej op ł a- ty. Op ł ata ta pobierana by ł a zarówno od konsumentów zamawiaj ą cych bilet z wyprzedze- niem, jak równie ż od konsumentów, którzy decydowali si ę na zakup biletu u przewo ź nika w dniu rejsu. Przede wszystkim ci ostatni, decyduj ą c si ę niejednokrotnie na podró ż w ostatniej chwili, chocia ż nie dokonywali wcze ś niej ż adnej rezerwacji miejsca na pok ł adzie, 6 zmuszeni byli za ni ą zap ł aci ć . Tak ż e i tym, którzy wcze ś niej planowali rejs promem i zare- zerwowali wcze ś niej bilet, op ł ata ta nie by ł a zaliczana w poczet jego ceny. Maj ą c to na uwadze uzna ć nale ż a ł o, ż e praktyka stosowana przez P. w zakresie pobierania „op ł aty rezerwacyjnej” stoi w sprzeczno ś ci z przepisami ustawy o cenach i roz- porz ą dzenia w sprawie szczegó ł owych zasad uwidaczniania cen towarów i us ł ug oraz spo- sobu oznaczania cen ą towarów przeznaczonych do sprzeda ż y, nak ł adaj ą cymi na przedsi ę - biorc ę obowi ą zek przedstawiania konsumentom czytelnej oferty us ł ug i informacji m.in. o obowi ą zuj ą cych cenach ś wiadczenia us ł ug, ze wszystkimi ich sk ł adnikami wp ł ywaj ą cymi na ich wysoko ść , ale równie ż nie odpowiada dobrym obyczajom obowi ą zuj ą cym w obrocie gospodarczym. Nie ulega wi ę c w ą tpliwo ś ci, ż e – w analizowanym zakresie - zachowanie ska ż onego przedsi ę biorcy jest dzia ł aniem bezprawnym i naruszaj ą cym dobre obyczaje. Jak to wy ż ej wykazano kwestionowana op ł ata, tj. zarówno jej kategoria, jak i wy- soko ść , nigdy nie by ł a zawarta w obowi ą zuj ą cych cennikach ś wiadczenia us ł ug tego prze- wo ź nika. Nie umieszczaj ą c tej kategorii op ł aty w stosowanej taryfie, P. nie tylko nie do- pe ł ni ł a obowi ą zku udzielenia konsumentom pe ł nej, rzetelnej i niebudz ą cej w ą tpliwo ś ci in- formacji o wszystkich sk ł adnikach ceny za bilet i ich wysoko ś ci, ale wprowadza ł a konsu- mentów w b łą d co do charakteru „op ł aty rezerwacyjnej”. Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji oznaczenie towarów lub us ł ug albo jego brak, które mo ż e wprowadzi ć klientów w b łą d co do pocho- dzenia, ilo ś ci, jako ś ci, sk ł adników, sposobu wykonania, przydatno ś ci, mo ż liwo ś ci zastoso- wania, naprawy, konserwacji lub innych istotnych cech towarów albo us ł ug, a tak ż e zata- jenie ryzyka, jakie wi ąż e si ę z korzystaniem z nich jest czynem nieuczciwej konkurencji. Rozpatruj ą c okoliczno ś ci przedmiotowej sprawy uzna ć nale ż a ł o, ż e sama nazwa „op ł ata rezerwacyjna” wprowadza ł a konsumentów w b łą d. Termin „rezerwacja” definio- wany jest zwykle 1 jako „zamówienie sobie czego ś , np. miejsca w samolocie lub pokoju w hotelu” , a rezerwowa ć , to nic innego jak dokonywa ć rezerwacji. Tak te ż oba poj ę cia funk- cjonuj ą i s ą rozumiane przez wi ę kszo ść pos ł uguj ą cych si ę j ę zykiem polskim, tak literackim, jak i potocznym. Tymczasem op ł ata pobierana przez P. nie mia ł a nic wspólnego z rezer- wacj ą i - co ju ż wskazano - pobierana by ł a pomimo, ż e konsument nie zamawia ł wcze ś niej biletu. Jak to wynika z odpowiedzi skar ż onego przedsi ę biorcy jej nazwa zupe ł nie nie od- powiada ł a zakresowi czynno ś ci zwi ą zanych z rezerwacj ą , bowiem de facto dotyczy ł a ona rekompensaty za wydawanie biletów wystawianych r ę cznie. Wyja ś nienia te nie zmieniaj ą jednak w ż aden sposób naganno ś ci zachowa ń P. Jak to wynika z ustale ń dokonanych przez organ antymonopolowy inni przewo ź nicy morscy, tj.: E. w S., U. w S., S. w G. nie stosowali i nie stosuj ą ani op ł at rezerwacyjnych, ani dodatkowych op ł at b ę d ą cych rekom- pensat ą za wydawanie biletów wystawianych r ę cznie. Wynika z tego, ż e taki sposób dzia- ł ania nie stanowi normy, czy cechy charakterystycznej obowi ą zuj ą cego w tym segmencie transportu. Wr ę cz przeciwnie jest z ukszta ł towanym w tym zakresie obyczajem sprzeczny. Ponadto, jak ju ż wskazano zakres werbalny poj ę cia „op ł ata rezerwacyjna” w ż aden sposób - je ś li przyj ąć wyja ś nienia skar ż onego - nie odpowiada zakresowi semantycznemu tego terminu, co mo ż e by ć przyczyn ą konfuzji w obrocie konsumenckim. Na przedsi ę bior- cach ci ążą szczególne obowi ą zki zwi ą zane z udzielaniem konsumentom prawdziwej, pe ł nej i zrozumia ł ej informacji na temat zakresu oferowanych us ł ug, w tym ich kategorii, co rów- nie ż znalaz ł o swój wyraz w unormowaniach prawnych, m.in. ustawie o cenach, powo ł a- nym rozporz ą dzeniu w sprawie szczegó ł owych zasad uwidaczniania cen towarów i us ł ug 1 Por. Wielki s ł ownik wyrazów obcych PWN, Wydawnictwo naukowe PWN, Warszawa 2003, s.1095 7 oraz sposobu oznaczania cen ą towarów przeznaczonych do sprzeda ż y oraz ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Informacja niepe ł na, jak te ż i braki w informacji, na- ruszaj ą gwarancj ę bezpiecze ń stwa ekonomicznego konsumenta, który zdany jest na uzna- niow ą , opart ą na niejasnych przes ł ankach postaw ę profesjonalisty (przedsi ę biorcy). Nie- prawdziwa informacja co do charakteru op ł aty za rezerwacj ę , która w istocie nie jest op ł a- t ą za obietnic ę spe ł nienia zamówienia, ale za wystawienie biletu, jest informacj ą wprowa- dzaj ą c ą konsumenta w b łą d, a przez to jest sprzeczna z art. 10 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji poprzez myl ą ce oznaczenie us ł ugi i – jednocze ś nie - naruszaj ą c ą dobre obyczaje. W ocenie organu antymonopolowego okoliczno ś ci te przes ą dzaj ą o uzna- niu dzia ł a ń skar ż onego przedsi ę biorcy – w powy ż ej analizowanym zakresie – za bezpraw- ne. W przedmiotowej sprawie skar ż ony przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę nie tylko stosowa- nia wobec konsumentów - w obu analizowanych wy ż ej aspektach - bezprawnych dzia ł a ń , ale poprzez taki sposób zachowa ń rynkowych godzi ł tak ż e w interesy konsumentów, naruszaj ą c ich prawa 2 , tj.: 9 prawo do pe ł nej, rzetelnej i wyczerpuj ą cej informacji - cenniki op ł at za prze- wozy promowe nie zawiera ł y pozycji „op ł aty rezerwacyjnej”, której wysoko ś ci ani obowi ą zku uiszczenia konsument nie zna ł , zapoznaj ą c si ę wcze ś niej z ofer- ta cenowa przedsi ę biorcy. W momencie zakupu biletu konsumenci byli wprowa- dzani w b łą d co do charakteru op ł aty, gdy ż de facto dotyczy ł a ona nie rezerwa- cji, ale „rekompensaty za wydawanie biletów wystawianych r ę cznie”. 9 prawa do ochrony interesów ekonomicznych - bowiem konsumenci zmuszani byli do op ł acania us ł ugi, której w rezultacie nie otrzymywali; ponadto konsu- menci, którzy kupowali bilet w Polsce znajdowali si ę w daleko mniej korzystnej sytuacji od tych którzy nabywali bilet w krajach skandynawskich, gdy ż na ich terenie nie pobierano kwestionowanych op ł at. W ocenie organu antymonopolowego, maj ą c na uwadze powy ż ej poczynione roz- wa ż ania, uzna ć nale ż y, ż e dzia ł ania P. polegaj ą ce na: 1) pobieraniu od konsumentów w latach 1995-2005 tzw. „op ł aty rezerwacyjnej” przy zakupie biletu na rejsy wykonywane promami P. w wysoko ś ci (…) z ł , która nie by ł a uj ę ta w cennikach us ł ug, 2) oznaczeniu us ł ugi zwi ą zanej z wykonywaniem promowych przewozów pasa ż er- skich w sposób wprowadzaj ą cy konsumentów w b łą d co do charakteru „op ł aty rezerwacyjnej” nie zwi ą zanej z rezerwacj ą biletu, lecz dotycz ą cej rekompensaty za wydawanie biletów wystawianych r ę cznie, stoj ą w sprzeczno ś ci z obowi ą zuj ą cym prawem, przy czym ka ż de z tych dzia ł a ń , rozpatry- wana odr ę bnie, jest bezprawne i godzi w interesy konsumentów. W tym stanie rzeczy uzna ć nale ż y, ż e wszystkie, wymienione wy ż ej ustawowe przes ł anki art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zosta ł y spe ł - nione, a obie zarzucane P. praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów udowod- nione. Zgodnie z art. 23e ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du – mimo ż e przedsi ę biorca z dniem 15 marca 2005r. zaniecha ł stosowania zarzuca- 2 Por. Stowarzyszenie Konsumentów Polskich, Ustawodawstwo konsumenckie Unii Europejskiej, , Urz ą d Antymonopolowy, Warszawa 1996, s. 19 8 nych praktyk – wydaje decyzj ę o uznaniu praktyk za naruszaj ą ce zbiorowe interesy kon- sumentów i stwierdza zaniechanie ich stosowania. Z uwagi na fakt, i ż obowi ą zki przedsi ę biorcy wynikaj ą ce z tre ś ci decyzji musz ą by ć realizowane w przysz ł o ś ci, od dnia uprawomocnienia si ę decyzji, decyzja jest jednocze ś nie gwarancj ą , ż e przedsi ę biorca b ę dzie zwi ą zany jej ustaleniami tak ż e w przysz ł o ś ci. Maj ą c to na uwadze orzeczono jak sentencji. Pouczenie: Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 122, poz. 1319 ze zmianami) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gda ń sku. Podpisa ł : z upowa ż nienia Prezesa UOKiK Dyrektor Delegatury UOKiK w Gda ń sku Roman Jarz ą bek Otrzymuje: 1) P. w K. 2) a/a 9