RGD-25/2006

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W GDA Ń SKU 80-824 G DA Ń SK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL ./F AX (058) 346-29-32, 346-29-33, 301-51-75 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD.62-23/06/IPW Gda ń sk, dnia 25 pa ź dziernika 2006r. DECYZJA N R RGD.25/2006 Na podstawie art. 23e ust. 1 i 2, w zwi ą zku z art. 23a ust. 1, ustawy z dnia 15 grud- nia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080, ze zm.) oraz stosownie do tre ś ci art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 ze zmian ą ), - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe intere- sy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du, przeciwko przedsi ę biorcy: A[…] Ł […] pro- wadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą Przedsi ę biorstwo Handlowo – Us ł ugowe BONUS w Gda ń sku, UZNAJE SI Ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsu- mentów dzia ł ania tego przedsi ę biorcy polegaj ą ce na umieszczeniu na fakturze VAT zapisów o tre ś ci: 1. „Autokomis „Bonus” nie odpowiada za wady ukryte pojazdu i nie ponosi ż adnej odpowiedzialno ś ci prawnej” 2 . „Stan techniczny w/w pojazdu kupuj ą cemu jest znany i z tego tytu ł u nie b ę dzie ro ś ci ł pretensji do PHU „BONUS” 3 .„Kwituj ę odbiór pojazdu i przyjmuj ę do wiadomo ś ci, ż e nie podlega on re- klamacji stanu technicznego i prawnego”, co stanowi naruszenie art. 4 ust 1, art. 8 ust. 1 oraz art. 11 ustawy z dnia 27 lipca 2002r. o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2002r., Nr 141, poz. 1176, ze zmianami), w zwi ą zku z art. 770 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964r., Nr 16, poz. 93 ze zmianami), a tym samym stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumen- tów w rozumieniu art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie o ochronie konkurencji i konsu- mentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080, ze zm.) I STWIERDZA SI Ę ZANIECHANIE JEJ STOSOWANIA Z DNIEM 18 WRZE Ś NIA 2006 R . UZASADNIENIE W dniu 6 stycznia 2006r., Delegatura UOKiK w Gda ń sku, w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, wszcz ęł a post ę powanie wyja ś niaj ą ce maj ą ce na celu ustalenie, czy pisemne umowy sprzeda ż y, regulaminy i inne doku- menty wewn ę trzne normuj ą ce prawa i obowi ą zki stron, obowi ą zuj ą ce w 2005r., sto- sowane przez przedsi ę biorców prowadz ą cych auto-komisy, s ą zgodne z ustaw ą o ochronie […] oraz innymi ustawami, maj ą cymi za zadanie chroni ć prawa konsumen- tów, a w szczególno ś ci, czy nie stanowi ą niedozwolonych klauzul umownych okre ś lo- nych w art. 385 1 i nast ę pnych Kodeksu cywilnego. W toku post ę powania otrzymano m.in. formularz faktury VAT, opracowany i stosowany przez A[…] Ł […]prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą Przed- si ę biorstwo Handlowo – Us ł ugowe BONUS w Gda ń sku (zwanego dalej: przedsi ę bior- c ą lub stron ą ). Analiza przekazanego przez przedsi ę biorc ę formularza faktury VAT wykaza ł a, i ż zawiera on postanowienia: 1. „Autokomis „Bonus” nie odpowiada za wady ukryte pojazdu i nie ponosi ż adnej odpowiedzialno ś ci prawnej” 2 . „Stan techniczny w/w pojazdu kupuj ą cemu jest znany i z tego tytu ł u nie b ę dzie ro ś ci ł pretensji do PHU „BONUS” 3 .„Kwituj ę odbiór pojazdu i przyjmuj ę do wiadomo ś ci, ż e nie podlega on re- klamacji stanu technicznego i prawnego”, których tre ść mog ł a rodzi ć domniemanie, ż e stoj ą one w sprzeczno ś ci z obowi ą zuj ą - cym prawem, w tym z przepisami ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych wa- runkach sprzeda ż y konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2002r., Nr 141, poz. 1176, ze zm.), zwanej dalej ustaw ą o sprzeda ż y […], a jedno- cze ś nie wyczerpuj ą przes ł anki art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie o ochronie konku- rencji i konsumentów (Dz. U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080, ze zm.), zwanej dalej ustaw ą o ochronie […]. Maj ą c na uwadze te ustalenia, organ antymonopolowy, wszcz ął 9 czerwca 2006 r., postanowieniem z dnia 14 czerwca 2006r., z urz ę du, przeciwko A[…] Ł […] w spra- wie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na umiesz- czeniu na fakturze VAT zapisów, które stanowi ą naruszenie art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie […]. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania przedsi ę biorca pi- smem z dnia 28 czerwca 2006 r. o ś wiadczy ł , ż e: - „W zwi ą zku z otrzymanym zawiadomieniem o wszcz ę ciu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów informuj ę , ż e zmieni- ł em wzór faktury VAT uwzgl ę dniaj ą c zastrze ż enia organu antymonopolowego i od 28.06.2006 r. pos ł uguj ę si ę nowym wzorem faktury.” Jednocze ś nie przekazuj ą c nowy, zmieniony formularz faktury VAT, w którym zawar ł nast ę puj ą ce postanowienia: 1. „Kupuj ą cy zapozna ł si ę z numerami nadwozia i silnika i z tego tytu ł u nie b ę dzie ro ś ci ł pretensji do PHU „BONUS”” 2. „Wy łą cza si ę odpowiedzialno ść z tytu ł u r ę kojmi za wady fizyczne towaru”, Ze wzgl ę du na fakt, ż e zmieniona tre ść zapisów wci ąż nie eliminowa ł a zarzuca- nych skar ż onemu narusze ń , godz ą cych w zbiorowe interesy konsumentów, organ antymonopolowy ponownie wezwa ł przedsi ę biorc ę do zmiany zapisów, które w oce- nie Urz ę du mog ł y stanowi ć naruszenie art. 23 a ust. 1 ustawy o ochronie […]. 2 W odpowiedzi na wezwanie organu antymonopolowego przedsi ę biorca pi- smem z dnia 18 wrze ś nia 2006 r. poinformowa ł , ż e „obecnie pos ł uguje si ę nowym wzorem faktury”, przesy ł aj ą c jednocze ś nie zmodyfikowany formularz faktury VAT, z którego usun ął kwestionowane przez Urz ą d zapisy, w pe ł ni dostosowuj ą c jego tre ść do obowi ą zuj ą cych przepisów prawa. W TOKU PROWADZONEGO POST Ę POWANIA ORGAN ANTYMONOPOLOWY USTALI Ł , CO NAST Ę PUJE : A[…] Ł […] prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą Przedsi ę biorstwo Han- dlowo-Us ł ugowe BONUS A Ł , na podstawie wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospo- darczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Gda ń ska pod numerem […]. Przedmiotem dzia ł alno ś ci przedsi ę biorcy jest m. in.: 9 sprzeda ż detaliczna pojazdów samochodowych, 9 sprzeda ż hurtowa pojazdów samochodowych, 9 konserwacja i naprawa pojazdów samochodowych, 9 sprzeda ż hurtowa cz ęś ci i akcesoriów do pojazdów samochodowych, 9 sprzeda ż detaliczna artyku ł ów u ż ywanych prowadzona w sklepach, dowód: za ś wiadczenie o wpisie do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowa- dzonej przez Prezydenta Miasta Gda ń ska z dnia 17 stycznia 2005 r. W toku post ę powania przedsi ę biorca dostarczy ł aktualne za ś wiadczenie o wpi- sie do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej, z którego wynika, i ż obecnie prowadzi on dzia ł alno ść gospodarcz ą pod dwiema nazwami, tj.:1) Przedsi ę biorstwo Handlowo- Us ł ugowe BONUS A[…] Ł […] oraz 2) Autohandel AVANT S.C. W obu przypadkach dzia ł alno ść wykonywana jest pod adresem: Gda ń sk. dowód: za ś wiadczenie o wpisie do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowa- dzonej przez Prezydenta Miasta Gda ń ska z dnia 15 wrze ś nia 2006 r. Przedsi ę biorca w okresie do 28 czerwca 2006 r. stosowa ł w obrocie z kon- sumentami formularz faktury VAT, który zawiera ł nast ę puj ą ce postanowienia: 1. „Autokomis „Bonus” nie odpowiada za wady ukryte pojazdu i nie ponosi ż adnej odpowiedzialno ś ci prawnej” 2 . „Stan techniczny w/w pojazdu kupuj ą cemu jest znany i z tego tytu ł u nie b ę dzie ro ś ci ł pretensji do PHU „BONUS” 3 .„Kwituj ę odbiór pojazdu i przyjmuj ę do wiadomo ś ci, ż e nie podlega on re- klamacji stanu technicznego i prawnego”. O zaprzestaniu stosowania ww. zapisów strona poinformowa ł a pismem z dnia 28 czerwca 2006 r.., przekazuj ą c Urz ę dowi nowy, zmodyfikowany formularz faktury VAT. dowód: pismo przedsi ę biorcy z dnia 28 czerwca 2006 r. wraz z za łą czonym, zmienionym formularzem faktury VAT. Natomiast w okresie od dnia 28 czerwca 2006 r. do dnia 18 wrze ś nia 3 2006 r. przedsi ę biorca stosowa ł w obrocie z konsumentami formularz faktury VAT, który zawiera ł nast ę puj ą ce postanowienia: 1. „Kupuj ą cy zapozna ł si ę z numerami nadwozia i silnika i z tego tytu ł u nie b ę - dzie ro ś ci ł pretensji do PHU „BONUS”” 2. „Wy łą cza si ę odpowiedzialno ść z tytu ł u r ę kojmi za wady fizyczne towaru”, o których zaprzestaniu strona poinformowa ł a pismem z dnia 18 wrze ś nia 2006 r. przekazuj ą c jednocze ś nie zmodyfikowany formularz faktury VAT uwzgl ę dniaj ą cy wszystkie uwagi Urz ę du. dowód: pismo przedsi ę biorcy z dnia 18 wrze ś nia 2006 r. wraz z za łą czonym, zmienionym formularzem faktury VAT. ORGAN ANTYMONOPOLOWY ZWA Ż Y Ł , CO NAST Ę PUJE : Instrumenty przewidziane przepisami ustawy o ochronie […] gwarantuj ą mo ż li- wo ść podj ę cia bezpo ś redniej ochrony konsumentów, których prawa mog ą zosta ć istotnie ograniczone poprzez okre ś lone zachowania przedsi ę biorców, wykorzystuj ą - cych posiadan ą przewag ę kontraktow ą w kontaktach z nieprofesjonalnymi uczestni- kami rynku w dwojakiego rodzaju sytuacjach, tj. wówczas, gdy przedsi ę biorcy ci: 9 nadu ż ywaj ą zajmowan ą na rynku pozycj ę dominuj ą c ą poprzez stwarzanie konsumentom uci ąż liwych warunków dochodzenia swoich praw (co nosi znamiona praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę zakazanej z mocy art. 8 ust. 2 pkt 7 ustawy o ochronie […]), 9 naruszaj ą zbiorowe interesy konsumentów, np. dzia ł aj ą wobec konsumen- tów w sposób bezprawny (art. 23a ust. 1), naruszaj ą obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, czy stosuj ą wzorce umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uz- nanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 K.p.c. (art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie […]). Dla udowodnienia stosowania przez przedsi ę biorc ę praktyk naruszaj ą cych zbio- rowe interesy konsumentów nie jest wymagane wykazanie, ż e zajmuje on szczegól- n ą , kwalifikowan ą (dominuj ą c ą ) pozycj ę na rynku. Ź ród ł em tego rodzaju praktyk nie jest bowiem jedynie si ł a ekonomiczna i w ł adza rynkowa profesjonalisty, ale jego przewaga nad nieprofesjonalnymi uczestnikami obrotu, przejawiaj ą ca si ę nie tyle w indywidualnych transakcjach, co w relacjach z nieskonkretyzowan ą co do ilo ś ci, gru- p ą odbiorców. Mo ż na wi ę c wówczas mówi ć o wspólnej cesze stosunków danego ro- dzaju, nawi ą zywanych pomi ę dzy przedsi ę biorc ą a konsumentami. Dla rozstrzygni ę - cia, czy, w danym wypadku, mamy do czynienia ze zbiorowym interesem, koniecz- nym i wystarczaj ą cym jest wi ę c spe ł nienie przes ł anki, ż e kwestionowanymi dzia ł a- niami s ą , lub mog ą by ć , dotkni ę ci obecni, nawet potencjalni, klienci przedsi ę biorcy. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą ochronie prawnej. Zakazane s ą zatem takie zachowania przedsi ę biorców, które naruszaj ą uprawnienia nieprofesjonalnych uczestników rynku, poprzez stosowanie wobec nich dzia ł a ń , jak zaznaczono ju ż wcze ś niej okre ś lonych w art. 23a ust. 1 i 2. Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie […]: „Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie 4 przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów”. Dla orzeczenia, ż e konkretne zachowanie rynkowe przedsi ę biorcy stanowi prze- jaw stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest wykazanie i udowodnienie, ż e podejmowane przez tego przedsi ę biorc ę dzia ł anie: 9 ujawnia si ę w obrocie konsumenckim, a wi ę c w relacjach pomi ę dzy podmio- tem posiadaj ą cym przymiot przedsi ę biorcy a konsumentami, 9 nie odnosi si ę do indywidualnych przypadków, ale charakteryzuje stan rela- cji zawieranych z pewn ą zbiorowo ś ci ą konsumentów, 9 jest bezprawne, godzi w zbiorowe interesy konsumentów. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, ż e stronami umowy sprzeda ż y ko- misowej s ą : 9 A[…] Ł […]prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą Przedsi ę biorstwo Handlowo – Us ł ugowe BONUS w Gda ń sku oraz Autohandel AVANT S.C., a wi ę c przedsi ę biorca, przez którego – zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz.U. Nr 173, poz. 1807 ze zmianami) – rozumie si ę osob ę fizyczn ą , prawn ą i jednostk ę organizacyjn ą nieb ę d ą c ą osob ą prawn ą , której odr ę bna ustawa przyznaje zdolno ść praw- n ą , wykonuj ą c ą we w ł asnym imieniu dzia ł alno ść gospodarcz ą , 9 konsument; zgodnie z art. 22 1 Kodeksu cywilnego konsumentem jest osoba fizyczna lub prawna dokonuj ą ca czynno ś ci prawnej niezwi ą zanej bezpo- ś rednio z jej dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą lub zawodow ą . Umowa zawierana jest wi ę c w obrocie konsumenckim przez „profesjonalist ę ”, b ę d ą cego synonimem przedsi ę biorcy oraz nieprofesjonalnego uczestnika obrotu, tj. konsumenta, któremu przedk ł adany jest opracowany i stosowany w stosunkach z klientami indywidualnymi przez A Ł formularz faktury VAT. W my ś l art. 770 1 Kodeksu cywilnego „Do umowy sprzeda ż y rzeczy ruchomej, zawartej przez komisanta z osob ą fizyczn ą , która nabywa rzecz w celu niezwi ą zanym z jej dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą ani zawodow ą , stosuje si ę przepisy o sprzeda ż y kon- sumenckiej”. Bezspornym jest, ż e samochód b ę d ą cy przedmiotem umowy komisowej stanowi rzecz ruchom ą , a faktury VAT wystawiane s ą przez przedsi ę biorc ę prowadz ą cego au- tokomis ró ż nym kontrahentom, w tym równie ż konsumentom b ę d ą cym osobami fi- zycznymi, nabywaj ą cym pojazdy w celu niezwi ą zanym z dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą ani zawodow ą . Tak wi ę c obie przes ł anki kodeksowe, konieczne dla zastosowania przepisów o sprzeda ż y konsumenckiej zosta ł y spe ł nione. Zgodnie z wy ż ej wskazan ą dyspozycj ą kodeksow ą aktem prawnym, do którego nale ż y odwo ł a ć si ę w przedmiotowej sprawie jest ustawa z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 141, poz. 1176), która w art. 1 wskazuje, ż e stosuje si ę j ą „do dokonywa- nej w zakresie dzia ł alno ś ci przedsi ę biorstwa, sprzeda ż y rzeczy ruchomej osobie fi- zycznej, która nabywa t ę rzecz w celu niezwi ą zanym z dzia ł alno ś ci ą zawodow ą lub gospodarcz ą (towar konsumpcyjny)”. 5 W literaturze przedmiotu 1 „sprzeda ż konsumencka” dotyczy tak ż e wytworzenia rzeczy na zamówienie oraz sprzeda ż y przez komisanta. Re ż im gwarancji ustawowej zrywa z poj ę ciem kazuistycznie okre ś lonej wady i wprowadza poj ę cie „braku zgodno- ś ci z umow ą ” jako podstawowej przes ł anki. W konsekwencji wszelkie zgeneralizowa- ne zapewnienia i informacje o cechach czy jako ś ci rzeczy staj ą si ę wyznacznikiem braku zgodno ś ci rzeczy z umow ą , a tym samym kryteriami decyduj ą cymi o jej wadli- wo ś ci i uruchomieniu odpowiedzialno ś ci za jako ść . Zgodnie z art. 4 ust 1 ustawy o sprzeda ż y […]:, „Sprzedawca odpowiada wobec kupuj ą cego, je ż eli towar konsumpcyjny w chwili jego wydania jest niezgodny z umo- w ą ; w przypadku stwierdzenia niezgodno ś ci przed up ł ywem sze ś ciu miesi ę cy od wy- dania towaru domniemywa si ę , ż e istnia ł a ona w chwili wydania”. Zachodzi wi ę c domniemanie 2 istnienia tej zgodno ś ci w momencie wydania to- waru, gdy: 9 odpowiada on opisowi cech przedstawionemu przez sprzedawc ę , jest zgod- ny z próbk ą lub wzorem, 9 odpowiada celom, do jakich dany towar normalnie si ę nadaje, nadaje si ę do celu specjalnego, jaki konsument wskaza ł przy zawarciu umowy, 9 towar nadaje si ę do normalnego celu, do jakiego towary tego typu s ą u ż y- wane; 9 ma cechy i dzia ł anie normalne dla towaru danego typu oraz odpowiadaj ą ce usprawiedliwionym (rozs ą dnym) oczekiwaniom konsumenta, przy uwzgl ę d- nieniu charakteru towarów i publicznych zapewnie ń o produkcie poczynio- nych przez sprzedawc ę , producenta i ich przedstawicieli w reklamach i in- formacjach o towarze. Okres, przez który ci ąż y na sprzedawcy odpowiedzialno ść z tytu ł u niezgodno ś ci towaru konsumpcyjnego z umow ą wynosi, zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o sprzeda- ż y […], dwa lata od momentu wydania towaru, a „Je ż eli przedmiotem sprzeda ż y jest rzecz u ż ywana, strony mog ą ten termin skróci ć , jednak ż e nie poni ż ej jednego roku”. Art. 8 ustawy o sprzeda ż y […] wskazuje natomiast, jakie uprawnienia przys ł u- guj ą kupuj ą cemu (konsumentowi), je ż eli towar konsumpcyjny jest niezgodny z umo- w ą . W pierwszej kolejno ś ci art. 8 ust.1 tej ustawy okre ś la uprawnienia kupuj ą cego, zmierzaj ą ce do przywrócenia stanu zgodnego z umow ą . Mo ż e to by ć zrealizowane w drodze nieodp ł atnej naprawy towaru lub wymiany na nowy, o ile naprawa lub wy- miana nie wymagaj ą nadmiernych kosztów. Gdy naprawa lub wymiana jest niemo ż - liwa, albo nara ż a kupuj ą cego na znaczne niedogodno ś ci, a tak ż e gdy sprzedawca nie zdo ł a tego uczyni ć w odpowiednim czasie, kupuj ą cy mo ż e skorzysta ć z kolejnych przys ł uguj ą cych mu uprawnie ń tj.: ma prawo domaga ć si ę stosownego obni ż enia ceny albo odst ą pi ć od umowy (art. 8 ust. 4 ustawy). Z przedstawionej powy ż ej analizy przepisów jasno wynika, ż e ustawa o sprze- da ż y […] zapewnia daleko id ą c ą ochron ę interesów i praw konsumenta w sytuacji, 1 E. Łę towska, Prawo umów konsumenckich, 2. Wydanie, wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2002 r., s. 383. 2 E. Łę towska, Prawo umów konsumenckich, s. 386. 6 gdy nabyty przez niego towar oka ż e si ę niezgodny z umow ą . W sytuacji takiej ma on prawo realizowania swoich roszcze ń w dwóch etapach. Pierwszy obejmuje wymian ę lub napraw ę towaru, drugi – nast ę puj ą cy w sytuacji, gdy pierwszy jest niemo ż liwy do spe ł nienia – pozwala na realizacj ę dalej id ą cych żą da ń , tj.: obni ż enia ceny lub odst ą - pienia od umowy. Uprawnienia te maj ą charakter bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cy i jako takie nie mo- g ą zosta ć wy łą czone w drodze o ś wiadczenia woli stron, co dodatkowo podkre ś la tre ść art. 11 ustawy o sprzeda ż y […]: „Uprawnie ń unormowanych w niniejszej usta- wie nie mo ż na wy łą czy ć ani ograniczy ć w drodze umowy zawartej przed zawiado- mieniem sprzedawcy o niezgodno ś ci towaru konsumpcyjnego z umow ą . W szczegól- no ś ci nie mo ż na tego dokona ć przez o ś wiadczenie kupuj ą cego, ż e o wie o wszelkich niezgodno ś ciach towaru z umow ą , …” Do stwierdzenia praktyki z art. 23a ust 1 ustawy o ochronie […] konieczne jest wykazanie, ż e spe ł nione zosta ł y łą cznie nast ę puj ą ce przes ł anki: 1. bezprawno ść dzia ł ania przedsi ę biorcy, 2. naruszenie tym dzia ł aniem zbiorowego interesu konsumentów. Ad.1. Bezprawno ść jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z normami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, czy dobrymi obyczajami, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Jako „sprzeczne z prawem” nale ż y kwalifikowa ć zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umow ą mi ę dzynarodowa maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowanie w stosunkach wewn ę trznych. „Sprzeczne z prawem” s ą czyny: zabronione i zagro ż one sankcj ą karn ą , czyny zabronione pod karami dyscypli- narnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospo- darczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzecz- ne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. Dla usta- lenia bezprawno ś ci dzia ł ania przedsi ę biorcy wystarczy ustalenie, ż e jego okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa 3 . W my ś l art. 770 1 Kodeksu cywilnego „Do umowy sprzeda ż y rzeczy ruchomej, zawartej przez komisanta z osob ą fizyczn ą , która nabywa rzecz w celu niezwi ą zanym z jej dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą ani zawodow ą , stosuje si ę przepisy o sprzeda ż y kon- sumenckiej”. W zwi ą zku z odes ł aniem na mocy tego art. do przepisów o sprzeda ż y konsumenckiej nale ż y podzieli ć wyra ż ony w doktrynie pogl ą d, ż e tym samym do umowy sprzeda ż y komisowej zawartej z konsumentem nie stosuje si ę kodeksowych przepisów o r ę kojmi. W konsekwencji nie znajduje te ż zastosowania przewidziana w art. 770 Kodeksu cywilnego mo ż liwo ść wy łą czenia w pewnym zakresie odpowiedzial- no ś ci komisanta za wady fizyczne i wady prawne, bowiem jako sprzedawca odpowia- da wobec nabywcy na podstawie przepisów o sprzeda ż y konsumenckiej. 4 3 Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz pod redakcj ą Janusza Szwai, Urz ą d Antymonopolowy, Warszawa 1994, s. 38-39. 4 Przed wej ś ciem w ż ycie ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2002 r., nr 141, poz. 1176), tj.: przed 1 stycznia 2003 r., powsta ł o bardzo bogate orzecznictwo S ą du Najwy ż szego i liczne komentarze doty- cz ą ce umowy komisu, szczególnie w zakresie odpowiedzialno ś ci komisanta za sprzedany towar. 7 W oparciu o przeprowadzon ą analiz ę przepisów ustawy o sprzeda ż y […] stoso- wanie przez A[…] Ł […]w obrocie z konsumentami w okresie do 28 czerwca 2006 r. formularza faktury VAT zawieraj ą cego postanowienia o tre ś ci: 1. „Autokomis „Bonus” nie odpowiada za wady ukryte pojazdu i nie ponosi ż ad- nej odpowiedzialno ś ci prawnej” 2 . „Stan techniczny w/w pojazdu kupuj ą cemu jest znany i z tego tytu ł u nie b ę - dzie ro ś ci ł pretensji do PHU „BONUS” 3 .„Kwituj ę odbiór pojazdu i przyjmuj ę do wiadomo ś ci, ż e nie podlega on rekla- macji stanu technicznego i prawnego”, uzna ć nale ż y za dzia ł anie bezprawne. Postanowienia te bowiem, s ą niezgodne z obo- wi ą zuj ą cymi przepisami prawnymi, w szczególno ś ci z art. 4 ust 1, art. 8 ust 1 oraz art. 11 ustawy o sprzeda ż y […], gdy ż wy łą czaj ą c ca ł kowicie odpowiedzialno ść sprze- dawcy wzgl ę dem kupuj ą cego za wady ukryte pojazdu, pozbawiaj ą faktycznych i po- tencjalnych klientów przedsi ę biorcy przyznanej im na mocy ustawy o sprzeda ż y […] ochrony prawnej i mo ż liwo ś ci dochodzenia swoich roszcze ń w przypadku niezgodno- ś ci towaru konsumpcyjnego z umow ą . Art. 4 ust 1 ustawy o sprzeda ż y […] wprost stanowi, i ż „Sprzedawca odpowiada wobec kupuj ą cego, je ż eli towar konsumpcyjny w chwili jego wydania jest niezgodny z umow ą ; w przypadku stwierdzenia niezgodno ś ci przed up ł ywem sze ś ciu miesi ę cy od wydania towaru, domniemywa si ę , ż e istnia ł a ona w chwili wydania”. Art 8 ust 1 stanowi, ż e „Je ż eli towar konsumpcyjny jest niezgodny z umow ą , kupuj ą cy mo ż e żą da ć doprowadzenia go do stanu zgodnego z umow ą przez nieodp ł atn ą napraw ę lub wymian ę na nowy, chyba ż e wymiana lub naprawa s ą niemo ż liwe lub wymagaj ą nadmiernych kosztów”. Oczywistym jest zatem, ż e zapisy umieszczone przez przed- si ę biorc ę na formularzu faktury VAT, o brzmieniu wskazanym powy ż ej w pkt 1 i 2 , stoj ą w zupe ł nej sprzeczno ś ci z przywo ł anymi tu przepisami. Ponadto o ś wiadczenie sk ł adane przez kupuj ą cego, o tre ś ci przywo ł anej wy ż ej w punkcie 3, w którym zrzeka si ę on przys ł uguj ą cych mu uprawnie ń do dochodzenia W uzasadnieniu uchwa ł y z dnia 30 maja 1996 r. III CZP 42/96 (OSNC 1996, nr 10, poz. 128) S ą d Naj- wy ż szy wypowiedzia ł si ę krytycznie w ogóle co do przewidzianej w art.. 770 kc mo ż liwo ś ci wy łą czenia odpowiedzialno ś ci komisanta za wady rzeczy. W wyroku II CKN 224/97 z dnia 24 czerwca 1997 r. S ą d najwy ż szy stwierdzi ł , ż e komisanta – w wa- runkach okre ś lonych w art. 770 zdanie 2 kc - obowi ą zuje nale ż yta staranno ść okre ś lona rodzajem prowadzonej dzia ł alno ś ci gospodarczej (art. 355 § 2 kc). Prowadzenie komisowej sprzeda ż y samocho- dów u ż ywanych oznacza, ż e komisant musi liczy ć si ę ze zjawiskiem wprowadzenia do obrotu pojaz- dów kradzionych i dlatego obowi ą zany jest dok ł adnie sprawdzi ć numery identyfikacyjne oraz doku- menty pojazdu przyj ę tego do sprzeda ż y. T ę lini ę orzecznicz ą utrzymuje S ą d Najwy ż szy w kolejnych orzeczeniach, tj.: w wyroku V CKN 178/2000 z dnia 5 stycznia 2001 r. stwierdza, ż e wy łą czenie odpowiedzialno ś ci komisanta prowadz ą - cego sprzeda ż samochodów za wady przedmiotu sprzeda ż y jest bezskuteczne, je ż eli móg ł on z ł atwo- ś ci ą dowiedzie ć si ę o wadzie oraz w wyroku IV CKN 1741/2000 z dnia 6 lutego 2003 r. , gdzie SN stwierdza, ż e komisant obowi ą zany jest przy dokonywaniu ogl ę dzin samochodu przyjmowanego do komisu do zachowania podwy ż szonej staranno ś ci, obowi ą zuj ą cej w profesjonalnym obrocie (art. 355 § 2 kc). Reasumuj ą c, stwierdzi ć nale ż y, ż e S ą d Najwy ż szy w swoim orzecznictwie zmierza do ograni- czenia mo ż liwo ś ci wy łą czenia odpowiedzialno ś ci komisanta za wady rzeczy ze wzgl ę du na fakt, i ż oso- ba prowadz ą ca komis samochodowy jest profesjonalist ą , co uzasadnia dokonywanie oceny jej staran- no ś ci z uwzgl ę dnieniem zawodowego charakteru dzia ł alno ś ci. 8 swoich praw w sytuacji, gdy nabyty towar (samochód) jest niezgodny z umow ą , nie- zgodne jest z art. 11 ustawy o sprzeda ż y […] zgodnie z którym „Uprawnie ń unormo- wanych w niniejszej ustawie nie mo ż na wy łą czy ć ani ograniczy ć w drodze umowy zawartej przed zawiadomieniem sprzedawcy o niezgodno ś ci towaru konsumpcyjnego z umow ą ”. Ponadto stosowany przez A[…] Ł […] w okresie od 28 czerwca 2006 r. do 18 wrze ś nia 2006 r. formularz faktury VAT, zawieraj ą cy zapisy o tre ś ci: 1. „Kupuj ą cy zapozna ł si ę z numerami nadwozia i silnika i z tego tytu ł u nie b ę - dzie ro ś ci ł pretensji do PHU „BONUS”” 5 2. „Wy łą cza si ę odpowiedzialno ść z tytu ł u r ę kojmi za wady fizyczne towaru”, nadal nie eliminowa ł naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, poniewa ż po- stanowienie wskazane powy ż ej w punkcie pierwszym sprzeczne jest z przepisami art. 4 ust 1 oraz art. 8 ustawy o sprzeda ż y […]. Natomiast zapis o brzmieniu przywo ł anym w punkcie 2 mo ż e wprowadza ć konsu- mentów w b łą d co do zakresu odpowiedzialno ś ci komisanta (sprzedawcy) poprzez nie udzielenie konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, co narusza przepisy art. 3 ust 1 i 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U z 2003 r., nr 153, poza. 1503 ze zm.) w zw. z art. 558 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964r., Nr 16, poz. 93 ze zmia- nami), gdy ż bezpo ś rednio narusza interes klienta. Informuj ą c bowiem o wy łą czeniu odpowiedzialno ś ci komisanta (sprzedawcy) z tytu ł u r ę kojmi za wady fizyczne towaru nie informuje jednocze ś nie konsumentów o mo ż liwo ś ci dochodzenia swoich praw z tytu ł u niezgodno ś ci towaru z umow ą na podstawie przepisów ustawy o sprzeda ż y […]. Ad. 2 5 Z zasygnalizowanym w poprzednim przypisie zagadnieniem mo ż liwo ś ci wy łą czenia odpowie- dzialno ś ci komisanta za wady rzeczy ś ci ś le wi ąż e si ę problem tzw. „przebicia” numerów identyfikacyj- nych samochodu, które by ł o przedmiotem orzecze ń S ą du Najwy ż szego. W uzasadnieniach orzecze ń dotycz ą cych odpowiedzialno ś ci sprzedawcy za wad ę samochodu polegaj ą c ą na przebiciu numerów nadwozia lub silnika stwierdzi ł on, i ż sam fakt takiego przebicia nie mo ż e przes ą dza ć o tym, ż e pojazd dotkni ę ty jest wad ą prawn ą , uzasadnia natomiast przyj ę cie istnienia wady fizycznej samochodu (por. uzasadnienie wyroku z dnia 28 listopada 2000 r. I CKN 313/2000 OSNC 2001/5 poz. 79 i z dnia 5 stycznia 2001 r. V CKN 178/200 niepubl., oraz z dnia 26 listopada 1999 r. III CKN 463/98 OSNC 2000/5 poz. 101). Podzieli ć nale ż y wyra ż ony w tych orzeczeniach pogl ą d, i ż okoliczno ść sfa ł szowania numerów identyfikacyjnych nie ma wp ł ywu na prawo w ł asno ś ci lub inne prawo, które mog ł oby rzecz obci ąż a ć , dlatego nie mo ż e by ć uznany za wad ę prawn ą w rozumieniu art. 556 § 2 kc, mo ż e jednak stwarza ć domniemanie faktyczne, ż e sprzedany pojazd mo ż e by ć dotkni ę ty wad ą prawn ą . Ponadto w orzeczeniu z dnia 24 czerwca 1997 r. II CKN 224/97, OSNC 1998/1 poz.8, S ą d Najwy ż szy stwierdzi ł , i ż prowadzenie komisowej sprzeda ż y samochodów u ż ywanych oznacza, ż e komi- sant musi liczy ć si ę ze zjawiskiem wprowadzania do obrotu pojazdów kradzionych i dlatego obowi ą za- ny jest dok ł adnie sprawdza ć numery identyfikacyjne oraz dokumenty pojazdu przyj ę tego do sprzeda- ż y. 9 Dokonuj ą c analizy drugiej przes ł anki zastosowania w przedmiotowej sprawie art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (…) wskaza ć nale ż y, ż e istot ą praktyk naruszaj ą - cych zbiorowe interesy konsumentów jest bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy godz ą - ce w zbiorowe interesy konsumentów. Przez zbiorowy interes konsumentów rozumie si ę interes ogó ł u konsumentów i cho ć ustawa o ochronie […] nie podaje definicji „zbiorowego interesu konsumentów” wskazuje jednak w art. 23a ust. 1 zdanie 2, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. Ochrona ta zatem obej- muje interesy konsumentów jako zbiorowo ś ci, ma ona charakter instytucjonalny i zbiorowy, a dotyczy wszystkich tak ż e potencjalnych kontrahentów przedsi ę biorcy. W niniejszej sprawie bez w ą tpienia mamy do czynienia z naruszeniem zbioro- wego interesu konsumentów. Dzia ł ania przedsi ę biorcy skierowane s ą bowiem do z góry nieograniczonej i nieokre ś lonej liczby konsumentów. Jego oferta handlowa jest ogólnie dost ę pna, a zatem zawarcie umowy na warunkach wskazanych przez przed- si ę biorc ę mo ż e dotyczy ć i dotyczy ka ż dego potencjalnego konsumenta, który godz ą c si ę na warunki zaproponowane przez stron ę rezygnuje z przys ł uguj ą cych mu na mo- cy ustawy o sprzeda ż y […] uprawnie ń . Na takie ograniczenie praw konsumenckich nara ż eni s ą wszyscy ci konsumenci, którzy kupili towar w PHU BONUS prowadzonym przez A[…] Ł […], a tak ż e przyszli potencjalni klienci przedsi ę biorcy. Oczywiste jest zatem, ż e bezprawne zachowanie przedsi ę biorcy nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy maj ą cha- rakter jednostkowy i indywidualny, lecz narusza ono uprawnienia kr ę gu konsumen- tów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla ca ł ej grupy kontrahentów przed- si ę biorcy. Maj ą c powy ż sze na wzgl ę dzie, Prezes Urz ę du stwierdzi ł , ż e zosta ł y spe ł nione jednocze ś nie obie przes ł anki dla zakwalifikowania dzia ł ania przedsi ę biorcy jako prak- tyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, a zatem zachowanie przedsi ę bior- cy wype ł nia ł o dyspozycj ę art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie […]. Zgodnie jednak z brzmieniem art. 23e ust. 1 ustawy o ochronie […], je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania zarzucanej praktyki, organ antymonopolowy nie wydaje decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą cej zaniechanie jej stosowania. W takiej sytuacji organ antymonopolowy zgodnie z ust. 2 tego ż artyku ł u wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zborowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. W przedmiotowej sprawie uzna ć nale ż y, ż e Pan A[…] Ł […], sporz ą dzaj ą c nowy formularz faktury VAT, niezawieraj ą cy niezgodnych z prawem postanowie ń umow- nych, zaniecha ł stosowania zarzucanej praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy kon- sumentów z dniem 18 wrze ś nia 2006 r. Maj ą c na uwadze wszystkie okoliczno ś ci sprawy organ antymonopolowy orzek ł , jak w sentencji. P OUCZENIE : Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie […], w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 K.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowe- go w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygo- 10 dniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Delegatury Urz ę du Ochrony Kon- kurencji i Konsumentów w Gda ń sku. Z up. Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Gda ń sku Roman Jarz ą bek Otrzymuje: 1. A[…] Ł […], pod firm ą Przedsi ę biorstwo Handlowo – Us ł ugowe BONUS 2. a/a 11