RGD-24/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W GDA Ń SKU 80-824 G DA Ń SK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL ./ FAX (058) 346-29-32, 346-29-33, 301-51-75 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD. 61-28/04/05/CF Gda ń sk, 14 kwietnia 2005r. D ECYZJA N R RGD. 24 /2005 Na podstawie art. 100b ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz.U. Nr 86 z 2003r., poz. 804 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 18, poz. 172 ze zm.), w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, odmawia si ę wszcz ę cia post ę powania na wniosek Ogólnopolskiego Zwi ą zku Akademickiego w Warszawie w sprawie stosowania przez Uni- wersytet Gda ń ski w Gda ń sku praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, po- legaj ą cych na naruszeniu obowi ą zku udzielenia konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł - nej informacji dotycz ą cej p ł atnych us ł ug edukacyjnych ś wiadczonych przez t ę uczelni ę , co mog ł o stanowi ć naruszenie art. 23a ustawy o ochronie konkurencji […]. U ZASADNIENIE Do Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej Prezesem Urz ę du lub organem antymonopolowym) wp ł yn ął wniosek Ogólnopolskiego Akademickiego Zwi ą zku Zawodowego z siedzib ą w Warszawie (zwanego dalej Zwi ą zkiem lub wnioskodaw- c ą ), który wyst ę puj ą c jako organizacja konsumencka, wniós ł o wszcz ę cie post ę powania przeciwko Uniwersytetowi Gda ń skiemu (zwanego dalej Uniwersytetem) pod zarzutem sto- sowania praktyk godz ą cych w zbiorowe interesy konsumentów, którzy korzystaj ą z p ł at- nych us ł ug edukacyjnych na studiach zaocznych i wieczorowych na wspomnianej uczelni. W uzasadnieniu wniosku Zwi ą zek podniós ł , ż e konsumenci – s ł uchacze studiów p ł atnych wieczorowych i zaocznych - s ą dyskryminowani, bowiem Uniwersytet nie zawiera z nimi umów o ś wiadczenie wspomnianego rodzaju us ł ug, a tak ż e nie dor ę cza im ogólnych warunków umowy, wzoru umowy lub regulaminu. Wed ł ug wnioskodawcy wy łą czenie for- my zobowi ą za ń umownych przy ś wiadczeniu p ł atnych us ł ug edukacyjnych dowodzi, ż e Uniwersytet w ogóle takich warunków, wzoru umowy ani regulaminu nie okre ś li ł . Pomimo to żą da od konsumentów (studentów) wielotysi ę cznych op ł at, ustalanych w sposób do- wolny i arbitralny. Uniwersytet, wymagaj ą c op ł at za us ł ugi edukacyjne bez umownej pod- stawy zobowi ą zania, przyjmuje, ż e jego żą dania s ą wi ążą ce dla konsumenta, pomimo nie zawarcia umowy i braku regulaminu. Brak umowy oraz brak ogólnych warunków umów, wzoru umowy lub regulaminu pozbawia konsumenta, b ę d ą cego studentem p ł atnych stu- diów zaocznych i wieczorowych, mo ż liwo ś ci dochodzenia praw przed s ą dem. „ Brak jest bowiem wzorca kontroli (art. 385 1 Kc) i niemo ż liwe jest okre ś lenie granic wi ążą cych stron ę przy braku okre ś lenia tre ś ci umowy. Nie ma formalnie okre ś lonych ogólnych warunków umowy, nie ma wzoru umowy, ani nie dochodzi do zawarcia umowy – nie ma wi ę c mo ż li- wo ś ci wyst ą pienia os ą du o uznanie ich zastosowania za bezskuteczne (art. 385 2 Kc.” [podkre ś lenie UOKiK]. W rezultacie wspomniana grupa konsumentów pozbawiona jest mo ż liwo ś ci żą dania „ s ą dowej ochrony przed wyzyskiem poprzez zg ł oszenie żą dania zmniejszenia ś wiadczenia albo uniewa ż nienia umowy (art. 388 § 1 Kc) skoro wymagane jest w tym przepisie zawarcie umowy, a uczelnia do zawarcia umowy nie dopusz- cza…..Zaniechania uczelni polegaj ą ce na niedopuszczeniu do zawarcia umowy, braku okre- ś lenia warunków umowy, wzorca umowy oraz regulaminu stanowi ą dzia ł ania, które maj ą wykluczy ć kontrol ę s ą dow ą dzia ł alno ś ci uczelni w zakresie ś wiadczenia p ł atnych us ł ug kszta ł cenia na studiach zaocznych lub wieczorowych, tj. pozbawienia prawa do s ą du i s ą - dowej ochrony konsumenta…” [podkre ś lenie UOKiK]. Poniewa ż z wniosku o wszcz ę cie post ę powania nie wynika ł o w sposób jedno- znaczny, czy w okoliczno ś ciach podniesionych przez Zwi ą zek nie nast ą pi ł o naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji […], co uzasadnia ł oby wszcz ę cie post ę powania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, organ antymonopolowy prze- prowadzi ł post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie wst ę pnego ustalenia, czy Uniwersytet Gda ń ski w Gda ń sku nie narusza zbiorowych interesów konsumentów, poprzez naruszenie obowi ą zku udzielenia konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji co do warun- ków ś wiadczenia p ł atnych us ł ug edukacyjnych na studiach zaocznych i wieczorowych. Po jego zako ń czeniu, postanowieniem Nr 396 z dnia 5 listopada 2004r., Prezes Urz ę du odmówi ł wszcz ę cia post ę powania w sprawie stosowania przez Uniwersytet prak- tyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w zakresie wnoszonym przez Zwi ą zek. Przyczyn ą odmowy by ł brak przes ł anek, pozwalaj ą cych uzna ć , ż e Zwi ą zek jest organizacj ą konsumenck ą , której przys ł uguje prawo wyst ę powania z żą daniem wszcz ę cia post ę powa- nia w sprawach naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Brak by ł o równie ż prze- s ł anek uzasadniaj ą cych podj ę cie sprawy z urz ę du. Na wspomniane postanowienie Zwi ą zek wniós ł za ż alenie, w którym podniós ł m.in. fakt, ż e uchwa łą z dnia 7 pa ź dziernika 2004r. zmieniony zosta ł statut Zwi ą zku, mi ę dzy in- nymi poprzez zmian ę tre ś ci § 5 pkt 1 statutu, który uzyska ł brzmienie: „1. obrona i ochro- na, interesów zawodowych i konsumenckich, materialnych i niematerialnych, socjalnych i kulturalnych cz ł onków Zwi ą zku i osób niezrzeszonych,” [podkre ś lenie UOKiK]. W zwi ą zku z powy ż szym Prezes Urz ę du postanowieniem Nr 427 z dnia 1 grudnia 2004r. postanowi ł – przed przekazaniem za ż alenia do S ą du Ochrony Konkurencji i Konsu- mentów, przeprowadzi ć dodatkowe czynno ś ci wyja ś niaj ą ce. Zwi ą zek wezwany zosta ł do przedstawienia aktualnego – wg stanu na dzie ń 1 grudnia 2004r. – wyci ą gu z KRS. Żą dany wypis wraz ze statutem Zwi ą zku zosta ł przes ł any organowi antymonopolowemu przy pi- ś mie z dnia 16 grudnia 2004r. Postanowieniem Prezesa Urz ę du Nr 50 z dnia 21 lutego 2005r. postanowienie Nr 396 z dnia 5 listopada 2004r. zosta ł o w ca ł o ś ci uchylone. Wnio- skodawca nie z ł o ż y ł za ż alenia na postanowienie Nr 50. 2 M AJ Ą C NA UWADZE ZGROMADZONY MATERIA Ł DOWODOWY , P REZES U RZ Ę DU OCHRONY K ONKURENCJI I K ONSUMENTÓW ZWA Ż Y Ł , CO NAST Ę PUJE : Zwi ą zek wyst ą pi ł o przeprowadzenie post ę powania przeciwko Uniwersytetowi Gda ń skiemu w Gda ń sku zarzucaj ą c uczelni stosowanie praktyk dyskryminuj ą cych konsu- mentów korzystaj ą cych z p ł atnych us ł ug u ż yteczno ś ci publicznej (us ł ug edukacyjnych) poprzez fakt, ż e z t ą kategori ą konsumentów Uniwersytet nie zawiera umów o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych ani te ż nie dor ę cza im ogólnych warunków umowy, wzoru umowy lub regulaminu, uniemo ż liwiaj ą c im dochodzenia praw przed s ą dem w zakresie zmniejszenia ś wiadczenia (op ł aty za studia wieczorowe lub zaoczne) lub rozwi ą zania umowy. W ocenie Zwi ą zku takie dzia ł ania stanowi ą naruszenie art. 23a ustawy o ochronie konkurencji […]. Uniwersytet Gda ń ski w Gda ń sku jest publiczn ą uczelni ą pa ń stwow ą i jako taki prowadzi dzia ł alno ść w sposób i w zakresie wyznaczonym przepisami ustawy z dnia 12 wrze ś nia 1990r. o szkolnictwie wy ż szym (Dz. U. Nr 65, poz. 385 ze zm.). Zgodnie z art. 143 ust. 1 cytowanej ustawy prawa i obowi ą zki studentów zwi ą zane z tokiem studiów okre ś la regulamin studiów. Od dnia 1 pa ź dziernika 2004r. na Uniwersytecie Gda ń skim obowi ą zuje regulamin maj ą cy zastosowanie do wszystkich typów i kierunków studiów pro- wadzonych na tej uczelni, poza studiami doktoranckimi i podyplomowymi, dla których ustanowiono regulaminy odr ę bne. Zast ą pi ł on regulamin obowi ą zuj ą cy od dnia 1 pa ź dzier- nika 1993r., w którym wyodr ę bniony by ł rozdzia ł dotycz ą cy studiów zaocznych. Zarówno poprzedni, jak i aktualnie obowi ą zuj ą cy regulamin by ł /jest ogólnodost ę pny w dziekanatach wydzia ł ów, gablotach przy dziekanatach, a tak ż e na stronach internetowych Uniwersytetu. Nie jest zatem prawdziwy zarzut Zwi ą zku, ż e skoro Uniwersytet nie zawiera umów z kon- sumentami – studentami studiów p ł atnych, to nie opracowa ł te ż regulaminu wyznaczaj ą - cego w sposób dostateczny praw i obowi ą zków stron, czego skutkiem jest brak informacji o prawach konsumentów ponosz ą cych okre ś lone op ł aty za studia, w tym za studia zaocz- ne i wieczorowe. Przyj ę cie na studia na Uniwersytecie Gda ń skim nast ę puje na mocy decyzji admini- stracyjnej w rozumieniu przepisów Kpa. Na jej podstawie student podejmuje nauk ę (kszta ł cenie) bior ą c pod uwag ę obowi ą zuj ą ce przepisy, w tym równie ż przepisy wewn ę trz- ne uczelni. Ponadto, gdyby nawet przyj ąć , ż e uczelni ę i studenta studiów p ł atnych wi ąż e stosunek cywilnoprawny, to brak jest przepisu nak ł adaj ą cego na dostawc ę okre ś lonej us ł ugi (tu: Uniwersytet) obowi ą zku zawierania umowy na pi ś mie. Ustawa o szkolnictwie wy ż szym zezwala uczelniom publicznym na pobieranie op ł at za zaj ę cia dydaktyczne, stanowi ą c jednocze ś nie, ż e ich gospodarka finansowa jest prowa- dzona na podstawie planu rzeczowo-finansowego (art. 29 ust. 1), a zasady gospodarki finansowej uczelni oraz zasady uzyskiwania przez uczelni ę pa ń stwow ą wp ł ywów z op ł at za zaj ę cia dydaktyczne okre ś lone s ą przez Rad ę Ministrów w drodze rozporz ą dzenia (art. 30). Aktualnie jest to rozporz ą dzenie Rady Ministrów z dnia 27 sierpnia 1991r. w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni (Dz. U. Nr 84, poz. 380 i Dz. U. Nr 112 poz. 485). Jego przepisy okre ś laj ą podstaw ę ustalania op ł at za zaj ę cia dydaktyczne w uczelniach pa ń - stwowych (§ 9ust. 1) i termin ich wnoszenia przez studentów (§ 10). Stanowi ą one tak ż e, ż e w uzasadnionych przypadkach rektor pa ń stwowej uczelni mo ż e - na wniosek studenta zaopiniowany przez uczelniany organ samorz ą du studenckiego - zwolni ć studenta z obo- wi ą zku uiszczania op ł aty w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci (§ 11). Op ł aty za zaj ę cia dydaktyczne na studiach zaocznych, wieczorowych, eksternistycznych, podyplomowych i innych formach 3 kszta ł cenia ustalane s ą na Uniwersytecie Gda ń skim na podstawie kosztów kszta ł cenia w okre ś lonym semestrze, na okre ś lonym wydziale i kierunku studiów. P ł atno ś ci za poszcze- gólne rodzaje (kierunki) studiów reguluj ą wewn ę trzne przepisy uczelni, w ten sposób, ż e Rektor uczelni zarz ą dzeniem wydawanym na podstawie przepisów rozporz ą dzenia w spra- wie zasad gospodarki finansowej […], okre ś la z trzymiesi ę cznym wyprzedzeniem, zasady wnoszenia op ł at za: studia zaoczne i wieczorowe, za powtarzanie semestru studentów studiów stacjonarnych, wieczorowych i zaocznych oraz za udzia ł w zaj ę ciach dydaktycz- nych w charakterze wolnego s ł uchacza na studiach stacjonarnych, zaocznych i wieczoro- wych - odpowiednio za semestr zimowy i letni danego roku akademickiego. 1 W zarz ą dze- niach tych zawarte s ą zapisy, ż e w wyj ą tkowych wypadkach dziekan wydzia ł u (dyrektor kolegium), na wniosek studenta z ł o ż ony w wyznaczonym w zarz ą dzeniu terminie, mo ż e wyrazi ć zgod ę na uiszczanie op ł aty semestralnej za studia w kilku ratach, a tak ż e zwolni ć studenta w cz ęś ci lub ca ł o ś ci z obowi ą zku uiszczenia op ł aty. Mo ż liwe jest tak ż e ustalenie – w drodze decyzji - indywidualnych op ł at na umotywowany wniosek studenta. Decyzj ę t ę student mo ż e zaskar ż y ć do S ą du Administracyjnego na podstawie art. 161 ustawy z dnia 12 wrze ś nia 1990r. o szkolnictwie […]. Zarz ą dzenie okre ś la równie ż termin wniesienia wp ł aty oraz warunki jej odzyskania w przypadku rezygnacji lub skre ś lenia studenta ze stu- diów. Brak jest zatem przes ł anek, aby uzna ć , ż e studenci p ł atnych studiów wieczorowych i zaocznych s ą pozbawieni mo ż liwo ś ci indywidualnego ustalania (negocjowania) zarówno terminu wnoszenia, jak i wysoko ś ci czesnego na okre ś lonym kierunku studiów. Zgodnie z art. 100b ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji […] Prezes Urz ę du mo- ż e, w drodze decyzji, odmówi ć wszcz ę cia post ę powania, je ż eli m.in. z posiadanych przez niego informacji wynika w sposób oczywisty, ż e zbiorowe interesy nie uleg ł y naruszeniu. Analiza zebranego w trakcie post ę powania wyja ś niaj ą cego materia ł u dowodowego pozwa- la na przyj ę cie oceny, ż e zarówno osoby kontynuuj ą ce nauk ę na p ł atnych studiach zaocz- nych i wieczorowych na Uniwersytecie Gda ń skim, jak i osoby zamierzaj ą ce podj ąć nauk ę w tym trybie studiów, maj ą swobodny dost ę p do informacji o warunkach studiów i odp ł atno- ś ci za nie. Nie potwierdzi ł y si ę zarzuty wnioskodawcy, ż e uczelnia „wielotysi ę czne ceny kreuje dowolnie i arbitralnie” [podkre ś lenie UOKiK] i ż e nie opracowa ł a regulaminu stu- diów. Ocena, czy obowi ą zuj ą cy aktualnie regulamin studiów nie zawiera niedozwolonych klauzul umownych w rozumieniu przepisów art. 585 3 K.c. jest spraw ą odr ę bn ą , wykracza- j ą c ą poza granice wniosku. Wobec braku przes ł anek pozwalaj ą cych na uznanie, i ż wskazane przez wniosko- dawc ę dzia ł ania Uniwersytetu s ą dzia ł aniami bezprawnymi i naruszaj ą zbiorowe interesy konsumentów, 2 orzeczono, jak w sentencji. 1 Zarz ą dzenia dotycz ą ce wysoko ś ci op ł at za kolejne semestry dost ę pne s ą w dziekanatach, na tablicach og ł osze ń oraz na stronach internetowych Uniwersytetu – www.univ.gda.pl 2 Por. C. Banasi ń ski, Standardy wspólnotowe w polskim prawie ochrony konsumenta, Wydaw- nictwo Prawo i Praktyka Gospodarcza, Warszawa 2004, s. 280. 4 P OUCZENIE : Stosownie do art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsu- mentów (jedn. tekst: Dz. U. Nr 86 z 2003r., poz. 804 ze zm.), w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 Kpc, od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą - du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie 14 dni od daty jej dor ę czenia, za po- ś rednictwem Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gda ń sku. z up. PREZESA URZ Ę DU O CHRONY K ONKURENCJI I K ONSUMENTÓW DYREKTOR D ELEGATURY W G DA Ń SKU ROMAN J ARZ Ą BEK OTRZYMUJE : Ogólnopolski Akademicki Zwi ą zek Zawodowy Zarz ą d Krajowy, ul. Tamka 34A/3 00-355 Warszawa 5