RGD-22/2008

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W G DAŃSKU 80-824 G DAŃSK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL ./ FAX (058) 346-29-32, 346-29-33, 301-51-75 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD.61-20/08/MLM Gdańsk, dnia 25 czerwca 2008r. D ECYZJA NR RGD. 22/2008 Na podstawie art. 27 ust. 2 w związku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 oraz stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami) i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 134, poz. 939), w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbio- rowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu, przeciwko przedsiębiorcom: ……., wspólnikom spółki cywilnej Agencja Turystyczna B w K uznaje się za praktykę naru- szającą zbiorowe interesy konsumentów , bezprawne, godzące w interesy konsumen- tów działania przedsiębiorcy polegające na stosowaniu we wzorcu umownym o nazwie: „Warunki Uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Agencję Turystycz- ną B w K ” następujących postanowień: 1. „AGENCJA zwraca całą wpłatę (bez odsetek) za udział w imprezie w wypadku: • odwołania imprezy z przyczyn wymienionych w pkt 5, • odstąpienie uczestnika od umowy w przypadku wzrostu ceny imprezy o więcej niŜ 10% (…)” , 2. „W przypadku rezygnacji z wycieczki, z wpłat uczestnika potrącane są następujące koszty: • 150 zł w przypadku rezygnacji w terminie do 35 dni przed terminem rozpoczę- cia wycieczki • pomiędzy 34 a 20 dniem poprzedzającym wyjazd 30% ceny wycieczki • pomiędzy 20 a 8 dniem poprzedzającym wyjazd 50% ceny wycieczki • w przypadku rezygnacji w okresie krótszym niŜ 8 dni przed datą wyjazdu 80% ceny wycieczki” , 3. „Termin składania reklamacji związanych z realizacją imprezy turystycznej wynosi 7 dni od daty jej zakończenia, przy czym warunkiem jej uwzględnienia jest wcze- śniejsze zgłoszenie na piśmie, podpisanej przez pilota i uczestników” , 4. „Spory wynikające z realizacji niniejszej umowy rozstrzygać będzie sąd właściwy dla siedziby organizatora” , 2 uznanych za niedozwolone i wpisanych, na podstawie art. 479 [45] ustawy z dnia 17 listo- pada 1964r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 zm.), do „Rejestru postanowień wzorców uznanych za niedozwolone” i stwierdza się zaniechanie jej stosowa- nia z dniem 1 maja 2008r. UZASADNIENIE W roku 2008 Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej Prezesem Urzędu lub organem antymonopolowym) przeprowadził badanie rynku usług turystycz- nych. W ramach prowadzonych badań Delegatura UOKiK w Gdańsku poddała analizie wzorce umowne stosowane w obrocie konsumenckim przez przedsiębiorców działających na terenie jej właściwości miejscowej. W toku badania Prezes Urzędu ustalił, iŜ przedsiębiorcy:……………. będący wspólnikami spółki cywilnej „Agencja Turystyczna B” w K (zwana dalej B) we wzorcu umownym „Wa- runki Uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Agencję Turystyczną B w K ”, stosują postanowienia, których treści moŜna uznać za toŜsame z postanowieniami wzorców umownych, które zostały wpisane do Rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 kodeksu postępowania cywilnego (zwanego dalej Rejestrem). W związku z powyŜszym, postanowieniem nr 167 z dnia 15 kwietnia 2008r. wszczęte zo- stało - z urzędu - postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez przedsiębiorców ………….. praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsument ó w, zdefiniowanej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) [zwanej dalej takŜe ustawą o ochronie (…) lub ustawą antymonopolową], polegającej na umieszczeniu we wzorcu umownym pn. „Wa- runki Uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Agencję Turystyczną B ”, postanowień, które zostały wpisane do Rejestru postanowień wzorców umowy uzna- nych za niedozwolone, o którym stanowi art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego. Prezes Urzędu w poczet dowodów zaliczył równieŜ materiały uzyskane od przedsiębiorców w trakcie przeprowadzonej wcześniej kontroli wzorców umownych. Odnosząc się do zarzutów postawionych w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania, przedsiębiorcy m.in. w piśmie z dnia 28 kwietnia 2008r. poinformowali, iŜ z dniem 1 maja 2008r. jest stosowany nowy wzorzec umowny, który nie zawiera kwestionowanych posta- nowień. Jednocześnie przedsiębiorcy wskazali, Ŝe obecnie nie obowiązują w obrocie z kon- sumentami umowy zawarte w oparciu o wzorzec stosowany poprzednio. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: ….. są wspólnikami spółki cywilnej Agencja Turystyczna B w K oraz prowadzą działalność w oparciu o wpisy do ewidencji działalności gospodarczej, odpowiednio pod numerem: …….. Ewidencja prowadzona jest przez Prezydenta Miasta K. Ponadto B zarejestrowany jest w Centralnej Ewidencji Organizatorów i Pośredników Tury- stycznych pod numerem ewidencyjnym ….. Wpis został dokonany w oparciu o zaświad- czenie Marszałka Województwa zachodniopomorskiego nr ….. z dnia 5 listopada 2004r. W zakresie działania przedsiębiorców jest organizowanie imprez turystycznych. W kontak- tach z klientami posługują się oni projektami umów, które następnie konsumenci podpisu- ją chcąc skorzystać z usług/oferty przedsiębiorcy. 3 Projekty umów przedstawiane konsumentom, przygotowane z góry przed zawarciem umowy, zawierają gotowe jednolite postanowienia, wpisywane następnie do konkretnych umów podpisywanych z klientami, stanowiąc tym samym wzorzec umowy w rozumieniu art. 384 § 1 k.c. Stosowany przez przedsiębiorców, projekt wzorca umowy tj.: „Warunki Uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Agencję Turystyczną B w K ” zawiera między innymi następujące postanowienia umowne: 1 . „AGENCJA zwraca całą wpłatę (bez odsetek) za udział w imprezie w wypadku: • odwołania imprezy z przyczyn wymienionych w pkt 5, • odstąpienie uczestnika od umowy w przypadku wzrostu ceny imprezy o więcej niŜ 10% (…)” - pkt 8 „Warunków uczestnictwa (…)” , 2. „W przypadku rezygnacji z wycieczki, z wpłat uczestnika potrącane są następujące koszty: • 150 zł w przypadku rezygnacji w terminie do 35 dni przed terminem rozpoczę- cia wycieczki • pomiędzy 34 a 20 dniem poprzedzającym wyjazd 30% ceny wycieczki • pomiędzy 20 a 8 dniem poprzedzającym wyjazd 50% ceny wycieczki • w przypadku rezygnacji w okresie krótszym niŜ 8 dni przed datą wyjazdu 80% ceny wycieczki” - pkt 9 „Warunków uczestnictwa (…)” , 3 . „Termin składania reklamacji związanych z realizacją imprezy turystycznej wynosi 7 dni od daty jej zakończenia, przy czym warunkiem jej uwzględnienia jest wcześniej- sze zgłoszenie na piśmie, podpisanej przez pilota i uczestników” - pkt 15 „Warun- ków uczestnictwa (…)” , 4. „Spory wynikające z realizacji niniejszej umowy rozstrzygać będzie sąd właściwy dla siedziby organizatora” - pkt 16 „Warunków uczestnictwa (…)” . Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes Urzędu zwaŜył, co na- stępuje: Aby rozstrzygnąć sprawę w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (…) niezbędnym jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagroŜony został interes publicznoprawny. Wykazanie tej okoliczności, upowaŜnia dopiero Prezesa UOKiK do reali- zacji celu ustawy, którym zgodnie z jej art. 1 ust 1, jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interes ó w przedsiębiorców i konsument ó w. W ocenie Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąŜe się i dotyczy ochrony interesu szerszej grupy konsumentów, którzy są lub mogą być klientami przedsiębiorców. SkarŜonym przedstawiono zarzut naruszenia art. 24 ust 1 ustawy o ochronie (…), który stanowi iŜ, „ Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsu- mentów. ” Zgodnie z ust. 2 tegoŜ artykułu „Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczegól- ności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru po- stanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. (…).” 4 Aby działania przedsiębiorców - w tym przypadku Agencji BAJAD - mogły zostać uznane za sprzeczne powołanym wyŜej przepisem art. 24 ustawy antymonopolowej, winny więc speł- niać łącznie następujące przesłanki: ujawniać się w obrocie konsumenckim, stanowić dzia- łanie bezprawne, naruszając jednocześnie zbiorowy interes konsumentów Zgodnie z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie (…) i art. 22 1 k.c. za konsumenta uwaŜa się oso- bę fizyczną dokonującą czynności prawnej nie związanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Niekwestionowana przez uczestnika postępowania okoliczność zawierania umów sprzedaŜy usług turystycznych, jednoznacznie potwierdza fakt spełnienia pierwszej z przesłanek powołanego wyŜej przepisu ustawy antymonopolowej. Odnośnie drugiej przesłanki, tj. bezprawności, rozumianej jako działania sprzecznego z przepisami prawa podnieść naleŜy, iŜ przedsiębiorcom postawiony został zarzut narusze- nia art. 24 ust 1 i 2 ustawy o ochronie (...), polegający na stosowaniu w umowach zawie- ranych z konsumentami postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego. Zakaz stosowania postanowień wpisanych do Rejestru dotyczy nie tylko tego przedsiębior- cy, przeciwko któremu zapadł wyrok w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, lecz równieŜ innych przedsiębiorców. Art. 479 43 k.p.c . rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie posta- nowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności roz- szerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konku- rencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w ww. rejestrze jest to, Ŝe posłuŜenie się nim będzie miało sku- tek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego . Wpis do Rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, Ŝe od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. PowyŜsze stanowisko Prezesa Urzędu zgodne jest z orzecznictwem Sądu NajwyŜszego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iŜ „(…) stosowanie po- stanowień wzorców umów o treści toŜsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwo- lone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkuren- cji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., moŜe być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe intere- sy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powyŜszej uchwały Sąd uznał m.in., Ŝe „ (…) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.ik. obejmuje równieŜ przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wy- razów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeŜeli tylko wykładnia postanowienia po- zwoli stwierdzić, Ŝe jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klau- zuli o zbliŜonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecieŜ tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyŜej rozszerzająca wykładnia art. 23a u.o.k.ik. znajduje równieŜ uzasadnienie w dyrek- tywach 93/13 oraz 98/27 a takŜe orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (…)”. Nie jest, zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej. Stąd niedozwolone będą takŜe postanowienia umów, miesz- czące się w hipotezie klauzuli wpisanej do Rejestru, której treść zostanie ustalona w opar- ciu o dokonaną jej wykładnię. 5 W ocenie Prezesa Urzędu zakwestionowane w niniejszym postępowaniu, postanowienia wzorca o nazwie: „Warunki Uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Agencję Turystyczną B w K ”, stosowane przez B są toŜsame z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami Sądu Ochrony Konkurencji i Konsu- mentów i wpisanymi do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cy- wilnego , pod pozycjami: 1053, 1078, 1079 oraz 1299 . Po pierwsze , postanowienie: pkt 8 wzorca „Warunki Uczestnictwa w imprezach or- ganizowanych przez Agencję Turystyczną B w K ” o treści: „AGENCJA zwraca całą wpłatę (bez odsetek) za udział w imprezie w wypadku (…) odstąpienie uczestnika od umowy w przypadku wzrostu ceny imprezy o więcej niŜ 10% (…)”, naleŜy uznać za toŜsa- me z klauzulą wpisaną do Rejestru pod pozycją 1053 uznaną uprzednio wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone postanowienie umowne. Wyrokiem wydanym w dniu 14 grudnia 2006r., (sygn. akt XVII AmC 152/05) Sąd uznał za niedozwolone postanowienie umowne, o treści : „ Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany ceny imprezy w przypadku wzrostu (…) innych kosztów mających wpływ na przy- jętą kalkulację imprezy. Klient moŜe zrezygnować bez poniesienia kosztów w przeciągu 3 dni od powiadomienia, jeŜeli podwyŜka przekracza 10% ceny”. W przypadku obu ww. po- stanowień przewidziane zostało prawo do odstąpienia, przez klienta/konsumenta, od umowy, bez ponoszenia kosztów rezygnacji, jedynie w sytuacji gdy cena imprezy wzrasta ponad 10%. Tymczasem zgodnie z brzmieniem art. 17 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o usługach turystycznych (Dz.U. z 2004r. Nr 223, poz. 2268 zm.) cena ustalona w umowie nie moŜe być podwyŜszona. Wprawdzie ustawodawca przewidział moŜliwość wystąpienia okoliczności wzrostu ceny (z zastrzeŜeniem, Ŝe nie moŜe być ona zmieniona na 20 dni przed datą imprezy), jednak w takim przypadku, zgodnie z art. 14 ust. 5 ustawy o usłu- gach turystycznych (…) klient ma prawo przyjąć proponowaną zmianę warunków umowy lub odstąpić od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych świadczeń oraz bez obowiązku zapłaty kary umownej. Ponadto zgodnie z art. 385 3 pkt 20 k.c. posta- nowienie, które przewiduje uprawnienie kontrahenta konsumenta do podwyŜszenia ceny bez przyznania prawa do odstąpienia od umowy, jest niedozwolone. W tym stanie faktycznym uznać naleŜy, Ŝe skutek stosowania postanowienia, zawartego w pkt 8 wzorca „Warunki Uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Agen- cję Turystyczną B w K ”, jest identyczny z tym, który wywołuje klauzula wpisana do Re- jestru, pod poz. 1053, tzn. oba uregulowania umowne pozbawiają konsumenta moŜliwości odstąpienia od umowy w przypadku zmiany ceny. Tym samym, mimo róŜnic w sformuło- waniu treści, naleŜy stwierdzić toŜsamość porównywanych postanowień. Po drugie postanowienie pkt 9 wzorca „Warunki Uczestnictwa w imprezach organi- zowanych przez Agencję Turystyczną B w K ”, o treści:– „W przypadku rezygnacji z wycieczki, z wpłat uczestnika potrącane są następujące koszty:150 zł w przypadku rezy- gnacji w terminie do 35 dni przed terminem rozpoczęcia wycieczki, pomiędzy 34 a 20 dniem poprzedzającym wyjazd 30% ceny wycieczki, pomiędzy 20 a 8 dniem poprzedzają- cym wyjazd 50% ceny wycieczki, w przypadku rezygnacji w okresie krótszym niŜ 8 dni przed datą wyjazdu 80% ceny wycieczki” , naleŜy uznać za toŜsame z treścią klauzuli wpi- sanej do Rejestru pod pozycją: 1078 , uznanej wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone postanowienie umowne. 6 Wyrokiem wydanym w dniu 8 grudnia 2006r., (sygn. akt XVII AmC 41/06) Sąd uznał za niedozwolone postanowienie umowne, o treści: „ Koszty rezygnacji: a) opłata stała w wy- sokości 50 zł, jeŜeli rezygnacja nastąpiła w terminie do 30 dni przed datą rozpoczęcia im- prezy, b) 30% w przypadku rezygnacji w okresie 29-21 dni przed datą rozpoczęcia impre- zy, c) 50% ceny imprezy przy rezygnacji w okresie 20-9 dni przed datą rozpoczęcia impre- zy, d) 80% ceny imprezy przy rezygnacji w okresie 8-1 dni przed datą rozpoczęcia impre- zy, e) 90% ceny imprezy w przypadku rezygnacji w dniu wyjazdu, lub nie zgłoszenia się w wyznaczonym czasie w miejscu zbiórki lub nieprzybycia do miejsca realizacji imprezy”. W uzasadnieniu wyroku SOKiK uznał, Ŝe „postanowienie to jest sprzeczne z art. 385 1 § 1 oraz art. 385 3 pkt 12 i 16 k.c.” . Zdaniem SOKiK „…zatrzymanie ryczałtowo określonych kwot na wypadek rezygnacji klienta z udziału w imprezie turystycznej, narusza zasadę ekwiwalent- ności świadczeń (…) a ponadto opłaty te zostały ustalone w sposób arbitralny, w oderwa- niu od faktycznie poniesionych, w związku z faktem rezygnacji klienta z imprezy, strat przez pozwanego”. Porównywane niedozwolonej klauzul do zakwestionowanego w niniej- szej sprawie postanowienia umownego, prowadzi do wniosku, iŜ oba warunki wywołują identyczne, toŜsame konsekwencje dla konsumenta tzn. nakładają na konsumenta obo- wiązek zapłaty ryczałtowych stawek, w przypadku rezygnacji z udziału w imprezie, pod- czas gdy – co wynika z orzecznictwa SOKiK - winien on być zobowiązanym jedynie do zwrotu wszelkich poniesionych przez przedsiębiorcę kosztów, z tytułu zawarcia i realizacji umowy. Zgodnie ze stanowiskiem SOKiK (wyrok z dnia 20 lutego 2007r., sygn. XVIIAmC 50/06) „…przedsiębiorca ma prawo do potrącenia kosztów w przypadku rezygnacji kon- sumenta z umowy. Kwota podlegająca potrąceniu powinna jednak zostać ustalona, w oparciu o indywidualne rozliczenia z konsumentem z uwzględnieniem rzeczywistej straty poniesionej przez pozwanego”. Tak więc, przeprowadzone porównanie postanowienia wzorca umowy stosowanego przez przedsiębiorców z wymienioną wyŜej klauzulą uznaną wcześniej przez Sąd Ochrony Konku- rencji i Konsumentów za postanowienie niedozwolone i wpisane do Rejestru, jednoznacz- nie wskazuje na toŜsamość skutków wywoływanych przez porównywane klauzule, czego nie naruszają róŜnice w zakresie uŜytych sformułowań i wyrazów. Po trzecie , postanowienie pkt 15 wzorca „Warunki Uczestnictwa w imprezach or- ganizowanych przez Agencję Turystyczną B w K ”, o treści:– „Termin składania reklamacji związanych z realizacją imprezy turystycznej wynosi 7 dni od daty jej zakoń- czenia, przy czym warunkiem jej uwzględnienia jest wcześniejsze zgłoszenie na piśmie, podpisanej przez pilota i uczestników” naleŜy uznać za toŜsame z brzmieniem klauzuli wpisanej do Rejestru pod pozycją; 1079 , uznanej uprzednio wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone postanowienie umowne. Wyrokiem wydanym w dniu 8 grudnia 2006r., (sygn. akt XVII AmC 41/06) Sąd uznał za niedozwolone postanowienie umowne, o treści: „ Ewentualne reklamacje naleŜy zgłaszać w formie pisemnej w terminie 7 dni od zakończenia imprezy”. W uzasadnieniu wyroku SOKiK uznał, Ŝe „…postanowienie umowne dotyczące ustalenia 7 – dniowego terminu od zakoń- czenia imprezy do zgłoszenia ewentualnych reklamacji pisemnych naleŜy uznac jako naru- szający interesy konsumenta i pozostający w sprzeczności z dobrymi obyczajami, o czym mowa w art. 385 1 k.c..” Sąd wskazał równieŜ, Ŝe taki krótki okres moŜe faktycznie, w wie- lu sytuacjach, uniemoŜliwić klientom wniesienie reklamacji, w terminie lub jej prawidłowe uzasadnienie. RównieŜ treść postanowienia stosowanego przez B narzuca 7 dniowy termin na wniesienie reklamacji. Z tych teŜ względów Prezes Urzędu uznał wymienione zapisy za 7 toŜsame, czego nie naruszają odmienności wynikające z róŜnic w sformułowaniu i uŜytych zwrotach porównywanych klauzul. Po czwarte , postanowienie pkt 16 wzorca „Warunki Uczestnictwa w imprezach or- ganizowanych przez Agencję Turystyczną B w K ”, o treści – „ Spory wynikające z realizacji niniejszej umowy rozstrzygać będzie sąd właściwy dla siedziby organizatora” na- leŜy uznać za toŜsame z klauzulą wpisaną do Rejestru pod pozycją; 1299 , uznaną uprzed- nio wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumen- tów za niedozwolone postanowienia umowne. W wyroku z dnia 29 listopada 2007r. (sygn. akt XVII Amc 211/07) Sąd Ochrony Konkuren- cji i Konsumentów uznał za niedozwolone, postanowienie umowne które następnie zostało wpisane pod poz. 1299 do Rejestru, o treści: „Wszelkie spory wynikłe z realizacji umowy rozstrzygane będą przez sąd cywilny w Krakowie, bądź przez sąd miejsca wykonania umo- wy”. Wyniki analizy porównawczej postanowienia zawartego we wzorcu stosowanym przez przedsiębiorcę z klauzulą umieszczoną w Rejestrze, pozwalają na stwierdzenie, Ŝe - pomi- mo braku identyczności literalnej – stosowanie jego wywołuje toŜsame skutki, bowiem w przypadku powstania sporu na tle wykonywania umowy, zapisy te bezprawnie narzucają konsumentom właściwość miejscową sądu i ograniczają ich prawa do wytoczenia powódz- twa, wynikające z przepisów K.p.c. o właściwości ogólnej i przemiennej. Zgodnie z ustawą z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 269 ze zm.) mówiąc o właściwości miejscowej, moŜna wyróŜnić właściwość: ogólną, przemienną i wyłączną. Zasadę w zakresie właściwości miejscowej określa art. 27 § 1 K.p.c. stanowiąc, Ŝe „Powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania”. Właściwość wyłączna dotyczy powództw zwią- zanych m.in. prawem rzeczowym na nieruchomości, dziedziczeniem, stosunkami pomiędzy rodzicami i dziećmi. Przepisy dotyczące właściwości przemiennej przewidują moŜliwość wytoczenia powództwa o ustalenie istnienia umowy, jej wykonania, rozwiązania lub unie- waŜnienia, jak teŜ o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienaleŜytego wykonania umowy, przed sądem właściwym dla miejsca jej wykonania. W razie wątpliwości, miejsce to powinno być stwierdzone dokumentem. Przepisy art. 31 i nast. K.p.c. umoŜliwiają po- wodowi dokonanie wyboru pomiędzy sądem właściwości ogólnej, a innym sądem ozna- czonym w tych przepisach, w zaleŜności od tego, który sąd jest dla niego dogodniejszy. 1 Nie jest zatem dopuszczalne narzucenie właściwości przemiennej przez jedną ze stron stosunku prawnego/umowy, a jedynie następczy jej wybór w chwili powstania roszczenia wynikającego z umowy. Artykuł 46 K.p.c. przewiduje moŜliwość zawarcia tzw. umowy prorogacyjnej, polegającej na tym, Ŝe strony mogą umówić się na piśmie o poddanie sądowi pierwszej instancji, który według ustawy nie jest miejscowo właściwy, sporu juŜ wynikłego lub sporów mogących wyniknąć w przyszłości z oznaczonego stosunku prawnego. Sąd ten, jeŜeli strony nie postanowiły inaczej, będzie wówczas sądem wyłącznie właściwym. W świetle przytoczonego przepisu moŜliwe jest odejście od generalnego modelu właściwości ogólnej, jednak tylko wtedy, gdy jest to przedmiotem indywidualnego uzgodnienia umownego. Skuteczność takiej umowy zaleŜy zatem od zgodnego wyraŜenia woli stron. Tak więc w rozpatrywanym przypadku, w sytuacji konieczności rozwiązywania sporu na drodze sądowej w grę wchodzą tylko dwie właściwości, tj. ogólna i przemienna. Według właściwości ogólnej, jeŜeli powodem jest konsument, to powództwo powinno zostać wnie- 1 Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Pod redakcją K. Piaseckiego, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 1996r., str.164. 8 sione do sądu właściwego dla siedziby przedsiębiorcy (art. 30 K.p.c.). JeŜeli natomiast po- wodem jest przedsiębiorca, to sądem właściwym jest sąd, w którego okręgu konsument ma miejsce zamieszkania (art. 27 § 1 k.p.c.). W przypadku właściwości przemiennej doty- czącej roszczeń wynikających z zawartej umowy, właściwym będzie sąd miejsca wykona- nia tej umowy. Jak wynika z powyŜszego, nie w kaŜdym przypadku sądem właściwym bę- dzie sąd właściwy wskazany we wzorcu stosowanym przez przedsiębiorcę. Przedsiębiorca narzucając konsumentowi ograniczenie moŜliwości dochodzenia roszczeń powstałych na tle wykonywania umowy przyczynia się do pogorszenia jego sytuacji, co moŜe być źródłem niewygody i niepotrzebnej straty czasu, a takŜe zbędnych wydatków. Zapis taki utrudnia mu ponadto skuteczną realizację konstytucyjnego prawa do sądu. 2 Reasumując za wykazane i udowodnione uznać naleŜy, iŜ kwestionowane postanowienia, zawarte w wymienionym wzorcu umownym stosowanym przez przedsiębiorców mieszczą się w hipotezach wskazanych klauzul wpisanych do Rejestru postanowień umownych uznanych za niedozwolone. TakŜe trzecią przesłankę, uznać naleŜało za spełnioną. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów ma miejsce wtedy, gdy działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumen- tów jako zbiorowości, to jest, sytuacji gdy skierowane jest nie tylko do wyodrębnionej in- dywidualnie grupy konsumentów, lecz szerszego nieograniczonego liczbowo kręgu osób, do których dotarła i dotrzeć moŜe oferta przedsiębiorcy. W rozpatrywanej sprawie wyŜej wymienione warunki zostały spełnione. Oferta usług turystycznych zawierająca niedozwo- lone klauzule adresowana jest bowiem przez B, nie do ściśle zindywidualizowanego kon- kretnego konsumenta lecz do z góry nieokreślonej, niemoŜliwej do zidentyfikowania liczby kontrahentów – konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna. Skoro zatem kwestionowane postanowienia analizowanych wzorców umowy są toŜsame z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolo- ne, to posługiwanie się nimi w obrocie konsumenckim zgodnie treścią art. 24 ust. 2 ustawy ochronie konkurencji i konsumentów uznać naleŜy za działanie bezprawne, sta- nowiące praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie (...) Prezes Urzędu nie wydaje decyzji o uzna- niu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującej zaniechanie jej stosowania jeŜeli przedsiębiorca zaprzestał stosowanie tej praktyki. W takim przypadku Prezes Urzędu wydaje decyzję w trybie art. 27 ust. 2 wymienionej ustawy. Z okoliczności faktycznych sprawy wynika, Ŝe obecnie w obrocie konsumenckim nie obo- wiązują umowy, zawarte na podstawie wzorca zawierającego zakwestionowane postano- wienia umowne. Jednoczenie od dnia 1 maja 2008r. przedsiębiorcy stosują nowe wzorce umowne tj.: „Umowa – Zgłoszenie o świadczenie usług turystycznych” oraz „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Agencję Turystyczną B w K”, które nie zawierają klauzul będących przedmiotem niniejszego postępowania. Mając powyŜsze na uwadze, orzeczono jak w sentencji decyzji. 2 Wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 25 maja 2005r., sygn. akt XVII Ama 46/04. 9 Stosownie do treści art. 81 ust 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związ- ku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwuty- godniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkuren- cji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdańsku. Z upowaŜnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Roman Jarząbek Dyrektor Delegatury UOKiK w Gdańsku