RGD-17/2009

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W G DAŃSKU 80-824 G DAŃSK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL . (058) 346-29-32, (058) 346-29-33, 301-51-75 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD. 61- 7/09/AW Gdańsk, dnia 27 lipca 2009r. DECYZJA RGD. 17/2009 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2, w związku z art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami), stosownie do art. 33 ust. 6 ww. ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 134 poz. 939) w związku z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz.887) - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: PO UPRAWDOPODOBNIENIU , w toku postępowania wszczętego z urzędu, stosowania przez przedsiębiorcę Arkadiusza Jarząba prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą BPS Business Pack Service Arkadiusz Jarząb w Gdańsku praktyki naru- szającej zbiorowe interesy konsumentów poprzez stosowanie we wzorcu umow- nym pn. „ Umowa” postanowienia § 8 o treści: „Wszelkie kwestie sporne wynikające z niniejszej umowy będą rozpatrywane przez sąd właściwy dla siedziby Zleceniobiorcy” , które jest tożsame z postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, oraz PO ZOBOWIĄZANIU SIĘ przez BPS Business Pack Service Arkadiusz Jarząb w Gdań- sku do zaniechania zarzucanej praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumen- tów poprzez: a) zmianę umów już istniejących w obrocie prawnym i będących w trakcie wyko- nywania na umowy zawierające zmodyfikowaną w następujący sposób treść § 8:„ Wszelkie kwestie sporne wynikające z niniejszej umowy będą rozpatry- wane przez sąd właściwy” , b) zawieranie nowych umów w oparciu o wzorzec umowny przedstawiony przy piśmie z dnia 3 czerwca 2009r., nakłada się na przedsiębiorcę obowiązek wykonania zobowiązania, o którym mo- wa w punkcie a), w terminie 2 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji, na- tomiast zobowiązania, o którym mowa w punkcie b), w terminie jednego miesiąca od daty uprawomocnienia się decyzji. 2 II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), stosownie do art. 33 ust. 6 ww. usta- wy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsu- mentów (Dz.U. Nr 134 poz. 939) w związku z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Mini- strów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz.887), w imieniu Pre- zesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada się na Arkadiusza Jarząba prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą BPS Business Pack Service Arka- diusz Jarząb w Gdańsku, obowiązek przekazania informacji dotyczącej wykonania zo- bowiązań, o których mowa w punkcie I sentencji decyzji, w terminie 3 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji. UZASADNIENIE W roku 2008 Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany da- lej Prezesem UOKiK) przeprowadził postępowanie wyjaśniające w sprawie ustalenia, czy przy świadczeniu przez przedsiębiorców usług kurierskich, nie doszło do narusze- nia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów W toku prowadzonego postępowania Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił, iż przedsiębiorca BPS Business Pack Service Arkadiusz Jarząb z siedzibą w Gdańsku (zwany dalej BPS lub przedsiębiorcą) we wzorcu umownym pn.: „Umowa” stosuje postanowienie, którego treść można uznać za tożsame z postano- wieniami, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 kodeksu postępowania cywilnego (zwa- nego dalej Rejestrem). Mając to na uwadze, postanowieniem nr 172/2009 z dnia 27 maja 2009r. wszczęte zostało z urzędu postępowanie w sprawie stosowania przez BPS , praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsument ó w, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) [zw. dalej także ustawą o ochronie (…) ] polegającej na umieszczeniu we wzorcu umownym pn.: „Umowa” , postanowienia, które zostało wpi- sane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym stanowi art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego . dowód : Postanowienie nr 172/2009 - k. 1 W trakcie postępowania, BPS ustosunkował się do zarzutów zawartych w za- wiadomieniu o wszczęciu postępowania, oświadczając, że wzór umowy będzie zmie- niony, a następnie wystąpił z wnioskiem o wydanie decyzji w trybie art. 28 ustawy o ochronie (…) zobowiązując się do „zmiany kwestionowanej treści §8 z wzorca umów, który po akceptacji Prezesa UOKiK przyjmie brzmienie: Wszelkie kwestie sporne wyni- kające z niniejszej umowy będą rozpatrywane przez sąd właściwy”. Jednocześnie przedsiębiorca przedstawił zmodyfikowany wzorzec umowy i zadeklarował zmianę umów będących w trakcie realizacji na umowy zawierające zmodyfikowaną treść po- stanowienia § 8. dowód: pismo BPS z dnia 3.06.2009 r. – k. 4-17 3 Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (…) ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy rozumie się przez to przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2007 r., Nr 155, poz. 1095 ze zm.). Arkadiusz Jarząb prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą BPS Busi- ness Pack Service Arkadiusz Jarząb w Gdańsku wykonuje działalność gospodarczą na podstawie wpisu do rejestru ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Gdańska pod numerem 73777, a więc jest przedsiębiorcą w rozu- mieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (…) . W ramach prowadzonej działalności BPS zawiera z konsumentami umowy określające zasady świadczenia usług kurierskich, do których dołączany jest Regula- min świadczenia krajowych usług przewozowych BPS. Projekty umów przedstawiane konsumentom, przygotowane z góry przed za- warciem umowy, zawierają gotowe jednolite postanowienia, wpisywane następnie do konkretnych umów, stanowiąc tym samym wzorzec umowy w rozumieniu art. 384 § 1 k.c. Stosowany przez przedsiębiorcę, projekt wzorca umowy zawiera miedzy inny- mi następujące postanowienie: „Wszelkie kwestie sporne wynikające z niniejszej umowy będą rozpatrywane przez sąd właściwy dla siedziby Zleceniobiorcy” – zapis zawarty w §8, BPS, po wszczęciu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, zobowiązał się do zmiany kwestionowanego posta- nowienia umownego we wzorcu umownym. Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes Urzędu zwa- żył, co następuje: Aby rozstrzygnąć sprawę w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (…) nie- zbędnym jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagro- żony został interes publicznoprawny. Wykazanie tej okoliczności, upoważnia dopiero Prezesa UOKiK do realizacji celu ustawy, którym zgodnie z jej art. 1 ust 1, jest okre- ślenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interes ó w przedsiębiorców i konsument ó w. W ocenie Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznopraw- ny, albowiem wiąże się i dotyczy ochrony interesu szerszej grupy konsumentów, któ- rzy są lub mogą być zleceniodawcami BPS. Skarżonemu przedsiębiorcy przedstawiono zarzuty naruszenia art. 24 ust 1 ustawy o ochronie (…) , który stanowi iż, „ Zakazane jest stosowanie praktyk narusza- jących zbiorowe interesy konsumentów. ” Zgodnie z ust. 2 tegoż artykułu „Przez prak- tykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bez- prawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzor- ców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. (…).” 4 Aby działania przedsiębiorcy - w tym przypadku BPS - mogły zostać uznane za sprzeczne z powołanym wyżej przepisem art. 24 ustawy antymonopolowej, winny więc spełniać łącznie następujące przesłanki: ujawniać się w obrocie konsumenckim – a więc w relacjach pomiędzy podmiotem posiadającym przymiot przedsiębiorcy a kon- sumentami – stanowić działanie bezprawne, naruszając jednocześnie zbiorowy inte- res konsumentów. Odpowiednio do treści art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie […] i art. 22 1 Kodeksu cywilnego, za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej nie związanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Niekwe- stionowana przez uczestnika postępowania okoliczność zawierania umów na świad- czenie usług kurierskich z osobami fizycznymi, na potrzeby zaspokojenia ich potrzeb, jednoznacznie potwierdza fakt spełnienia pierwszej z przesłanek powołanego wyżej przepisu ustawy antymonopolowej. Odnośnie drugiej przesłanki, tj. bezprawności, rozumianej jako działanie sprzeczne z przepisami prawa podnieść należy, iż przedsiębiorcy postawiony został zarzut naruszenia art. 24 ust 1 i 2 ustawy o ochronie (...) , polegający na stosowaniu w umowach zawieranych z konsumentami postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o któ- rym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego. Zakaz stosowania postanowień wpisanych do rejestru dotyczy nie tylko tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu zapadł wyrok w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, lecz również innych przedsiębiorców. Art. 479 43 k.p.c . rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Preze- sa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w w.w. rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bez- względnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od te- go momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umow- nych. Powyższe stanowisko Prezesa Urzędu zgodne jest z orzecznictwem Sądu Naj- wyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż „(…) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postano- wień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w War- szawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał m.in., że „ (…) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.ik. obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozsze- rzająca wykładnia art. 23a u.o.k.ik. znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (…)”. 5 Nie jest, zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej. Stąd niedozwolone będą także postanowie- nia umów, mieszczące się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zo- stanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. W ocenie Prezesa Urzędu zakwestionowany w niniejszym postępowaniu, sto- sowany przez BPS, zapis §8 wzorca umowy pn.:„ Umowa” , o treści: „Wszelkie kwestie sporne wynikające z niniejszej umowy będą rozpatrywane przez sąd właściwy dla sie- dziby Zleceniobiorcy” , należy uznać za tożsamy z treścią klauzul wpisanych do Reje- stru pod pozycjami 784, 879 uznanych wyrokami Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone postanowienia umowne. Wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2006 r. (sygn. akt XVII Amc 107/04) Sąd uznał za niedo- zwolone postanowienie o treści: „Spory, mogące wyniknąć na tle realizacji niniejszej umowy będą rozstrzygane przez sąd właściwy dla siedziby Wykonawcy”. Także wyro- kiem z dnia z dnia 20 lipca 2006r. (sygn. akt XVII Amc 9/06) Sąd uznał za niedozwo- lone, podobne w skutkach postanowienie umowne, o treści: „ Sądem właściwym dla rozstrzygnięcia będzie sąd właściwy dla miejsca siedziby MFRR”. Wyniki analizy porównawczej treści klauzul umieszczonych w Rejestrze i § 8 zawartego we wzorcu umownym pn. „Umowa” pozwalają na stwierdzenie, iż, nieza- leżnie od braku identyczności literalnej, skutki jego stosowania należy uznać za toż- same ze skutkami stosowania wskazanych klauzul niedozwolonych, a to dlatego, że w wypadku powstania sporu na tle wykonywania umowy łączącej BPS i nabywcę ofero- wanej przez niego usługi kurierskiej postanowienie to bezprawnie narzuca konsumen- towi wyłącznie rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy dla siedziby przedsiębiorcy, podczas gdy w pewnych sytuacjach, np. w sprawie dochodzenia roszczeń odszkodo- wawczych od konsumenta lub ustalenia treści umowy, sąd ten niekoniecznie będzie sądem miejscowo właściwym. Już tylko na marginesie tej konstatacji Prezes UOKiK nadmienia, iż SOKiK wie- lokrotnie i konsekwentnie dawał wyraz stanowisku, iż postanowienia o treści analo- gicznej do § 8 wzorca stosowanego przez BPS wypełniają hipotezę przepisu art. 385 3 pkt 23 Kodeksu cywilnego, o czym mogą świadczyć m.in. wpisy do Rejestru dokonane pod numerami: 77, 169, 210, 276, 309, 340, 349, 353, 361 oraz 979, 1034 i 1059. Reasumując, uznać należy, iż kwestionowane postanowienie §8 wzorca umownego o treści: „Wszelkie kwestie sporne wynikające z niniejszej umowy będą rozpatrywane przez sąd właściwy dla siedziby Zleceniobiorcy” , mieści się w hipote- zach wymienionych klauzul wpisanych do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone odpowiednio pod pozycjami 784, 879 . Także trzecią przesłankę, uznać należało za spełnioną. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów ma miejsce wtedy, gdy działanie przedsiębiorcy godzi w inte- resy konsumentów jako zbiorowości, to jest, w sytuacji gdy skierowane jest nie tylko do wyodrębnionej indywidualnie grupy konsumentów, lecz szerszego nieograniczone- go liczbowo kręgu osób, do których dotarła i dotrzeć może oferta przedsiębiorcy. W rozpatrywanej sprawie wyżej wymienione warunki zostały spełnione. Działanie przed- siębiorcy godzi w interesy ogółu obecnie korzystających z jego usług konsumentów, ale także każdego potencjalnego konsumenta, który zdecyduje się zawrzeć z nim umowę w oparciu o wzorzec umowy zawierający kwestionowane postanowienie. Na- ruszane przy nim interesy konsumentów nie mają jednostkowego charakteru, ale są wspólne dla z góry nieustalonej zbiorowości konsumentów. 6 W tym stanie rzeczy uznać należy, że wszystkie, wymienione wyżej, ustawo- we przesłanki art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie (...) zo- stały uprawdopodobnione. Skarżony przedsiębiorca stosował wzorzec umowny, treść którego zawierała postanowienie uznane za niedozwolone. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie (...) , jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumen- tów zostanie uprawdopodobnione, na podstawie okoliczności sprawy, informacji za- wartych we wniosku lub będących podstawą wszczęcia postępowania z urzędu, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 ustawy o ochronie (...) , a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym na- ruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Równocześnie, w decyzji, o której mowa wyżej, Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę lub związek przedsiębiorców, obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji przyjętych zobowiązań (art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie […] ). Jak wykazano wcześniej, w okolicznościach przedmiotowej sprawy zostało uprawdopodobnione, że BPS stosuje praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsu- mentów, określoną w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie […] ). Jednocześnie przedsiębiorca zmodyfikował kwestionowane postanowienie umowne i zobowiązał się do aneksowania umów będących w trakcie realizacji, których przedmiotem jest świadczenie usług kurierskich o charakterze ciągłym oraz zawierania umów z nowymi klientami w oparciu o nowoopracowany wzorzec umowy, zawierający zmodyfikowane postanowienie § 8. W ocenie Prezesa Urzędu podjęte zobowiązanie w sposób wystarczający za- bezpiecza i chroni interesy konsumentów. Biorąc pod uwagę wymienione okoliczności orzeczono, jak w pkt I sentencji. Ponadto, organ antymonopolowy, w oparciu o przepis art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie (…) wyznaczył trzymiesięczny termin na przekazanie informacji o wykonaniu zobowiązania, liczony od daty uprawomocnienia się decyzji. Mając to na uwadze orzeczono, jak w pkt II sentencji. Stosownie do treści art. 81 ust 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumen- tów, w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c ., od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwo- łanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzę- du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdańsku. Otrzymuje: BPS Business Pack Service Arkadiusz Jarząb ul. Abrahama 1 80-307 Gdańsk