RGD-17/2006

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W GDA Ń SKU 80-824 G DA Ń SK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL ./F AX (058) 346-29-32, 346-29-33, 301-51-75 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD.61-46/05/06/MLM Gda ń sk, dnia 26 ipca 2006r. DECYZJA nr RGD.17/2006 Na podstawie art. 23c ust. 1, w zwi ą zku z art. 23a ust. 1, ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz.U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080) oraz stosownie do tre ś ci art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Mini- strów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 18, poz. 172 ze zmiana- mi), w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę - tego z urz ę du, przeciwko MULTIMEDIA P OLSKA S.A. Z SIEDZIB Ą W G , uznaje si ę , i ż dzia- ł ania skar ż onego przedsi ę biorcy polegaj ą ce na wprowadzeniu, z dniem 1 lipca 2005r., podwy ż ki op ł at za us ł ugi telewizji kablowej (Pakiet Rodzinny i Pakiet Komfort), z uchybie- niem ustawowego terminu powiadomienia abonentów o planowanych zmianach cen, okre- ś lonego w art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 16 lipca 2004r. Prawo telekomunikacyjne (Dz.U. Nr 171, poz. 1800 ze zmianami), stanowi ą praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsu- mentów, i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. UZASADNIENIE W dniu 6 maja 2005r. Delegatura Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gda ń sku otrzyma ł a pismo reklamacyjne Pani M L, kierowane do Spó ł ki MULTIMEDIA Polska S.A. (zwanej dalej zamiennie MULTIMEDIA, Spó ł k ą , Spó ł k ą MULTIMEDIA lub ope- ratorem), w sprawie nieuzasadnionego – w jej ocenie - wzrostu op ł aty abonamentowej za us ł ugi dost ę pu do Internetu. Z tre ś ci pisma konsumentki wynika ł o, i ż operator, z dniem 1 marca 2005r., dokona ł zmiany op ł aty abonamentowej, bez zachowania w ł a ś ciwej formy powiadomienia abonentów o planowanej zmianie. Przedsi ę biorca, odpowiadaj ą c pismem z dnia 20 maja 2005r. na wyst ą pienie organu antymonopolowego wyja ś ni ł , i ż „w wyniku le żą cego po naszej stronie niedopatrzenia, informacja o zmianie kwoty abonamentu dotar- ł a do abonentki z opó ź nieniem w pe ł ni uzasadniaj ą cym jej roszczenia, w zwi ą zku z czym niezw ł ocznie dokonamy na jej konto bankowe zwrotu nadp ł aconej kwoty wraz z nale ż nymi odsetkami”. W dniu 15 czerwca 2005r. konsumentka przekaza ł a do wiadomo ś ci Urz ę du ko- lejne pismo kierowane do MULTIMEDIA, dotycz ą ce m.in. ponownego, tj. od miesi ą ca lipca 2005r., wzrostu op ł at abonamentowych, bez zachowania w ł a ś ciwej formy powiadomienia odbiorców us ł ug o planowanej podwy ż ce. Odpowiedzi ą na nie by ł o pismo operatora wy- s ł ane na adres poczty elektronicznej konsumentki, którego kopi ę , w dniu 22 czerwca 2005r., przekazano do Delegatury UOKiK w Gda ń sku. Ustosunkowuj ą c si ę do z ł o ż onej re- klamacji, Spó ł ka nie tylko przyzna ł a, i ż Pani M L ma „racj ę w kwestii terminu dostarczenia informacji o lipcowej zmianie cen”, ale tak ż e zaproponowa ł a, jako rekompensat ę , „i ż do ko ń ca roku 2005, b ę dziemy ś wiadczy ć Pani us ł ugi po cenie obowi ą zuj ą cej obecnie, tj. w miesi ą cu czerwcu 2005r.” Maj ą c na uwadze okoliczno ść , ż e kolejny sygna ł otrzymany od tego samego abonenta móg ł ś wiadczy ć , ż e zw ł oka w powiadamianiu konsumentów o terminach wpro- wadzanych podwy ż ek nie by ł a przypadkiem incydentalnym, ale by ł to przyk ł ad sta ł ej prak- tyki operatora telewizji kablowej z kontaktach z odbiorcami us ł ug, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej Prezesem Urz ę du lub organem antymonopolo- wym, w dniu 23 czerwca 2005r., wyst ą pi ł ponownie do Spó ł ki MULTIMEDIA, z wezwaniem o z ł o ż enie szczególnych wyja ś nie ń w sprawie. W odpowiedzi Spó ł ka wyja ś ni ł a, co nast ę puje: • „ Pierwsz ą informacj ę na temat podwy ż ki abonamentu w zwi ą zku z planowa- nym przez ustawodawc ę w roku 2005 wprowadzeniem 22% stawki podatku VAT na us ł ugi dost ę pu do Internetu, Multimedia Polska przekaza ł swoim abonentom ju ż na prze ł omie 2004 i 2005r., tj. prawie na trzy miesi ą ce przed oczekiwanym terminem wprowadzenia zmian.” • „ W li ś cie do abonentów informowali ś my ich, i ż od dnia zmiany, obowi ą zuj ą - cej w tym czasie stawki zwolnionej, na stawk ę podatku VAT w wysoko ś ci stawki podstawowej, a wi ę c w przypadku naszego kraju 22%, zmuszeni b ę - dziemy do wprowadzenia podwy ż ki abonamentu uwzgl ę dniaj ą cej t ę zmian ę .” • „ Kolporta ż listów z informacj ą o podwy ż ce abonamentu TVK planowanej na miesi ą c lipiec 2005r. mia ł miejsce w dniach 18-31 maja 2005r. – w ostatnich dniach maja przesy ł ki dostarczane by ł y abonentom, którym dostarczenie ich nie by ł o mo ż liwe wcze ś niej.” • „ Ilo ść abonentów obj ę tych podwy ż k ą marcow ą wynosi …. osób w … mia- stach na terenie ca ł ego kraju.” • „… podwy ż ka lipcowa dotyczy …. osób w … miastach.” Dodatkowo, pismem z dnia 6 wrze ś nia 2005r., Spó ł ka wyja ś ni ł a, i ż ; • podwy ż ka dokonana z dniem 1 marca 2005r. dotyczy ł a tylko us ł ug dost ę pu do Internetu, zawiadomienia do abonentów by ł y kolportowane w dniach od 5 do 15 marca 2005r., • podwy ż ka lipcowa dotyczy ł a us ł ug dostarczania sygna ł u RTV, Pakiet Rodzin- ny i Pakiet Komfort. Pismo informuj ą ce o tej podwy ż ce, kierowane do ok. …tysi ę cy abonentów, zosta ł o wysy ł ane w dniach 30-31 maja 2005r. Ponadto, na wezwanie Urz ę du Spó ł ka dostarczy ł a Regulamin Ś wiadczenia Us ł ug Radia i Telewizji Kablowej, obowi ą zuj ą cy w dacie dokonania podwy ż ki lipcowej. Maj ą c na uwadze poczynione ustalenia, Prezes Urz ę du postanowi ł o wszcz ę ciu, z dniem 10 pa ź dziernika 2005r., z urz ę du, przeciwko przedsi ę biorcy MULTIMEDIA Polska 2 S.A. z siedzib ą w G, post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na bezprawnym wprowadzeniu z dniem 1 lipca 2005r. podwy ż ki op ł at abonamentowych za us ł ugi telewizji kablowej (pakiet Rodzinny i Pakiet Komfort) z naruszeniem terminu okre ś lonego w § 11 ust. 3 Regulaminu Ś wiadcze- nia Us ł ug Radia i Telewizji Kablowej, obowi ą zuj ą cego wówczas i b ę d ą cego integraln ą cz ę - ś ci ą Umowy Abonenckiej, co mog ł oby stanowi ć naruszenie art. 23 a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Postanowieniem nr 345 z dnia 10 pa ź dziernika 2005r. organ antymonopolowy zaliczy ł w poczet dowodów akta sprawy o sygnaturze RGD.051-67/05/MLM, prowadzonej w zwi ą zku z reklamacjami sk ł adanymi przez Pani ą M L. Ustosunkowuj ą c si ę do postawionego zarzutu Spó ł ka, pismem z dnia 26 pa ź - dziernika 2005r., wskaza ł a na nast ę puj ą ce okoliczno ś ci: • „ Istotnie […] do pewnej cz ęś ci abonentów informacja o planowanej na lipiec 2005r. podwy ż ce wysoko ś ci abonamentu wys ł ana zosta ł a w dniach 30-31 maja 2005. – jednak ż e, nie zgadzamy si ę z tez ą , ż e jest to równoznaczne z naruszeniem zapisu art. 23 a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsu- mentów. Zgodnie z informacj ą dost ę pn ą na stronie Internetowej UOKiK, z naruszeniem zbiorowych interesów konsumentów mamy do czynienia wów- czas gdy bezprawna praktyka przedsi ę biorcy dotyka nieograniczonej liczby osób – to znaczy potencjalnie ka ż dy mo ż e zosta ć przez ni ą poszkodowany. Tak wi ę c zbiorowych interesów konsumentów nie b ę dzie narusza ć na przy- k ł ad b łę dne naliczenie rozmów na rachunku telefonicznym b ą d ź niejasne sformu ł owanie w konkretnej umowie – s ą to sprawy indywidualne. Natomiast z naruszeniem zbiorowych interesów konsumentów b ę dziemy mieli do czy- nienia w przypadku takiego skonstruowania systemu obs ł ugi klienta, które w praktyce uniemo ż liwi reklamowanie kwestionowanego rachunku lub stoso- wanie w umowach ze wszystkimi konsumentami wzorców zawieraj ą cych nie- dozwolone postanowienie umowne.” • Obowi ą zuj ą cy w MULTIMEDIA system obs ł ugi klienta umo ż liwia skuteczne z ł o ż enie reklamacji „ a uzasadnione reklamacje klientów dotycz ą ce terminu powiadamiania o planowanej podwy ż ce rozpatrywane s ą na ich korzy ść .” • „ Jest spraw ą oczywist ą , ż e prowadz ą c zakrojona na tak szerok ą skal ę dzia ł a- nia jak to robi Multimedia Polska, nie da si ę unikn ąć sytuacji, w której po stronie klientów mnoga powsta ć uzasadnione roszczenia w stosunku do pod- miotu oferuj ą cego im swoje us ł ugi. Jednak ż e w takim wypadku gwarantuje- my naszym abonentom mo ż liwo ść skutecznego dochodzenia tego rodzaju roszcze ń na drodze reklamacji, w ramach funkcjonuj ą cego w firmie systemu obs ł ugi klienta.” Ponadto, pismem z dnia 19 kwietnia 2006r., Spó ł ka przekaza ł a informacje uzu- pe ł niaj ą ce, które wskazuj ą , ż e zawiadomienia do abonentów wysy ł ane by ł y przesy ł kami listowymi, zarówno poleconymi, jak i zwyk ł ymi. Ustalono równie ż , ż e do znacznej cz ęś ci abonentów informacje o podwy ż ce lipcowej przesy ł ane by ł y w dniach od 1 do 10 czerwca 2005r. W trakcie prowadzonego post ę powania organ antymonopolowy wyst ą pi ł od Urz ę du Komunikacji Elektronicznej o wyra ż enie stanowiska m.in. w nast ę puj ą cych kwe- stiach: 3 • czy Spó ł ka MULTIMEDIA, dzia ł aj ą c jako operator telewizji kablowej, jest przedsi ę biorc ą telekomunikacyjnym w rozumieniu przepisów ustawy Prawo telekomunikacyjne i czy posiada ł a ten status równie ż w 2005r.?, • czy w odniesieniu do Spó ł ki MULTIMEDIA przepis art. 59 i art. 61 ustawy Prawo telekomunikacyjne maja bezpo ś rednie zastosowanie? W odpowiedzi z dnia 2 czerwca 2006r. Urz ą d Komunikacji Elektronicznej, wska- za ł m.in., i ż : • „Spó ł ka MULTIMEDIA Polska S.A. jest przedsi ę biorc ą telekomunikacyjnym w rozumienia przepisów ustawy z dnia 16 lipca 2004. Prawo telekomunikacyjne (Dz.U. nr 171, poz. 1800 z pó ź n. zm.). Prezes URTiP, w dniu 30.11. 2004r. dokona ł wpisu ww. spó ł ki do rejestru przedsi ę biorców telekomunikacyjnych, wydaj ą c >Za ś wiadczenie o wpisie do rejestru przedsi ę biorców telekomunika- cyjnych< - nr … w rejestrze przedsi ę biorców prowadzonym przez Prezesa URTiP, aktualnie przez Prezesa UKE – zatem MULTIMEDIA POLSKA S.A. by ł a przedsi ę biorc ą telekomunikacyjnym tak ż e w 2005r.” • „W odniesieniu do dzia ł alno ś ci Spó ł ki MULTIMEDIA „maj ą zastosowanie wprost przepisy art. 61 ust. 5 w zw. z art. 59 ust. 2 ustawy Prawo telekomu- nikacyjne.” • Zgodnie ze stanowiskiem UKE powiadomienie abonentów na pi ś mie, o pod- wy ż szeniu cen us ł ug telekomunikacyjnych, bez zachowania, wskazanego w art. 61 ustawy terminu , „uzna ć nale ż y za niezgodne z przepisami Pt.” O RGAN ANTYMONOPOLOWY USTALI Ł , CO NAST Ę PUJE : 1) W dniach od 18 maja do 10 czerwca 2005r. Spó ł ka MULTIMEDIA przesy ł a ł a swoim abonentom powiadomienia informuj ą ce o zmianie, z dniem 1 lipca 2005r., wysoko ś ci op ł at abonamentowych za us ł ugi radia i telewizji kablowej w Pakiecie Rodzinnym (z … z ł na … z ł ) i Pakiecie Komfort (z … z ł na …. z ł ). 2) Planowana podwy ż ka dotyczy ł a …. abonentów z obszaru … miast. 3) Informacja o tej podwy ż ce zosta ł a wys ł ana, w dniach od 30 maja do 10 czerwca 2005r. do oko ł o …. tysi ę cy abonentów z terenu nast ę puj ą cych miejscowo ś ci: …. 4) Spó ł ka MULTIMEDIA jest przedsi ę biorc ą telekomunikacyjnym w rozumieniu przepi- sów ustawy Prawo telekomunikacyjne. Prezes Urz ę du Regulacji Telekomunikacji i Poczty (aktualnie Prezes Urz ę du Komunikacji Elektronicznej) dokona ł , w dniu 30 li- stopada 2004r., wpisu spó ł ki do rejestru przedsi ę biorców telekomunikacyjnych, pod poz. …, a tak ż e wyda ł stosowane „ Za ś wiadczenie o wpisie do rejestru przedsi ę bior- ców telekomunikacyjnych”. 5) Zgodnie z zapisem art. 61 ust. 5 ustawy Prawo telekomunikacyjne dostawca us ł ug telekomunikacyjnych zobowi ą zany jest do powiadamiania abonentów o zmianie wy- soko ś ci op ł at z wyprzedzeniem co najmniej jednego okresu rozliczeniowego, przed wprowadzeniem tych zmian w ż ycie. 6) Zapis § 11 pkt 3 obowi ą zuj ą cego w chwili dokonywania zmiany cen Regulaminu Ś wiadczenia Us ł ug Radia i Telewizji Kablowej przez Multimedia Polska Sp. z o.o. w Gdyni, przewidywa ł , ż e „O zmianie Oferty Us ł ug Operatora , Operator poinformuje 4 Abonenta na pi ś mie oraz w Programie Planszowym (w Sieciach, w których jest on dost ę pny), z wyprzedzeniem jednego pe ł nego Okresu Rozliczeniowego wynikaj ą - cego z Umowy Abonenckiej , z zastrze ż eniem ust. 6 (§ 11 pkt 6 - obowi ą zku, o któ- rym mowa w ust. 3 nie wymaga: 1) zwi ę kszenie ilo ś ci programów radiowych i telewi- zyjnych oferowanych w ramach danego Pakietu; 2) wprowadzenie Op ł at za nowe, niedost ę pne dotychczas ś wiadczenia.).” 7) Oferta Us ł ug Operatora , zgodnie z definicj ą zawarta w § 2 pkt 11 ww. regulami- nu, to: „b ę d ą cy integraln ą cz ęś ci ą Umowy Abonenckiej, odr ę bny dla ka ż dego obszaru dokument zawieraj ą cy Cennik oraz zestawienie dost ę pnych w sieciach programów radiowych i telewizyjnych z podzia ł em na Pakiety.” 8) Przez poj ę cie Okres Rozliczeniowy rozumie si ę „wynikaj ą cy z Umowy Abonenckiej przedzia ł czasowy, liczony w pe ł nych miesi ą cach kalendarzowych, ustalony przez operatora w celu rozliczania, nale ż nej od Abonenta Op ł aty za Us ł ug ę Radia i Telewizji Kablowej” (por. § 2 pkt 12 ww. regulaminu). 9) Regulamin Ś wiadczenia Us ł ug Radia i Telewizji Kablowej przez Multimedia Polska sp. z o.o., z siedzib ą w Gdyni (obecnie MULTIMEDIA POLSKA S.A.) jest integraln ą cz ę - ś ci ą umowy abonenckiej (§ 2 pkt 22 ww. regulaminu). 10) Dane nt. terminu wys ł anego powiadomienia o planowej podwy ż ce oraz rodzaju prze- sy ł ki przedstawione zosta ł y w tabeli nr 1. Tabela 1 Terminy wysy ł ki zawiadomie ń o planowanej podwy ż ce abonamentu wg regionów R EGION D ATA WYSY Ł KI POWIADOMIENIA L ICZBA ABONEN- TÓW , DO KTÓ- RYCH INFORMA- CJA BY Ł A WYSY- Ł ANA LISTEM POLECONYM L ICZBA ABONEN- TÓW , DO KTÓRYCH INFORMACJA BY Ł A WYSY Ł ANA LISTEM ZWYK Ł YM K OMUNIKAT NA KANALE INFORMA- CYJNYM D ATA UMIESZCZENIA I ZDJ Ę - CIA KOMUNIKATU W P RO- GRAMIE P LANSZOWYM OPE- RATORA Na podstawie uzyskanych danych ustalono, ż e informacja o podwy ż ce op ł at abonamentowych wchodz ą cej w ż ycie dniem 1 lipca 2005r., zosta ł a wys ł ana w dniach 30 maja - 10 czerwca 2005r. do … abonentów, z czego do … abonentów powiadomienia zo- sta ł y wys ł ane w dniach 30-31 maja 2005r., natomiast do … abonentów w dniach 1-10 czerwca 2005r. ORGAN ANTYMONOPOLOWY ZWA Ż Y Ł , CO NAST Ę PUJE : 5 Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów okre ś la warunki rozwoju i ochro- ny konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów (art. 1 ust. 1). Zgodnie z tre ś ci ą art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji [...] „Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bez- prawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indy- widualnych interesów konsumentów.” Dla orzeczenia, ż e konkretne zachowanie rynkowe przedsi ę biorcy stanowi prze- jaw stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest wy- kazanie i udowodnienie, ż e podejmowane przez tego przedsi ę biorc ę dzia ł anie: • ujawnia si ę w obrocie konsumenckim, a wi ę c w relacjach pomi ę dzy podmio- tem posiadaj ą cym przymiot przedsi ę biorcy a konsumentami, • nie odnosi si ę do indywidualnych przypadków, ale charakteryzuje stan relacji zawieranych z pewn ą zbiorowo ś ci ą konsumentów, • jest bezprawne, • godzi w interesy konsumentów. Spó ł ka MULTIMEDIA, dzia ł aj ą c w formie spó ł ki akcyjnej jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 ust.1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ponadto ś wiadcz ą c us ł ugi telewizji kablowej, MULTIMEDIA jest równocze ś nie przedsi ę biorc ą telekomunikacyj- nym. Stosownie do przepisu art. 4 pkt 11 ustawy o ochronie konkurencji i konsumen- tów „ilekro ć w ustawie jest mowa o konsumencie, nale ż y przez to rozumie ć konsumenta w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, z pó ź n. zm.)”. Zgodnie z przepisem art. 22 1 K.c. „za konsumenta uwa ż a si ę osob ę fizyczn ą dokonuj ą c ą czynno ś ci prawnej nie zwi ą zanej bezpo ś rednio z jej dzia ł alno ś ci ą go- spodarcz ą lub zawodow ą ”. Nie ulega wi ę c w ą tpliwo ś ci, ż e indywidualni abonenci spó ł ki s ą konsumentami. W przedmiotowej sprawie Spó ł ce MULTIMEDIA postawiono zarzut podejmowa- nia dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów okre ś lonych w art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cych na wprowadzeniu, z dniem 1 lipca 2005r., podwy ż ki op ł at abonamentowych za us ł ugi te- lewizji kablowej (Pakiet Rodzinny i Pakiet Komfort) z naruszeniem, okre ś lonych prawem, terminów wcze ś niejszego informowania odbiorców o maj ą cych nast ą pi ć zmianach wysoko- ś ci op ł at. Nie ulega w ą tpliwo ś ci, ż e zakwestionowane przez organ antymonopolowy dzia- ł ania przedsi ę biorcy ujawnia ł y si ę w obrocie konsumenckim, na etapie wykonania zawar- tych z abonentami (konsumentami) umów o ś wiadczenie us ł ug telekomunikacyjnych. Dla udowodnienia stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsu- mentów nie jest wymagane wykazanie, ż e przedsi ę biorca je stosuj ą cy zajmuje szczególn ą , kwalifikowan ą (dominuj ą c ą ) pozycj ę na rynku. Ź ród ł em tego rodzaju praktyk nie jest bo- wiem jedynie si ł a ekonomiczna i w ł adza rynkowa profesjonalisty, ale jego przewaga nad nieprofesjonalnymi uczestnikami obrotu. Jak podkre ś la si ę w literaturze przedmiotu 1 „…w 1 E. Łę towska, Prawo umów konsumenckich, C.H. Beck, 2002, wyd. 2, s. 216 -217 6 obrocie z udzia ł em konsumentów deficyt informacji zachodz ą cy po stronie konsumenta i maj ą cy ź ród ł o w zachowaniu jego partnera jest przes ł ank ą , a zarazem przejawem nierów- norz ę dnej pozycji obu stron.” …. „Cech ą charakterystyczn ą stosunku profesjonalista-laik jest brak równowagi stron. Profesjonalista ma z za ł o ż enia pozycj ę dominuj ą c ą ” . Je ś li rela- cje nawi ą zywane, czy realizowane w obrocie konsumenckim, charakteryzuj ą si ę pewn ą wspóln ą cech ą , to wyst ę powanie takiego w ł a ś nie wyró ż nika w stosunkach danego rodzaju wskazuje, ż e – w danej, konkretnej sprawie – mamy do czynienia ze zbiorowym interesem konsumentów. Mo ż e on zosta ć naruszony równie ż i w tych sytuacjach, gdy kwestionowa- nymi dzia ł aniami przedsi ę biorcy dotkni ę ci s ą nie tylko aktualni, ale równie ż potencjalni jego klienci, do których jest adresowana oferta handlowa przedsi ę biorcy. Z kolei bezprawno ść jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno- ś ci z normami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, czy dobrymi obyczajami, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Jako „sprzeczne z prawem” nale ż y kwali- fikowa ć zachowania niezgodne z nakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie za- stosowanie w stosunkach wewn ę trznych. „Sprzeczne z prawem” s ą czyny: zabronione i zagro ż one sankcj ą karn ą , czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakaza- ne przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania przedsi ę bior- cy wystarczy ustalenie, ż e jego okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa ( por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz pod redakcj ą Janusza Szwaji, Urz ą d Antymonopolowy, Warszawa 1994, s. 38-39). W ocenie organu antymonopolowego, opisane wcze ś niej dzia ł ania Spó ł ki b ę d ą - ce przedmiotem niniejszego post ę powania wyczerpuj ą przes ł ank ę bezprawno ś ci, bowiem sprzeczne s ą zarówno z obowi ą zuj ą cymi przepisami prawa telekomunikacyjnego jak i z postanowieniami umowy zawartej przez Spó ł k ę MULTIMEDIA z jej kontrahentami i regu- laminu, który jest integraln ą cz ęś ci ą takiej umowy. Ustawa Prawo telekomunikacyjne okre ś la m.in. zarówno zasady wykonywania dzia ł alno ś ci telekomunikacyjnej, jak i prawa i obowi ą zki przedsi ę biorców telekomunikacyj- nych. Zgodnie z zapisem art. 61 ust. 5 tej ustawy, jak i z tre ś ci ą § 11 pkt 3 „Regulaminu Ś wiadczenia Us ł ug Radia i Telewizji Kablowej przez Multimedia Polska Sp. z o.o. w Gdyni”, b ę d ą cego w tym zakresie odzwierciedleniem przepisów Prawa telekomunikacyjnego, ope- rator zobowi ą zany by ł poinformowa ć abonentów, na pi ś mie, o zmianie oferty us ł ug, w tym o zmianie wysoko ś ci op ł at abonamentowych z wyprzedzeniem jednego pe ł nego okresu rozliczeniowego, przy czym przez okres rozliczeniowy rozumie si ę „wynikaj ą cy z Umowy Abonenckiej przedzia ł czasowy, liczony w pe ł nych miesi ą cach kalendarzowych, ustalony przez operatora w celu rozliczania, nale ż nej od Abonenta Op ł aty za Us ł ug ę Radia i Telewi- zji kablowej (por. § 2 pkt 12 ww. regulaminu). Wynika z tego wprost, ż e operator planuj ą c zmian ę oferty us ł ug (cen), z dniem 1 lipca 2005r., zobowi ą zany by ł do przes ł ania abonen- tom stosowanych informacji z wyprzedzeniem jednego pe ł nego okresu rozliczeniowego. Obowi ą zany by ł tym samy do poinformowania abonentów o zamiarze zmiany wysoko ś ci op ł at np. z miesi ę cznym wyprzedzeniem, w przypadku gdy okres rozliczeniowy wynosi ł 1 miesi ą c. Tymczasem, do znacznej, bo licz ą cej ok…. tys. rzeszy abonentów, informacja o planowanej podwy ż ce by ł a wysy ł ana dopiero w dniach 30-31 maja 2005r., tym samym nie by ł o mo ż liwym, aby abonenci ci otrzymali korespondencj ę , a tak ż e i rzeteln ą informacj ę o 7 zak ł adanej zmianie cen, jeszcze w maju, czyli z wyprzedzeniem jednego okresu rozlicze- niowego, jak to stanowi ą ww. regulacje. Sama Spó ł ka, w odpowiedzi na reklamacj ę z ł o ż o- n ą przez Pani ą L, do której pismo powiadamiaj ą ce o podwy ż ce op ł at zosta ł o wys ł ane w dniu 31 maja 2005r., przyzna ł a, ż e informacja zosta ł a przekazana po terminie i uzna ł a z ł o ż on ą reklamacj ę za zasadn ą . Dodatkowo, do nast ę pnej grupy stanowi ą cej kolejne ok…..tysi ę cy abonentów informacja o podwy ż ce przesy ł ana by ł a w dniach od 1 do 10 czerwca 2005r. Tym samym uzna ć nale ż y, i ż nie zostali oni skutecznie poinformowani o plano- wanej zmianie cen za us ł ugi Spó ł ki, w terminie okre ś lonym ustaw ą , jak i przez samego operatora. Masowa skala kwestionowanych przez organ antymonopolowy dzia ł a ń , dotyka- j ą cych znaczne rzesze odbiorców us ł ug, których nawet sama Spó ł ka MULTIMEDIA nie po- trafi ł a ani zindywidualizowa ć , ani zidentyfikowa ć , wskazuje, ż e w przedmiotowej sprawie z pewno ś ci ą nie mamy do czynienia z sum ą indywidualnych interesów. Kumulatywny efekt tych zachowa ń jest dowodem wskazuj ą cym – bez ż adnych w ą tpliwo ś ci – na fakt, ż e Spó ł - ka realizuje polityk ę informacyjn ą w zakresie wprowadzania nowych wysoko ś ci op ł at w sprzeczno ś ci z obowi ą zuj ą cym prawem nie tylko nie licz ą c si ę z interesem zbiorowo ś ci, jak ą stanowi ą jej kontrahenci, ale interes ten naruszaj ą c. Pomi ę dzy dokonaniem zawiadomienia a zmian ą warunków umownych musi up ł yn ąć pe ł en okres rozliczeniowy, przyj ę ty w stosunkach z abonentem. Je ż eli zatem zmiana by ł a dokonana w trakcie okresu rozliczeniowego, to zawiadomienie – zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy Prawo telekomunikacyjne – powinno by ć dokonane przed rozpocz ę - ciem okresu rozliczeniowego poprzedzaj ą cego okres rozliczeniowy, w którym zmiana cen- nika wejdzie w ż ycie. Jak podkre ś la si ę w literaturze przedmiotu 2 „zakres obowi ą zku in- formacyjnego w stosunku do abonenta nale ż y ustala ć z uwzgl ę dnieniem celu tego przepisu. Cel ten polega na uprzedzeniu konsumenta o zmianie warunków ś wiadczenia us ł ugi, tak aby móg ł podj ąć decyzj ę co do dalszego korzystania z us ł ug na zmienionych warunkach. Nie wystarczy zatem samo przes ł anie cennika, ale nale ż y zwróci ć uwag ę abonenta na fakt podwy ż szenia cen. […] Niezale ż nie jednak od postanowie ń umowy dotycz ą cych tych spraw, ustawa nak ł ada na dostawc ę obowi ą zek dokonania odpowiedniego zawiadomienia. Obowi ą zku tego nie mo ż na wy łą czy ć w umowie”. Ustalenia dokonane w trakcie prowadzenia niniejszego post ę powania w sposób jednoznaczny wskazuj ą , ż e polityka informowania konsumentów o planowanej na lipiec 2005r. podwy ż ce op ł at abonamentowych, adresowana do odbiorców jako pewnej zbiorowo ś ci, realizowana by ł a z naruszeniem obowi ą zku odpowiednio wczesnego uprzedzania o planowanych w tym zakresie zmi S anach. pó ł ka wprowadzaj ą c nowe, wy ż sze op ł aty, z uchybieniem ustawowego termi- nu, nie ty ego, jak i Regulami- nem Ś wiad lko dzia ł a ł a bezprawnie, ale narazi ł a w ten sposób swoich abonentów na wy- mierne straty finansowe, wymuszaj ą c na nich wcze ś niej, ni ż dopuszcza to prawo, spe ł nie- nie obowi ą zku zap ł acenia wy ż szej ceny za nabywane us ł ugi. Nie ulega wi ę c kwestii, ż e interes ekonomiczny konsumentów, wskutek kwestionowanych zachowa ń rynkowych ope- ratora maj ą cych charakter masowy, dozna ł w tej sytuacji uszczerbku. Wprawdzie – zgodnie z przepisami Prawa telekomunikacyjn czenia Us ł ug Telewizji Kablowej – klient, który nie akceptuje nowych warunków umownych, ma prawo do odst ą pienia od umowy, jednak uprawnienie tego rodzaju przy- s ł uguje ka ż demu kontrahentowi Spó ł ki, w dowolnym czasie trwania stosunku umownego, 2 S. Pi ą tek, Prawo telekomunikacyjne. Komentarz, C.H. BECK, Warszawa 2005, s. 449. 8 bez wzgl ę du na to, czy powodem odst ą pienia lub rozwi ą zania umowy s ą zmiany op ł at abonamentowych, czy te ż inne przyczyny. Ponadto, zagwarantowane konsumentom pra- wo do rezygnacji z umowy w ż adnym wypadku nie zwalnia przedsi ę biorcy z obowi ą zku, by dzia ł a ł on w zgodzie z innymi przepisami prawa. Akceptacja odmiennego stanowiska nie tylko mog ł aby stworzy ć przedsi ę biorcom z ł udne wyobra ż enie co do zakresu ich powinno ś ci wzgl ę dem konsumentów, wobec których – je ś li tylko mieliby oni mo ż liwo ść odst ą pienia od umowy – mo ż na by ł oby, ca ł kowicie legalnie, stosowa ć czyny bezprawne, co w sposób oczywisty sta ł oby w sprzeczno ś ci z celami chronionymi ustaw ą antymonopolow ą . Maj ą c na uwadze poczynione rozwa ż ania uzna ć nale ż a ł o, ż e przes ł anka o bez- prawno ś ci Skutki tych zachowa ń godz ą równie ż w zbiorowe interesy konsumentów. Do wszystkich adze poczynione wy ż ej ustalenia i rozwa ż ania Prezes Urz ę du Ochrony K u antymonopolowego, stanowisko Spó ł ki reprezento- wane w cz u owanie i rozpatrywanie reklamacji, nie zwalnia bowiem przedsi ę biorcy z nale ż ytego dzia ł ania przedsi ę biorcy zosta ł a udowodniona. Operator przekazuj ą c klientom informacj ę o wzro ś cie cen zobowi ą zany by ł post ę powa ć zgodnie z przepisami Prawa tele- komunikacyjnego, jaki i zapisami obowi ą zuj ą cego w Spó ł ce Regulaminu Ś wiadczenia Us ł ug Telewizji Kablowej. Jak wskazuj ą na to jednoznacznie ustalenia poczynione w trakcie po- st ę powania, Spó ł ka MULTIMEDIA w zakresie realizowanych w praktyce zasad informowa- nia konsumentów dzia ł a ł a z naruszeniem tego obowi ą zku, a wi ę c w sposób sprzeczny z prawem. bowiem abonentów – tak obecnych, przysz ł ych, jak i potencjalnych – tworz ą - cych pewn ą z góry niedookre ś lon ą zbiorowo ść adresowana jest polityka informacyjna Spó ł ki, w tym równie ż odnosz ą ca si ę do zmian cen i op ł at. Nieprzestrzeganie przy jej reali- zacji wymogów wynikaj ą cych wprost z przepisów prawa doprowadzi ł o do wyst ą pienia na- rusze ń o znacznych rozmiarach, uwidaczniaj ą cych si ę na licznych rynkach lokalnych, na których dzia ł a operator. W ocenie organu antymonopolowego akceptacja dla takiego spo- sobu wywi ą zywania si ę z obowi ą zku informacyjnego mog ł aby mie ć w przysz ł o ś ci nega- tywne skutki dla wszystkich klientów tego przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci wówczas, gdy operator przyjmuj ą c legalno ść swojego dzia ł ania, uzna, i ż nie jest zobowi ą zany do termi- nowego powiadamiania abonentów o planowanych zmianach warunków ś wiadczenia us ł ug, je ż eli tylko umo ż liwi i b ę dzie respektowa ł prawo konsumentów do odst ą pienia, z tego tytu ł u, od umowy. Maj ą c na uw onkurencji i Konsumentów uzna ł , ż e wszystkie przes ł anki z art. 23a ust. 1 usta- wy o ochronie konkurencji i konsumentów zosta ł y spe ł nione. Przedsi ę biorca, dzia ł aj ą c bez- prawnie, naruszy ł zbiorowe interesy ekonomiczne konsumentów, którzy zmuszeni zostali do zap ł acenia wy ż szej ceny za us ł ugi telewizji kablowej ju ż w lipcu 2005r., pomimo poin- formowania ich o zmianie cennika, bez zachowania wymogu wynikaj ą cego z art. 65 ust. 5 ustawy Prawo telekomunikacyjne. Ponadto, zdaniem organ asie trwania post ę powania, jakoby jej dzia ł ania nie narusza ł y zbiorowych intere- sów konsumentów, bowiem „uzasadnione reklamacje klientów dotycz ą ce terminu powia- domienia o planowanej podwy ż ce rozpatrywane s ą na ich korzy ść ”, nie zas ł uguje na wzgl ę dnienie. Przyjm wywi ą zywania si ę z na ł o ż onego prawem obowi ą zku informacyjnego i stosowa- nia takich zasad polityki informacyjnej wobec wszystkich odbiorców us ł ug, aby praktyczna realizacja ich czyni ł a zado ść tym wymogom. Nie odrzucaj ą c a priori argumentacji podnie- sionej przez Spó ł k ę , „ ż e prowadz ą c zakrojon ą na tak szeroka skal ę dzia ł alno ść , jak robi to Multimedia Polska, nie da si ę unikn ąć sytuacji, w których po stronie klientów mog ą po- 9 wsta ć uzasadnione roszczenia w stosunku do podmiotu oferuj ą cego im swoje us ł ugi”, nie posó jednak akceptowa ć sytuacji, w której negatywne skutki dzia ł a ń zawinionych przez Spó ł k ę ponosi ć maj ą wy łą cznie konsumenci. Jednocze ś nie, co wynika bezsprzecznie z ustale ń faktycznych sprawy, operator – mimo i ż mia ł ś wiadomo ść pozostawania w zw ł oce z wysy ł k ą powiadomie ń , jak równie ż i tego, ż e okoliczno ść ta przes ą dza o naruszeniu obo- wi ą zku okre ś lonego w art. 61 ust. 5 ustawy Prawo telekomunikacyjne – nie poczyni ł ż ad- nych dzia ł a ń maj ą cych na celu eliminacj ę powsta ł ych narusze ń , cho ć by w drodze przesu- ni ę cia terminu wprowadzenia podwy ż ek. W rezultacie ci ęż ary zawinionego przez operatora „niedopatrzenia” w ca ł o ś ci ponie ś li konsumenci. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w s s b entencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du tów ry w Gda ń sku konsumentów (tekst jednolity: Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 ze zmianami) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 K.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsu- mentów w Gda ń sku. Ochrony Konkurencji i Konsumen Roman Jarz ą bek Dyrektor Delegatu 10