RGD-16/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W GDA Ń SKU 80-824 G DA Ń SK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL ./F AX (058) 346-29-32, 346-29-33, 301-51-75 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD.61-43/04/05/MLM Gda ń sk, dnia 11 marca 2005r. DECYZJA nr RGD.16/2005 Na podstawie art. 23 e ust. 2 w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 ustawy z dnia 15 grud- nia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 ze zmianami) oraz stosownie do tre ś ci art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą - dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 18, poz. 172 ze zmianami), w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumen- tów, po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe intere- sy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du, przeciwko przedsi ę biorcy BRATNIAK Sp. z o.o. w G, uznaje si ę stosowanie przez skar ż onego przedsi ę biorc ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów poprzez umieszczenie we wzorcu umownym „Warunki Uczestnic- twa”, w pkt X – Informacje Dodatkowe Oferta Last Minute – zapisu o tre ś ci „Oferta Last Minute nie podlega reklamacji”, co stanowi naruszenie art. 23 a ust. 1 ustawy o ochro- nie[…], i stwierdza si ę zaniechanie stosowania tej praktyki, od miesi ą ca listopada 2004r. UZASADNIENIE W okresie od dnia 9 stycznia do 22 marca 2004, Delegatura Urz ę du Ochrony Kon- kurencji i Konsumentów w Gda ń sku prowadzi ł a post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie ustalenia, czy dzia ł ania organizatora turystyki tj.: Spó ł ki z o.o. BARATNIAK w G, polegaj ą - ce na oferowaniu konsumentom us ł ug turystycznych na warunkach zawartych w regula- minie zwanym „Warunki uczestnictwa” nie naruszaj ą zbiorowych interesów konsumentów. Wnioski z analizy zapisów umownych, zawartych w ww. wzorcu, stanowi ł podsta- w ę uzasadniaj ą c ą wyst ą pienie do przedsi ę biorcy z zastrze ż eniami, co do zgodno ś ci niektó- rych warunków umownych z tre ś ci ą art. 385 1 k.c. Po przedstawieniu przez Spó ł k ę , pismem z dnia 9 marca 2004r., propozycji zmiany wskazanych zapisów umownych, organ antymo- nopolowy zobowi ą za ł a Spó ł k ę do przedstawienia nowego regulaminu, zawieraj ą cego zmo- dyfikowan ą tre ść kwestionowanych warunków, po jego opracowaniu. W dniu 5 kwietnia 2004r., Spó ł ka przes ł a ł a nowy regulamin zwany „Warunki Uczestnictwa”, obowi ą zuj ą cy klientów Spó ł ki. W ocenie organu antymonopolowego zapis pkt. X tego regulaminu– Informacje Dodatkowe Oferta Last Minute – o tre ś ci „Oferta Last Minute nie podlega reklamacji”, ogranicza konsumentom prawo do dochodzenia swoich roszcze ń w przypadku nienale ż y- tego wykonania umowy przez organizatora turystyki. Z tych te ż powodów w dniu 20 pa ź - dziernika 2004r. przeciwko przedsi ę biorcy Spó ł ka z o.o. BRATNIAK w G zosta ł o wszcz ę te post ę powanie w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy, okre ś lony w art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie [...]. W trakcie tego post ę powania w dniu 21 lutego 2005r. skar ż ony przedsi ę biorca po- informowa ł Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, i ż od miesi ą ca listopada 2004r., Spó ł ka BRATNIAK zaprzesta ł a dzia ł alno ś ci polegaj ą cej na organizowaniu imprez turystycznych, w zwi ą zku z czym przepisy przedmiotowego regulaminu nie maj ą ju ż mocy wi ążą cej wobec klientów Spó ł ki. O RGAN ANTYMONOPOLOWY USTALI Ł I ZWA Ż Y Ł , CO NAST Ę PUJE : Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów [...] okre ś la warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów (art. 1 ust. 1). Instrumenty przewidziane przepisami ustawy gwarantuj ą mo ż liwo ść podj ę cia bezpo ś redniej ochrony konsumentów, których prawa mog ą zosta ć istotnie ograniczone poprzez okre ś lone zachowania przedsi ę biorców, wykorzystuj ą cych posiadan ą przewag ę kontraktow ą w kontaktach z nieprofesjonalnymi uczestnikami rynku w dwojakiego rodzaju sytuacjach, tj. wówczas, gdy przedsi ę biorcy ci: 9 nadu ż ywaj ą zajmowan ą na rynku pozycj ę dominuj ą c ą poprzez stwarzanie konsumentom uci ąż liwych warunków dochodzenia swoich praw (art. 8 ust. 2 pkt 7 - praktyka ograniczaj ą ca konkurencj ę ), 9 stosuj ą wobec konsumentów dzia ł ania bezprawne, godz ą c w ten sposób w ich interesy (art. 23a ust. 1 ustawy – praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów) W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z drug ą z wy ż ej wskazanych ka- tegori ą praktyk o charakterze antykonsumenckim. Zgodnie z tre ś ci ą art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie [...], „ Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł ania przedsi ę biorcy”. Dla udowodnienia stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsu- mentów nie jest wymagane wykazanie, ż e przedsi ę biorca je stosuj ą cy zajmuje szczególn ą , kwalifikowan ą (dominuj ą c ą ) pozycj ę na rynku. Ź ród ł em tego rodzaju praktyk nie jest bo- wiem jedynie si ł a ekonomiczna i w ł adza rynkowa profesjonalisty, ale jego przewaga nad nieprofesjonalnymi uczestnikami obrotu, przejawiaj ą ca si ę nie tyle w indywidualnych transakcjach, co w relacjach z nieskonkretyzowan ą - co do ilo ś ci - grup ą odbiorców. Je ś li relacje te charakteryzuj ą si ę pewn ą wspóln ą cech ą , to wyst ę powanie takiego w ł a ś nie wy- ró ż nika w stosunkach danego rodzaju, nawi ą zywanych pomi ę dzy przedsi ę biorc ą a konsu- mentami wskazuje, ż e – w danej, konkretnej sprawie – mamy do czynienia nie z sum ą indywidualnych interesów, ale ze zbiorowym interesem konsumentów. Mo ż e on zosta ć naruszony równie ż i w tych sytuacjach, gdy kwestionowanymi dzia ł aniami przedsi ę biorcy 2 dotkni ę ci s ą nie tylko aktualni, ale równie ż potencjalni jego klienci, do których jest adre- sowana np. informacja o produkcie czy us ł ugach. Zgodnie z art. 11 a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (Dz.U. z 2001r. Nr 55, poz. 578 zm.) organizator turystyki odpowiada za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych, chyba ż e niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie jest spowodowane wy łą cznie: - dzia ł aniem lub zaniechaniem klienta, - dzia ł aniem lub zaniechaniem osób trzecich /…/, - si łą wy ż sz ą . Jednocze ś nie zgodnie z art. 11 b 1 tej ustawy „Nie mo ż na w drodze umowy wy- łą czy ć lub ograniczy ć odpowiedzialno ś ci okre ś lonej w art. 11 a, tak ż e w razie wyboru pra- wa obcego, z zastrze ż eniem ust. 2 i 3: - Odpowiedzialno ść za szkod ę wyrz ą dzona klientowi wskutek niewykonania lub nienale ż ytego wykonania umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych mo ż e by ć ograniczona tylko wówczas, gdy okre ś la to umowa mi ę dzynarodowa, której strona jest Rzeczpospolita Polska – ust. 2. - Organizatorzy turystyki w umowach z klientami mog ą ograniczy ć odpowie- dzialno ść za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie us ł ug w czasie imprezy turystycznej do dwukrotno ś ci ceny imprezy turystycznej wzgl ę dem ka ż dego klienta – ust. 3 - Ograniczenie, o którym mowa w ust. 3 nie mo ż e dotyczy ć szkód na osobie – ust. 4. Tymczasem skar ż ony, zawieraj ą c z konsumentami umowy na warunkach okre- ś lonych w regulaminie, pozbawi ł swoich kontrahentów prawa do reklamacji us ł ug, ograni- czaj ą c tym samym w ł asn ą odpowiedzialno ść , wobec tych klientów, którzy korzystali z ofer- ty Last Minute, z tytu ł u niewykonania lub nienale ż ytego wykonania umowy, co stoi w sprzeczno ś ci ze wskazanymi unormowaniami. Dla wykazania, ż e dane zachowanie rynkowe przedsi ę biorcy stanowi przejaw praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, zdefiniowanej w art. 23 a ust. 1 ustawy antymonopolowej, konieczne jest jednak łą czne spe ł nienie nast ę puj ą cych przes ł a- nek: 9 dzia ł ania przedsi ę biorcy s ą bezprawne, tj. sprzeczne z prawem, 9 dzia ł ania te maj ą charakter antykonsumencki (godz ą w interes konsu- mentów), 9 dzia ł ania te naruszaj ą zbiorowy interes konsumentów Jako „sprzeczne z prawem” nale ż y kwalifikowa ć zachowania sprzeczne z naka- zem lub zakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na podstawie i dla wy- konania ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowanie w stosun- kach wewn ę trznych. „Sprzeczne z prawem” s ą czyny: zabronione i zagro ż one sankcj ą kar- n ą , czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami admini- stracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepi- sami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym ( por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz pod redakcj ą Janusza Szwaji, Urz ą d Antymonopolowy, Warszawa 1994, s.38-39). W okoliczno ś ciach faktycznych sprawy bezspornym jest, ż e Spó ł ka BRATNIAK, ewidentnie dzia ł a ł a w sposób sprzeczny z prawem, w szczególno ś ci z przepisami ustawy o us ł ugach turystycznych […], bezprawnie ograniczaj ą c prawa konsumentów do dochodze- nia swoich roszcze ń w przypadku nienale ż ytego wykonania umowy. 3 Z tych te ż powodów uzna ć nale ż y, ż e pierwsza z ww. przes ł anek zosta ł a spe ł - niona. Dzia ł aj ą c bezprawnie przedsi ę biorca niew ą tpliwie naruszy ł interesy swoich kon- trahentów (konsumentów), ograniczaj ą c ich prawa i pozbawiaj ą c ich mo ż liwo ś ci reklamo- wania us ł ug, w sytuacji gdyby zosta ł y one zrealizowane niezgodnie z umow ą . Dzia ł ania skar ż onego, nie tylko by ł y bezprawne, ale tak ż e sta ł y w sprzeczno ś ci z dobrymi obyczaja- mi, w tym z zasad ą uczciwo ś ci kupieckiej, skutkiem czego, naruszony zosta ł interes eko- nomiczny konsumentów (klientów Spó ł ki). St ą d uzna ć nale ż y, ż e tak ż e i druga przes ł anka ww. przepisu zosta ł a spe ł niona a dzia ł ania skar ż onego mia ł y charakter antykonsumencki, czyli godz ą cy w interesy konsu- mentów (klientów). Trzecia przes ł anka wymaga wykazania, ż e dzia ł ania przedsi ę biorcy naruszaj ą zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa antymonopolowa nie definiuje poj ę cia zbiorowego interesu konsumen- tów, jako takiego. Bior ą c jednak pod uwag ę fakt, ż e realizowana w jej zakresie ochrona konkurencji i konsumentów dokonuje si ę w interesie publicznym, nie jest uznawana za zbiorowy interes konsumentów suma ich interesów indywidualnych, rozumianych jako in- teresy pojedyncze poszczególnych konsumentów. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów podejmuj ą c, w ramach przyznanych mu uprawnie ń , dzia ł ania w interesie konsumentów, czyni to nie na rzecz jednostki, czy te ż okre ś lonej grupy ale zbiorowo ś ci konsumentów, zatem za zbiorowy interes konsumentów nale ż y rozumie ć interes ogó ł u konsumentów. Oferta Spó ł ki adresowana by ł a do bli ż ej nieokre ś lonej liczy us ł ugobiorców, najcz ęś ciej konsumentów, obecnych i potencjalnych, czyli równie ż i do tych, do których kierowana by ł a oferta firmy BRATNIAK, bowiem ka ż dy móg ł zawrze ć przedmiotow ą umo- w ę i skorzysta ć z us ł ug Spó ł ki. Bez znaczenia jest równie ż fakt, i ż kwestionowany zapis dotyczy ł jedynie ofert tzw. Last Minute, bowiem zgodnie z definicj ą tej us ł ugi, zawartej w przedmiotowym regu- laminie, w ofercie Last Minute sprzedawane s ą wolne miejsca na organizowane imprezy, którymi sprzedawca dysponuje na kilka dni przed data realizacji us ł ugi. Wprawdzie sprze- da ż takich miejsc odbywa si ę niekiedy po obni ż onych cenach jednak w zamian osoby ko- rzystaj ą ce z tej oferty nie maj ą wp ł ywu tylko na wybór miejsca zakwaterowania. W tej sytuacji nale ż y uzna ć , ż e pozosta ł e elementy pakietu imprezy (w tym np. program poby- tu), winny by ć realizowane w sposób zgodny z ofert ą (umow ą ). W tym stanie faktycznym uzna ć nale ż y, ż e dzia ł ania przedsi ę biorcy wype ł ni ł y równie ż i trzeci ą przes ł ank ę analizowanego przepisu. Z uwagi na fakt, i ż wszystkie wymienione wy ż ej, ustawowe przes ł anki z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie [...] zosta ł y spe ł nione łą cznie, w okoliczno ś ciach niniejszej spra- wy organ antymonopolowy orzek ł , ż e skar ż ony stosowa ł praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. W trakcie prowadzonego post ę powania przedsi ę biorca udzieli ł informacji, ż e od miesi ą ca listopada 2004r. zaprzesta ł ś wiadczenia us ł ug turystycznych a tak ż e o ś wiadczy ł , i ż Spó ł ka „nie b ę dzie ju ż nigdy organizowa ł a imprez turystycznych”. Zgodnie z brzmieniem art. 23 e ustawy o ochronie konkurencji […] je ż eli przed- si ę biorca zaprzesta ł stosowania zarzucanej praktyki, organ antymonopolowy nie wydaje decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą cej zaniechania jej stosowania. W takiej sytuacji Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą ca zborowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej 4 stosowania, przy czym ci ęż ar udowodnienia okoliczno ś ci zaniechania stosowania zarzuca- nej praktyki spoczywa na przedsi ę biorcy. W przedmiotowej sprawie przedsi ę biorca wykaza ł (udowodni ł ) i ż , zaniecha ł sto- sowania zarzucanej praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, poprzez odst ą - pienie od prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej, w zakresie organizowania imprez i ofe- rowania us ł ug turystycznych. W tym stanie rzeczy, orzeczono jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 ze zmianami) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 K.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsu- mentów w Gda ń sku. z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Roman Jarz ą bek Dyrektor Delegatury w Gda ń sku 5