RBG-6/2009

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY ul. Długa 47, 85-034 Bydgoszcz tel. (052) 345-56-44, Fax (052) 345-56-17, E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 11 maja 2009 r. Znak: RBG 61-20/08/MB DECYZJA RBG-6/2009 Na podstawie art. 81 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.: Dz.U. z 2007r. Nr 99, poz. 660, Dz.U. z 2007r. Nr 171, poz. 1206, Dz.U. z 2008. Nr 157, poz. 976, Dz.U. z 2008r. Nr 223, poz. 1458, Dz. U. z 2008r. Nr 227, poz. 1505) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939), po rozpoznaniu odwołania przedsiębiorcy Henryka Kowalskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Biuro Usług Turystycznych SUNNY TRAVEL w Brodnicy od decyzji Nr RBG-29/2008 z dnia 23 października 2008r., - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: zmienia się zaskarżoną ww. decyzję w całości, w ten sposób, że otrzymuje następujące brzmienie: I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.: Dz.U. z 2007r. Nr 99, poz. 660, Dz.U. z 2007r. Nr 171, poz. 1206, Dz.U. z 2008. Nr 157, poz. 97, Dz.U. z 2008r. Nr 223, poz. 1458, Dz. U. z 2008r. Nr 227, poz. 1505) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę, stosowaną przez Henryka Kowalskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Biuro Usług Turystycznych SUNNY TRAVEL w Brodnicy , polegającą na zamieszczeniu we wzorcach umownych postanowień umownych o następującej treści: 1. „Nie wykorzystanie któregokolwiek ze świadczeń w ustalonym terminie nie upoważnia Klienta do otrzymania zwrotu części opłaty wniesionej w biurze. Dotyczy to także przypadków, gdy władze graniczne poszczególnych krajów nie wydadzą zezwolenia na wjazd do ich kraju z powodów sobie wiadomych”; 2. „Jeżeli klient zrezygnuje z udziału w imprezie turystycznej Organizator będzie zmuszony w takim przypadku dokonać potrąceń jako rekompensaty za poczynione czynności, rezerwacje, wysokość potrąceń uzależniona jest od terminu rezygnacji złożonej u organizatora tylko w formie pisemnej”; 2 „Za datę rezygnacji przyjmuje się dzień otrzymania przez organizatora stosownego oświadczenia lub datę stempla pocztowego. – przy rezygnacji powyżej 45 dni przed rozpoczęciem imprezy organizator potrąca opłatę manipulacyjną w wysokości 100 zł od osoby - przy rezygnacji między 44 a 31 dniem Organizator potrąca 30% ceny - przy rezygnacji między 30 a 15 dniem Organizator potrąca 50% ceny - przy rezygnacji między 14 a 8 dniem organizator potrąca 70% - 7 dni lub mniej – 100% ceny imprezy Organizator może dokonywać potrącenia, o którym mowa wyżej bez względu na termin zawarcia umowy. W przypadku rezygnacji, uczestnik może wskazać drugą osobę, która przyjmie jego obowiązki, wynikające z zawartej umowy. W takim wypadku, niezależnie od terminu zgłoszenia potrącona zostanie jedyne opłata manipulacyjna w wysokości 50 zł/os”; 3. „Nie zgłoszenie się na imprezę, względnie odstępowanie od wykorzystania opłaconych świadczeń bez powiadomienia organizatora przed terminem jej rozpoczęcia, niezależnie od przyczyn, jest równoznaczne z rezygnacją klienta bez prawa jakiegokolwiek zwrotu wniesionej opłaty”; „W razie braku możliwości wykorzystania świadczeń przez Klienta z przyczyn nie leżących po stronie Organizatora klientowi nie przysługuje zwrot wniesionych opłat. Za takie przyczyny uznaje się np. działania atmosferyczne, niepokoje etniczne , epidemie, blokady dróg i granic i inne rozumiane jako siły wyższe”; 4. „Organizator nie ponosi odpowiedzialności za szkody Klienta wynikłe z powodu przedłużenia się podróży od miejsca pobytu i podróży powrotnej z przyczyn niezależnych od organizatora (np. opóźnienie na przejściach granicznych, złe warunki atmosferyczne, nieprzewidziane, itp.)”; 5. „Klient może zgłosić organizatorowi reklamację, wnioski i uwagi na piśmie, nie później niż 14 dni od zakończenia imprezy turystycznej. Reklamacje za usługi z dojazdem własnym muszą być potwierdzone przez recepcję np. hotelu, campingu lub biura kooperującego, inne reklamacje przez pilota”; 6. „Organizator nie odpowiada za bagaż skradziony, zagubiony lub zniszczony”, które są postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 980, 767, 1042 i 980, 448, 1246, 417), co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 1 października 2007r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.: Dz.U. z 2007r. Nr 99, poz. 660, Dz.U. z 2007r. Nr 171, poz. 1206, Dz.U. z 2008. Nr 157, poz. 976, Dz.U. z 2008r. Nr 223, poz. 1458, Dz. U. z 2008r. Nr 227, poz. 1505) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) w związku ze stwierdzeniem stosowania przez Henryka Kowalskiego, prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Biuro Usług Turystycznych SUNNY TRAVEL w Brodnicy, praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, określonych w pkt I niniejszej decyzji - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakłada się na Henryka Kowalskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Biuro Usług Turystycznych SUNNY TRAVEL w Brodnicy , karę pieniężną w wysokości 1 908 zł (słownie: jeden tysiąc dziewięćset osiem złotych), płatną do budżetu państwa. 3 UZASADNIENIE W związku z działaniami Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes Urzędu lub organ antymonopolowy) mającymi na celu kontrolę wzorców umownych stosowanych przez organizatorów turystyki, Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy przeprowadziła czynności kontrolne dotyczące działalności Henryka Kowalskiego, prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Biuro Usług Turystycznych SUNNY TRAVEL w Brodnicy (dalej: Henryk Kowalski). Prezes Urzędu w toku postępowania wyjaśniającego wstępnie ustalił, iż działalność przedsiębiorcy może odbywać się z naruszeniem przepisów prawa, uzasadniającym wszczęcie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W związku z powyższym – Postanowieniem Nr 109/2008 z dnia 17 kwietnia 2008r. – Prezes Urzędu wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Henryka Kowalskiego, prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Biuro Usług Turystycznych SUNNY TRAVEL w Brodnicy praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których stanowi art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów [zw. dalej także ustawą o ochronie(…) ], polegających na zamieszczeniu we wzorcach umownych postanowień umownych o następującej treści: 1. „Nie wykorzystanie któregokolwiek ze świadczeń w ustalonym terminie nie upoważnia Klienta do otrzymania zwrotu części opłaty wniesionej w biurze. Dotyczy to także przypadków, gdy władze graniczne poszczególnych krajów nie wydadzą zezwolenia na wjazd do ich kraju z powodów sobie wiadomych”; 2. „Jeżeli klient zrezygnuje z udziału w imprezie turystycznej Organizator będzie zmuszony w takim przypadku dokonać potrąceń jako rekompensaty za poczynione czynności, rezerwacje, wysokość potrąceń uzależniona jest od terminu rezygnacji złożonej u organizatora tylko w formie pisemnej”; „Za datę rezygnacji przyjmuje się dzień otrzymania przez organizatora stosownego oświadczenia lub datę stempla pocztowego. – przy rezygnacji powyżej 45 dni przed rozpoczęciem imprezy organizator potrąca opłatę manipulacyjną w wysokości 100 zł od osoby - przy rezygnacji między 44 a 31 dniem Organizator potrąca 30% ceny - przy rezygnacji między 30 a 15 dniem Organizator potrąca 50% ceny - przy rezygnacji między 14 a 8 dniem organizator potrąca 70% - 7 dni lub mniej – 100% ceny imprezy Organizator może dokonywać potrącenia, o którym mowa wyżej bez względu na termin zawarcia umowy. W przypadku rezygnacji, uczestnik może wskazać drugą osobę, która przyjmie jego obowiązki, wynikające z zawartej umowy. W takim wypadku, niezależnie od terminu zgłoszenia potrącona zostanie jedyne opłata manipulacyjna w wysokości 50 zł/os”; 3. „Nie zgłoszenie się na imprezę, względnie odstępowanie od wykorzystania opłaconych świadczeń bez powiadomienia organizatora przed terminem jej rozpoczęcia, niezależnie od przyczyn, jest równoznaczne z rezygnacją klienta bez prawa jakiegokolwiek zwrotu wniesionej opłaty”; „W razie braku możliwości wykorzystania świadczeń przez Klienta z przyczyn nie leżących po stronie Organizatora klientowi nie przysługuje zwrot wniesionych opłat. Za takie przyczyny uznaje się np. działania atmosferyczne, niepokoje etniczne , epidemie, blokady dróg i granic i inne rozumiane jako siły wyższe”; 4. „Organizator nie ponosi odpowiedzialności za szkody Klienta wynikłe z powodu przedłużenia się podróży od miejsca pobytu i podróży powrotnej z przyczyn niezależnych od organizatora (np. opóźnienie na przejściach granicznych, złe warunki atmosferyczne, nieprzewidziane, itp.)”; 4 5. „Klient może zgłosić organizatorowi reklamację, wnioski i uwagi na piśmie, nie później niż 14 dni od zakończenia imprezy turystycznej. Reklamacje za usługi z dojazdem własnym muszą być potwierdzone przez recepcję np. hotelu, campingu lub biura kooperującego, inne reklamacje przez pilota”; 6. „Organizator nie odpowiada za bagaż skradziony, zagubiony lub zniszczony”, które są postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 980, 767, 1042 i 980, 448, 1246, 417). Po przeprowadzeniu postępowania w przedmiotowej sprawie Prezes Urzędu wydał w dniu 23 października 2008r. decyzję Nr RBG-29/2008, w której uznał za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , stosowaną przez Henryka Kowalskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Biuro Usług Turystycznych SUNNY TRAVEL w Brodnicy, polegającą na zamieszczeniu we wzorcach umownych postanowień, które zostały wpisane na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 980, 767, 1042 i 980, 448, 1246, 417) i nakazał jej zaniechania. Ponadto w związku ze stwierdzeniem stosowania przez Henryka Kowalskiego, prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Biuro Usług Turystycznych SUNNY TRAVEL w Brodnicy, praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów Prezes nałożył na przedsiębiorcę karę pieniężną w wysokości 3 786,43 zł. Od powyższej decyzji przedsiębiorca złożył w terminie odwołanie, zarzucając błędne przyjęcie, iż nie nastąpiło zaniechanie praktyki, podczas gdy nastąpiło ono na skutek wprowadzenia w dniu 1 października 2007r. nowego wzorca umownego do obrotu prawnego. Przedsiębiorca podniósł także zarzuty przeciwko nałożonej karze pieniężnej, stwierdzając, że kara w wysokości 0,9% całego przychodu osiągniętego w roku 2007 jest zbyt wysoka, bowiem przychód wygenerowany z tytułu prowadzenia działalności organizatora imprez turystycznych stanowi około 20% przychodu całkowitego osiągniętego przez niego w 2007 roku. Z tego względu przedsiębiorca wskazał na zbyt wygórowany charakter nałożonej kary, której wysokość może wpłynąć na ograniczenie prowadzonej przez niego działalności. W toku przeprowadzania dodatkowych czynności Henryk Kowalski pismem z dnia 24 grudnia 2008r. ponownie podniósł, iż przez pomyłkę przesłano Prezesowi Urzędu nieobowiązujący w Biurze Usług Turystycznych SUNNY TRAVEL wzorzec umowny, natomiast aktualnie stosowany wzorzec obowiązuje od 1 października 2007r., na potwierdzenie czego przedstawił kopie umów zawartych z konsumentami przy użyciu tegoż wzorca umownego, z którego wyeliminowano kwestionowane klauzule. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: 1. Strona postępowania: – Henryk Kowalski jest przedsiębiorcą wpisanym do Ewidencji Działalności Gospodarczej prowadzonej przez Wójta Gminy Brodnica pod nr 674/05 (rejestracji dokonano dnia 27 października 2005 r.). Przedmiotem działalności jest m.in. działalność agentów turystycznych. (dowód: zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej, karta 9 ) Organizator turystyki wpisany jest do Rejestru Organizatorów i Pośredników Turystycznych Wojewody Kujawsko – Pomorskiego pod numerem zaświadczenia 99. (dowód: zaświadczenie Nr rej. 99, karta 10) 2. W związku z prowadzoną działalnością, Henryk Kowalski wprowadził do obrotu i stosował wzorce umowne, które m.in. zawierają postanowienia umowne o treści: 5 1. „Nie wykorzystanie któregokolwiek ze świadczeń w ustalonym terminie nie upoważnia Klienta do otrzymania zwrotu części opłaty wniesionej w biurze. Dotyczy to także przypadków, gdy władze graniczne poszczególnych krajów nie wydadzą zezwolenia na wjazd do ich kraju z powodów sobie wiadomych”; 2. „Jeżeli klient zrezygnuje z udziału w imprezie turystycznej Organizator będzie zmuszony w takim przypadku dokonać potrąceń jako rekompensaty za poczynione czynności, rezerwacje, wysokość potrąceń uzależniona jest od terminu rezygnacji złożonej u organizatora tylko w formie pisemnej”; „Za datę rezygnacji przyjmuje się dzień otrzymania przez organizatora stosownego oświadczenia lub datę stempla pocztowego. – przy rezygnacji powyżej 45 dni przed rozpoczęciem imprezy organizator potrąca opłatę manipulacyjną w wysokości 100 zł od osoby - przy rezygnacji między 44 a 31 dniem Organizator potrąca 30% ceny - przy rezygnacji między 30 a 15 dniem Organizator potrąca 50% ceny - przy rezygnacji między 14 a 8 dniem organizator potrąca 70% - 7 dni lub mniej – 100% ceny imprezy Organizator może dokonywać potrącenia, o którym mowa wyżej bez względu na termin zawarcia umowy. W przypadku rezygnacji, uczestnik może wskazać drugą osobę, która przyjmie jego obowiązki, wynikające z zawartej umowy. W takim wypadku, niezależnie od terminu zgłoszenia potrącona zostanie jedyne opłata manipulacyjna w wysokości 50 zł/os”; 3. „Nie zgłoszenie się na imprezę, względnie odstępowanie od wykorzystania opłaconych świadczeń bez powiadomienia organizatora przed terminem jej rozpoczęcia, niezależnie od przyczyn, jest równoznaczne z rezygnacją klienta bez prawa jakiegokolwiek zwrotu wniesionej opłaty”; „W razie braku możliwości wykorzystania świadczeń przez Klienta z przyczyn nie leżących po stronie Organizatora klientowi nie przysługuje zwrot wniesionych opłat. Za takie przyczyny uznaje się np. działania atmosferyczne, niepokoje etniczne , epidemie, blokady dróg i granic i inne rozumiane jako siły wyższe”; 4. „Organizator nie ponosi odpowiedzialności za szkody Klienta wynikłe z powodu przedłużenia się podróży od miejsca pobytu i podróży powrotnej z przyczyn niezależnych od organizatora (np. opóźnienie na przejściach granicznych, złe warunki atmosferyczne, nieprzewidziane, itp.)”; 5. „Klient może zgłosić organizatorowi reklamację, wnioski i uwagi na piśmie, nie później niż 14 dni od zakończenia imprezy turystycznej. Reklamacje za usługi z dojazdem własnym muszą być potwierdzone przez recepcję np. hotelu, campingu lub biura kooperującego, inne reklamacje przez pilota”; 6. „Organizator nie odpowiada za bagaż skradziony, zagubiony lub zniszczony”, które są postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 980, 767, 1042 i 980, 448, 1246, 417). (dowód: karta 17) 3 . Prezes Urzędu ustalił, iż Henryk Kowalski zaniechał stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w dniu 1 października 2007r. tj. w dacie wprowadzenia nowego wzorca umownego do obrotu prawnego. 6 Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes Urzędu zważył: Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (…) jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło, pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interes ó w przedsiębiorców i konsument ó w. Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami Henryka Kowalskiego. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi słowy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie (…) . Art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) stanowi, iż „ Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. ” , natomiast art. 24 ust. 2 pkt 1 określa, iż „Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. (…).” Do stwierdzenia praktyki, o której mowa w art. 24 ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, iż przedsiębiorca stosuje we wzorcu umownym postanowienia, które zostały wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urzędu rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają ochronie przed działaniami przedsiębiorców, które są sprzeczne z prawem, tj. przepisami określonych aktów prawnych oraz zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami. Jak wspomniano wyżej, zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) , za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego . Należy w tym miejscu wskazać, iż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 k.p.c.) dokonuje się niezależnie od tego, czy wzorzec był, czy też nie był zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powyższe stanowisko Prezesa Urzędu zgodne jest z orzecznictwem Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż „(…) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał m.in., że „ (…) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.ik. obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści 7 się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a u.o.k.ik. znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (…)”. Nie jest zatem konieczna dokładna literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będą także takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Przedmiotem niniejszego postępowania jest wykazanie, że wyżej wymienione, zakwestionowane przez Prezesa Urzędu zapisy wzorca umownego stosowanego przez Henryka Kowalskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Biuro Usług Turystycznych SUNNY TRAVEL przy zawieraniu umów o zorganizowanie imprezy turystycznej, są tożsame z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnymi wy rokami Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego między innymi pod pozycjami: 980, 767, 1042 i 980, 448, 1246, 417. Ad I W wyroku z dnia 1 czerwca 2006r. (sygn. akt XVII Amc 95/05) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który następnie został wpisany pod pozycją 980 do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o treści: „Klientowi nie przysługuje zwrot wartości świadczeń, których nie wykorzystał z przyczyn nie leżących po stronie organizatora lub z powodu przerwania jego udziału w imprezie przez służby graniczne lub policję”. Zarówno postanowienie wzorca o treści: „Nie wykorzystanie któregokolwiek ze świadczeń w ustalonym terminie nie upoważnia Klienta do otrzymania zwrotu części opłaty wniesionej w biurze. Dotyczy to także przypadków, gdy władze graniczne poszczególnych krajów nie wydadzą zezwolenia na wjazd do ich kraju z powodów sobie wiadomych” jak i postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycją 980 stanowi niedozwolone postanowienie, o którym mowa w art. 385 3 pkt 12 k.c., bowiem wyłącza obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub części, jeżeli konsument zrezygnuje z zwarcia umowy lub jej wykonania. Cytowane postanowienia wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi opłaty za świadczenia, które nie zostały przez niego wykorzystane, tym samym pozbawiają konsumenta możliwości zwrotu kwoty za niewykorzystane świadczenie objęte umową. Cena imprezy jest sumą opłat za poszczególne świadczenia realizowane na rzecz klienta. W przypadku niewykorzystania przez konsumenta któregokolwiek ze świadczeń, organizator nie realizując tego świadczenia albo oszczędza z powodu niewykonania świadczenia kwotę wpłaconą przez klienta, albo odzyska jakąś część kosztów jakie planował ponieść na realizację tego świadczenia. Z uwagi na powyższe należy uznać, iż zarówno przytoczone postanowienie z rejestru jak i kwestionowany przez Prezesa Urzędu zapis są tożsame. Bez znaczenia przy tym pozostają różnice w zapisach wynikające z użytych sformułowań i wyrazów, które nie wpływają na wykładnię klauzuli. W wyroku z dnia 23 lutego 2006r . (sygn. akt XVII Amc 6/05) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który następnie został wpisany pod poz. 767 do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o treści: „Natura Tour” z uwagi na poniesione koszty dokona potrąceń w sposób określony niniejszymi warunkami (…) 10% ceny imprezy, jeżeli rezygnacja nastąpiła w terminie od 49 dni do 30 dni przed rozpoczęciem imprezy, 30% ceny imprezy, jeżeli rezygnacja nastąpiła w terminie od 29 dni do 21 dni przed rozpoczęciem imprezy, 60% ceny imprezy, jeżeli rezygnacja nastąpiła w terminie od 20 dni do 15 dni przed rozpoczęciem imprezy, 90% ceny imprezy, jeżeli rezygnacja nastąpiła w terminie od 14 dni do 6 dni przed rozpoczęciem imprezy, 100% ceny imprezy, jeżeli rezygnacja nastąpiła w terminie od 5 dni i krócej przed rozpoczęciem imprezy, Klient będzie zobowiązany od zapłaty na rzecz Natura Tour opłaty manipulacyjnej w wysokości 50 pln w przypadku dokonania zmiany terminu imprezy” . Zarówno postanowienia wzorca o treści: „Jeżeli klient zrezygnuje z udziału w imprezie turystycznej 8 Organizator będzie zmuszony w takim przypadku dokonać potrąceń jako rekompensaty za poczynione czynności, rezerwacje, wysokość potrąceń uzależniona jest od terminu rezygnacji złożonej u organizatora tylko w formie pisemnej”; „Za datę rezygnacji przyjmuje się dzień otrzymania przez organizatora stosownego oświadczenia lub datę stempla pocztowego.– przy rezygnacji powyżej 45 dni przed rozpoczęciem imprezy organizator potrąca opłatę manipulacyjną w wysokości 100 zł od osoby; - przy rezygnacji między 44 a 31 dniem Organizator potrąca 30% ceny; - przy rezygnacji między 30 a 15 dniem Organizator potrąca 50% ceny - przy rezygnacji między 14 a 8 dniem organizator potrąca 70%; - 7 dni lub mniej – 100% ceny imprezy. Organizator może dokonywać potrącenia, o którym mowa wyżej bez względu na termin zawarcia umowy. W przypadku rezygnacji, uczestnik może wskazać drugą osobę, która przyjmie jego obowiązki, wynikające z zawartej umowy. W takim wypadku, niezależnie od terminu zgłoszenia potrącona zostanie jedyne opłata manipulacyjna w wysokości 50 zł/os” jak i postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycją 767, stanowią praktykę niedozwoloną. Cytowane postanowienia kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy i stanowią niedozwolone postanowienie, o którym mowa w art. 385 3 pkt 12 k.c., albowiem wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości bądź w części, jeżeli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania. Zgodnie z brzmieniem kwestionowanych postanowień organizator ma prawo zatrzymać część, a nawet całość świadczenia spełnionego przez konsumenta w sytuacji, gdy sam zostaje zwolniony z wykonania świadczenia wzajemnego. Tego typu zapisy powodują sprzeczne z zasadą ekwiwalentności świadczeń nierównomierne rozłożenie praw i obowiązków stron umowy. Ponadto niniejsze postanowienia stanowią również niedozwoloną klauzulę zdefiniowaną w art. 385 3 pkt 16 k.c., albowiem nakładają wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z wykonania umowy. Obowiązek zapłaty ustalonej ryczałtowo sumy na wypadek rezygnacji z umowy został - zgodnie z brzmieniem tych postanowień - nałożony wyłącznie na konsumenta. Powoduje to zabronioną w obrocie konsumenckim asymetrię w rozkładzie obciążeń stron, wynikających z faktu wypowiedzenia umowy. W efekcie ryzyko związane z wykonaniem umowy zostało przerzucone na konsumenta. Przedsiębiorca ma prawo do potrącenia kosztów w przypadku rezygnacji konsumenta z usługi. Jednakże kwota podlegająca potrąceniu powinna zostać ustalona w oparciu o indywidualne rozliczenie z konsumentem, z uwzględnieniem rzeczywistej straty poniesionej przez przedsiębiorcę. Wobec powyższego, w ocenie Prezesa Urzędu nie znajdują dostatecznego uzasadnienia postanowienia umowne, które pozwalają na automatyczne, sztywno ustalone ryczałtowe potrącenie odpowiedniej części wypłaconych przez konsumenta kwot, w oderwaniu od rzeczywiście ponoszonej straty w wyniku rezygnacji przez niego z imprezy turystycznej. Takie klauzule umowne mają prowadzić do zatrzymania przez usługodawcę kwot przekraczających realną stratę i stanowiących nieuzasadniony zysk (tak również Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 19 maja 2005r. . sygn. akt VI ACa 15/05, niepubl.). Nie jest oczywiście wykluczone, iż w niektórych sytuacjach koszty rezygnacji uczestnika z imprezy wyliczone według zasad ogólnych (na podstawie art. 471 k.c.) mogą przekroczyć kwotę ryczałtu ustalonego w kwestionowanym postanowieniu. Niemniej jednak - w ocenie Prezesa Urzędu - w większości przypadków koszty takie nie powstaną, albowiem organizator turystki ma możliwość sprzedania uczestnictwa w imprezie innemu klientowi, albo odwołania imprezy - bez żadnych sankcji finansowych - z powodu zgłoszenia się mniejszej liczby uczestników (art. 14 ust. 7 ustawy o usługach turystycznych ). Z uwagi na powyższe należy uznać, iż zarówno przytoczone postanowienie z rejestru jak i kwestionowany przez Prezesa Urzędu zapis są tożsame. Bez znaczenia przy tym pozostają różnice w zapisach wynikające z użytych sformułowań i wyrazów, które nie wpływają na wykładnię klauzuli. W wyroku z dnia 28 grudnia 2006r. (sygn. akt XVII AmC 161/05), Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie umowne, w brzmieniu: „Organizator nie dokonuje zwrotu świadczeń, które nie zostały wykorzystane w pełni z przyczyn leżących po stronie uczestnika np. skrócenie pobytu, rezygnacja z części lub całości programu, spóźnienie na miejsce zbiórki itp.” – vide pozycja 1042 rejestru; w wyroku z dnia z dnia 1 czerwca 2006r. (sygn. akt XVII AmC 95/05), Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie w brzmieniu „Klientowi nie przysługuje zwrot wartości świadczeń, których nie wykorzystał z przyczyn 9 nie leżących po stronie organizatora lub z powodu przerwania jego udziału w imprezie przez służby graniczne lub policję”– vide pozycja 980 rejestru. Zarówno postanowienia wzorca o treści : „Nie zgłoszenie się na imprezę, względnie odstępowanie od wykorzystania opłaconych świadczeń bez powiadomienia organizatora przed terminem jej rozpoczęcia, niezależnie od przyczyn, jest równoznaczne z rezygnacją klienta bez prawa jakiegokolwiek zwrotu wniesionej opłaty”; „W razie braku możliwości wykorzystania świadczeń przez Klienta z przyczyn nie leżących po stronie Organizatora klientowi nie przysługuje zwrot wniesionych opłat. Za takie przyczyny uznaje się np. działania atmosferyczne, niepokoje etniczne , epidemie , blokady dróg i granic i inne rozumiane jako siły wyższe” jak i postanowienia wpisane do Rejestru pod pozycją 1042 i 980 kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy i stanowią niedozwolone postanowienia umowne, o których mowa w art. 385 3 pkt 12 k.c., albowiem wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub części, jeżeli konsument zrezygnuje z wykonania umowy. W pierwszej kolejności organ antymonopolowy podnosi, iż w zapisach tych nie są brane pod uwagę okoliczności niewykorzystania świadczenia przez konsumenta, a możliwe są przecież sytuacje, iż konsument nie będzie mógł wykorzystać danego świadczenia z przyczyn od niego niezależnych (np. z powodu choroby). Ponadto należy mieć na uwadze, iż niewykorzystanie świadczenia przez danego klienta nie zawsze wiąże się ze stratą dla organizatora (np. ze świadczenia skorzysta inny klient, który wniesie stosowną opłatę). Cytowane postanowienia wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi opłaty za świadczenia, które nie zostały przez niego wykorzystane, tym samym pozbawiają konsumenta możliwości zwrotu kwoty za niewykorzystane świadczenie objęte umową. Cena imprezy jest sumą opłat za poszczególne świadczenia realizowane na rzecz klienta. W przypadku niewykorzystania przez konsumenta któregokolwiek ze świadczeń, organizator nie realizując tego świadczenia albo oszczędza z powodu niewykonania świadczenia kwotę wpłaconą przez klienta, albo odzyska jakąś część kosztów jakie planował ponieść na realizację tego świadczenia. W związku z powyższym analiza porównawcza kwestionowanych zapisów umownych z klauzulami wpisanymi do rejestru wskazuje na jednoznaczność porównywanych treści, której nie naruszają odmienności w zakresie użytych sformułowań i wyrazów. W wyroku z dnia 17 marca 2005r. (sygn. akt XVII Amc 118/03) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który następnie został wpisany pod pozycją 448 do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o treści: „ Open Travel” nie ponosi odpowiedzialności za opóźnienia spowodowane warunkami atmosferycznymi, oczekiwaniem na granicach, zachowaniem uczestników imprezy, hałasem związanym z usytuowaniem obiektów w pobliżu miejsc rozrywki, itp. lub innych ewentualnych niedogodności (w tym czasowe braki w dostawie prądu lub wody, awarie klimatyzacji, urządzeń sanitarnych, sportowo rekreacyjnych), na które „Open Travel” nie ma wpływu” . Zarówno postanowienie wzorca o treści: „Organizator nie ponosi odpowiedzialności za szkody Klienta wynikłe z powodu przedłużenia się podróży od miejsca pobytu i podróży powrotnej z przyczyn niezależnych od organizatora (np. opóźnienie na przejściach granicznych, złe warunki atmosferyczne, nieprzewidziane, itp.)” jak i postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycją 448 stanowi niedozwolone postanowienie, o którym mowa w art. 385 1 §1 i art. 385 3 pkt 2 k.c., bowiem wyłącza lub istotnie ogranicza odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Ponadto zapis taki jest sprzeczny z art. 11a ustawy o usługach turystycznych, zgodnie z którym „ organizator turystyki odpowiada za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest spowodowane wyłącznie działaniem lub zaniechaniem klienta; działaniem lub zaniechaniem osób trzecich, nieuczestniczących w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć, albo siłą wyższą .” Powyższe wyliczenie przesłanek egzoneracyjnych ma charakter wyczerpujący. Kwestionowane postanowienie pozwala na wyłączenie odpowiedzialności organizatora w szerszym zakresie niż dopuszczony przez ustawę o usługach turystycznych. Generalne zwolnienie się z odpowiedzialności za wykonanie umowy we wszystkich przypadkach wynikłych z przyczyn niezależnych od organizatora jest zatem niedopuszczalne, dezinformuje konsumenta o zakresie faktycznej odpowiedzialności organizatora. 10 Z uwagi na powyższe należy uznać, iż zarówno przytoczone postanowienie z rejestru jak i kwestionowany przez Prezesa Urzędu zapis są tożsame. Bez znaczenia przy tym pozostają różnice w zapisach wynikające z użytych sformułowań i wyrazów, które nie wpływają na wykładnię klauzuli. W wyroku z dnia 20 lutego 2007r. (sygn. akt XVII Amc 50/06) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który następnie został wpisany pod pozycją 1246 do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o treści: - "Uczestnik może zgłosić Organizatorowi reklamacje niezwłocznie po stwierdzeniu niewłaściwego wykonania usług w formie pisemnej, nie poniżej niż 14 dni od dnia zakończenia imprezy i pod warunkiem ich wcześniejszego zgłoszenia pilotowi w trakcie imprezy turystycznej". Zarówno postanowienie wzorca o treści: „Klient może zgłosić organizatorowi reklamację, wnioski i uwagi na piśmie, nie później niż 14 dni od zakończenia imprezy turystycznej. Reklamacje za usługi z dojazdem własnym muszą być potwierdzone przez recepcję np. hotelu, campingu lub biura kooperującego, inne reklamacje przez pilota” jak i postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycją 1246 stanowi niedozwolone postanowienie, albowiem ogranicza termin do wniesienia reklamacji do 14 dni. Zapis warunkujący odpowiedzialność organizatora od zgłoszenia reklamacji w terminie 14 dni od daty zakończenia imprezy jest zbyt krótki i prowadzić może do sytuacji, w której konsument pozbawiony zostanie możliwości zgłoszenia reklamacji. Jednoznaczne i kategoryczne sformułowanie zakwestionowanego postanowienia nie zawiera żadnych odstępstw od przyjętej zasady, zatem nawet w przypadku zaistnienia obiektywnych i niezależnych od konsumenta okoliczności uniemożliwiających mu złożenie reklamacji, takich jak np. choroba uczestnika, czy inny wypadek losowy, po upływie określonego terminu złożenie reklamacji staje się niedopuszczalne. Zakreślenie tak krótkiego terminu może prowadzić do utrudnienia uczestnikowi imprezy turystycznej dochodzenia swoich praw a tym samym do ograniczenia odpowiedzialności przedsiębiorcy względem konsumenta z tytułu nienależytego wykonania umowy. Z uwagi na powyższe należy uznać, iż zarówno przytoczone postanowienie z rejestru jak i kwestionowany przez Prezesa Urzędu zapis są tożsame. Bez znaczenia przy tym pozostają różnice w zapisach wynikające z użytych sformułowań i wyrazów, które nie wpływają na wykładnię klauzuli. W wyroku z dnia 2 lutego 2005r. (sygn. akt XVII Amc 104/04) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który następnie został wpisany pod pozycją 417 do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o treści: " Organizator nie ponosi odpowiedzialności za zagubiony, skradziony lub zniszczony w czasie imprezy bagaż Uczestnika”. Zarówno postanowienie wzorca o treści: „Organizator nie odpowiada za bagaż skradziony, zagubiony lub zniszczony” jak i postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycją 1246 stanowi niedozwolone postanowienie, o którym mowa w art. 385 1 §1 i art. 385 3 pkt 2 k.c. bowiem wyłącza lub istotnie ogranicza odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Kwestionowane postanowienie jest tak sformułowane, że każda kradzież, zniszczenie bądź zaginienie bagażu w czasie trwania imprezy wyłącza odpowiedzialność organizatora. W ocenie Prezesa Urzędu, zapis ten wyłącza odpowiedzialność organizatora turystyki, także w przypadku gdy przechowywanie bagażu jest organizowane przez niego bezpośrednio lub przez osoby działające na jego zlecenie (hotele, przewoźników). Organizator turystyki, aby wyłączyć swoją odpowiedzialność powinien wskazać jakich sytuacji wyłączenie dotyczy, włączając w to przypadki, kiedy kradzież, zagubienie lub zniszczenie wynika z wyłącznej winy konsumenta. Należy rozróżnić sytuację, kiedy następuje zagubienie bagażu pozostawionego w miejscu publicznym (np. w restauracji, na plaży itp.) od utraty bagażu pozostawionego w miejscu, które powinno być objęte ochroną przez organizatora imprezy, jak np. pokój hotelowy czy luki bagażowe w środkach transportu. Z powyższych względów porównywane zapisy należy uznać za tożsame. 11 Zgodnie z powyższym wykazano, iż kwestionowane postanowienia umów mieszczą się w hipotezach wymienionych klauzul wpisanych do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. W myśl art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) stosowanie postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Mówiąc o „zbiorowym interesie konsumentów” należy zaznaczyć, iż ustawa o ochronie (…) nie podaje jego definicji, wskazując jednak w art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów, wszystkich konsumentów będących klientami Henryka Kowalskiego, jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mogą zawrzeć z nim umowę o organizację imprezy turystycznej. Tak więc, w rozpatrywanym stanie faktycznym zachowanie przedsiębiorcy nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej, licznej grupy obecnych i przyszłych kontrahentów przedsiębiorcy. Reasumując, skoro wykazano powyżej, iż kwestionowane zapisy umowy oraz warunków uczestnictwa w imprezie turystycznej są tożsame z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, to posługiwanie się nimi w obrocie konsumenckim uznać należy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. W związku ze spełnieniem przesłanek wynikających z art. 24 ust 1 i 2 ustawy o ochronie (... ) należało zachowanie wymienionego przedsiębiorcy uznać za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Jednakże zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (…) nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującej zaniechanie jej stosowania, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W związku z przedstawieniem kopii umów, zawartych z konsumentami na podstawie wzorca umownego, niezawierającego kwestionowanych przez Prezesa Urzędu postanowień, Prezes wydał decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdził zaniechanie jej stosowania z dniem 1 października 2007r. (tj. w dacie wprowadzenia nowego wzorca do obrotu prawnego). W tym miejscu należy podkreślić, iż zaniechanie stosowania kwestionowanych wzorców umownych przez Henryka Kowalskiego przed wszczęciem postępowania przed Prezesem Urzędu nie zamyka drogi do wydania decyzji w trybie art. 27 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Regulacja art. 27 wskazuje, iż ustawodawca uznał, iż pomimo zaprzestania przez przedsiębiorcę stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, nie można pozbawić jej antykonsumenckiego charakteru. Tym samym, jeżeli w toku postępowania przed Prezesem Urzędu okaże się, iż przedsiębiorca nie stosuje już zarzucanej mu praktyki, staje się niemożliwe wydanie decyzji nakazującej jej zaniechanie a jedynie o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Ograniczenie dla organu antymonopolowego przy wszczynaniu postępowań wynika jedynie z art. 105 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów, który stanowi, iż nie wszczyna się postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, jeżeli od końca roku, w którym zaprzestano ich stosowania, upłynął rok. Takie rozwiązanie polskiego ustawodawcy pozwala na uznanie za bezprawne również praktyk mających charakter czasowy, których stosowanie przez przedsiębiorcę zostało zakończone 1 . W niniejszej sprawie od wskazanego przez przedsiębiorcę zaniechania stosowania wzorca umownego będącego przedmiotem kontroli Prezesa, nie upłynął rok. W związku 1 K . Kohutek [w:] K. Kohutek, M. Sieradzka, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , Warszawa 2008, str. 672. 12 z powyższym Prezes Urzędu uznał zatem za podstawne wszczęcie postępowania w sprawie stosowania przez Henryka Kowalskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Biuro Usług Turystycznych SUNNY TRAVEL w Brodnicy praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie I sentencji tej decyzji. Ad II Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu ma kompetencje do ukarania przedsiębiorcy poprzez nałożenie na niego kary pieniężnej w wysokości 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeśli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. W roku 2008 przedsiębiorca osiągnął przychód w wysokości – 681 529,59 zł, co ustalono na podstawie złożonych dokumentów (dowód: karta 169). Maksymalny wymiar kary jaki można nałożyć na przedsiębiorcę wynosi 68 152,95 zł – 10% osiągniętego przychodu w roku 2008. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera zamkniętego katalogu przesłanek, od których uzależniona jest wysokość kar nakładanych na przedsiębiorców. W art. 111 przykładowo jedynie wskazano, iż Prezes Urzędu winien wziąć pod uwagę okres, stopień, okoliczności naruszenia przepisów ustawy oraz uprzednie naruszenia przepisów ustawy. Jest jednak oczywiste, iż na wysokość kary musi mieć również wpływ stopień zagrożenia lub naruszenia interesu publicznoprawnego stosowanymi praktykami naruszającymi zbiorowe interesy konsumentów. Ponadto orzecznictwo wskazuje, że w przypadku kar przesłankami, które należy brać pod uwagę, są m.in.: potencjał ekonomiczny przedsiębiorcy, dopuszczalny poziom kary wynikający z przepisów ustawy oraz cele, jakie kara ma osiągnąć (por.: wyrok Sądu Najwyższego z 27.06.2000 r., sygn. akt I CKN 793/98 LexPolonica nr 390244). Podkreślić zatem należy, iż nakładana przez Prezesa Urzędu kara finansowa pełnić powinna funkcje: represyjną, prewencyjną i edukacyjną. Ustalając wymiar kary należy wziąć przede wszystkim pod uwagę funkcję prewencyjną kar, w tym prewencję ogólną. Kara bowiem winna być ustalona tak, aby powstrzymywać przedsiębiorcę stosującego praktykę oraz innych przedsiębiorców przed stosowaniem w przyszłości tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. Zważyć należy na dużą skalę naruszeń zbiorowych interesów konsumentów przez przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie organizowania usług turystycznych. Zachodzi zatem konieczność wymierzenia kary o takiej wysokości, która zniechęci organizatorów turystyki do stosowania niedozwolonych postanowień umownych, a tym samym zobliguje ich do bieżącego monitorowania rejestru niedozwolonych postanowień umownych i uaktualniania, zgodnie z prawem, stosowanych przez siebie wzorców. Podkreślić należy, iż rynek usług turystycznych był już kilkakrotnie kompleksowo badany przez Prezesa Urzędu, a w jawnym Rejestrze postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone znajduje się wiele klauzul dotyczących tegoż rynku. W niniejszym postępowaniu stwierdzono stosowanie sześciu niedozwolonych postanowień umownych. Każde z postanowień stosowanych przez Henryka Kowalskiego w istotny sposób wpływa na sytuację prawną konsumentów, jednakże postanowienia z punktu I.1 oraz I.3 sentencji decyzji w sposób szczególnie niekorzystny wpływają na jego interesy ekonomiczne, bowiem pozbawiają konsumenta możliwości zwrotu wartości świadczeń, z których nie skorzystał. Postanowienie z punktu I.2 sentencji decyzji stanowi przejaw nierównomiernego rozłożenia praw i obowiązków stron umowy, albowiem konsekwencje rezygnacji lub odstąpienia od realizacji umowy przerzucone są wyłącznie na konsumenta. Klauzula z punktu I.4 oraz I.6 reguluje zasady odpowiedzialności organizatora imprez 13 turystycznych w sposób sprzeczny z ustawą o usługach turystycznych i Kodeksu cywilnego. Zapis punktu I.5 ogranicza termin do wniesienia reklamacji do 14 dni od zakończenia imprezy, co w rezultacie może utrudnić bądź pozbawić konsumenta możliwości dochodzenia swoich praw. Konsekwencją stosowania powyższych praktyk jest pogorszenie sytuacji konsumentów. Fakt, że kwestionowane zapisy funkcjonują w obrocie prawnym stwarza zagrożenie, że przedsiębiorca może albo nadmiernie ograniczyć zakres swojej odpowiedzialności, albo nałożyć na konsumentów dodatkowe obowiązki i domagać się ich spełnienia. W związku z powyższym organ antymonopolowy uznał, iż natura naruszenia i kumulacja naruszeń polegających na stosowaniu niedozwolonych postanowień umownych uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu wymiaru kary pieniężnej na poziomie 0,4% przychodu uzyskanego przez przedsiębiorcę w 2008 r., co jest równe kwocie 2 726,12 zł. Prezes Urzędu ustalając karę wziął pod uwagę okoliczność wykazania przez Henryka Kowalskiego zaniechania stosowania niedozwolonej praktyki. Powyższe należy poczytać jako okoliczność łagodzącą, tym samym uzasadniającą obniżenie poziomu wymiaru kary o 30%. W związku z powyższym, Prezes Urzędu postanowił nałożyć na Henryka Kowalskiego karę w wysokości 1 908,00 zł, co odpowiada 0,28% przychodu przedsiębiorcy osiągniętemu w 2008r. i równocześnie stanowi 2,8% kary maksymalnej. Kara w takim wymiarze jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i współmierna do możliwości finansowych przedsiębiorcy. Organ antymonopolowy uznał, że orzeczona kara prawidłowo spełni zarówno funkcję represyjną, jak i swoje zadania w zakresie prewencji generalnej i indywidualnej, zapobiegając stosowaniu podobnych naruszeń w przyszłości zarówno przez samego przedsiębiorcę, jak i przez innych organizatorów turystyki. Zgodnie a treścią art. 81 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes UOKIK, jeżeli uzna odwołanie za słuszne, może - nie przekazując akt sądowi - uchylić albo zmienić swoją decyzję w całości lub w części, o czym bezzwłocznie powiadamia stronę, przesyłając jej nową decyzję, od której stronie przysługuje odwołanie. W przedmiotowej sprawie organ antymonopolowy uznał za słuszne odwołanie złożone przez przedsiębiorcę. Zatem konieczna była zmiana w całości zaskarżonej decyzji Nr RBG-29/2008 z dnia 23 października 2008r. Mając powyższe na uwadze, orzeczono, jak w sentencji decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy 14 Otrzymują: 1. Henryk Kowalski Biuro Usług Turystycznych SUNNY TRAVEL ul. Strzelecka 4 87-300 Brodnica 2. a/a