RPZ-4/2009

1 Poznań, dnia 29 kwietnia 2009r. RPZ- 61/32/08/JM DECYZJA nr RPZ 4/2009 I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. nr 134, poz. 939), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Ecco Holiday Sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , określoną w art. 24 ust. 1 i 2 ww. ustawy, działania Ecco Holiday Sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu, polegające na stosowaniu we wzorcu „Warunków uczestnictwa Ecco Holiday- umowa” postanowień sprzecznych z art. 14 ust. 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o usługach turystycznych (t.j. Dz.U. z 2004r., nr 223, poz. 2268 ze zm.), o treści: 1. Jeżeli Organizator przed rozpoczęciem imprezy jest zmuszony z przyczyn od niego niezależnych do wprowadzenia istotnych zmian w programie imprezy, z zastrzeżeniem pkt VI.1, ma obowiązek niezwłocznie poinformować o tym Klienta. Do zmian tych należą w szczególności: zmiana godziny wylotu/powrotu o więcej niż 24 godziny, skrócenie pobytu o co najmniej 24 godziny (…) (pkt 3. Roz. VI. Świadczenia, zmiany, odwołanie imprezy) 2. W przypadku zaistnienia takiej konieczności, Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany potwierdzonych wcześniej godzin lotu, przewoźnika lub trasy przelotu w celu zapewnienia Uczestnikom wygody i bezpieczeństwa. Zmiana taka podyktowana przyczynami operacyjnymi nie stanowi naruszenia istotnych warunków umowy (pkt 6. Roz. VI. Świadczenia, zmiany, odwołanie imprezy) i nakazuje się zaniechanie jej stosowania. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 6 i 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Poznań Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl 2 nakłada się na Ecco Holiday Sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu, w związku z naruszeniem zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ww. ustawy, karę pieniężną w wysokości 180.000 zł (słownie: sto osiemdziesiąt tysięcy zł), płatną do budżetu państwa. Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2009r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów- Delegatura w Poznaniu (dalej: Prezes Urzędu) wszczął z urzędu postępowanie wyjaśniające, którego celem była kontrola wzorców umów stosowanych przez Ecco Holiday Sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu (dalej: Przedsiębiorca), pod kątem zgodności z przepisami art. 385 1 - 385 3 Kodeksu cywilnego, z uwzględnieniem klauzul wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone oraz z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o usługach turystycznych (t.j. Dz.U. z 2004r., nr 223, poz. 2268 ze zm.). Postępowanie wszczęte zostało w związku ze skargą konsumenta, który zarzucił, że Przedsiębiorca posługuje się wzorcami umów, w których zawarte są niedozwolone postanowienia umowne, a ponadto w niewłaściwy sposób interpretuje przepis art. 14 ust. 6 ustawy o usługach turystycznych, pozbawiając klienta prawa do wskazania świadczenia zastępczego w przypadku odwołania imprezy. W toku postępowania wpłynęły kolejne skargi konsumentów na działania Ecco Holiday Sp. z o.o., w których zwrócono uwagę m.in. na postanowienia regulujące zmianę przez Przedsiębiorcę ustalonych w umowie godzin lotów. Wskazano, że dzięki takim zapisom umowy Przedsiębiorca może dowolnie zmieniać np. godziny wylotów z wczesnego rana na późny wieczór, co powoduje automatyczne skrócenie pobytu i zmniejszenie ilości świadczeń, do których zobowiązany jest Przedsiębiorca. W odpowiedzi na wezwanie Prezesa Urzędu, Przedsiębiorca przedłożył wzorzec o nazwie: „Warunki uczestnictwa Ecco Holiday- umowa” (dalej: „Warunki uczestnictwa”), obowiązujący od dnia 7 sierpnia 2008r. Jego analiza wykazała, że zawarto w nim postanowienia, które mogą naruszać zbiorowe interesy konsumentów. Postanowieniem z dnia 18 listopada 2008r. Prezes Urzędu wszczął zatem z urzędu wobec Przedsiębiorcy postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w związku z podejrzeniem stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na stosowaniu we wzorcu „Warunków uczestnictwa” postanowień, które mogą naruszać art. 14 ust. 5 ustawy o usługach turystycznych. Zarzut postawiony Przedsiębiorcy objął postanowienia o treści: 1. Jeżeli Organizator przed rozpoczęciem imprezy jest zmuszony z przyczyn od niego niezależnych do wprowadzenia istotnych zmian w programie imprezy, z zastrzeżeniem pkt VI.1, ma obowiązek niezwłocznie poinformować o tym Klienta. Do zmian tych należą w szczególności: zmiana godziny wylotu/powrotu o więcej niż 24 godziny, skrócenie pobytu o co najmniej 24 godziny (…) (pkt 3. Roz. VI. Świadczenia, zmiany, odwołanie imprezy) 2. W przypadku zaistnienia takiej konieczności, Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany potwierdzonych wcześniej godzin lotu, przewoźnika lub trasy przelotu w celu zapewnienia Uczestnikom wygody i bezpieczeństwa. Zmiana taka podyktowana przyczynami operacyjnymi nie stanowi naruszenia istotnych warunków umowy (pkt 6. Roz. VI. Świadczenia, zmiany, odwołanie imprezy). W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania, pismem z dnia 8 grudnia 2008r. Przedsiębiorca wyjaśnił, że w jego ocenie zakwestionowane postanowienia pkt 3 i 6 Roz. VI. nie są sprzeczne z art. 14 ust. 5 ustawy o usługach turystycznych, ponieważ w umowie przyjmuje się, że pierwszy i ostatni dzień imprezy przeznaczony jest na przeloty, o czym stanowi 3 pkt 13 tego rozdziału. Redakcja pkt 6 w zestawieniu z pkt 13 wskazuje jedynie czas, jaki Przedsiębiorca przeznacza na transport do miejsca imprezy. Podkreślono, że umowa przewiduje wprost, że pierwszy i ostatni dzień imprezy to czas przeznaczony na transport do miejsca imprezy. Przedsiębiorca zauważył zarazem, że w „Warunkach uczestnictwa” w żadnym momencie nie zastrzegł sobie prawa do zmiany czasu trwania imprezy, a jedynie- co wynika z pkt 6- „zmiany godzin lotu, przewoźnika lub trasy”. Zdaniem Przedsiębiorcy oczywiste jest, że skoro pkt 13 Roz. VI. nie zawiera żadnych dodatkowych obwarowań, to zmiana godzin lotu musi odbywać się wyłącznie z uwzględnieniem postanowień tego punktu, co oznacza, że lot do miejsca docelowego (podobnie jak powrót) nie mogą trwać więcej niż 1 dzień. Przedsiębiorca zaznaczył ponadto, że konsument akceptując ofertę i warunki umowy ma pełną świadomość, że pierwszy i ostatni dzień przeznaczone są wyłącznie na transport do i z miejsca wypoczynku. Przedsiębiorca poinformował również, że do dnia 8 grudnia 2008r. nie zostało jeszcze wykonanych 2411 umów, które zawarte zostały zgodnie z postanowieniami kwestionowanego wzorca. Podniósł ponadto, że „Warunki uczestnictwa”, w których zamieszczono zakwestionowane zapisy, w brzmieniu tożsamym lub w nieco innej redakcji, ale o takim samym znaczeniu, były przedmiotem badań Prezesa Urzędu w sprawach o sygn. akt XVII Amc 124/05 oraz XVII Amc 168/05, a także w postępowaniu prowadzonym przez Delegaturę Urzędu w Łodzi, zakończonym wydaniem decyzji nr RŁO 14/2005, co utwierdziło Przedsiębiorcę w przekonaniu, że zapisy te nie stanowią klauzul niedozwolonych. W przypadku jednak ich uznania przez Prezesa Urzędu za klauzule niedozwolone, Przedsiębiorca zadeklarował, że podejmie czynności w kierunku dokonania stosownych zmian. Pismem z dnia 20 stycznia 2009r. Przedsiębiorca oświadczył, że niezależnie od oceny zasadności zarzutu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, kwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienia „Warunków uczestnictwa” zostaną zmienione lub usunięte (w przypadku pkt 6 Roz. VI), począwszy od dnia 21 stycznia 2009r. Kolejnym pismem z dnia 30 stycznia 2009r. Przedsiębiorca przedłożył wzorzec „Warunków uczestnictwa” obowiązujący od dnia 21 stycznia 2009r. wraz z kopiami umów, które zawarte zostały w oparciu o jego postanowienia. Prezes Urzędu ustalił, co następuje: Ecco Holiday Sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu została wpisana do rejestru przedsiębiorców KRS pod numerem 0000082342 (dowód: odpis z Krajowego Rejestru Sądowego). Przedmiotem jej działalności jest m.in. działalność związana z turystyką. Działalność organizatora turystyki prowadzi na podstawie wpisu do Rejestru Organizatorów Turystyki i Pośredników Turystycznych prowadzonego przez Marszałka Województwa Wielkopolskiego pod numerem 286z. W obrocie konsumenckim Przedsiębiorca posługuje się wzorcem umowy o nazwie: „Warunki uczestnictwa Ecco Holiday- umowa”, który podpisuje klient zawierający z nim umowę o świadczenie usług turystycznych. Wystawia ponadto dowody rezerwacji/vouchery, które stanowią potwierdzenie uczestnictwa w imprezie (pkt 8 Roz. II. Umowa „Warunków uczestnictwa”). W niniejszym postępowaniu administracyjnym Prezes Urzędu zakwestionował praktykę Przedsiębiorcy polegającą na stosowaniu w „Warunkach uczestnictwa” postanowień, które naruszają przepis art. 14 ust. 5 ustawy o usługach turystycznych, o treści przytoczonej w pkt I. 1- 2 sentencji decyzji. Wzorzec, w którym zostały zamieszczone ww. postanowienia Przedsiębiorca wykorzystywał w obrocie prawnym do dnia 21 stycznia 2009r. (pisma Przedsiębiorcy z dnia 20 i 30 stycznia 2009r.). Od tej daty Przedsiębiorca stosuje nowe „Warunki uczestnictwa”, w których postanowienie pkt 3 otrzymało treść: „Jeżeli Organizator przed rozpoczęciem imprezy jest zmuszony, z przyczyn od niego niezależnych, do wprowadzenia istotnych zmian w programie 4 imprezy (tj. takich, które powodują zmianę zasadniczej formy imprezy), z zastrzeżeniem pkt VI.1, ma obowiązek niezwłocznie poinformować o tym klienta (…).” Jednocześnie w pkt 4 tego rozdziału dodano postanowienie: „Nie stanowią istotnych zmian umowy zmiany nieznaczące, w których podstawowa forma imprezy turystycznej została zachowana (tj. np. zmiana przewoźnika, zmiana godzin lotu i trasy przelotu).” Postanowienie pkt 6 zostało usunięte z nowego wzorca ( pisma Przedsiębiorcy z dnia 20 i 30 stycznia 2009r., „Warunki uczestnictwa” przedłożone do pisma z 30 stycznia 2009r.). Ponadto ustalono, że na mocy decyzji nr RŁO 14/2005 z dnia 26 kwietnia 2005r., którą wskazał Przedsiębiorca w piśmie z dnia 8 grudnia 2008r., Prezes Urzędu nakazał Ecco Holiday Sp. z o.o. zaniechanie stosowania trzech postanowień umownych wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego. Przywołane z kolei sygn. akt: XVII Amc 124/05 i XVII Amc 168/05 dotyczą spraw prowadzonych przez Sąd Okręgowy w Warszawie- Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: SOKiK) o uznanie postanowień wzorców umów stosowanych przez Ecco Holiday Sp. z o.o. za niedozwolone postanowienia umowne. Na podstawie wyroku SOKiK z dnia 19 października 2006r. sygn. akt XVII Amc 124/05, do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone wpisane zostały klauzule w pozycjach: 1446, 1447, 1448, 1449, natomiast na podstawie wyroku z dnia 27 listopada 2006r.- klauzule w pozycjach: 1266 i 1267. Ustalono również, że w rejestrze niedozwolonych postanowień umownych figurują w pozycjach: 431, 432 i 433 inne postanowienia umowne stosowane przez Ecco Holiday Sp. z o.o. w obrocie konsumenckim (wpis na mocy wyroku z dnia 24 stycznia 2005r. sygn. akt XVII Amc 125/03). Ponadto decyzją nr RPZ 1/2008 z dnia 8 stycznia 2008r. Prezes Urzędu stwierdził zaniechanie stosowania przez Ecco Holiday Sp. z o.o. praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na stosowaniu we wzorcu umowy klauzuli wpisanej do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Prezes Urzędu zważył, co następuje: Ecco Holiday Sp. z o.o. zarzucono stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ww. ustawy, stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów jest zakazane. Stosownie do art. 24 ust. 2 tej ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działania przedsiębiorcy. W świetle powyższego, praktykami naruszającymi zbiorowe interesy konsumentów są zachowania przedsiębiorców, które spełniają łącznie dwa warunki: są bezprawne i naruszają zbiorowe interesy konsumentów. Jako bezprawne należy kwalifikować zachowania sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego lub dobrymi obyczajami, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa (por. Komentarz do ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji pod red. Janusza Szwaji, Wyd. CH Beck, Warszawa 2000r., str. 117-118), a więc jest wymierzone w uprawnienia, jakie konsumentom przyznają obowiązujące przepisy prawa (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2006r. III SZP 3/2006). Bezprawność ma charakter obiektywny, niezależny od wystąpienia szkody i zamiaru podmiotu dopuszczającego się bezprawnych działań. Jak zauważył Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 lipca 2006r. III SZP 3/2006, za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów można uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta (…). Zachowania takie stanowią bowiem jednocześnie 5 zachowania bezprawne i skutkują zniesieniem, ograniczeniem lub zniekształceniem praw konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez przepis obowiązującego prawa sferę ich interesów. W niniejszej sprawie bezprawność działań Przedsiębiorcy polega na stosowaniu w obrocie z konsumentami postanowień wzorca umowy sprzecznych z art. 14 ust. 5 ustawy o usługach turystycznych. Zgodnie z tym przepisem, organizator turystyki, który przed rozpoczęciem imprezy jest zmuszony z przyczyn od niego niezależnych zmienić istotne warunki umowy z klientem, powinien niezwłocznie o tym powiadomić klienta. W takiej sytuacji klient powinien niezwłocznie poinformować organizatora, czy: 1) przyjmuje proponowaną zmianę umowy albo 2) odstępuje od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych świadczeń i bez obowiązku zapłaty kary umownej. Pierwsze z postanowień (pkt 3) zakwestionowanych w prowadzonym postępowaniu przewiduje, że: „Jeżeli Organizator przed rozpoczęciem imprezy jest zmuszony z przyczyn od niego niezależnych do wprowadzenia istotnych zmian w programie imprezy, z zastrzeżeniem pkt VI.1, ma obowiązek niezwłocznie poinformować o tym Klienta. Do zmian tych należą w szczególności: zmiana godziny wylotu/powrotu o więcej niż 24 godziny, skrócenie pobytu o co najmniej 24 godziny (…)”. Postanowienie pkt 6 wskazuje, że: „W przypadku zaistnienia takiej konieczności, Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany potwierdzonych wcześniej godzin lotu, przewoźnika lub trasy przelotu w celu zapewnienia Uczestnikom wygody i bezpieczeństwa. Zmiana taka podyktowana przyczynami operacyjnymi nie stanowi naruszenia istotnych warunków umowy”. Pkt 3 wzorca, za istotną zmianę w programie imprezy uznaje zmiany godzin lotów dopiero o więcej niż 24 godziny bądź skrócenie pobytu o co najmniej 24 godziny. Wszelkie zmiany nie przekraczające wyznaczonych granic nie są więc traktowane jako zmiany istotnych warunków umowy. Z kolei pkt 6 nie uznaje za zmianę istotnych warunków umowy zmian potwierdzonych wcześniej godzin lotu, przewoźnika lub trasy przelotu, które spowodowane zostały bliżej nieokreślonymi „przyczynami operacyjnymi”. Pojęcie to nie zostało również sprecyzowane w innych postanowieniach wzorca, a jest zdaniem Prezesa Urzędu, na tyle niejednoznaczne i niezrozumiałe, że pozwala Przedsiębiorcy na zupełnie dowolną interpretację, stwarzając szerokie możliwości wykorzystania przy wystąpieniu ww. zmian warunków umowy. Dla oceny zachowania Ecco Holiday Sp. z o.o. z punktu widzenia dyspozycji art. 14 ust. 5 ustawy o usługach turystycznych, niezbędne jest w pierwszej kolejności rozstrzygnięcie, czy zmiany godzin lotów, które nie przekraczają 24 godzin, skrócenie pobytu o mniej niż 24 godziny bądź zmiany potwierdzonych wcześniej godzin lotów, przewoźnika lub trasy przelotu, spowodowane „przyczynami operacyjnymi” stanowią zmianę istotnych warunków umowy. Tylko bowiem w przypadku ustalenia, że mamy do czynienia ze zmianą istotnych warunków umowy o świadczenie usług turystycznych możliwe jest stwierdzenie, że Przedsiębiorca dopuścił się naruszenia art. 14 ust. 5 ustawy. Przepisy ustawy o usługach turystycznych nie wskazują bezpośrednio, co należy rozumieć przez istotne warunki umowy. Stanowią jednak, że czas trwania imprezy oraz program imprezy, obejmujący rodzaj, jakość i terminy oferowanych usług w tym: rodzaj, charakter i kategorię środka transportu oraz datę, godzinę, miejsce wyjazdu i planowanego powrotu, położenie, rodzaj i kategorię obiektu hotelarskiego, ilość i rodzaj posiłków oraz program zwiedzania i inne usługi wliczone w cenę imprezy powinny zostać określone w umowie o świadczenie usług turystycznych (art. 14 ust. 2 pkt 3 i 4). Zdaniem Prezesa Urzędu, konieczność wskazania w tej umowie czasu trwania imprezy i szczegółowego programu imprezy przesądza o uznaniu, że wszelkie postanowienia dotyczące tego rodzaju warunków umowy mają charakter istotny. Istotnymi warunkami umowy są zatem, w ocenie Prezesa Urzędu, te warunki, które przewidują zmiany godzin lotów, skrócenie pobytu- i to niezależnie od czasu zmian, jak również zmiany 6 przewoźnika lub trasy przelotu, które wpływać mogą bezpośrednio na zmiany czasu trwania imprezy. Do wszelkich zmian takich warunków umowy Przedsiębiorca winien więc zastosować tryb postępowania przewidziany w art. 14 ust. 5 ustawy o usługach turystycznych. Przepis ten, w przypadku konieczności zmiany istotnych warunków umowy z przyczyn niezależnych od organizatora turystyki, nakłada na organizatora określone obowiązki względem konsumenta, a jednocześnie przyznaje konsumentowi określone uprawnienia. W ocenie Prezesa Urzędu, Przedsiębiorca naruszył powołany przepis ustawy. Poprzez uznanie, że zmiana wymienionych w pkt 3 i 6 okoliczności nie stanowi zmiany istotnych warunków umowy, Przedsiębiorca zwolnił się z wynikającego z tego przepisu obowiązku niezwłocznego powiadomienia o nich klienta i oczekiwania na jego stanowisko w kwestii akceptacji bądź nie zaproponowanych zmian umowy. Tym samym Przedsiębiorca ograniczył ustawowe uprawnienia konsumenta w zakresie zadecydowania o przyjęciu zmiany umowy bądź odstąpienia z tej przyczyny od umowy i otrzymania zwrotu wniesionych wpłat i to bez obowiązku zapłaty kary umownej. W konsekwencji, tej treści postanowienia mogły pozbawić konsumentów w przypadku odstąpienia od umowy możliwości dochodzenia od Przedsiębiorcy roszczeń odszkodowawczych za niewykonanie na podstawie art. 14 ust. 7 ustawy o usługach turystycznych. Analizując kwestię zmiany przez organizatora postanowień umowy o świadczenie usług turystycznych w aspekcie art. 14 ust. 5 ustawy, warto przytoczyć stanowisko SOKiK wyrażone w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 lipca 2005r. sygn. akt XVII Amc 89/03. W opinii SOKiK, jednostronna zmiana umowy w zakresie programu imprezy i innych usług określonych w umowie jest niedopuszczalna, gdyż pogarsza sytuację konsumenta w stosunku do przepisów art. 14 ust. 5 ustawy o usługach turystycznych. Jednocześnie pozostaje w sprzeczności z art. 19 tej ustawy, zgodnie z którym postanowienia umowy mogą być zmienione, ale jedynie na korzyść konsumenta. SOKiK przywołał uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 1992r. (III CZP 50/92, OSP 1993r., nr 6, poz. 119), w której uznano, że jednostronna zmiana umowy konsumenckiej jest dopuszczalna tylko w razie, gdy strony najpierw wprowadziły do tej umowy tzw. klauzulę modyfikacyjną i sprecyzowały z góry, co może stanowić ważną przyczynę dokonania takiej zmiany. Jak podkreślił SOKiK, normy zawarte w przepisach ustawy o usługach turystycznych zapewniają możliwość zwiększenia uprawnień konsumenta, ale nie dopuszczają możliwości ich ograniczenia. Zatem, jak wskazał SOKiK, stosowanie tych norm może być przez strony uchylone lub ograniczone tylko wtedy, gdy w wyniku uchylenia lub ograniczenia, konsument uzyska korzystniejsze uprawnienia. Podzielając przedstawione wyżej argumenty należy podkreślić, że w niniejszej sprawie doszło do ograniczenia uprawnień konsumenta, wynikających z art. 14 ust. 5 ustawy o usługach turystycznych. Bezprawne działania Przedsiębiorcy były w tym wypadku następstwem uznania, że zmiany godzin lotów o mniej niż 24 godziny, skrócenie pobytu o mniej niż 24 godziny oraz zmiany potwierdzonych wcześniej godzin lotu, przewoźnika lub trasy przelotu spowodowane „przyczynami operacyjnymi” nie stanowią zmiany istotnych warunków umowy. W ten sposób Przedsiębiorca uchylił się od obowiązków informacyjnych względem konsumenta, które nakłada art. 14 ust. 5 ustawy w przypadku zmiany istotnych warunków umowy. W ocenie Prezesa Urzędu, zmiany ww. okoliczności- nie tylko te dłuższe niż 24 godzinne i nie tylko te spowodowane „przyczynami operacyjnymi” mają charakter istotny, nawet przy uwzględnieniu- jak wskazuje Przedsiębiorca, że konsument akceptując ofertę i warunki umowy ma pełną świadomość, że pierwszy i ostatni dzień imprezy są dniami podróży (pkt 13 Roz. VI „Warunków uczestnictwa”). Przeznaczenie tych dni imprezy na podróż nie jest równoznaczne z uznaniem, co zdaje się sugerować Przedsiębiorca, że w tym okresie nie może dojść do zmiany istotnych warunków umowy, a co za tym idzie Przedsiębiorca jest zwolniony z obowiązku niezwłocznego powiadomienia konsumenta o zmianach np. godzin odlotów, zgodnie z art. 14 ust. 5 ustawy. Oznaczałoby to bowiem, że konsument jest pozbawiony w tych dniach ochrony wynikającej z przepisów ustawy o usługach turystycznych. Poprzednie zdanie pkt 13 wzorca wskazuje wprost, że impreza turystyczna rozpoczyna się wylotem z kraju i kończy się w dniu 7 przylotu do kraju. Nawet zatem jeśli podróż nie może trwać dłużej niż 1 dzień, to jednak- wbrew twierdzeniom Przedsiębiorcy- zmiany ustalonych godzin lotu, przewoźnika lub trasy przelotu mogą doprowadzić do faktycznego skrócenia pobytu w miejscu docelowym (np. podnoszone w skargach zmiany umowy w zakresie godzin wylotu z wczesnego rana na późny wieczór powodują skrócenie pobytu w miejscu docelowym i zmniejszenie ilości świadczeń Przedsiębiorcy). Na ocenę zachowania Przedsiębiorcy nie ma wpływu jego „przekonanie, że kwestionowane zapisy nie stanowią klauzul niedozwolonych”, skoro wzorzec zawierający kwestionowane zapisy w brzmieniu tożsamym lub zmienionym, ale o takim samym znaczeniu, był już objęty kontrolą Prezesa Urzędu i sądu. Jak to już wskazano wyżej, bezprawność ma charakter obiektywny i jest niezależna od winy czy świadomości sprawcy. Przywołane przez Przedsiębiorcę postępowania, zakończone wydaniem przez Prezesa Urzędu decyzji nr RŁO 14/2005 z dnia 26 kwietnia 2005r. i wyroków z dnia 19 października 2006r. sygn. akt XVII Amc 124/05, do i 27 listopada 2006r. sygn. akt XVII Amc 168/05 przez SOKiK dotyczyły stosowania postanowień wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Zakres i przedmiot kontroli sądowej i administracyjnej był więc odmienny niż w niniejszym postępowaniu. Do stwierdzenia stosowania praktyki określonej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów niezbędne jest ponadto wykazanie, że bezprawne działanie przedsiębiorcy godzące w interes konsumentów dotyczyło tzw. zbiorowego interesu konsumentów. W ocenie Prezesa Urzędu, bezprawne działanie Ecco Holiday Sp. z o.o. godzi w interesy nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zidentyfikować- jej potencjalnych klientów. Niezgodnymi z prawem działaniami Ecco Holiday Sp. z o.o. mogła bowiem zostać dotknięta nieograniczona liczba osób, tzn. wszystkie osoby zawierające z nią umowy o świadczenie usług turystycznych. Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowi art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zgodnie z którym Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazująca jej zaniechanie, jeżeli stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 ustawy. W prowadzonym postępowaniu, Przedsiębiorcy przypisano naruszenie zakazu stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na stosowaniu postanowień sprzecznych z przepisami ustawy o usługach turystycznych. Przedsiębiorca oświadczył, że od dnia 21 stycznia 2009r. stosuje nowy wzorzec „Warunków uczestnictwa”. Fakt stosowania nowego wzorca wykazał przesyłając kopie umów zawartych w oparciu o jego postanowienia. Z wzorca tego Przedsiębiorca usunął postanowienie pkt 6 i zmodyfikował treść pkt 3, w taki sposób, że zdefiniował istotne zmiany w programie imprezy jako te, które powodują „zmianę zasadniczej formy imprezy”. Wprowadził jednocześnie dodatkowe postanowienie (do pkt 4 Roz. VI), które przewiduje, że: „nie stanowią istotnych zmian umowy zmiany nieznaczące, w których podstawowa forma imprezy turystycznej została zachowana (tj. np. zmiana przewoźnika, zmiana godzin lotu i trasy przelotu)”. W ww. postanowieniach zmiany istotnych warunków umowy utożsamiane są ze zmianą „zasadniczej” (podstawowej) formy imprezy, a jako zmiany nieznaczące, a więc takie, w których podstawowa forma imprezy zostaje zachowana, wskazuje się przykładowo zmianę przewoźnika, godzin lotów i trasy przelotu. Mimo modyfikacji wzorca, ww. postanowienia zawierają w rzeczywistości te same zasady zmian, jakie przyjęto w postanowieniach pkt 3 i 6, objętych zarzutami w prowadzonym postępowaniu. Nadal przewidują, że zmiana przewoźnika, trasy przelotu i godzin lotów nie stanowi zmiany istotnych warunków umowy, co powoduje, że Przedsiębiorca nie stosuje do tego rodzaju zmian trybu postępowania określonego w art. 14 ust. 5 ustawy o usługach turystycznych. Z tych też względów podjęte przez Przedsiębiorcę próby dostosowania wzorca do obowiązujących przepisów prawa nie mogą być, zdaniem Prezesa Urzędu, ocenione pozytywnie. 8 Zatem, mimo wprowadzenia do obrotu prawnego nowego wzorca brak podstaw do uznania, że Przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. W związku z powyższym, orzeczono jak w pkt I sentencji decyzji. II. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu może w drodze decyzji nałożyć na przedsiębiorcę, który choćby nieumyślnie dopuścił się, stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ustawy, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Z powołanego wyżej przepisu wynika, że kara pieniężna ma charakter fakultatywny. Zatem o tym, czy w konkretnej sprawie w odniesieniu do wskazanego przedsiębiorcy zasadne jest nałożenie kary pieniężnej decyduje, w ramach uznania administracyjnego, Prezes Urzędu. Zwrócić należy uwagę, iż przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie określają jakichkolwiek przesłanek, od których uzależnione byłoby podjęcie decyzji o nałożeniu kary. Ustawodawca wskazał jedynie w art. 111 cyt. ustawy te okoliczności, które Prezes Urzędu winien uwzględnić decydując o wymiarze kary pieniężnej, wymieniając okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. W niniejszej sprawie wykazano, że Przedsiębiorca stosował praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Poczynione w sprawie ustalenia nie pozwalają, w ocenie Prezesa Urzędu, na przypisanie Przedsiębiorcy umyślności działania, tj. zamiaru naruszania przepisów prawa bądź przewidywania możliwości takiego naruszenia i godzenia się na to. Ze względu jednak na charakter stwierdzonego naruszenia i jego uciążliwość dla konsumentów, mimo braku umyślności działania, Prezes Urzędu uznał za uzasadnione i celowe nałożenie na Przedsiębiorcę kary pieniężnej. Według oświadczenia Przedsiębiorcy, szacunkowa wysokość przychodu osiągniętego przez niego w 2008r. wyniosła ok. [usunięto] zł, co uwiarygodnione zostało rachunkiem zysków i strat na koniec listopada 2008r. Maksymalna kara pieniężna, która mogłaby zostać nałożona na Przedsiębiorcę wynosi [usunięto] zł. Decydując o wysokości kary za stwierdzone naruszenie dokonano w pierwszej kolejności oceny wagi naruszenia, na podstawie której ustalono kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszej kalkulacji kary, a następnie okoliczności obciążające, które miały w niniejszej sprawie wpływ na wysokość kary. Na wagę naruszenia wpływ ma etap, na którym doszło do stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. W niniejszej sprawie, praktyka Przedsiębiorcy ujawniła się na etapie zawierania umowy z konsumentem, ale wywiera również wpływ na wykonanie tej umowy, poprzez zniekształcenie uprawnień konsumenta wynikających z art. 14 ust. 5 ustawy o usługach turystycznych. Uznając, że zmiany określonych postanowień (np. godzin lotów o mniej niż 24 godziny, skrócenie pobytu o mniej niż 24 godziny) nie stanowią zmiany istotnych warunków umowy, o których mowa w art. 14 ust. 5 ww. ustawy, Przedsiębiorca mógł w każdym przypadku ich wystąpienia ograniczyć uprawnienia konsumentów w zakresie swobodnego zadecydowania o przyjęciu zmiany umowy bądź odstąpienia z tej przyczyny od umowy. Praktyka Przedsiębiorcy mogła więc wpłynąć na sytuację konsumentów, ograniczając jedne z podstawowych uprawnień przyznanych konsumentom przez ustawę o usługach turystycznych. Z drugiej jednak strony należało uwzględnić, że naruszenie takie nie mogło w ostatecznym rachunku spowodować szczególnie dotkliwych szkód ekonomicznych po stronie konsumentów. Co do zasady bowiem potencjalna szkoda mogła polegać na utracie wartości świadczeń wskutek np. skrócenia czasu trwania imprezy, co powoduje, że ma ograniczony zakres. Z tych też względów Prezes Urzędu uznał, że stopień szkodliwości stwierdzonego naruszenia nie 9 jest rażący. Kwotę bazową kary pieniężnej ustalono zatem na poziomie [usunięto] % przychodu Przedsiębiorcy w 2008r. tj. [usunięto] zł. Za okoliczność obciążającą uznano uprzednie, dwukrotne stosowanie przez Przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Decyzją nr RŁO 14/2005 z dnia 26 kwietnia 2005r., Prezes Urzędu nakazał Przedsiębiorcy zaniechanie stosowania trzech postanowień wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowień umownych, natomiast decyzją nr RPZ 1/2008 z dnia 8 stycznia 2008r. stwierdził zaniechanie stosowania we wzorcu umownym jednej klauzuli wpisanej do rejestru. Okoliczność ta uzasadnia, w ocenie Prezesa Urzędu, zwiększenie kwoty bazowej kary o 25%. Prezes Urzędu nie dopatrzył się w rozpatrywanej sprawie okoliczności łagodzących, które mogłyby mieć wpływ na ostateczną wysokość kary nałożonej na Przedsiębiorcę. Z uwagi na powyższe, biorąc pod uwagę szkodliwość stwierdzonego naruszenia oraz wskazane okoliczności obciążające, Prezes Urzędu nałożył na Przedsiębiorcę karę w wysokości 180.000 zł, co stanowi [usunięto] % przychodu Przedsiębiorcy w 2008r. oraz [usunięto] % maksymalnego wymiaru kary. Zdaniem Prezesa Urzędu, tak określona kara spełni zarówno rolę represyjną jako odczuwalna sankcja i dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jak i prewencyjną, zapobiegającą ponownemu ich naruszeniu. Kara ta podkreśla naganność zachowania Przedsiębiorcy, a jednocześnie jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i współmierna do możliwości finansowych Przedsiębiorcy. Nie bez znaczenia jest też jej walor wychowawczy, w tym wymiar ogólny, odstraszający dla innych przedsiębiorców prowadzących działalność organizatorów turystyki przed stosowaniem w przyszłości tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. Wobec powyższego, orzeczono jak w pkt II sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie- Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów- Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Poznaniu Jarosław Krüger Otrzymuje: Pani Sabina Wawrzynowicz- pełnomocnik Ecco Holiday Sp. z o.o. Kancelaria Adwokata i Radcy Prawnego ul. Mielżyńskiego 25a/22 61-725 Poznań 10