RGD-8/2009

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W G DAŃSKU RGD.61 - 52/08/09/IW Gdańsk, 30 kwietnia 2009 r. D ECYZJA NR RGD. 8/2009 I. Na podstawie art. 26 ust. 1 w związku z art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., Nr 134 poz. 939), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko przedsiębiorcy: Remondis Szczecin Sp. z o.o. z siedzibą w Szczecinie - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów bezpra wne działanie tego przedsiębiorcy, polegające na stosowaniu w umowach określających zasady świadczenia usług odbioru odpadów komunalnych od dostawców indywidualnych z terenu miasta i gminy Stargard Szczeciński oraz gmin: Szczecin, Dobra, Kołbaskowo, Polic e, Kobylanka, Dolice, Stare Czarnowo, Stara Dąbrowa, Pełczyce, Przelewice, Recz, Goleniów, Marianowo, Chociwel postanowienia o treści: „ Niniejsza umowa zostaje zawarta na czas nieokreślony, o ile na odwrocie nie zostanie postanowione inaczej. Może być on a wypowiedzona po upływie 2 lat z 3 miesięcznym okresem wypowiedzenia na koniec roku umownego” , co stanowi nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2007 r., Nr 171, poz. 1206) i nakazuje się zaniechania jej stosowania. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 t ej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., Nr 134 poz. 939) Szczecinie - w imieniu Prezesa Urz ędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - nakłada się na przedsiębiorcę: Remondis Szczecin Sp. z o.o. z siedzibą w Szczecinie karę pieniężną w wysokości 35. 304 zł (słownie: trzydzieści pięć tysięcy trzysta cztery złote), płatną do budżetu państwa, z tytuł u naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., Nr 50, poz. 331 ze zm.) w zakresie wskazanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. 80 - 824 G DAŃSK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 2 T EL ./ FAX (058) 346 - 29 - 32, 346 - 29 - 33, 301 - 51 - 75 E - MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL UZASADNIENIE W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, nr sprawy RGD. 40041/07/08/IW, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej: „ Prezesem Urzędu ” lub „ Prezesem UOKiK ” ustalił, że REMONDIS Szczecin Sp. z o.o. z siedzibą w Szczecinie, zwan y dalej „ Remondis ”, „ Spółką ” lub „ Przedsiebiorcą ”, w używanym od listopada 2005 r. wzorcu umowy określającej zasady świadczenia usług odbioru odpadów komunalnych od dostawców indywidualnych stosuje postanowienie § 7 ust. 1 o następującej treści: „ Niniejsza umowa zostaje zawarta na czas nieokreślony, o ile na odwrocie nie zostanie postanowione inaczej. Może być ona wypowiedzona ( przyp. UOKiK: zacytowano pisownię oryginalną ) po upływie 2 lat z 3 miesięcznym okresem wypowiedzenia na koniec roku umownego.” W złożonych w toku postępowania wyjaśnieniach Remondis podniósł, że „..w praktyce wynikające z umowy warunki jej rozwiązania nie były egzekwowane. Wszystkie wypowiedziane przez klientów indywidualnych w okresie od listopada 2005r. umowy zostały rozwiązane z okresem wypowiedzenia nie dłuższym niż ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego następującego po miesiącu, w którym Spółce doręczono wypowiedzenie. Spółka REMONDIS Szczecin nigdy nie uniemożliwiała klientom rezygnacji z usług przez upływem dwóch la t od daty zawarcia umowy. Nic nie stało więc na przeszkodzie zawarcia przez klienta nowej umowy z innym przedsiębiorcą świadczącym usługi w zakresie odbioru odpadów komunalnych.” Prezes Urzędu, mając na uwadze zgromadzony materiał dowodowy uznał, że umie szczanie przez Remondis w umowach określających zasady świadczenia usług odbioru odpadów komunalnych od dostawców indywidualnych postanowienia w przywołanym wyżej brzmieniu może naruszać przepisy ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i kon sumentów (Dz. U. z 2007 r., Nr 50, poz. 331 ze zm.), zwanej dalej „ ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów ” poprzez stosowanie działań bezprawnych. Mając to na uwadze, postanowieniem 146 z dnia 31 maja 2008 r., zmienionym postanowieniem nr 63 z dnia 27 lutego 2009 r. wszczęte zostało z urzędu postępowanie w sprawie stosowania przez Remondis praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającej na stosowaniu w umowach określającej zasady świadczenia usług odbioru odpadów komunalnych od dostaw ców indywidualnych z terenu miasta i gminy Stargard Szczeciński oraz gmin: Szczecin, Dobra, Kołbaskowo, Police, Kobylanka, Dolice, Stare Czarnowo, Stara Dąbrowa, Pełczyce, Przelewice, Recz, Goleniów, Marianowo, Chociwel postanowienia o treści: „ Niniejsza umowa zostaje zawarta na czas nieokreślony, o ile na odwrocie nie zostanie postanowione inaczej. Może być ona wypowiedzona po upływie 2 lat z 3 miesięcznym okresem wypowiedzenia na koniec roku umownego” , co może stanowić nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2007 r., Nr 171, poz. 1206), zwanej dalej ustawą o „ przeciwdziałaniu nieuczciwym pra ktykom rynkowym ”. W poczet dowodów w niniejszym postępowaniu Prezes Urzędu zaliczył część materiałów uzyskanych od Przedsiębiorcy w trakcie przeprowadzonych wcześniej postępowań wyjaśniających, sygn. RGD. 400/2/07/IW i RGD. 400/42/07/IW. W toku postępowania Remondis przekazał następujące informacje i wyjaśnienia: W latach 2005 – 2008 zawarto i wykonywano [...] umów, w których umieszczono postanowienie regulujące zasady wypowiedzenia wspomnianej umowy o brzmieniu: „ Niniejsza umowa zostaj e zawarta na czas nieokreślony, o ile na odwrocie nie zostanie postanowione inaczej. 3 Może być ona wypowiedzona po upływie 2 lat z 3 miesięcznym okresem wypowiedzenia na koniec roku umownego”. W jego ocenie zarzut naruszenia art. 4 ust. 1 ustawy o przeciw działaniu nieuczciwym praktykom rynkowym jest nieuzasadniony, a podejmowanych działań nie można zakwalifikować jako praktyk wprowadzających w błąd lub agresywnych praktyk rynkowych. Od 1 lutego 2008 r. umowy, określające zasady świadczenia usług odbioru odpadów komunalnych od dostawców indywidualnych są zawierane na podstawie nowego wzorca umowy, w którym zasady wypowiadania umów uregulowano w § 7 ust. 3 następująco: „Niniejsza umowa zostaje zawarta na czas nieokreślony, o ile na odwrocie nie postanowion o inaczej. Może ona być wypowiedziana w każdym czasie z 3 miesięcznym okresem wypowiedzenia ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego.” Wzór ten stosowany jest przy zawieraniu umów z nowymi klientami. Zmiana treści wzorca nie spowodowała aneksowani a umów wykonywanych – zwartych przed datą wprowadzenia go do obrotu. Zarząd Remondis uznał, że nie ma potrzeby aneksowania tych umów, ponieważ Przedsiębiorca nigdy w praktyce nie stosował i nie wykorzystuje zapisu umożliwiającego konsumentom wypowiedzenie umowy dopiero po 2 letnim okresie jej obowiązywania. Na potwierdzenie tego faktu załączono dokumenty (umowy na świadczenie usług wywozu odpadów komunalnych, zlecenie dostarczenia pojemnika, rezygnacja klienta, zlecenie na zabranie pojemnika), które wskazuj ą na 8 przypadków wypowiedzenia przez konsumentów umów zawartych w 2006 r. i 2007 r. przez upływem 2 letniego okresu ich obowiązywania i bez zachowania 3 miesięcznego okresu wypowiedzenia skutecznego na koniec roku umownego, rozpatrzonych przez Przedsiębio rcę pozytywnie. W ocenie Przedsiębiorcy nie wykorzystywał on uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty i nie naruszał zasady dobrych obyczajów, o której mowa w art. 4 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Na skutek jego działa ń konsumenci nie ponieśli żadnej szkody, w związku z czym nie był on zobowiązany do usunięcia skutków stosowanej praktyki w razie wystąpienia przez konsumenta z powództwem na podstawie art. 12 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Nie w ystąpiły żadne negatywne skutki stosowania kwestionowanego postanowienia umownego. Działalność gospodarczą Remondis prowadzi na podstawie wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem 0000062386. Odbioru odpadów z terenu poszczególnych miast i gmin Pr zedsiębiorca dokonuje na podstawie stosownych zezwoleń wydanych przez organy tych miast i gmin. M AJĄC NA UWADZE ZEBRANY MATERIAŁ DOWODOWY , P REZES U RZĘDU ZWAŻYŁ , CO NASTĘPUJE : Aby rozstrzygnąć sprawę w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konkurencji niezbędnym jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Wykazanie tej okoliczności, upoważnia dopiero Pr ezesa UOKiK do realizacji celu ustawy, którym zgodnie z jej art. 1 ust 1, jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsiębiorców i konsument ó w. W ocenie Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się i dotyczy ochrony interesu szerszej grupy konsumentów będących klientami Remondis. Zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez praktykę naruszającą z biorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działania przedsiębiorcy, w szczególności nieuczciwe praktyki rynkowe. 4 Aby działania przedsiębiorcy - w tym przypadku Remondis - mogły zostać uznane za sprzeczne z art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, winny spełniać łącznie następujące przesłanki: ujawniać się w obrocie konsumenckim, stanowić działanie bezprawne i naruszać zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 4 pkt 11 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i a rt. 22 1 k.c. za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej nie związanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Niekwestionowana przez uczestników postępowania okoliczność zawierania umów dotyczących odbierania odp adów komunalnych od osób fizycznych, jednoznacznie potwierdza fakt spełnienia pierwszej z przesłanek powołanego wyżej przepisu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, tj. ujawniania się działań przedsiębiorcy w obrocie konsumenckim. Bezprawność jest cechą działania, która polega na jego sprzeczności z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego. Analizując drugą ze wskazanych wyżej przesłanek, dotyczącą bezprawności działań przedsiębiorcy, należy wskazać, iż Remondis postawiony został zarzut st osowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, rozumianej jako bezprawne działania przedsiębiorcy polegające na stosowaniu nieuczciwych praktyk rynkowych. Zgo dnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym praktyka rynkowa stosowana przez przedsiębiorców wobec konsumentów jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniek ształca lub może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Pod pojęciem „ praktyki rynkowe ” – zgodnie z art. 2 pkt 4 ww. ustawy – rozumie się działanie l ub zaniechanie przedsiębiorcy, sposób postępowania, oświadczenie lub informację handlową, w szczególności reklamę i marketing, bezpośrednio związane z promocją lub nabyciem produktu (usługi) przez konsumenta. Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym nie definiuje pojęcia nieuczciwej praktyki rynkowej, w związku z czym należy odnieść się do postanowień dyrektywy 2005/29/WE o nieuczciwych praktykach handlowych. W świetle art. 2 lit. e) tej dyrektywy „ istotne zniekształcenie zachowania gospo - d arczego konsumentów” oznacza wykorzystanie praktyki rynkowej w celu znacznego ograniczenia zdolności konsumenta do świadomej decyzji i skłonienia go tym samym do podjęcia decyzji dotyczącej transakcji, której inaczej nie podjąłby. Jeśli chodzi o decyzje do tyczące umowy, należy wskazać, że obejmują one każdą podejmowaną przez konsumenta decyzję co do tego czy, jak i na jakich warunkach dokona on zakupu, zapłaci, zatrzyma lub rozporządzi produktem lub też wykona jakiekolwiek przysługujące mu uprawnienie, bez względu na to, czy postanowi on dokonać tej czynności, czy też z niej zrezygnuje (art. 2 lit. k) ww. dyrektywy. 1 Odnosi się to też do sytuacji, gdy konsument skłonny jest odstąpić od transakcji, ale powodowany nieuczciwą praktyką rynkową, działając pod jej wpływem w przeświadczeniu, że czynić tego nie może, ostatecznie nie decyduje się na rezygnację. „ Przeciętny konsument ” w art. 2 pkt 8 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym definiowany jest jako konsument, który jest dostatecznie dobr ze poinformowany, uważny i ostrożny; oceny dokonuje się z uwzględnieniem czynników społecznych, kulturowych, językowych i przynależności danego konsumenta do szczególnej grupy konsumentów, przez którą rozumie się dającą się jednoznacznie zidentyfikować gru pę konsumentów, szczególnie podatną na oddziaływanie praktyki rynkowej lub na produkt, którego praktyka rynkowa dotyczy, ze względu na 1 por. Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Komentarz Małgorzata Sieradzka, Wydawnictwo Oficyna a Wolters Kliwer business, Warszawa 2008, s. 82. 5 szczególne cechy, takie jak wiek, niepełnosprawność fizyczna lub umysłowa. Bez wątpienia osobę zawierającą umowę na odbió r odpadów komunalnych można uznać za przeciętnego konsumenta. Nieuczciwość praktyki rynkowej podlega ocenie pod kątem kumulatywnego wypełnienia dwóch przesłanek: 1) sprzeczności z dobrymi obyczajami oraz 2) zniekształcenia lub możliwości zniekształce nia w sposób istotny zachowania rynkowego przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy, w trakcie jej trwania lub po jej zawarciu. Aby uznać praktykę rynkową stosowaną przez przedsiębiorcę za nieuczciwą należy wykazać, że jest ona po pierwsze sprzeczna z dobrymi obyczajami. Dokonując teoretycznego przeniesienia ujęcia dobrych obyczajów na grunt ustawy należy stwierdzić, że są to normy postępowania, które powinny być przestrzegane przez przedsiębiorców w działalności gospodarczej. Ocena przestrzegania dob rych obyczajów jest dokonywana w relacjach przedsiębiorca - konsument, czyli w obrocie konsumenckim. 2 Rozważając, czy działanie przedsiębiorcy jest sprzeczne z dobrymi obyczajami w pełni uzasadnionym jest odwołanie się do aktualnego w tej mierze, obowiązuj ącego orzecznictwa. W wyroku z dnia 23 lutego 2006r., sygn.. akt: XVII Ama 118/04, Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał, że „ istotą pojęcia dobrego obyczaju jest szeroko przyjęty szacunek dla drugiego człowieka. W stosunkach z konsumentami powinien on wyrażać się właściwym informowaniem o przysługujących uprawnieniach, niewykorzystywaniu uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty i rzetelnym traktowaniu partnerów umów. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami można uznać działania zmierzające do niedoinformo wania, dezorientacji, wywoływania błędnego przekonania u konsumenta, a także wykorzystania jego niewiedzy i naiwności.” Zgodnie z ekonomiczno – funkcjonalną koncepcją pojęcia „ dobre obyczaje ” należy rozumieć jako zachowanie przedsiębiorcy nakierunkowane na zapewnienie niezakłóconego funkcjonowania konkurencji, przez rzetelne i niezafałszowane współzawodnictwo jakością, ceną i innymi pożądanymi przez klientów cechami oferowanych towarów lub us ług 3 . Działanie przedsiębiorcy należy uznać za sprzeczne z dobrymi obyczajami, jeżeli wykracza przeciw uznanym w społeczeństwie zasadom moralnym lub przyjętej w obrocie uczciwości. Za sprzeczną z dobrymi obyczajami można więc uznać próbę kreowania przez p rzedsiębiorcę stosunków łączących go z konsumentem w sposób chroniący interesy tego przedsiębiorcy, bez dostatecznego brania pod uwagę praw i interesów konsumenta. Druga z przesłanek przesądzających o nieuczciwości praktyk rynkowych dotyczy ograniczenia swobody decyzyjnej przeciętnego konsumenta poprzez istotne zniekształcenie jego zachowań gospodarczych. Istotność zniekształcenia zachowania rynkowego konsumentów poprzez stosowaną praktykę rynkową pozwala uznać, że jej wpływ skłania przeciętnego konsument a do zmiany zachowania rynkowego i skutkuje co najmniej potencjalnym zniekształceniem jego zachowania. Jeśli więc przeciętny konsument nie byłby pod istotnym wpływem nieuczciwej praktyki rynkowej, jego zachowanie rynkowe przybrałoby inny kształt. Za wystar czające zatem dla uznania praktyki rynkowej za nieuczciwą (oprócz przesłanki sprzeczności z dobrymi obyczajami) jest wykazanie jedynie potencjalnej możliwości zniekształcenia zachowania rynkowego przeciętnego konsumenta, co oznacza, że nie musi do tego zni ekształcenia dojść. Tym samym wystarczy, że praktyka ma zdolność wpływania na decyzje konsumenta w postaci jej zniekształcenia. 4 Remondis oferując usługi odbioru odpadów komunalnych, zawierał z konsumentami – na podstawie jednostronnie opracowanego wzor ca – umowy określające zasady świadczenia usług odbioru 2 por. Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Komentarz Małgorzata Sieradzka, Wydawnictwo Oficyna a Wolters Kliwer business, Warszawa 2008, s.78. 3 por. Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Komentarz Małgorzata Siera dzka, Wydawnictwo Oficyna a Wolters Kliwer business, Warszawa 2008, s.77. 4 jak wyżej, str. 83 6 odpadów komunalnych od dostawców indywidualnych, w których umieszczono zapis, zgodnie z którym rozwiązanie umowy może nastąpić po upływie 2 lat z 3 - miesięcznym okresem wypowiedzenia na koniec roku um ownego. Okoliczność ta została przyznana przez Przedsiębiorcę w toku postępowania. Działania te podejmowane są w związku z prowadzoną przez Remondis działalnością gospodarczą i ujawniają się w stosunkach przedsiębiorca – konsument (klient). Ustalenie prze z Remondis takiego trybu rozwiązywania umów w ocenie Prezesa UOKiK wywołuje następujące skutki: - zabezpiecza jego interesy przez nałożenie na kontrahentów Przedsiębiorcy obowiązku kontynuowania umowy przez minimum 2 lata od daty jej zawarcia, - narzuca jego kontrahentom niekorzystne warunki rezygnacji z usług, przez wydłużenie faktycznego okresu wypowiedzenia umowy; w sytuacji gdy kontrahent podpisał umowę w grudniu jej faktyczne rozwiązanie może nastąpić dopiero po 3 latach (przy obowiązującej t reści umowy 3 miesięczny okres wypowiedzenia, skutecznego dopiero na koniec roku umownego - poprzedzony koniecznością jej wykonywania przez 2 lata od daty zawarcia, wydłużony zostaje do 12 miesięcy). Wydłużony okres (2 lub nawet 3 lata) związania konsument a z Remondis nie wynika ze specyfiki branży. Aby mogło dojść do świadczenia usługi odbioru odpadów, Przedsiębiorca nie musi czynić żadnych specjalnych nakładów kapitałowych, a długi, umowny okres współpracy narzucony konsumentowi nie jest uzasadniony ekono miczną opłacalnością działalności i minimalnym chociażby zwrotem poczynionych nakładów. - uniemożliwia kontrahentom Przedsiębiorcy szybkie i elastyczne reagowanie na ewentualne zmiany zachodzące na rynku odbioru odpadów, a także na obniżenie jakości oferow anych przez Remondis usług. W przypadku bowiem, gdyby którykolwiek z przedsiębiorców świadczących lub zamierzających świadczyć usługi wywozu odpadów w gminach i miastach, na terenie na których prowadzi działalność Remondis, zaproponowałby konsumentowi kor zystniejszą ofertę lub też jakość wykonywanych przez Remondis usług obniżyłaby się do poziomu nieakceptowanego przez konsumenta, to przy zastosowaniu zakwestionowanego zapisu umowy, wygaśnięcie zobowiązań wobec dotychczasowego wykonawcy usług byłoby możliw e – w skrajnych przypadkach – dopiero po upływie nawet 3 lat. W ten sposób konsumenci respektujący kwestionowane postanowienie umowy łączącej ich z Remondis nie podejmują próby zmiany usługobiorcy, a tym samym poprzez zastosowanie się do wykreowanych przez Przedsiębiorcę warunków świadczenia usługi i wykonania umowy pozbawieni są możliwości rezygnacji z jego usług m.in. w przypadku, gdy nie zaspakajają one ich oczekiwań lub też, gdy chcieliby oni skorzystać z korzystniejszej oferty ujawniającej się na rynk u. Stosowanie przez Remondis w zawieranych z konsumentami postanowienia o treści: „ Niniejsza umowa zostaje zawarta na czas nieokreślony, o ile na odwrocie nie zostanie postanowione inaczej. Może być ona wypowiedzona po upływie 2 lat z 3 miesięcznym okres em wypowiedzenia na koniec roku umownego” , jest przejawem przewagi kontraktowej przedsiębiorcy, co prowadzi do sytuacji, w której konsument jako zdecydowanie słabsza strona kontraktu jest pozbawiany możliwości reagowania na zmieniające się warunki rynkowe. Takie uregulowanie umowne - w sytuacji, gdy konsument po zawarciu umowy na odbiór odpadów chciałby zrezygnować ze współpracy z dowolnych powodów i w dowolnym czasie przed upływem 2 lat od zawarcia umowy i bez konieczności oczekiwania na upływ wydłużonego 3 miesięcznego okresu wypowiedzenia ze skutkiem na koniec roku umownego – w ocenie Prezesa UOKiK - uniemożliwia konsumentowi szybkie rozwiązanie umowy, a tym samym ogranicza swobodę jego decyzji i może w znaczącym stopniu zniekształcać jego zachowania ry nkowe. Zapis umowy – wiążący konsumenta z Remondis na okres minimum 2 lat i 3 miesięcy – kreuje warunki umów w sposób godzący w równowagę stosunku prawnego łączącego Przedsiębiorcę i konsumenta zlecającego odbiór odpadów komunalnych, zabezpiecza jedynie in teresy Przedsiębiorcy, bez dostatecznego brania pod uwagę praw i interesów jego kontrahentów. Kształtowanie przez Remondis stosunków ze słabszymi uczestnikami rynku, w sposób pozwalający 7 na wykorzystanie jego przewagi kontraktowej, wynikającej z faktu byci a profesjonalnym uczestnikiem rynku stoi w sprzeczności z uczciwością handlową i rzetelnym traktowaniem partnerów umów. Stosowanie przez Przedsiębiorcę w umowach łączących go z konsumentami kwestionowanego postanowienia w cytowanym brzmieniu należy uznać za działanie sprzeczne dobrymi obyczajami. Działania Remondis powodują zniekształcanie w istotny sposób zachowań rynkowych przeciętnego konsumenta po zawarciu umowy, a także naruszają jego interesy. Jeśli więc konsument, nawet ten przeciętny, nie byłby p od istotnym wpływem nieuczciwych działań Przedsiębiorcy, mógłby on swobodnie, w dowolnym czasie podejmować decyzje nastawione na wybór najkorzystniejszej oferty rynkowej. Mógłby również – bez konieczności kontynuowania umowy przez minimum 2 lat - zrezygnow ać ze współpracy z Remondis w sytuacji, gdy np. nie byłby on zadowolony z jakości usług. W narzuconych przez Przedsiębiorcę stosunkach, konsument narażony jest - po zawarciu umowy dotyczącej odbioru odpadów komunalnych i w trakcie jej trwania - na co najmn iej potencjalne zniekształcenie w istotny sposób jego zachowań. Jeśli konsument nie znajdowałby się pod istotnym wpływem nieuczciwej praktyki Przedsiębiorcy, jego zachowania rynkowe mogłyby wyglądać inaczej, m.in. dlatego, że jego wolność wyboru kontrahent a nie byłaby istotnie ograniczona w dłuższym okresie czasu. Konsument – przez upływem narzuconego przez Remondis minimum 2 – letniego okresu wykonywania umowy – mógłby reagować na ofertę rynkową innych przedsiębiorców świadczących usługi odbioru odpadów ko munalnych na terenie ww. miast i gmin i bez oczekiwania na upływ tego okresu wybierać najkorzystniejszą. Tym samym należy uznać, że zachowanie Remondis mogło zniekształcać w istotny sposób zachowania rynkowe przeciętnego konsumenta po zawarciu chowania ryn kowe przeciętnego konsumenta po zawarciu umowy i trakcie jej trwania, a także naruszać jego interesy jako klienta. W toku postępowania Przedsiębiorca przedstawił dokumenty potwierdzające 8 przypadków rozwiązania umów zawartych w 2006 r. i 2007 r. przez u pływem 2 letniego okresu ich obowiązywania i bez konieczności zachowania 3 miesięcznego okresu wypowiedzenia skutecznego na koniec roku umownego. Mając na uwadze fakt, że w okresie 2005 – 2008 zawarto i wykonywano [...] umów, w których umieszczono postanow ienie regulujące zasady wypowiedzenia wspomnianej umowy o brzmieniu: „ Niniejsza umowa zostaje zawarta na czas nieokreślony, o ile na odwrocie nie zostanie postanowione inaczej. Może być ona wypowiedzona po upływie 2 lat z 3 miesięcznym okresem wypowiedzeni a na koniec roku umownego”, trudno jest uznać, że pojedyncze przypadki wcześniejszego rozwiązania umów dowodzą, że wszyscy konsumenci związani z Remondis umowami na odbiór odpadów komunalnych mieli świadomość, że mogą je wymówić w terminach innych, niż w n ich wskazane. Prowadzi to raczej do wniosku, że większość konsumentów respektowała narzucone im przez Przedsiębiorcę postanowienia umów, nie mając świadomości, ani wiedzy, co do realizowanych przez niego w praktyce zasad i możliwości wcześniejszego odstąpi enia od zawartego kontraktu. Nawet więc wówczas, gdy z różnych względów byli oni skłonni odstąpić od umowy, nie rezygnowali ze współpracy z Remondis, mając na uwadze brzmienie zakwestionowanego zapisu umowy. Tak więc działanie przedsiębiorcy było działanie m zamierzonym i celowym, zmierzającym do związania z nim kontrahentów na dłuższy – minimum 2 - letni - okres, a tym samym ograniczającym swobodę ich decyzji i reagowania na zmiany sytuacji rynkowej w zakresie warunków świadczenia usług odbioru odpadów komu nalnych oferowanych przez Remondis, jak i innych przedsiębiorców. Opisane wyżej działania Remondis polegające na stosowaniu w umowach zawieranych z konsumentami postanowienia umożliwiającego im jej wypowiedzenie dopiero po upływie 2 lat z zachowaniem 3 - miesięcznego okresu wypowiedzenia, skutecznego na koniec roku umownego, wypełniają przesłanki konieczne do uznania ich za nieuczciwe praktyki rynkowe, o których mowa w art. 4 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu praktykom rynkowym. Tym samym, w ocenie Prezesa Urzędu, wyżej opisane działanie Remondis stosowane wobec indywidualnych dostawców odpadów z terenu miasta i gminy Stargard Szczeciński oraz gmin: Szczecin, Dobra, Kołbaskowo, Police, Kobylanka, Dolice, Stare Czarnowo, Stara Dąbrowa, Pełczyce, Przelewice, Recz, Goleniów, Marianowo, Chociwel jest działaniem bezprawnym, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie 8 konkurencji i konsumentów i wypełnia drugą z przesłanek koniecznych do wykazania iż działanie to jest przejawem stosowania prak tyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów ma miejsce wtedy, gdy działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów jako zbiorowości, to jest, w sytuacji gdy skierowane jest nie tylko do wyodrębnionej indywidualnie grupy konsumentów, lecz szerszego nieograniczonego liczbowo kręgu osób, do których dotarła i dotrzeć może oferta przedsiębiorcy. W rozpatrywanej sprawie wyżej wymienione warunki zostały spełnione. Kontrahentem/zleceniodawcą usług wywozu odpad ów przez Remondis może być każdy właściciel nieruchomości położonej w granicach gmin i miast, na terenie których prowadzi ona działalność, a tym samym każdy z nich mógł być potencjalnym adresatem kwestionowanego postanowienia umowy stosowanego przez Przeds iębiorcę od listopada 2005 r. do 31 stycznia 2008 r. Tak więc działania podejmowane przez Remodnis dotyczyły zbiorowego interesu konsumentów. Tym samym także trzecią przesłankę, konieczną do wykazania w postępowaniu prowadzonym w sprawie stosowania praktyk i naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, uznać należało za spełnioną. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że wszystkie, wymienione wyżej, ustawowe przesłanki art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zostały udowodnione. Ska rżony przedsiębiorca stosując w obrocie konsumenckim nieuczciwe praktyki rynkowe podejmował bezprawne działania, które stanowią praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Tym samym dopuścił się on naruszenia zakazu zawartego w art. 24 ust. 1 ustaw y o ochronie konkurencji i konsumentów. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania, jeżeli stwierdzi naruszanie zakazu określonego w art. 24. Zdaniem Prezesa UOKiK za zaniechanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów może zostać uznana zmiana brzmienia zakwestionowanych zapisów zawartych z konsumentami umów określających zasady odbioru odpadów komunalnych poprzez np.: przedstawienie konsumentom - którzy związani są z Remondis umowami zawierającymi kwestionowane postanowienie - propozycji podpisania aneksu wprowadzającego w miejsce tego postanowienia zapisy zgodne z prawem. 5 W prz edmiotowym postępowaniu brak jest podstaw do zastosowania trybu określonego w art. 27 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zgodnie z którym nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, jeżeli przedsiębior ca zaprzestał stosowania praktyki. Ciężar udowodnienia tej okoliczności spoczywa na przedsiębiorcy, który w niniejszej sprawie nie udowodnił w sposób wystarczający zaprzestania stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Remondis przeka zał Prezesowi Urzędu nowy, obowiązujący od 1 lutego 2008 r. wzorzec umowy, określający zasady świadczenia usług odbioru odpadów komunalnych od dostawców indywidualnych, w którym sposób wypowiedzenia umowy uregulowano następująco: „Niniejsza umowa zostaje z awarta na czas nieokreślo - ny, o ile na odwrocie nie postanowiono inaczej. Może ona być wypowiedziana w każdym czasie z 3 miesięcznym okresem wypowiedzenia ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego.” Jednocześnie Spółka wyjaśnia, że nowy wzorzec stosow any jest przy zawieraniu umów z nowymi klientami. Zmiana treści wzorca nie spowodowała aneksowania umów wykonywanych – zawartych przed datą wprowadzenia go w życie, gdyż Zarząd Spółki uznał, że nie ma takiej potrzeby, ponieważ Spółka nigdy w praktyce nie s tosowała i nie stosuje zapisu ustanawiającego możliwości wypowiedzenia umowy dopiero po 2 - letnim okresie jej obowiązywania. Aby stwierdzić, że Remondis zaniechał stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na bezprawnym działaniu przedsiębiorcy, koniecznym jest wykazanie, iż przedsiębiorca umożliwił konsumentom, którzy zawarli umowy na podstawie wzorca zawierającego 5 zobacz : wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 10 kwietnia 2007 r., sygn. akt Ama 53/06. 9 kwestionowane postanowienie, podpisanie aneksu wprowadzającego w miejsce tego zapisu postanowienie zgodne z prawem. Dopiero udowodnienie, że przedsiębiorca zaprzestał stosowania bezprawnych działań poprzez zapewnienie konsumentom możliwości usunięcia kwestionowanego zapisu, przez zmianę jego brzmienia, bądź wykreślenie z treści umowy, pozwoliłoby na stwierdzeni e zaniechania stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Zgromadzony materiał dowodowy w niniejszej sprawie nie dał jednak podstaw do takiego stwierdzenia. W tym stanie faktycznym nie jest zatem możliwe uznanie, że Remondis zaniechał s tosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należało orzec jak w punkcie I sentencji decyzji. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu może nałoży ć na przedsiębiorcę stosującego praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów karę pieniężną. Kara taka może być nałożona bez względu na to, czy przedsiębiorca dopuścił się naruszenia celowo, czy też nieumyślnie. Stosownie do art. 111 ustawy przy usta laniu wysokości kar pieniężnych, w tym kar określonych w art. 106 tej ustawy, należy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Artykuł 83 Konstytucji RP stanowi , iż każdy ma obowiązek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Obowiązek ten ciąży tym bardziej na przedsiębiorcach, takich m.in. jak Remondis, którzy będąc profesjonalnymi uczestnikami rynku winni działać na nim wykazując się znajomością norm reg ulujących zasady obrotu gospodarczego i respektując je. Ich działania powinny być podejmowane w poszanowaniu słusznych interesów konsumentów. Interesy te podlegają ustawowej ochronie i – jak zaznaczono wyżej – nawet nieumyślność ich naruszenia nie wyklucza możliwości nałożenia na przedsiębiorcę - sprawcę takiego naruszenia - kary pieniężnej, choć zarazem może stanowić podstawę do złagodzenia jej wymiaru. W punkcie I sentencji niniejszej decyzji orzeczono stosowanie przez Remondis praktyki naruszającej zbio rowe interesy konsumentów, co zostało udowodnione. Przedsiębiorca ten, działając z pozycji posiadanej przewagi kontraktowej, stosuje w kontaktach z konsumentami nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art. 4 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwy m praktykom rynkowym. Polega ona na stosowaniu w umowach zawartych z konsumentami, a więc słabszymi uczestnikami obrotu gospodarczego, takiego warunku umowy na świadczenie usług, który przewiduje, że umowa nie może być rozwiązana przed upływem dwóch lat, z zachowaniem – dodatkowo - 3 miesięcznego okresu wypowiedzenia, skutecznego na koniec roku umownego. Ustawa o nieuczciwych praktykach rynkowych weszła w życie 21 grudnia 2007 r., natomiast Remondis – pomimo dokonanej z dniem 1 lutego 2008 r. zmiany brzmi enia postanowienia wzorca umowy regulującego zasady jej wypowiedzenia nie podjął czynności zmierzających do zmiany postanowień umów zawartych na jego podstawie i wciąż wykonywanych. W ocenie Prezesa Urzędu nie ulega wątpliwości, że Remondis, jako profesjon alny uczestnik rynku mógł z łatwością wyeliminować powstałe nieprawidłowości, ale nie uczynił tego. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów - określając maksymalny wymiar kary jaką Prezes UOKiK może nałożyć na przedsiębiorcę dopuszczającego się stoso wania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (do 10% przychodu osiągniętego przez przedsiębiorcę w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary) nie przesądza jednak o bezwzględnej jej wysokości. Ostateczna decyzja w tym zakresie ma c harakter dyskrecjonalny i należy do Prezesa UOKiK, który – analizując odrębnie każdy, konkretny przypadek i rozstrzygając o sankcji - kieruje się założeniem, że musi ona spełniać zarówno funkcję represyjną, jak i prewencyjną (dyscyplinującą). Kwestionowa ne postanowienie umieszczono w [...] zawartych z konsumentami umowach. Biorąc pod uwagę fakt, iż kwestionowane działanie Remondis naruszało interesy konsumentów, Prezes Urzędu – uwzględniając również stopień naruszenia interesu publicznego, który należy ok reślić jako 10 istotny - za celowe uznał nałożenie na Przedsiębiorcę kary pieniężnej, o jakiej mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ze sprawozdania F 01 za okres o początku roku do końca 4 kwartału 2008 r. załączonego pr zez Remondis do pisma z dnia 23 marca 2009 r. wynika, że wysokość jego przychodu w 2008 r. wyniosła [...] zł. Zatem w przedmiotowej sprawie maksymalna wysokość kary, do nałożenia której uprawniony jest Prezes Urzędu, wynosi [...] zł. Ustalając wysokoś ć kary, Prezes UOKiK wziął pod uwagę następujące okoliczności: • zasady świadczenia usług odbioru odpadów komunalnych od konsumentów indywidualnych stanowiących nieuczciwą praktyką rynkową, Remondis stosował w okresie od 21 grudnia 2007 r. do 31 stycznia 2008 r. na etapie oferowania kontraktu i jego zawierania oraz w o kresie od 21 grudnia 2007 r. do nadal na etapie wykonywania umów, przez co słuszny interes konsumentów doznał uszczerbku, • pomimo modyfikacji, z dniem 1 lutego 2008 r., treści obowiązującego od listopada 2005 r. wzorca umowy, Przedsiębiorca całkowicie nie wyeliminował z obrotu skutków naruszenia, bowiem zasady współpracy z konsumentami określone na podstawie umów uprzednio zawartych i w dalszym ciągu wykonywanych pozostały niezmienione; ze względu jednak na fakt, że ustawa o nieuczciwych praktykach rynkowyc h weszła w życie w dniu 21 grudnia 2007 r. naruszenie należy uznać za krótkotrwałe, • Prezes Urzędu dokonując oceny wagi stwierdzonej praktyki ustalił kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszych ustaleń wysokości kary, na poziomie [...] % przychodu osią gniętego przez Remondis w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, co stanowi równowartość [...] zł. Ustalając ostateczny wymiaru kary pieniężnej i oceniając przesłanki przemawiające za nałożeniem kary, Prezes UOKiK uwzględnił zarówno okoliczności przemawiające za nałożeniem kary, jak i zaistniałe w sprawie okoliczności łagodzące, z których każda miała wp ływ na procentowe zmniejszenie kwoty bazowej, będącej podstawą wymierzenia kary. Za złagodzeniem wymiaru kary przemawiały, zdaniem Prezesa UOKiK, następujące fakty i okoliczności: • w trakcie postępowania Remondis aktywnie współdziałał z Prezesem Urzędu; dokumenty i wyjaśnienia istotne dla rozstrzygnięcia sprawy dostarczał terminowo, a także z własnej inicjatywy - w pismach z dnia 28 sierpnia 2008 r. i z dnia 9 lutego 2009 r. informował Prezesa Urzędu o czynnościach podjętych po 1 lutego 2008 r., a związ anych z wprowadzeniem od 2 lutego 2009 r. nowych, ponownie zmodyfikowanych Ogólnych warunków świadczenia usług dla klientów indywidualnych, • w trakcie postępowania wyjaśniającego Przedsiębiorca z własnej inicjatywy wprowadził do obrotu nowy wzorzec umowy określającej zasady świadczenia usług odbioru odpadów komunalnych od dostawców indywidualnych, w którym kwestionowane postanowienie regulujące zasady wypowiadania umowy zostało zmienione. Tak więc, Remondis jeszcze przed wszczęciem postępowania w sprawie n aruszenia zbiorowych interesów konsumentów zmodyfikował swoje zachowania rynkowe, co nie stanowi jednak pełnego ustania bytu praktyki, ze względu na brak działań zmierzających do zmiany warunku umów wykonywanych po dniu wejścia w życie ustawy o nieuczciwyc h praktykach rynkowych, zawartych na podstawie wzorca uprzednio obowiązującego, • Prezes Urzędu, uwzględnił przedłożone przez Remondis dowody, wskazujące, że Przedsiębiorca w praktyce rygorystycznie nie egzekwował przysługującego mu prawa i pozytywnie rozpa trzył 8 przypadków wypowiedzenia przez konsumentów umów zawartych w 2006 r. i 2007 r., wyrażając zgodę na wcześniejsze ich rozwiązanie. Jakkolwiek działania te przemawiają na korzyść Przedsiębiorcy, tym niemniej nie niwelują istoty 11 praktyki, wywołującej u konsumentów, związanych z Remondis wspomnianą umową, przeświadczenie o konieczności jej wykonywania przez wyznaczony okres. Przywołane przez Przedsiębiorcę przypadki nie dowodzą, że wszyscy konsumenci związani z Remondis mają świadomość, że mogą wymówić u mowę w terminach innych, niż w niej wskazane. Prezes Urzędu uznał, iż zaistniałe w niniejszej sprawie okoliczności łagodzące uzasadniają zmniejszenie wyjściowego poziomu kwoty bazowej, będącej podstawą wymierzenia kary, o [...] %. Prezes Urzędu orzeka jąc o wymierzeniu kary pieniężnej uznał, że winna ona stanowić dolegliwość dla skarżonego Przedsiębiorcy, tak, aby jej odczuwalność przyczyniła się do zapobieżenia powstawania podobnych sytuacji w przyszłości. Nałożona kara powinna spełnić więc przede wszy stkim funkcję prewencyjną i wychowawczą, Mając na uwadze przywołane wyżej okoliczności, po uwzględnieniu zaistniałych w postępowaniu okoliczności łagodzących, wysokość kary udowodnione w przedmiotowej sprawie naruszenie ustalono na poziomie 35.304 zł (sł ownie: trzydzieści pięć tysięcy trzysta cztery złote). W ocenie Prezesa Urzędu wymierzona kara w wysokości około [...] % przychodu uzyskanego przez Remondis w 2008 r. i stanowiąca około [...] % maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 pk t 4. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ww. ustawy i współmierna do możliwości finansowych Przedsiębiorcy. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie II sentencji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP O/O Warszawa Nr 51101010100078782231000000. POUCZENIE: Stosownie do t reści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z art. 479 28 § 2 Kpc, od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ęczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatury UOKiK w Gdańsku. Otrzymuje: REMONDIS Szczecin Sp. z o.o. poprzez pełnomocnika: [ … ]