RBG-24/2004

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY ul. Jagiello ń ska 34, 85-097 Bydgoszcz tel. (052) 345-56-44, Fax (052) 345-56-17 e-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 15.09.2004 r. Znak: RBG-61-06/04/MW Pani Violetta Wasielak Radca Prawny reprezentuj ą cy Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny im. dr A. Jurasza A.M. w Bydgoszczy ul. Sk ł odowskiej-Curie 9 85-094 Bydgoszcz Decyzja Nr RBG 24/2004 Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t. jedn. Dz.U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 z pó ź n. zmianami – zwana dalej ustaw ą ) oraz §2 ust. 3a i §6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Samodzielnemu Publicznemu Szpitalowi Klinicznemu im. dr A. Jurasza Akademii Medycznej w Bydgoszczy (zwany dalej Uczestnikiem, albo Szpitalem), dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, I. na podstawie art. 23c ust. 1 w zwi ą zku z art. 23a ustawy wymienionej na wst ę pie, uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , praktyk ę Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego im. dr A. Jurasza Akademii Medycznej w Bydgoszczy, polegaj ą c ą na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej i prawdziwej informacji, poprzez informowanie konsumentów za pomoc ą regulaminów obowi ą zuj ą cych w Klinikach Pediatrycznych, ż e: 1. Dziecko w Klinice ma prawo do dodatkowej opieki piel ę gnacyjnej sprawowanej przez Rodzica lub Opiekuna od 8.00 – 22.00. 2. Mo ż liwe jest, aby dziecku przez ca łą dob ę towarzyszy ł a matka. i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania . II. w celu zapewnienia wykonania nakazu, o którym mowa w pkt I sentencji decyzji, na podstawie art. 23c ust. 2 ustawy, zobowi ą zuje si ę Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny im. dr A. Jurasza Akademii Medycznej w Bydgoszczy do usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, poprzez: umieszczenie w Pediatrycznej Izbie Przyj ęć oraz na wszystkich Oddzia ł ach Klinik Pediatrycznych Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego im. dr A. Jurasza Akademii Medycznej w Bydgoszczy, w miejscach widocznych dla pacjentów, zwyczajowo wykorzystywanych dla publikacji, og ł osze ń o nast ę puj ą cej tre ś ci: „ 1. Dziecko w Klinice ma prawo do dodatkowej, ca ł odobowej opieki piel ę gnacyjnej sprawowanej przez Rodzica lub innego, prawnego Opiekuna Dziecka, b ą d ź przez osob ę wskazan ą przez Rodzica lub innego, prawnego Opiekuna. 2. Rodzice lub inni, prawni Opiekunowie Dziecka ponosz ą uzasadnione koszty sprawowania dodatkowej opieki nad Dzieckiem. 3. W miar ę posiadanych mo ż liwo ś ci, Szpital udost ę pnia osobom sprawuj ą cym opiek ę nad Dzieckiem miejsca sypialne, za op ł at ą hotelow ą , w wysoko ś ci okre ś lonej obowi ą zuj ą cym cennikiem. 4. Brak miejsc sypialnych nie stanowi przeszkody dla wykonywania uprawnie ń pacjentów, o których mowa w pkt 1.” Og ł oszenia winny by ć wydrukowane czarn ą czcionk ą typu Arial, o wielko ś ci co najmniej 20 pkt, na papierze formatu A4. Wzór og ł oszenia stanowi za łą cznik nr 1 do niniejszej decyzji. III. na podstawie art. 90 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t. jedn. Dz.U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 z pó ź n. zm.) nadaje si ę decyzji w ca ł o ś ci rygor natychmiastowej wykonalno ś ci. Uzasadnienie W dniu 12.07.2004 r. do Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów wp ł yn ęł a skarga konsumenta, który o ś wiadczy ł do protoko ł u, i ż dnia 9.07.2004 r. stawi ł si ę wraz z roczn ą córk ą w Samodzielnym Publicznym Szpitalu Klinicznym im. dr A. Jurasza Akademii Medycznej w Bydgoszczy w celu jej leczenia. Skar żą cy zawiadomi ł , ż e na Izbie Przyj ęć Szpitala zosta ł poinformowany o ograniczonej mo ż liwo ś ci sprawowania opieki nad dzieckiem, która jest gwarantowana wy łą cznie dla jego matki, a po godzinie 22 jest jedynie warunkowa, co wynika ł o z przedstawionego mu do wgl ą du regulaminu porz ą dkowego. Wobec powy ż szego, postanowieniem nr RBG 97/2004 z dnia 12.07.2004 r. Prezes Urz ę du wszcz ął z urz ę du przeciwko Samodzielnemu Publicznemu Szpitalowi Klinicznemu im dr. A. Jurasza Akademii Medycznej w Bydgoszczy post ę powanie w sprawie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w zwi ą zku z zarzutem naruszenia obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej i prawdziwej informacji, poprzez informowanie konsumentów, ż e: 1. prawo do sprawowania dodatkowej opieki piel ę gnacyjnej nad hospitalizowanym dzieckiem przys ł uguje wy łą cznie jego matce; 2. prawo do sprawowania dodatkowej opieki piel ę gnacyjnej nad hospitalizowanym dzieckiem jest ograniczone w godzinach nocnych. 2 W odpowiedzi na stawiane zarzuty, pismem z dnia 22.07.2004 r. Uczestnik wyja ś ni ł , i ż w Katedrze i Klinice Pediatrii, Hematologii i Onkologii informuje si ę opiekunów dzieci (za po ś rednictwem regulaminu Kliniki, Europejskiej Karty Dziecka w Szpitalu oraz ulotki „Twoje Dziecko w Szpitalu”) o prawie do sprawowania dodatkowej opieki piel ę gnacyjnej nad hospitalizowanym dzieckiem, która przys ł uguje ka ż demu cz ł onkowi rodziny, tj. rodzicom, rodze ń stwu, dziadkom, z tym, ż e dziecko mo ż e by ć odwiedzane wy łą cznie przez jedn ą osob ę . Prawo do opieki nie jest ograniczone w czasie, natomiast zgodnie z zarz ą dzeniem nr 38/2004 wydanym przez Dyrektora Szpitala, wprowadzona zosta ł a mo ż liwo ść odp ł atnego udost ę pniania miejsc sypialnych dla osób bliskich hospitalizowanym dzieciom. Natomiast w Katedrze i Klinice Pediatrii, Alergologii i Gastroenterologii informuje si ę opiekunów dzieci (za po ś rednictwem regulaminu Kliniki) o prawie do sprawowania dodatkowej opieki nad dzieckiem w godzinach od 8.00 do 22.00. Za ś rozszerzeniem tego prawa jest umo ż liwienie matce dziecka nocnego pobytu w sali chorych dzieci. Uczestnik uzasadni ł istniej ą ce w Katedrze i Klinice Pediatrii, Alergologii i Gastroenterologii ograniczenia wzgl ę dami organizacyjnymi i specyfik ą leczenia, a tak ż e dobrem hospitalizowanych dzieci. Ponadto, Uczestnik wskaza ł , i ż Narodowy Fundusz Zdrowia okre ś laj ą c ś wiadczenia szpitalne w celu przeprowadzenia konkursu ofert i wyboru ś wiadczeniodawcy, jako produkt wskaza ł „Pobyt matki towarzysz ą cej hospitalizowanemu dziecku w przypadku: − konieczno ś ci karmienia piersi ą noworodka, niemowl ę cia, − zaistnienia wskaza ń medycznych do opieki nad chorym dzieckiem – stwierdzenie powy ż szego faktu nale ż y do kompetencji ordynatora oddzia ł u.” Po analizie tre ś ci regulaminów Szpitala, które ten za łą czy ł do pisma z dnia 22.07.2004 r., Prezes Urz ę du postanowieniem nr RBG 105/2004 z dnia 3.08.2004 r. zmieni ł postanowienie o wszcz ę ciu post ę powania w ten sposób, ż e wszcz ął z urz ę du przeciwko Samodzielnemu Publicznemu Szpitalowi Klinicznemu im dr A. Jurasza Akademii Medycznej w Bydgoszczy post ę powanie w sprawie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w zwi ą zku z zarzutem naruszenia obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej i prawdziwej informacji, poprzez informowanie konsumentów za pomoc ą regulaminów obowi ą zuj ą cych w Klinikach Pediatrycznych, ż e: 1. Dziecko w Klinice ma prawo do dodatkowej opieki piel ę gnacyjnej sprawowanej przez Rodzica lub Opiekuna od 8.00 – 22.00. 2. Mo ż liwe jest, aby dziecku przez ca łą dob ę towarzyszy ł a matka. Odpowiadaj ą c na tre ść zmodyfikowanych zarzutów, pismem z dnia 13.08.2004 r., Uczestnik ponownie powo ł a ł si ę na przedmiot konkursu ofert na udzielanie ś wiadcze ń szpitalnych (konkurs organizowany przez NFZ), gdzie jako jeden z produktów okre ś lono „Pobyt matki towarzysz ą cej hospitalizowanemu dziecku...” oraz powo ł a ł jako dowody Europejsk ą Kart ę Dziecka w Szpitalu, broszur ę „Twoje dziecko w szpitalu”, zarz ą dzenie nr 40/02 i zarz ą dzenie nr 38/2004 (w sprawie odp ł atnego korzystania z miejsc do spania), nie precyzuj ą c jednak okoliczno ś ci b ę d ą cych przedmiotem tych dowodów. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 26.08.2004 r. Prezes Urz ę du zawiadomi ł Uczestnika o zako ń czeniu post ę powania dowodowego w sprawie. Na podstawie powy ż szego, Prezes Urz ę du ustali ł i zwa ż y ł co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów 3 konsumentów. (ust. 1) Za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479[45] Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. (ust. 2) Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów wymaga zatem spe ł nienia dwóch warunków: I. bezprawno ś ci dzia ł ania przedsi ę biorcy, II. naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Ad. I Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny im. dr A. Jurasza Akademii Medycznej w Bydgoszczy jest zgodnie z postanowieniem art. 1 ust 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zak ł adach opieki zdrowotnej (Dz. U. z 1991 r. Nr 91, poz. 408 z pó ź n. zmianami – zwana dalej ustaw ą o zoz) wyodr ę bnionym organizacyjnie zespo ł em osób i ś rodków maj ą tkowych utworzonym i utrzymywanym w celu udzielania ś wiadcze ń zdrowotnych i promocji zdrowia (zak ł ad opieki zdrowotnej). Szpital, wykonuj ą c zadania przewidziane w w/w ustawie, ś wiadczy na rzecz konsumentów – pacjentów us ł ugi zdrowotne, maj ą ce charakter us ł ug u ż yteczno ś ci publicznej, o których mowa w art. 4 pkt 1 lit. a ustawy, a tym samym, jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu tej ustawy, a jego dzia ł alno ść podlega ocenie z punktu widzenia art. 23a i nast. ustawy. Jedn ą z praktyk naruszaj ą cych zbiorowy interes konsumentów jest zgodnie z art. 23a ust. 2 ustawy, naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Rzetelno ść tych informacji nale ż y ocenia ć w ś wietle obiektywnych obowi ą zków informacyjnych przedsi ę biorców okre ś lonych przez obowi ą zuj ą ce przepisy i dobre obyczaje – standardy obowi ą zuj ą ce dan ą kategori ę przedsi ę biorców. Obowi ą zku informacyjnego zak ł adów opieki zdrowotnej dotyczy w szczególno ś ci art. 18a ustawy o zoz, zgodnie z którym 1. Organizacj ę i porz ą dek procesu udzielania ś wiadcze ń zdrowotnych w zak ł adzie opieki zdrowotnej okre ś la regulamin porz ą dkowy zak ł adu opieki zdrowotnej. 1a. Regulamin porz ą dkowy zak ł adu opieki zdrowotnej powinien okre ś la ć w szczególno ś ci: (...) 4) prawa i obowi ą zki pacjenta... Nale ż y podkre ś li ć , ż e zgodnie z ust. 2 cyt. artyku ł u, Postanowienia regulaminu, o którym mowa w ust. 1, nie mog ą narusza ć praw pacjenta okre ś lonych i wynikaj ą cych z przepisów ustawy oraz przepisów odr ę bnych. Natomiast, zgodnie z art. 19 ust. 6 ustawy o zoz, Kierownik zak ł adu opieki zdrowotnej zapewnia dost ę pno ść informacji o prawach pacjenta. Wobec powy ż szego, Prezes Urz ę du ustali ł , i ż obowi ą zkiem Szpitala by ł o informowanie konsumentów – pacjentów, za po ś rednictwem regulaminów porz ą dkowych, o ich prawach okre ś lonych w ustawie o zoz, oraz w odr ę bnych przepisach. Do praw tych nale ż y m.in. prawo do dodatkowej opieki piel ę gnacyjnej sprawowanej przez osob ę blisk ą lub inn ą osob ę wskazan ą przez siebie (art. 19 ust. 3 pkt 1 ustawy o zoz – dotyczy zak ł adów opieki zdrowotnej przeznaczonych dla osób wymagaj ą cych ca ł odobowych lub ca ł odziennych ś wiadcze ń zdrowotnych). Cytowany przepis nie stwarza ż adnych ogranicze ń co do mo ż liwo ś ci sprawowania opieki jedynie w okre ś lonych godzinach, b ą d ź przez okre ś lon ą kategori ę osób, pozostawiaj ą c pacjentom prawo do decydowania o potrzebie i czasie sprawowania dodatkowej opieki (nie dotyczy tych przypadków, kiedy dodatkowa opieka jest wynikiem wskaza ń medycznych) oraz do wskazania osób j ą sprawuj ą cych. Jedynie z art. 19 ust. 5 cyt. ustawy wynika, i ż W przypadku zagro ż enia epidemicznego lub ze wzgl ę du na warunki przebywania innych osób chorych w szpitalu kierownik zak ł adu opieki zdrowotnej lub upowa ż niony lekarz mo ż e ograniczy ć prawo pacjenta do kontaktu osobistego z osobami z zewn ą trz, w tym do sprawowania opieki przez osoby okre ś lone w ust. 3 pkt 1. Oznacza to, i ż 4 prawo pacjentów do korzystania z dodatkowej opieki mo ż e by ć ograniczane jedynie wyj ą tkowo, w szczególnych przypadkach istnienia przeciwwskaza ń natury medycznej, b ą d ź ze wzgl ę du na warunki przebywania innych pacjentów. W tym miejscu nale ż y zaznaczy ć , ż e wyk ł adnia przepisu art. 19 ust. 3 pkt 1 ustawy o zoz musi ulec koniecznej modyfikacji w przypadku, gdy odnosi si ę do hospitalizowanych dzieci (szczególna kategoria pacjentów). Nale ż y bowiem uwzgl ę dni ć obowi ą zuj ą ce regulacje prawne, zgodnie z którymi: 1. dzieci (osoby niepe ł noletnie) nabywaj ą pe ł n ą zdolno ść do czynno ś ci prawnych dopiero z chwil ą uzyskania pe ł noletno ś ci (art. 11 Kodeksu cywilnego), natomiast a ż do uko ń czenia lat trzynastu, w ogóle nie maj ą zdolno ś ci do czynno ś ci prawnych (art. 12 Kodeksu cywilnego), 2. b ę d ą ca konsekwencj ą powy ż szego, zasada, ż e rodzice s ą przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostaj ą cego pod ich w ł adz ą rodzicielsk ą (art. 98 §1 Kodeksu rodzinnego i opieku ń czego), 3. dziecko pozostaje a ż do pe ł noletno ś ci pod w ł adz ą rodzicielsk ą (art. 92 Kodeksu rodzinnego i opieku ń czego), 4. w ł adza rodzicielska obejmuje w szczególno ś ci obowi ą zek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osob ą i maj ą tkiem dziecka oraz do wychowywania dziecka (art. 95 §1 Kodeksu rodzinnego i opieku ń czego). Oznacza to, i ż hospitalizowane dzieci nie maj ą prawnej mo ż liwo ś ci decydowania o osobie sprawuj ą cej nad nimi dodatkow ą opiek ę , jak równie ż o samej potrzebie, formie i czasie tej opieki. Nie oznacza to jednak, i ż nie ma do nich zastosowania uprawnienie pacjentów, o którym mowa w art. 19 ust. 3 pkt 1 ustawy o zoz. Uprawnienie to jest realizowane w imieniu dzieci przez ich rodziców, którym przys ł uguje w ł adza rodzicielska, b ą d ź innych, prawnych opiekunów. Osoby te s ą jedynie uprawnione do decydowania o tym, czy podlegaj ą ce ich opiece dziecko potrzebuje dodatkowej opieki w trakcie leczenia szpitalnego. Nale ż y przy tym podkre ś li ć , i ż osoby te nie realizuj ą w ł asnego uprawnienia, co sugerowa ł Uczestnik w trakcie post ę powania, lecz prawo dzieci – pacjentów w rozumieniu art. 19 ustawy o zoz. Na marginesie nale ż y zauwa ż y ć , i ż praktyka Szpitala polegaj ą ca na zapewnianiu prawa do sprawowania dodatkowej opieki piel ę gnacyjnej nad hospitalizowanym dzieckiem ka ż demu cz ł onkowi rodziny (w Katedrze i Klinice Pediatrii, Hematologii i Onkologii) jest zgodna z prawem jedynie w przypadku uprzedniego wyra ż enia przez rodziców, którym przys ł uguje w ł adza rodzicielska, lub innych, prawnych opiekunów dziecka, zgody na sprawowanie dodatkowej opieki nad dzieckiem przez inne osoby. Zgoda taka winna by ć wyra ź na, a nie jedynie dorozumiana, wynikaj ą ca z bliskiego pokrewie ń stwa z dzieckiem. Oceniaj ą c bezprawno ść dzia ł a ń informacyjnych Szpitala w odniesieniu do poszczególnych zapisów regulaminów zat. „Prawa i obowi ą zki rodziców lub opiekunów dziecka leczonego w oddzia ł ach Katedry i Kliniki Pediatrii, Alergologii i Gastroenterologii (odpowiednio Oddzia ł Dzieci M ł odszych, b ą d ź Oddzia ł Dzieci Starszych)”, Prezes Urz ę du zwa ż y ł : 1. zapis pkt 1, zgodnie z którym, Dziecko w Klinice ma prawo do dodatkowej opieki piel ę gnacyjnej sprawowanej przez Rodzica lub opiekuna od 8 00 - 22 00 , jest informacj ą ewidentnie dezinformuj ą c ą konsumentów – pacjentów (w analizowanym przypadku wyst ę puj ą cych w ich imieniu rodziców lub opiekunów) co do ich uprawnienia okre ś lonego w art. 19 ust. 3 pkt 1 ustawy o zoz. Zakre ś lenie rodzicom i opiekunom dzieci godzin sprawowania opieki oznacza, i ż w pozosta ł ym zakresie, tj. w godzinach od 22.00 do 8.00 (10 godzin w ci ą gu doby), dzieci s ą faktycznie pozbawione prawa do korzystania z opieki 5 najbli ż szych im osób. Uzasadnieniem dla takiej praktyki, mog ł yby by ć jedynie: zagro ż enie epidemiologiczne, b ą d ź warunki przebywania innych osób (art. 19 ust. 5 ustawy o zoz). W tym miejscu nale ż y oceni ć argumentacj ę Szpitala, który podniós ł , i ż prawo pacjenta – dziecka do poszanowania jego godno ś ci i zachowania intymno ś ci winno przewa ż a ć nad prawem opiekunów do dodatkowej opieki piel ę gnacyjnej nad dzieckiem. W pierwszym rz ę dzie, nale ż y ponownie podkre ś li ć , i ż prawo do sprawowania dodatkowej opieki piel ę gnacyjnej jest przede wszystkim prawem samego dziecka – pacjenta, a prawem i obowi ą zkiem rodzica, lub opiekuna dziecka, jedynie w dalszym planie. Podniesiony przez Szpital argument mo ż na wi ę c rozpatrzy ć jedynie w kontek ś cie ewentualnego konfliktu pomi ę dzy interesem jednego z hospitalizowanych dzieci, które ma prawo do intymno ś ci i poszanowania godno ś ci w czasie udzielania ś wiadcze ń zdrowotnych (art. 19 ust. 1 pkt 4 ustawy o zoz), a interesem innego dziecka, które ma prawo do dodatkowej opieki piel ę gnacyjnej (art. 19 ust. 3 pkt 1 ustawy o zoz). Konflikt ten winien by ć , w ocenie Prezesa Urz ę du, rozstrzygni ę ty z uwzgl ę dnieniem konkretnych okoliczno ś ci, kiedy to, jedynie na zasadzie wyj ą tku od zasady, dopuszczalnym by ł oby czasowe ograniczenie prawa dziecka do dodatkowej opieki, np. poprzez poproszenie osoby sprawuj ą cej opiek ę o opuszczenie sali chorych na czas wykonania procedury medycznej mog ą cej wywo ł a ć uczucie zawstydzenia u innego dziecka, b ą d ź , jak w przywo ł anym przez Szpital przyk ł adzie, na czas karmienia dziecka piersi ą , ka ż dorazowo na podstawie decyzji kierownika zoz, lub upowa ż nionego lekarza oraz przy uwzgl ę dnieniu faktu, i ż na Szpitalu ci ąż y obowi ą zek takiego zorganizowania procesu udzielania ś wiadcze ń zdrowotnych, aby umo ż liwi ć pacjentom korzystania z ich ustawowych uprawnie ń . Zgodnie z art. 19 ust. 4 ustawy o zoz, Szpital nie ma obowi ą zku ponoszenia kosztów sprawowania dodatkowej opieki piel ę gnacyjnej nad pacjentem. Tym samym, mo ż e on obci ąż a ć stosownymi op ł atami rodziców, lub opiekunów dzieci. Pozwala mu to – mimo powszechnie znanej, z ł ej kondycji finansowej s ł u ż by zdrowia – na takie zorganizowanie ś wiadczenia us ł ug na rzecz pacjentów (dzieci), aby umo ż liwi ć im ca ł odobowy kontakt z najbli ż szymi osobami. W tym miejscu, nale ż y podkre ś li ć , i ż kontakt dziecka, szczególnie ma ł ego – cz ę sto nie ś wiadomego konieczno ś ci leczenia i roz łą ki z najbli ż szymi – z rodzicami, b ą d ź innymi bliskimi osobami jest konieczny dla zapewnienia jego prawid ł owego rozwoju, a nawet dla prawid ł owego przebiegu leczenia, szczególnie je ś li leczenie wi ąż e si ę du ż ym stresem, lub d ł ugotrwa ł ym pobytem dziecka w szpitalu (potrzeba szerszej wyk ł adni poj ę cia „opieka piel ę gnacyjna”). Fakt ten zosta ł dostrze ż ony przez twórców Europejskiej Karty Dziecka w Szpitalu, zgodnie z któr ą , Dzieci przebywaj ą ce w szpitalu powinny mie ć prawo do tego, aby ca ł y czas przebywali razem z nimi rodzice lub stali opiekunowie. (pkt 2 Karty), Wszystkim rodzicom nale ż y tworzy ć mo ż liwo ść pozostawania w szpitalu razem z dzieckiem, trzeba ich do tego zach ę ca ć i pomaga ć . (pkt 3 Karty). Dokumentem tym pos ł uguje si ę sam Szpital, czyni ą c to jednak wybiórczo, wy łą cznie na potrzeby Katedry i Kliniki Pediatrii, Hematologii i Onkologii, co w ocenie Prezesa Urz ę du nie znajduje uzasadnienia i stanowi przejaw dyskryminacji dzieci leczonych w Katedrze i Klinice Pediatrii, Alergologii i Gastroenterologii. W ś wietle powy ż szego, zamieszczanie przez Szpital w regulaminach porz ą dkowych informacji, które abstrahuj ą c od faktycznych mo ż liwo ś ci sprawowania dodatkowej opieki, przes ą dzaj ą o braku mo ż liwo ś ci jej wykonywania w godzinach od 8.00 do 22.00, nale ż y oceni ć jako naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom przez Szpital rzetelnych i prawdziwych informacji o prawach pacjentów. Oceniaj ą c kwesti ę informowania konsumentów przez Szpital o czasowym ograniczeniu prawa hospitalizowanych dzieci do dodatkowej opieki, Prezes Urz ę du uwzgl ę dni ł równie ż , ż e Uczestnik nie odpowiedzia ł na postanowiony mu zarzut w tej cz ęś ci, 6 a w szczególno ś ci nie wykaza ł dlaczego w godzinach od 8.00 do 22.00 prawo hospitalizowanych dzieci do poszanowania godno ś ci i zachowania intymno ś ci jest do pogodzenia z ich prawem do opieki ze strony najbli ż szych, natomiast poza tymi godzinami wy łą cza uprawnienie pacjentów, o którym mowa w art. 19 ust. 3 pkt 1 ustawy o zoz. Szpital skupi ł si ę jedynie na odparciu zarzutu dyskryminacji ojców dzieci, czyni ą c to jednak wielce niekonsekwentnie, o czym w dalszej cz ęś ci uzasadnienia. Fakt, ż e Szpital umo ż liwia matce dziecka wynaj ę cie miejsca sypialnego w celu sprawowania ca ł odobowej opieki nad dzieckiem nie przemawia na korzy ść Uczestnika. Tre ś ci tego zapisu regulaminu nie sposób interpretowa ć w sposób nak ł adaj ą cy na Szpital obowi ą zek udost ę pnienia miejsc sypialnych na żą danie rodziców lub opiekunów dzieci. Jest to wy łą cznie mo ż liwo ść warunkowana wzgl ę dami technicznymi i organizacyjnymi (posiadan ą ilo ś ci ą miejsc sypialnych). W ocenie Prezesa Urz ę du, informacja taka nie neutralizuje informacji zawartej w pkt 1 regulaminu. 2. zapis pkt 2, zgodnie z którym, Mo ż liwe jest, aby dziecku przez ca łą dob ę towarzyszy ł a matka... , jest informacj ą , która wprowadza konsumentów w b łą d co do tego, ż e: − ca ł odobowa opieka nad hospitalizowanym dzieckiem jest wy łą cznie mo ż liwo ś ci ą , a nie prawem podmiotowym pacjenta i obowi ą zkiem Szpitala; − ca ł odobowa opieka nad hospitalizowanym dzieckiem przys ł uguje wy łą cznie jego matce. Kwestia informowania przez Szpital o czasowych ograniczeniach prawa do dodatkowej opieki piel ę gnacyjnej zosta ł a omówiona powy ż ej, natomiast kwestia ogranicze ń w dost ę pie do opieki piel ę gnacyjnej nad dzieckiem innych osób ni ż jego matka, wymaga odr ę bnej oceny. Zgodnie z art. 19 ust. 3 pkt 1 ustawy o zoz, pacjent ma prawo do wskazania osoby uprawnionej do sprawowania nad nim dodatkowej opieki piel ę gnacyjnej. Hospitalizowane dzieci nie maj ą takiej mo ż liwo ś ci, o czym by ł a ju ż mowa, a w ich imieniu dzia ł aj ą ich przedstawiciele ustawowi. Natomiast ż adnych uprawnie ń w tym zakresie nie ma Szpital, który jest zwi ą zany decyzj ą podj ę t ą przez rodziców lub innych prawnych opiekunów dzieci. Arbitralne wyznaczenie przez Szpital matki, jako jedynej osoby, która mo ż e sprawowa ć ca ł odobow ą opiek ę piel ę gnacyjn ą nad dzieckiem odpowiada jej naturalnej funkcji macierzy ń skiej, szczególnie w odniesieniu do ma ł ych dzieci, i naturalnie co do niemowl ą t karmionych piersi ą , lecz ignoruje sytuacje, w których: − matka nie chce, b ą d ź nie mo ż e sprawowa ć opieki nad dzieckiem z przyczyn natury faktycznej i powierza j ą innej osobie; − matka wykonuje opiek ę nad dzieckiem wspólnie z jego ojcem, który jest do tego równie uprawniony, a nawet obowi ą zany na podstawie art. 93 §1 oraz art. 97 §1 Kodeksu rodzinnego i opieku ń czego, zgodnie z którym W ł adza rodzicielska przys ł uguje obojgu rodzicom. , a Je ż eli w ł adza rodzicielska przys ł uguje obojgu rodzicom, ka ż de z nich jest obowi ą zane i uprawnione do jej wykonywania. ; − matka jest pozbawiona w ł adzy rodzicielskiej nad dzieckiem; − inne sytuacje, w których jedynie ojciec dziecka, b ą d ź inny jego opiekun sprawuje sta łą opiek ę nad dzieckiem, , a wi ę c jako ewidentnie sprzeczne z prawem, wprowadza w b łą d konsumentów – pacjentów co do ich prawa okre ś lonego w art. 19 ust. 3 pkt 1 ustawy o zoz. Podobnie, jak przy ocenie przes ł anek dopuszczalno ś ci wprowadzania przez Szpital ogranicze ń czasowych, równie ż w analizowanym przypadku, nale ż y stwierdzi ć , i ż narzucanie przez Szpital kategorii osób jedynie uprawnionych do opieki nad hospitalizowanym dzieckiem mo ż e by ć wynikiem zastosowania przepisu art. 19 ust. 5 ustawy o zoz, a wi ę c jako 7 skutek zagro ż enia epidemicznego lub ochrony warunków przebywania innych pacjentów. W tym miejscu nale ż y oceni ć argumentacj ę Szpitala przemawiaj ą c ą za ograniczeniem innym osobom ni ż matka, nocnej opieki nad dzieckiem. Prezes Urz ę du nie podzieli ł pogl ą du Szpitala, i ż ograniczenie, o którym mowa jest konieczne ze wzgl ę du na prawo pacjentów – dzieci do poszanowania godno ś ci i zachowania intymno ś ci. Szpital poda ł przyk ł ad, w którym w sali hospitalizowane s ą starsze dzieci p ł ci ż e ń skiej, a ojciec jednej z dziewczynek wyra ż a wol ę opieki ca ł odobowej, co mo ż e kr ę powa ć pozosta ł e dzieci i uzasadnia brzmienie zapisu pkt 2 regulaminu. W dalszej cz ęś ci swego pisma, Szpital poda ł jednak sytuacj ę przeciwn ą , kiedy w jednej sali przebywaj ą dzieci p ł ci m ę skiej, a wol ę opieki wyra ż aj ą matki tych ch ł opców. Z tej drugiej sytuacji, Szpital nie wyci ą gn ął jednak analogicznego wniosku o konieczno ś ci ograniczenia mo ż liwo ś ci sprawowania opieki przez matki dzieci. Prezes Urz ę du oceni ł t ę argumentacj ę Uczestnika jako niekonsekwentn ą i niezasadn ą oraz stanowi ą c ą przejaw dyskryminacji ojców dzieci, b ą d ź , zale ż nie od przypadku, innych osób sprawuj ą cych nad nimi sta łą opiek ę (zgodnie z art. 33 ust. 1 Konstytucji, Kobieta i m ęż czyzna w Rzeczypospolitej Polskiej maj ą równe prawa w ż yciu rodzinnym, politycznym, spo ł ecznym i gospodarczym. ). Równie ż drugi przytoczony przez Szpital przyk ł ad, kiedy matka karmi ą ca piersi ą pozostaje na jednej sali z ojcem innego dziecka sprawuj ą cym nad nim opiek ę , nie zas ł uguje na uwzgl ę dnienie. Po pierwsze, uczucie skr ę powania u karmi ą cej matki nie mo ż e przewa ż a ć nad prawem dziecka do dodatkowej opieki piel ę gnacyjnej, o którym mowa w art. 19 ust. 3 pkt 1 ustawy o zoz. Ponadto, Szpital mo ż e i powinien zorganizowa ć warunki dla dyskretnego karmienia dzieci piersi ą , a w przypadkach braku takiej mo ż liwo ś ci, w ostateczno ś ci, mo ż e – poprzez uprawnionego pracownika – poprosi ć m ęż czyzn ę o czasowe opuszczenie sali na czas karmienia. Tym samym, przytoczony argument nie przemawia za generalnym zakazem sprawowania dodatkowej opieki przez inne osoby ni ż matki dzieci. Co wi ę cej, Szpital nie uzasadni ł w ż aden sposób, dlaczego karmienie piersi ą w dzie ń (od 8.00 do 22.00) nale ż y traktowa ć inaczej ni ż karmienie piersi ą w nocy. Fakt, i ż przedmiotem konkursu, organizowanego przez Narodowy Fundusz Zdrowia w roku 2002, by ł produkt w postaci pobytu matki towarzysz ą cej hospitalizowanemu dziecku w przypadku: konieczno ś ci karmienia piersi ą noworodka, niemowl ę cia, zaistnienia wskaza ń medycznych do opieki nad chorym dzieckiem..., nie stanowi w ż aden sposób o zwolnieniu Szpitala z obowi ą zku respektowania praw pacjentów okre ś lonych przez ustaw ę o zoz i inne przepisy prawa oraz z rzetelnego i prawdziwego informowania o tych prawach. Oznacza jedynie, i ż pobyt matek we wskazanych przypadkach b ę dzie refundowany przez Fundusz, a w pozosta ł ych przypadkach nale ż y stosowa ć ogóln ą regu łę , o której mowa w art. 19 ust. 4 ustawy o zoz. Prezes Urz ę du nie kwestionowa ł natomiast tre ś ci postanowienia pkt 3 regulaminów porz ą dkowych, zgodnie z którym, Przy chorym dziecku mo ż e przybywa ć tylko jedna zdrowa osoba i tylko w sali pacjenta. (odpowiednio pkt 4 regulaminu obowi ą zuj ą cego w Katedrze i Klinice Pediatrii, Hematologii i Onkologii). Mia ł przy tym na uwadze, i ż przepis art. 19 ust. 3 pkt 1 ustawy o zoz pos ł uguje si ę wyra ż eniem „ osob ę blisk ą lub inn ą osob ę wskazan ą przez siebie ”, czyni ą c to w liczbie pojedynczej. Tym samym, mimo niew ą tpliwego prawa obojga rodziców do styczno ś ci z dzieckiem, b ę d ą cego równie ż prawem samego dziecka, Prezes Urz ę du uzna ł , i ż sytuacja pobytu w Szpitalu jest na tyle szczególna, i ż uzasadnia opiek ę sprawowan ą tylko przez jednego opiekuna, co wystarczaj ą co zaspakaja interes dziecka, a jednocze ś nie uwzgl ę dnia warunki organizacji polskiej s ł u ż by zdrowia (wieloosobowe sale chorych), a wi ę c interes innych osób chorych w Szpitalu. 8 Powy ż sze uzasadnia wniosek o bezprawno ś ci dzia ł ania przedsi ę biorcy, tj. o naruszeniu przez Szpital obowi ą zku informacyjnego, o którym mowa w art. 18a ustawy o zoz, poprzez nierzetelne i nieprawdziwe informowanie konsumentów o ich prawie okre ś lonym w art. 19 ust. 3 pkt 1 ustawy o zoz. Ad. II Ze zbiorowym interesem konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorców dotyczy, lub mo ż e dotyczy ć nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zindywidualizowa ć – Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów, cho ć by liczba pokrzywdzonych konsumentów by ł a bardzo du ż a. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z polityka informacyjn ą Szpitala, kierowan ą do nieoznaczonej liczby osób – konsumentów us ł ug szpitalnych. Chodzi przy tym o szczególn ą kategori ę konsumentów, którymi s ą dzieci oraz o wyst ę puj ą cych w ich imieniu rodziców, b ą d ź innych prawnych opiekunów. Teoretycznie, ka ż de z dzieci, uprawnionych do ś wiadcze ń publicznych zak ł adów opieki zdrowotnej, mo ż e korzysta ć z us ł ug Katedry i Kliniki Pediatrii, Alergologii i Gastroenterologii Szpitala (prawo wyboru zak ł adu opieki zdrowotnej), i ka ż de z nich, poprzez swoich rodziców lub opiekunów, jest informowane o sprzecznej z prawem, faktycznej praktyce Szpitala, co mo ż e wp ł yn ąć na decyzj ę rodziców lub opiekunów dziecka co do pozostania przy dziecku i naruszy ć jego prawnie uzasadniony interes. Prezes Urz ę du nie bada ł , czy w przypadku istnienia sporu pomi ę dzy Szpitalem a opiekunem dziecka, Szpital odst ę puje od stosowania kwestionowanych zapisów regulaminów porz ą dkowych, gdy ż bada ł jedynie sam ą praktyk ę informacyjn ą Szpitala oraz potencjaln ą mo ż liwo ść naruszenia interesu konsumentów. Tym samym, nie sposób okre ś li ć skali niewymiernych szkód, jakie wywo ł a ł a dezinformacyjna polityka Szpitala. Mo ż na jedynie domniema ć , i ż jest ona wysoka, cho ć by z uwagi na powszechnie znany fakt, i ż obecno ść rodziców, b ą d ź innych sta ł ych opiekunów ma pierwszoplanowe znaczenie dla dzieci, szczególnie tych hospitalizowanych. Opieka nad dzieckiem stanowi nie tylko fundamentalne prawo dziecka – pacjenta w rozumieniu art. 19 ustawy o zoz, ale te ż jedno z podstawowych praw rodziców (prawo do styczno ś ci z dzieckiem), które mo ż e zosta ć ograniczone jedynie w razie obiektywnej konieczno ś ci, kiedy wyra ź nie koliduje ono z interesem dziecka i jedynie na podstawie orzeczenia S ą du Opieku ń czego, a na podstawie art. 19 ust. 5 ustawy o zoz, jedynie w przypadku istnienia wskaza ń natury medycznej. Wobec powy ż szego, Prezes Urz ę du ustali ł , i ż nierzetelna polityka informacyjna Szpitala, mog ł a wywrze ć negatywny wp ł yw na niemo ż liw ą do ustalenia rzesz ę konsumentów, poprzez wprowadzenie ich w b łą d, co do prawa hospitalizowanych dzieci do dodatkowej opieki piel ę gnacyjnej sprawowanej przez sta ł ych opiekunów. Ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. W celu usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów (art. 23c ust. 2 ustawy), w pkt II decyzji, Prezes Urz ę du zobowi ą za ł Szpital do umieszczenia w Pediatrycznej Izbie Przyj ęć oraz na wszystkich Oddzia ł ach Klinik Pediatrycznych Szpitala, w miejscach widocznych dla pacjentów, zwyczajowo wykorzystywanych dla publikacji, og ł osze ń o tre ś ci jak w za łą czniku do niniejszej decyzji. Ta quasi-sankcja, któr ą na ł o ż ono na Szpital winna sprostowa ć nierzetelne i nieprawdziwe informacje o prawie pacjentów – dzieci do opieki ze strony rodziców, lub innych, prawnych opiekunów oraz trwale wyeliminowa ć przypadki udzielania takich informacji w przysz ł o ś ci. 9 Przez „miejsce widoczne dla pacjentów” rozumie si ę gablot ę informacyjn ą lub (w przypadku jej braku) takie miejsce na ś cianie, które jest dobrze widoczne dla pacjentów i osób odwiedzaj ą cych oraz umo ż liwiaj ą ce nieskr ę powane zapoznanie si ę z tre ś ci ą o ś wiadczenia. Tre ść og ł oszenia zosta ł a opracowana w taki sposób, aby nale ż ycie informowa ć konsumentów o ich prawie do dodatkowej opieki piel ę gnacyjnej, a jednocze ś nie uwzgl ę dni ć interes Szpitala poprzez podkre ś lenie odp ł atnego charakteru przedmiotowego prawa pacjentów, jak równie ż uwzgl ę dni ć praktyk ę Szpitala polegaj ą c ą na udost ę pnianiu rodzicom miejsc noclegowych. Nale ż a ł o równie ż jasno sprecyzowa ć , ż e udost ę pnianie miejsc noclegowych jest us ł ug ą ponadstandardow ą , niezale ż n ą od uprawnienia pacjentów, o którym mowa w art. 19 ust. 3 pkt 1 ustawy o zoz. Nale ż y doda ć , i ż obowi ą zek prezentacji og ł osze ń , o których mowa, trwa a ż do czasu ewentualnej zmiany stanu prawnego (przepisy prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego) w zakresie prawa pacjentów do dodatkowej opieki piel ę gnacyjnej, której nie b ę dzie mo ż na pogodzi ć z tre ś ci ą og ł oszenia, i która wymusi zmian ę regulaminów porz ą dkowych Szpitala. Rygor natychmiastowej wykonalno ś ci. Maj ą c na uwadze wa ż ny interes konsumentów, w szczególno ś ci widz ą c konieczno ść szybkiego wyeliminowania wad w informowaniu konsumentów, na ł o ż ono na decyzj ę , w ca ł o ś ci, rygor natychmiastowej wykonalno ś ci (art. 90 ustawy). Oznacza to, i ż niezw ł ocznie po otrzymaniu decyzji, Szpital powinien wywiesi ć og ł oszenia informuj ą ce pacjentów o ich prawie okre ś lonym w art. 19 ust. 3 pkt 1 ustawy o zoz (wg wzoru), oraz w konsekwencji nakazu zaniechania niedozwolonej praktyki, zmieni ć stosowane przez siebie regulaminy porz ą dkowe, tak, aby ich tre ść nie wprowadza ł a pacjentów – konsumentów w b łą d. Maj ą c na uwadze powy ż sze, nale ż a ł o orzec jak w sentencji Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Bydgoskiej Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów . Za ł . nr 1 – wzór og ł oszenia, o którym mowa w pkt II sentencji decyzji 10