RBG-24/2003

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENÓW W BYDGOSZCZY 85-097 Bydgoszcz, ul. Jagiello ń ska 34 Tel. (0-52) 345-56-44, Fax (0-52) 345-56-17, Tel. (0-52) 3254-267 E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dn. 30.09.2003 r. Znak: RBG-61-08/03/AB VIATOR Sp. z o.o. Pl. Ko ś cieleckich 7 85-033 Bydgoszcz Decyzja Nr RBG 24/2003 Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 2003 nr 86 poz. 804 z pó ź n. zm. – zwana dalej ustaw ą ) oraz §3 ust. 2 i §6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie naruszania zbiorowych interesów konsumentów wszcz ę tego z urz ę du przeciwko VIATOR Sp. z o.o. w Bydgoszczy, dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, na podstawie art. 23c ust. 1 wymienionej na wst ę pie ustawy uznaje si ę za praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów: 1. naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom przez VIATOR Sp. z o.o. w Bydgoszczy rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez: zamieszczanie w folderach reklamowych, broszurach informacyjnych, kartach zg ł oszenia oraz warunkach uczestnictwa do umów o udzia ł w imprezie turystycznej nieprawdziwej i wprowadzaj ą cej w b łą d informacji, ż e organizatorem imprez turystycznych – pielgrzymek organizowanych przez VIATOR Sp. z o.o. jest Biuro Pielgrzymkowe Archidiecezji Gnie ź nie ń skiej CARITAS z siedzib ą w Bydgoszczy (art. 23a ust. 2 ustawy); 2. naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom przez VIATOR Sp. z o.o. w Bydgoszczy rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez: 1 zamieszczanie w folderach reklamowych i broszurach informacyjnych nieprawdziwej i wprowadzaj ą cej w b łą d informacji, ż e organizatorem imprez turystycznych – pielgrzymek organizowanych przez VIATOR Sp. z o.o. jest Pielgrzym Polski Ogólnopolski Organizator Pielgrzymek (art. 23a ust. 2 ustawy), i nakazuje si ę zaniechanie ich stosowania Uzasadnienie W toku post ę powania wyja ś niaj ą cego sygn. akt RBG-62-27/03/AB, którego przedmiotem by ł o badanie wzoru umowy o udzia ł w imprezie turystycznej (Karta Zg ł oszenia – Umowa) zawieranej przez biuro podró ż y VIATOR Sp. z o.o. siedzib ą w Bydgoszczy (zwana dalej organizatorem, b ą d ź VIATOR) oraz Biuro Pielgrzymkowe Archidiecezji Gnie ź nie ń skiej CARITAS z siedzib ą w Bydgoszczy, pod k ą tem stosowania w umowach z konsumentami niedozwolonych postanowie ń umownych (art. 385 1 i nast. k.c.), Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej Prezesem Urz ę du, b ą d ź organem antymonopolowym) ustali ł , i ż VIATOR Sp. z o.o. w Bydgoszczy wskazuje w stosowanym przez siebie wzorcu umownym (warunkach uczestnictwa), ż e organizatorem imprez turystycznych – pielgrzymek jest m.in. Biuro Pielgrzymkowe Archidiecezji Gnie ź nie ń skiej CARITAS z siedzib ą w Bydgoszczy (fakt znany z urz ę du – art. 77 §4 k.p.a.). W pi ś mie z dnia 8.07.2003 r. organizator wyja ś ni ł , i ż CARITAS jest agencj ą po ś rednictwa us ł ug turystycznych i jako taka nie zawiera umów z klientami. Jednocze ś nie organizator przes ł a ł poprawion ą wersj ę warunków uczestnictwa, w której wyeliminowa ł zapis zgodnie z którym CARITAS jest organizatorem pielgrzymek (fakt znany z urz ę du – art. 77 §4 k.p.a.). W dniu 21.07.2003 r. Prezes Urz ę du zapozna ł si ę ze wzorcem umowy stosowanej przez organizatora, prezentowanym na jego stronach internetowych ( www.viator.com.pl/warunki.php ), gdzie stwierdzi ł , i ż konsumentom nadal udzielana jest informacja, zgodnie z któr ą jednym z organizatorów pielgrzymek jest CARITAS. Prezes Urz ę du odwiedzi ł równie ż stron ę internetow ą www.pielgrzympolski.pl, gdzie ustali ł , i ż Ogólnopolski Organizator Pielgrzymek Pielgrzym Polski reklamuje si ę jako organizator pielgrzymek dzia ł aj ą cy na rynku od 12 lat, obecny w Archidiecezji Gnie ź nie ń skiej i Diecezji Koszali ń sko-Ko ł obrzeskiej jako Biuro Pielgrzymkowe CARITAS, a tak ż e Archidiecezji Krakowskiej jako BP VIATOR (fakt znany z urz ę du – art. 77 §4 k.p.a.). Na stronie internetowej o której mowa zamieszczono równie ż wzór umowy o udzia ł w pielgrzymce zaopatrzonej w logo Pielgrzym Polski, z której wynika, i ż organizatorami pielgrzymek s ą Biuro Pielgrzymkowe VIATOR Sp. z o.o. w Bydgoszczy oraz Biuro Pielgrzymkowe Archidiecezji Gnie ź nie ń skiej CARITAS w Bydgoszczy. Dalsze czynno ś ci wyja ś niaj ą ce, w tym kontrola przeprowadzona w dniu 22.07.2003 r. w siedzibie organizatora oraz w siedzibie CARITAS pozwoli ł y na ustalenie, i ż : 1. dzia ł alno ść pod nazwami VIATOR Sp. z o.o. w Bydgoszczy oraz Biuro Pielgrzymkowe Archidiecezji Gnie ź nie ń skiej CARITAS w Bydgoszczy prowadzi ten sam podmiot, tj. VIATOR Sp. z o.o. w Bydgoszczy, która pos ł uguje si ę nazw ą CARITAS na podstawie umowy cywilno-prawnej zawartej przez VIATOR s.c. Wies ł aw Gajewski i Krzysztof Kra ś niewski w Bydgoszczy z CARITAS Archidiecezji Gnie ź nie ń skiej; 2. us ł ugi turystyczne s ą ś wiadczone jedynie przez VIATOR Sp. z o.o. w Bydgoszczy (jej udzia ł owcami s ą Wies ł aw Gajewski i Krzysztof Kra ś niewski); 3. VIATOR s.c. nie posiada zezwolenia na dzia ł alno ść organizatora turystyki; 2 4. Pielgrzym Polski jest wy łą cznie nazw ą , która ma zast ą pi ć wszystkie nazwy, których u ż ywaj ą Wies ł aw Gajewski i Krzysztof Kra ś niewski, jest ona stosowana od roku 2003; 5. zezwolenie organizatora turystyki dla Biura Pielgrzymkowego Archidiecezji Gnie ź nie ń skiej CARITAS wygas ł o w roku 2000; 6. VIATOR Sp. z o.o. informuje uczestników pielgrzymek, ż e CARITAS jest ich organizatorem, gdy ż jest to okre ś lenie potoczne, rozpoznawalne dla uczestników, dla których organizatorem pielgrzymki jest nie VIATOR lecz ksi ą dz, parafia, CARITAS, diecezja (fakty znane z urz ę du – art. 77 §4 k.p.a.). Wobec uzyskania informacji jak wy ż ej, postanowieniem z dnia 23.07.2003 r. w sprawie sygn. akt RBG-61-08/03/AB, Prezes Urz ę du wszcz ął z urz ę du przeciwko VIATOR Sp. z o.o. post ę powanie w sprawie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w zwi ą zku z zarzutem naruszania obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez informowanie konsumentów, ż e organizatorem imprez turystycznych – pielgrzymek jest Biuro Pielgrzymkowe Archidiecezji Gnie ź nie ń skiej CARITAS z siedzib ą w Bydgoszczy, b ą d ź Pielgrzym Polski Ogólnopolski Organizator Pielgrzymek (art. 23a ust. 2 ustawy). Prowadzone post ę powanie potwierdzi ł o ustalenia dokonane w post ę powaniu wyja ś niaj ą cym RBG-62-27/03/AB, o których mowa powy ż ej. W toku post ę powania wyja ś niaj ą cego, pismem z dnia 28.07.2003 r. organizator przed ł o ż y ł kwestionowane przez Prezesa Urz ę du dokumenty: umow ę wraz z warunkami uczestnictwa oraz folder reklamowy w wersji poprawionej i poinformowa ł , ż e odt ą d b ę d ą to jedyne stosowane i przedk ł adane konsumentom materia ł y. Dokumenty te informuj ą w sposób nie budz ą cy w ą tpliwo ś ci, ż e organizatorem pielgrzymek jest VIATOR Sp. z o.o. i nie wskazuj ą w tym zakresie na CARITAS oraz Pielgrzyma Polskiego. Organizator poinformowa ł równie ż , ż e inne pisemne informacje wcze ś niej wydawane konsumentom, jak: broszury, foldery i katalogi, które zawiera ł y zapisy, i ż wspó ł organizatorem pielgrzymek jest Biuro Pielgrzymkowe Archidiecezji Gnie ź nie ń skiej CARITAS z siedzib ą w Bydgoszczy, b ą d ź Pielgrzym Polski Ogólnopolski Organizator Pielgrzymek, s ą nieaktualne. Pismem z dnia 7.08.2003 r. Prezes Urz ę du zosta ł poinformowany przez CARITAS Archidiecezji Gnie ź nie ń skiej, o rozwi ą zaniu umowy zlecenia zawartej w dniu 22.05.2000 r., na podstawie której organizator pos ł ugiwa ł si ę nazw ą CARITAS. W oparciu o ustalony stan faktyczny, Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy, przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów – zgodnie z ust. 2 cyt. wy ż ej artyku ł u - uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów wymaga zatem spe ł nienia dwóch przes ł anek: a. bezprawno ś ci dzia ł ania b. naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. 3 Co do pierwszej przes ł anki, Prezes Urz ę du stosuje przepis art. 23a ust. 2 ustawy, posi ł kuj ą c si ę art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o us ł ugach turystycznych (tekst jednolity: Dz. U. 2001 r. Nr 55, poz. 578 – zwana dalej ustaw ą o u.t.) zgodnie z którym, dzia ł alno ść gospodarcza polegaj ą ca na organizowaniu imprez turystycznych oraz na po ś redniczeniu na zlecenie klientów w zawieraniu umów o ś wiadczenie us ł ug turystycznych wymaga uzyskania zezwolenia oraz art. 14 ust. 2 pkt 1 tej ustawy. O bezprawno ś ci dzia ł ania VIATOR Sp. z o.o. ś wiadczy udzielanie konsumentom nieprawdziwych i wprowadzaj ą cych w b łą d informacji dotycz ą cych podmiotów organizuj ą cych imprezy turystyczne – pielgrzymki. Okoliczno ś ci ą bezsporn ą w niniejszej sprawie jest fakt udzielania przez organizatora konsumentom w stosowanym wzorcu umownym, jak równie ż w folderach reklamowych i broszurach informacji, jakoby organizatorem pielgrzymek by ł o samoistnie, b ą d ź wspólnie z VIATOR Sp. z o.o.: 1. Biuro Pielgrzymkowe Archidiecezji Gnie ź nie ń skiej CARITAS w Bydgoszczy (pkt 1 sentencji decyzji); 2. Pielgrzym Polski Ogólnopolski Organizator Pielgrzymek (pkt 2 sentencji decyzji). Tymczasem równie niespornym jest to, i ż zezwolenie Wojewody Kujawsko- Pomorskiego na organizacj ę imprez turystycznych (w rozumieniu art. 3 pkt 4 ustawy o u.t. – przygotowywanie lub oferowanie, a tak ż e realizacja imprez turystycznych ) posiada jedynie VIATOR Sp. z o.o. w Bydgoszczy. Zezwolenie dla Biura Pielgrzymkowego Archidiecezji Gnie ź nie ń skiej CARITAS wygas ł o na mocy decyzji Wojewody z dnia 20.10.2000 r. Natomiast Pielgrzym Polski nigdy nie posiada ł stosownego zezwolenia. Nie jest on nawet przedsi ę biorc ą , b ą d ź jak ą kolwiek jednostk ą mog ą c ą ubiega ć si ę o zezwolenie. Tak wi ę c niew ą tpliwym jest, i ż podmioty te wbrew informacjom udzielanym konsumentom nie mog ł y dzia ł a ć jako organizatorzy pielgrzymek, których jedynym organizatorem by ł a VIATOR Sp. z o.o. w Bydgoszczy. Oznacza to, i ż konsumenci byli wprowadzani przez organizatora w b łą d poprzez nieprawdziw ą informacj ę . Sam przedsi ę biorca przyzna ł , i ż pos ł uguje si ę innymi nazwami ni ż w ł asna firma w celu zwi ę kszenia sprzeda ż y swoich us ł ug. Wykorzystuje w tym celu autorytet jakim cieszy si ę w spo ł ecze ń stwie ko ś cielna osoba prawna tj. CARITAS, który na lokalnym rynku kojarzy si ę równie ż z us ł ugami turystycznymi – organizacj ą pielgrzymek – poprzez dzia ł alno ść Biura Pielgrzymkowego (do roku 2000). Maj ą c na uwadze regulacj ę art. 14 ust. 2 pkt 1 ustawy o u.t. który stanowi, i ż umowa (o ś wiadczenie us ł ug turystycznych) powinna okre ś la ć : organizatora turystyki i numer jego zezwolenia oraz imi ę i nazwisko osoby, która w jego imieniu umow ę podpisa ł a , nale ż y uzna ć , i ż ustawa o us ł ugach turystycznych nak ł ada na organizatorów precyzyjny obowi ą zek informacyjny, którego wykonanie podlega kontroli Prezesa Urz ę du w trybie art. 23a i nast. ustawy. VIATOR zado ść uczyni ł temu obowi ą zkowi (wskaza ł w umowie siebie jako organizatora, poda ł nr zezwolenia), lecz ponadto, w sposób nieuprawniony wskaza ł na Biuro Pielgrzymkowe Archidiecezji Gnie ź nie ń skiej CARITAS w Bydgoszczy. Fakt ten zosta ł negatywnie oceniony przez Prezesa Urz ę du, gdy ż mo ż e prowadzi ć do negatywnych dla konsumentów konsekwencji, o których mowa poni ż ej. Co do Pielgrzyma Polskiego, Prezes Urz ę du uzna ł , i ż pos ł ugiwanie si ę w folderach reklamowych i broszurach informacyjnych zwrotem „Ogólnopolski Organizator Pielgrzymek” jest nadu ż yciem ze strony organizatora i wprowadza w b łą d konsumentów. Z informacji udzielonych przez samego organizatora – w toku kontroli prowadzonej w sprawie RBG-62-27/03/AB – wynika, i ż Pielgrzym Polski jest jedynie nazw ą lansowan ą w celu zast ą pienia wszystkich innych nazw, pod którymi wyst ę puje VIATOR. 4 Prezes Urz ę du nie kwestionuje prawa VIATOR do lansowania w ł asnych nazw, znaków towarowych i innych oznacze ń , lecz zauwa ż a, i ż ka ż dorazowo koniecznym jest udzielanie przy tym jasnej i nie budz ą cej w ą tpliwo ś ci informacji o podmiocie odpowiedzialnym za wykonanie umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych. Powy ż sze pozwoli ł o na ustalenie bezprawno ś ci dzia ł ania VIATOR, tj. na stwierdzenie istnienia koniecznej przes ł anki wydania decyzji w oparciu o art. 23c ust. 1 ustawy. Równie niew ą tpliwym w niniejszej sprawie jest naruszenie dzia ł aniem organizatora zbiorowego interesu konsumentów. Zgodnie z punktem 2 preambu ł y Dyrektywy 98/27/EC Parlamentu Europejskiego oraz Rady Unii Europejskiej z dnia 19 maja 1998 roku w sprawie nakazów wydawanych w celu ochrony interesów konsumentów: „Zbiorowe interesy oznaczaj ą interesy, które nie stanowi ą skumulowanych interesów poszczególnych osób poszkodowanych z racji naruszenia”. Ze zbiorowym interesem konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorców dotyczy, lub mo ż e dotyczy ć nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zindywidualizowa ć . W niniejszej sprawie wadliwe informowanie konsumentów godzi w interes szerokiego, niedookre ś lonego, niemo ż liwego do wyodr ę bnienia kr ę gu konsumentów – uczestników pielgrzymek. W ocenie organu antymonopolowego, informowanie konsumentów, i ż organizatorem pielgrzymek jest Biuro Pielgrzymkowe Archidiecezji Gnie ź nie ń skiej CARITAS, b ą d ź Pielgrzym Polski mo ż e ogranicza ć konsumentom mo ż liwo ść dochodzenia od organizatora odpowiedzialno ś ci za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych (art. 11a ustawy o u.t.). Mo ż liwo ść wyst ę powania przez konsumentów z roszczeniami z art. 11a ustawy o u.t. ograniczona jest terminem przedawnienia, o którym mowa w art. 118 k.c. (10 lat). Tym samym, sugerowanie si ę przez konsumentów informacjami udzielonymi przez VIATOR co do osoby organizatora, mo ż e skutkowa ć zwracaniem si ę w pierwszym rz ę dzie do CARITAS, a w konsekwencji zw ł ok ą i naruszeniem terminu, o którym mowa. Zdaniem Prezesa Urz ę du, decyzja o zawarciu ka ż dej umowy, w tym umowy o udzia ł w pielgrzymce powinna by ć podejmowana przez konsumentów w oparciu o w ł asne preferencje, zaufanie do organizatora i ocen ę warunków przed ł o ż onej oferty. Wskazywanie przez VIATOR, i ż organizatorem pielgrzymek jest CARITAS, b ą d ź Pielgrzym Polski nale ż y uzna ć za informacj ę , która w sposób nieuczciwy wp ł ywa na sfer ę motywacyjn ą konsumentów prowadz ą c do skorzystania z us ł ug VIATOR w oparciu o b łę dne przekonanie o osobie organizatora. Tym samym, dochodzi do nadu ż ycia szczególnego stosunku zaufania konsumentów (uczestników pielgrzymek) do ko ś cielnych osób prawnych (CARITAS), b ą d ź podmiotów rozpoznawanych przez pielgrzymów jako blisko zwi ą zanych z Ko ś cio ł em Katolickim (Pielgrzym Polski). B łę dne wskazanie innych ni ż VIATOR podmiotów mo ż e skutkowa ć równie ż b łę dnym i nieskutecznym (z punktu widzenia pkt 8 i pkt 11 warunków uczestnictwa umowy stosowanej przez VIATOR – zachowanie terminów umownych) wyst ę powaniem przez konsumentów do organizatora z zawiadomieniem o rezygnacji z wyjazdu, b ą d ź z reklamacj ą . Ponadto, wskazanie jako organizatorów podmiotów blisko zwi ą zanych z hierarchi ą ko ś cieln ą mo ż e ogranicza ć sk ł onno ść uczestników pielgrzymek do wnoszenia reklamacji nawet w oczywistych przypadkach nienale ż ytego wykonania umowy. Prezes Urz ę du uwzgl ę dni ł w tym miejscu jako powszechnie znany (art. 77 §4 k.p.a.) fakt ugodowego stosunku znacznej cz ęś ci uczestników pielgrzymek wobec przedstawicieli duchowie ń stwa. Prezes Urz ę du uwzgl ę dni ł , i ż organizator w sposób niesporny wycofa ł si ę w toku post ę powania ze stosowania kwestionowanej praktyki. Ś wiadcz ą o tym w sposób niezbity 5 poprawione dokumenty, z których usuni ę to informacje o Biurze Pielgrzymkowym Archidiecezji Gnie ź nie ń skiej CARITAS i Pielgrzymie Polskim jako organizatorach pielgrzymek. W ś wietle aktualnej tre ś ci przepisu art. 23c ust. 1 ustawy, Prezes Urz ę du nie ma jednak mo ż liwo ś ci orzeczenia o uznaniu praktyk za naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzeniu zaniechania ich stosowania (analogicznie do art. 10 ust. 1 i art. 10 ust. 2 ustawy). Jedyn ą mo ż liwo ś ci ą merytorycznego zako ń czenia post ę powania jest w takim przypadku orzeczenie o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazanie zaniechania jej stosowania (art. 23 c ust. 1 ustawy). Nakaz zaniechania nale ż y w takim przypadku odczytywa ć jako kierowane na przysz ł o ść zalecenie odst ą pienia od stosowania analogicznych praktyk. Fakt zaniechania praktyki uzasadnia odst ą pienie od stosowania quasi sankcji w postaci okre ś lenia w decyzji ś rodków usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia (art. 23 c ust. 2 ustawy). Maj ą c na uwadze powy ż sze, nale ż a ł o orzec jak w sentencji Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem bydgoskiej delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów . 6