RWR-26/2003

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROC Ł AWIU 50-413 Wroc ł aw, ul. Waloñska 3-5 tel. (071) 34 05 920, fax (0-71) 34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR-61-S-9/03/AW/ Wroc ł aw, 29.09.2003r. DECYZJA NR RWR 26/2003 Na podstawie art. 23c ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (j.t. Dz. U. z 2003 r. Nr 86 poz. 804) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego na wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów z Tarnowa przeciwko Deichmann-Obuwie Sp. z o.o. z siedzib ą w Bielanach Wroc ł awskich, ul. Czekoladowa 9, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę dzia ł anie Deichmann-Obuwie Sp. z o.o. za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wskazan ą w art. 23a powo ł anej ustawy, polegaj ą c ą na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, w stosowanym protokole Zg ł oszenia niezgodno ś ci towaru z umow ą , poprzez przyznanie klientowi w razie stwierdzenia niezgodno ś ci towaru z umow ą uprawnienia jedynie do naprawy lub wymiany towaru i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania . UZASADNIENIE I. Do Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura we Wroc ł awiu wp ł yn ął wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów z Tarnowa (dalej: Rzecznik) o wszcz ę cie post ę powania w sprawie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów przez Deichman-Obuwie Sp. z o.o. (dalej: Deichmann). W uzasadnieniu wniosku Rzecznik poda ł , ż e protokó ł Zg ł oszenia niezgodno ś ci towaru z umow ą , stosowany przez Deichmann, okre ś la uprawnienia konsumenta w sposób niezgodny z prawem, poprzez u ż ycie w protokole sformu ł owania: „w przypadku gdy naprawa/wymiana obuwia nie b ę dzie mo ż liwa lub b ę dzie wymaga ć nadmiernych kosztów wyra ż am zgod ę na napraw ę /wymian ę obuwia”. Zdaniem wnioskodawcy powy ż sze sformu ł owanie jest sprzeczne z art. 8 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2002r. o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej oraz o zmianie kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 141, poz. 1176), dalej: „ustawa”, i mo ż e narusza ć obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Dowód: karta 1-2 1. Maj ą c na uwadze informacje zawarte we wniosku Rzecznika, po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania wyja ś niaj ą cego, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes Urz ę du), postanowieniem nr 285 z dnia 3 lipca 2003r. oraz zmieniaj ą cym je postanowieniem nr 331 z dnia 12 wrze ś nia 2003r., wszcz ął na wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Tarnowie post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów , w zwi ą zku z podejrzeniem naruszenia przez Deichmann obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, w stosowanym protokole zg ł oszenia niezgodno ś ci towaru z umow ą , poprzez przyznanie klientowi w razie stwierdzenia niezgodno ś ci towaru z umow ą uprawnienia jedynie do naprawy lub wymiany towaru, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (dalej: ustawa o ochronie …). Dowód: karta 5, 27. 2. Ustosunkowuj ą c si ę do postawionych zarzutów, Deichmann stwierdzi ł , ż e nie s ą one zasadne. Uczestnik zarzuci ł wnioskodawcy, ż e nie przedstawi ł w jaki sposób tre ść protoko ł u narusza przepis art. 8 ust. 4 ustawy, a w dalszej cz ęś ci odpowiedzi zaprezentowa ł w ł asn ą interpretacj ę jej przepisów. Wskaza ł m.in., ż e niew ą tpliwie ustawa wprowadza etapowo ść realizacji uprawnie ń kupuj ą cego w przypadku stwierdzenia niezgodno ś ci towaru z umow ą . Celem tej etapowo ś ci, wed ł ug Deichmann, jest przede wszystkim usuni ę cie niezgodno ś ci z umow ą przy nienaruszaniu samej umowy, dopiero w dalszej kolejno ś ci - przy zaistnieniu okre ś lonych przes ł anek - mo ż e doj ść do zmiany tre ś ci umowy lub jej zniweczenia. Deichmann stwierdzi ł ponadto, ż e „postanowienia Zg ł oszenia niezgodno ś ci towaru z umow ą mia ł y na celu wskazanie ustawowych uprawnie ń konsumenta, wynikaj ą cych z umowy sprzeda ż y w zgodno ś ci z duchem ustawy i ca ł o ś ciow ą wyk ł adni ą jej przepisów”. W kolejnym pi ś mie, odpowiadaj ą c na zarzut sprecyzowany w postanowieniu nr 331 Deichmann uzna ł , ż e „nie wskazanie w formularzu dalszych uprawnie ń konsumenta w ż adnym razie nie mo ż e by ć postrzegane jako zaw ęż anie uprawnie ń konsumenta”. Ponadto stwierdzi ł , ż e zakwestionowane sformu ł owanie Zg ł oszenia niezgodno ś ci towaru z umow ą ma s ł u ż y ć przyspieszeniu rozpoznania zg ł oszenia klienta jak i umo ż liwi ć mu jak najpe ł niejsze skorzystanie z uprawnie ń danych przez ustaw ę . 2 Dowód: karta 11-13, 33-34. II. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 1. Rzecznik konsumentów, który wykonuje zadania samorz ą du terytorialnego w zakresie ochrony praw konsumentów (art. 34 ust. 1 ustawy o ochronie …) jest podmiotem uprawnionym do wyst ą pienia z wnioskiem o wszcz ę cie post ę powania w sprawie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów (art. 100a ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie …). 2. Deichmann-Obuwie Sp. z o.o. jest wpisana do rejestru przedsi ę biorców pod nr KRS 0000078170, prowadzonego przez S ą d Rejonowy dla Wroc ł awia- Fabrycznej we Wroc ł awiu, VI Wydzia ł Gospodarczy Krajowego Rejestru S ą dowego. Przedmiotem dzia ł ania Deichmann jest m.in. sprzeda ż detaliczna i hurtowa odzie ż y i obuwia. Dowód: karta 16-21. 3. Stosowany przez Deichmann formularz Zg ł oszenia niezgodno ś ci towaru z umow ą okre ś la żą danie klienta - w razie stwierdzenia takiej niezgodno ś ci - w sposób nast ę puj ą cy: „ Żą dam naprawienia wymiany/obuwia*. W przypadku gdy naprawa/wymiana* obuwia nie b ę dzie mo ż liwa lub b ę dzie wymaga ć nadmiernych kosztów wyra ż am zgod ę na napraw ę /wymian ę * obuwia”. Gwiazdka oznacza: niepotrzebne skre ś li ć . Dowód: karta 3. III. Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy, Prezes Urz ę du zwa ż y ł : Z dniem 1 stycznia 2003r. wesz ł a w ż ycie ustawa z dnia 27 lipca 2002r. o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 141, poz. 1176), która w art. 1 wskazuje, ż e stosuje si ę j ą do dokonywanej w zakresie dzia ł alno ś ci przedsi ę biorstwa sprzeda ż y rzeczy ruchomej osobie fizycznej, nabywaj ą cej rzecz (towar konsumpcyjny) w celu niezwi ą zanym z dzia ł alno ś ci ą zawodow ą lub gospodarcz ą . W my ś l art. 4 ust. 1 tej ustawy, sprzedawca jest odpowiedzialny wobec kupuj ą cego za niezgodno ść z towaru z umow ą . W art. 8 ustawa wskazuje - przyjmuj ą c zasad ę stopniowania żą da ń - jakie uprawnienia przys ł uguj ą kupuj ą cemu (konsumentowi) w razie stwierdzenia, ż e towar nie jest zgodny z umow ą . W pierwszej kolejno ś ci, art. 8 ust. 1 ustawy okre ś la uprawnienia kupuj ą cego, zmierzaj ą ce do przywrócenia stanu zgodnego z umow ą . Mo ż e to 3 by ć zrealizowane w drodze nieodp ł atnej naprawy towaru lub wymiany na nowy, o ile naprawa lub wymiana s ą mo ż liwe i nie wymagaj ą nadmiernych kosztów. Gdy naprawa lub wymiana jest niemo ż liwa, albo nara ż a kupuj ą cego na znaczne niedogodno ś ci, a tak ż e gdy sprzedawca nie zdo ł a tego uczyni ć w odpowiednim czasie, kupuj ą cy mo ż e skorzysta ć z kolejnych przys ł uguj ą cych mu uprawnie ń , tj. ma prawo domaga ć si ę stosownego obni ż enia ceny albo odst ą pi ć od umowy (art. 8 ust. 4 ustawy). Z powy ż szego jasno wynika, ż e ustawa przewiduje dwa etapy realizacji roszcze ń konsumenta w stosunku do przedsi ę biorcy w razie, gdy towar oka ż e si ę niezgodny z umow ą . Pierwszy etap obejmuje wymian ę lub napraw ę towaru, drugi - nast ę puj ą cy, gdy pierwszy jest niemo ż liwy do spe ł nienia - pozwala na realizacj ę dalej id ą cych żą da ń , tj. obni ż enia ceny lub odst ą pienia od umowy. Natomiast kwestionowany przez Rzecznika warunek Zg ł oszenia niezgodno ś ci towaru z umow ą , zosta ł tak ukszta ł towany przez Deichmann, ż e wy łą cza mo ż liwo ść obni ż enia ceny lub odst ą pienia od umowy. Przyj ę ta przez Deichmann konstrukcja jest sprzeczna z art. 8 ust. 4 ustawy, bowiem z góry wyklucza korzystanie przez konsumenta z przys ł uguj ą cych mu na mocy tego przepisu uprawnie ń . Deichmann, sk ł adaj ą c wyja ś nienia w toku post ę powania wprawdzie przyznaje, ż e w razie niemo ż liwo ś ci wymiany lub naprawy towaru kupuj ą cy mo ż e „skorzysta ć z dalszych przewidzianych ustaw ą uprawnie ń ”, jednak unika wskazania tych „dalszych uprawnie ń ”, którymi w my ś l przepisów ustawy jest stosowne obni ż enie ceny lub mo ż liwo ść odst ą pienia od umowy. W pi ś mie ustosunkowuj ą cym si ę do zarzutów Rzecznika, Deichmann stwierdzi ł , ż e „postanowienia Zg ł oszenia niezgodno ś ci towaru z umow ą mia ł y na celu wskazanie ustawowych uprawnie ń konsumenta”. Zdaniem Prezesa Urz ę du kwestionowane postanowienie formularza Zg ł oszenia niezgodno ś ci towaru z umow ą przeczy temu o ś wiadczeniu, gdy ż w ogóle nie przewiduje sytuacji, w której mog ł oby nast ą pi ć obni ż enie ceny lub odst ą pienie od umowy. Tym samym przeczy prawdzie zdanie Deichmann, zawarte w cytowanym pi ś mie, ż e „tre ść protoko ł u oddaje wi ę c ustawowo ukszta ł towane uprawnienia kupuj ą cego i umo ż liwia mu ich pe ł ne wykorzystanie”. Art. 23a ust. 1 zd. 1 ustawy o ochronie …wskazuje, ż e „przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy”. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą zatem ochronie przed dzia ł aniami przedsi ę biorców, które s ą sprzeczne z prawem, tj. przepisami okre ś lonych aktów prawnych oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami. Przes ł ankami zastosowania art. 23a ust. 2 w zwi ą zku z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie … jest wykazanie w omawianej sprawie, ż e dzia ł anie przedsi ę biorcy jest bezprawne, godzi w interes konsumentów w postaci ich prawa do rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji oraz ż e interes ten ma charakter zbiorowy. 4 Zdaniem Prezesa Urz ę du, sformu ł owane przez Deichmann zdanie, zawarte w Zg ł oszeniu niezgodno ś ci towaru z umow ą , o tre ś ci: „ Żą dam naprawienia wymiany/obuwia*. W przypadku gdy naprawa/wymiana* obuwia nie b ę dzie mo ż liwa lub b ę dzie wymaga ć nadmiernych kosztów wyra ż am zgod ę na napraw ę /wymian ę * obuwia”, kszta ł tuje uprawnienia konsumenta w sposób sprzeczny z art. 8 ust. 4 ustawy. Naruszenie tej ustawy uzasadnia stwierdzenie, ż e dzia ł anie Deichmann jest bezprawne, a w konsekwencji jest praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Z kolei art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie …wymienia przyk ł adowo, na czym mo ż e polega ć praktyka naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Jest ni ą m.in. naruszanie przez przedsi ę biorc ę obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Profesjonalista zobowi ą zany jest bowiem poinformowa ć swojego kontrahenta, czyli konsumenta, b ę d ą cego z zasady s ł absz ą stron ą stosunku umownego, o istotnych okoliczno ś ciach dotycz ą cych kontraktu - w sposób prawdziwy, rzeczowy i kompletny, co jest cech ą generaln ą prawa umów i wyp ł ywa z obowi ą zku lojalnego kontraktowania (vide: E. Łę towska, Prawo umów konsumenckich , Warszawa 2002, str. 215 i nast.). W ocenie Prezesa Urz ę du, stosuj ą c zakwestionowane postanowienie Zg ł oszenia niezgodno ś ci towaru z umow ą , Deichmann naruszy ł powy ż szy obowi ą zek, poniewa ż okre ś li ł z góry tre ść żą dania kupuj ą cych, która b ę d ą c sprzeczn ą z art. 8 ust. 4 ustawy, jest jednocze ś nie nierzetelna, nieprawdziwa i niepe ł na. Otrzymuj ą c ukszta ł towan ą przez Deichmann tre ść żą dania, kupuj ą cy uzyskuje tym samym informacj ę , ż e w razie stwierdzenia niezgodno ś ci towaru z umow ą , b ę dzie móg ł żą da ć jedynie naprawy lub wymiany towaru. Taka informacja jest niepe ł na i nieprawdziwa, poniewa ż pomija fakt, ż e konsumentowi przys ł uguj ą tak ż e dalsze uprawnienia, tj. obni ż enie ceny lub odst ą pienie od umowy. Wskutek tej nierzetelnej informacji zostaje on wprowadzony w b łą d, gdy ż dzia ł a w przekonaniu, ż e oprócz naprawy lub wymiany towaru, niczego innego nie mo ż e żą da ć . Ta dezinformacja powoduje, ż e kupuj ą cy mog ą rezygnowa ć z dochodzenia swoich roszcze ń , dzia ł aj ą c w przekonaniu, ż e nie mog ą liczy ć na zwrot ceny za zwrotem niezgodnego z umow ą towaru. Mo ż e te ż powodowa ć , ż e wskutek nieprawdziwej informacji Deichmann konsumenci uznaj ą , ż e musz ą godzi ć si ę nawet na kilkakrotn ą napraw ę lub wymian ę towaru, bo ż adne inne żą danie im nie przys ł uguje. Istotne jest te ż to, ż e Deichmann odbiera kupuj ą cym uprawnienia, okre ś lone w art. 8 ust. 4 ustawy, tj. obni ż enie ceny lub odst ą pienie od umowy, których realizacja powodowa ł yby po jego stronie okre ś lone koszty w postaci zwrotu kupuj ą cym ca ł o ś ci lub cz ęś ci zap ł aconej przez nich sumy. Chc ą c unikn ąć zwracania jakichkolwiek kwot, Deichmann sformu ł owa ł tre ść żą dania w Zg ł oszeniu niezgodno ś ci towaru z umow ą w korzystny jedynie dla siebie sposób, dokonuj ą c tego kosztem konsumentów. 5 Zdaniem Prezesa Urz ę du, Deichmann pozbawiaj ą c konsumentów mo ż liwo ś ci realizacji ich ustawowych uprawnie ń , stosuje praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie … nie podaje definicji „zbiorowego interesu konsumentów”, wskazuj ą c jednak w art. 23a ust. 1 zd. 2, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony zosta ł interes zbiorowy, nie zawsze przes ą dza kryterium ilo ś ciowe, poniewa ż niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta mo ż e by ć przejawem powszechnie stosowanej praktyki naruszaj ą cej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez w ą tpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw nieograniczonej liczby konsumentów, zarówno tych, którzy ju ż dokonali zakupu w sklepach Deichmann, jak i potencjalnych nabywców. Liczba tych osób mo ż e by ć znaczna, zwa ż ywszy, ż e odpowiedzialno ść sprzedawcy za niezgodno ść towaru konsumpcyjnego z umow ą trwa dwa lata od wydania towaru kupuj ą cemu (art. 10 ust. 1 ustawy) i biegnie na nowo w razie wymiany towaru. Wszyscy nabywcy towarów Deichmann, którzy zdecyduj ą si ę zg ł osi ć niezgodno ść towaru z umow ą , wskutek istnienia w protokole Zg ł oszenia niezgodno ś ci towaru z umow ą zakwestionowanego warunku, b ę d ą pozbawieni przys ł uguj ą cych im uprawnie ń . Widoczne jest wi ę c, ż e bezprawne zachowanie Deichmann nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy maj ą charakter jednostkowy, indywidualny i nie daj ą cy si ę porówna ć z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami okre ś lonego kr ę gu kupuj ą cych, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla ca ł ej grupy kontrahentów Deichmann. To zdaniem Prezesa Urz ę du powoduje, ż e zosta ł naruszony zbiorowy interes konsumentów. Prawo do ochrony przed niew ł a ś ciw ą jako ś ci ą ś wiadczenia, nale ż y do podstawowych praw ekonomicznych konsumenta. Deichmann swoim dzia ł aniem uniemo ż liwi ł kupuj ą cym realizacj ę ustawowych uprawnie ń w razie gdy zakupiony towar nie jest zgodny z umow ą . Tym samym naruszy ł ich interes ekonomiczny, podlegaj ą cy ochronie na podstawie art. 76 Konstytucji, który stanowi, ż e „w ł adze publiczne chroni ą konsumentów, u ż ytkowników i najemców przed dzia ł aniami zagra ż aj ą cymi ich zdrowiu, prywatno ś ci i bezpiecze ń stwu oraz przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi”. Prezes Urz ę du jest jednym z przedstawicieli w ł adz publicznych, a ustawa o ochronie … jednym z aktów prawnych, dzi ę ki którym realizuje si ę wskazan ą norm ę konstytucyjn ą . Podstaw ą do rozstrzygania danej sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie… jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urz ę du, czy w danej sprawie zagro ż ony zosta ł interes publicznoprawny. Stwierdzenie, ż e to nast ą pi ł o pozwala na realizacj ę celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust.1, którym jest: okre ś lenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej 6 w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów. Analizuj ą c przedmiotow ą spraw ę , Prezes Urz ę du stwierdzi ł , ż e dzia ł anie Deichmann nosi znamiona bezprawno ś ci, godz ą cej w zbiorowe interesy konsumentów, zatem konieczne by ł o podj ę cie przez Prezesa Urz ę du przewidzianych w ustawie dzia ł a ń dla ich ochrony. Maj ą c powy ż sze na uwadze, nale ż a ł o orzec jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust 1 ustawy o ochronie … w zwi ą zku z art. 479 28 k.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje stronom odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów we Wroc ł awiu. Z up. Prezesa UOKiK Dyrektor Delegatury UOKiK we Wroc ł awiu Zbigniew Jurczyk 7