RWR-27/2003

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROC Ł AWIU 50-413 Wroc ł aw, ul. Walo ń ska 3-5 tel. (0-71) 34 46 587, (0-71) 34 05 920, fax (0-71) 34 05 922 E-mail: wroclaw@uokik.gov.pl Wroc ł aw, dnia 29.09.2003 r. RWR 61 - S –8/2003/JM DECYZJA RWR 27 / 2003 Na podstawie art. 23 c ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tj. Dz. U. Nr 86 z 2003 r., poz. 804) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wszcz ę tego z urz ę du przeciwko przedsi ę biorcom: Bogus ł awie Hry ń czuk, Jerzemu Drobniakowi, Janowi Pawlakowi, Waldemarowi Sawickiemu, prowadz ą cym dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą “ PAWALD i RH” S.C. Monta ż i Konserwacja Telewizji Satelitarnej i Kablowej ul. Norwida 9/3 w Lubsku, - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23 a ust. 2 w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 przywo ł anej na wst ę pie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, dzia ł anie ww. Spó ł ki polegaj ą ce na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji w zakresie zawiadamiania odbiorców telewizji kablowej o zmianie wysoko ś ci abonamentu i zmianie oferty programowej w danym pakiecie i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. UZASADNIENIE Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej „Prezesem UOKiK”, przeprowadzi ł post ę powanie wyja ś niaj ą ce, maj ą ce na celu wst ę pne ustalenie, czy we wzorcach umów stosowanych przez operatora telewizji kablowej, Bogus ł aw ę Hry ń czuk, Jerzego Drobniaka, Jana Pawlaka, Waldemara Sawickiego, prowadz ą cych dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą “PAWALD i RH” S.C. Monta ż i Konserwacja Telewizji Satelitarnej i Kablowej ul. Norwida 9/3 w Lubsku, zwanym dalej „PAWALD”, naruszone zosta ł y obowi ą zki w zakresie przestrzegania zbiorowych interesów konsumentów. Z analizy zebranego materia ł u dowodowego wynika ł o, i ż umowa abonencka nie konkretyzuje, w jaki sposób nast ę puje zawiadomienie konsumenta o zmianach oferty programowej oraz cennika op ł at za ś wiadczone przez operatora telewizji kablowej us ł ugi. U ż yty w § 4 pkt 3 umowy zapis, i ż „Operator zastrzega sobie prawo zmiany wysoko ś ci abonamentu i zmiany oferty programowej w danym pakiecie, a Abonent zastrze ż enie to przyjmuje. Abonent o zmianie wysoko ś ci abonamentu b ę dzie informowany w lokalnym programie informacyjnym lub w formie og ł osze ń na budynkach” , zdaniem Prezesa UOKiK, nie jest precyzyjny. W konsekwencji 1 konsument nie wie, w jaki sposób b ę dzie faktycznie zawiadamiany o tej zmianie i ze wzgl ę du na brak tej informacji nie mo ż e podj ąć decyzji, co do kontynuowania umowy, b ą d ź odst ą pienia od niej. (dowód : karta nr 1) W tym stanie rzeczy, postanowieniem z dnia 1 lipca 2003 r. Prezes UOKiK wszcz ął przeciwko PAWALD post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsument ó w, w zwi ą zku z podejrzeniem naruszenia przez ww. przedsi ę biorc ę obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji w zakresie zawiadamiania odbiorców telewizji kablowej o zmianie wysoko ś ci abonamentu i zmianie oferty programowej w danym pakiecie, w zawieranych z abonentami umowach o zainstalowanie i pod łą czenie do sieci telewizji kablowej i o dostarczanie sygna ł ów telewizyjnych. (dowód : karta nr 2) W odpowiedzi PAWALD zgodzi ł si ę z postawionymi zarzutami Prezesa Urz ę du. Pismem z dnia 10 lipca 2003 r. poinformowa ł Prezesa o dokonaniu zmiany tre ś ci kwestionowanego ww. zapisu umowy abonenckiej. (dowód : karta nr 8-9, 11-12) Przeprowadzone przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów post ę powanie dowodowe pozwoli ł o na ustalenie nast ę puj ą cego stanu faktycznego : 1. W rejestrze dzia ł alno ś ci gospodarczej, prowadzonym przez Burmistrza Miasta Lubsko, wpisani zostali: - Bogus ł awa Hry ń czuk- pod numerem ewid. 2764, - Jerzy Andrzej Drobniak- pod numerem ewid. 2761, - Jan Pawlak- pod numerem ewid. 2763, - Waldemar Sawicki- pod numerem ewid. 2761, dzia ł aj ą cy pod nazw ą “PAWALD i RH” S.C. Monta ż i Konserwacja Telewizji Satelitarnej i Kablowej ul. Norwida 9/3 w Lubsku. (dowód : karta nr 4-7) 2. PAWALD jest operatorem telewizji kablowej, obejmuj ą cym swoim zasi ę giem dzia ł ania O ś .XX-lecia w Lubsku. Na dzie ń 30 maja posiada ł on 1083 abonentów. (dowód : karta nr 9) 3. Prezes UOKiK zakwestionowa ł stosowany przez PAWALD w umowach z konsumentami o zainstalowanie i pod łą czenie do sieci telewizji kablowej i o dostarczanie sygna ł ów telewizyjnych zapis § 4 pkt 3 w brzmieniu: „ Operator zastrzega sobie prawo zmiany wysoko ś ci abonamentu i zmiany oferty programowej w danym pakiecie, a Abonent zastrze ż enie to przyjmuje. Abonent b ę dzie informowany o zmianie wysoko ś ci abonamentu z wyprzedzeniem co najmniej 14 dni w lokalnym programie informacyjnym lub formie og ł osze ń na budynkach”. (dowód : karta nr 1) 4. W trakcie trwania post ę powania dowodowego PAWALD powiadomi ł Prezesa o wprowadzeniu z dniem 10 lipca 2003 r. zmian wzorca umownego, w za łą czeniu przesy ł aj ą c nowy wzorzec umowy. I tak kwestie informowania 2 konsumentów o zmianach wysoko ś ci abonamentu oraz oferty programowej, a tak ż e o mo ż liwo ś ci odst ą pienia od umowy zosta ł y uj ę te w § 4 pkt 3-5 oraz § 10 pkt 2 i § 11 nowej umowy, tj: § 4 pkt 3 „Operator zastrzega sobie prawo zmiany wysoko ś ci abonamentu, a Abonent zastrze ż enie to przyjmuje”. § 4 pkt. 4 „Abonent b ę dzie informowany o zmianie wysoko ś ci abonamentu z wyprzedzeniem co najmniej jednego okresu rozliczeniowego i pod rygorem niewa ż no ś ci w formie pisemnej, a ponadto komunikaty o zmianie wysoko ś ci abonamentu b ę d ą dodatkowo emitowane w lokalnym programie informacyjnym”. § 4 pkt 5 „Abonent, poinformowany na pi ś mie o zmianie wysoko ś ci abonamentu, mo ż e z ł o ż y ć o ś wiadczenie o odst ą pieniu od niniejszej umowy z dniem, od którego Operator zamierza stosowa ć wy ż szy abonament". § 10 pkt 2 „Strony mog ą umow ę rozwi ą za ć z zachowaniem miesi ę cznego okresu wypowiedzenia, ze skutkiem na koniec miesi ą ca kalendarzowego”. § 11 „O ś wiadczenia stron sk ł adane w zwi ą zku z wykonywaniem niniejszej umowy, pod rygorem bezskuteczno ś ci, wymagaj ą zachowania formy pisemnej”. (dowód : karta nr 11) Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwa ż y ł , co nast ę puje : Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów, zwanej dalej „ustaw ą o ochronie (...)”, okre ś la warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów (art. 1 ust. 1). Rozpatrywana sprawa dotyczy interesu publicznego, albowiem wi ąż e si ę z ochron ą interesu wszystkich konsumentów zawieraj ą cych ze spó ł k ą PAWALD umowy o zainstalowanie i pod łą czenie do sieci telewizji kablowej i o dostarczanie sygna ł ów telewizyjnych. Jest to grupa nieograniczona, o zmiennej liczbie odbiorców, do której w ka ż dym momencie mog ą przyst ą pi ć nowe osoby. Zgodnie z art.23a ust.1 ustawy o ochronie (...) „Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy (...)”. Z kolei przepis art. 23 a ust. 2 ww. tej stanowi, i ż „Za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielenia konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów”. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą zatem ochronie prawnej przed godz ą cymi w nie naruszeniami polegaj ą cymi na sprzecznych z prawem (zakazanych przez przepisy innych ustaw) oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami, dzia ł aniach przedsi ę biorców. Tworz ą c katalog dzia ł a ń , które b ę d ą uznawane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów ustawodawca pos ł u ż y ł si ę zwrotem „w szczególno ś ci”. Oznacza to, ż e wskazany katalog ma charakter przyk ł adowy. Zamiarem ustawodawcy by ł o uznanie za praktyk ę dzia ł a ń , które naruszaj ą przepisy innych ustaw. W przepisie art.23a ustawy nie ma odwo ł ania do konkretnych ustaw (z tego wzgl ę du, i ż by ł oby to sprzeczne z zasadami poprawnej legislacji, ale tak ż e ogranicza ł o Prezesa UOKiK w jego decyzjach w sprawie 3 niedozwolonych praktyk naruszaj ą cych interesy konsumentów). Zgodnie z uzasadnieniem projektu rz ą dowego ustawy z dnia 5.07.2002 r., nowelizuj ą cej ustaw ę o ochronie (...) „Same przepisy art. 23a- 23d nie reguluj ą konstrukcji bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy. Dzia ł ania te mog ą okaza ć si ę bezprawne w razie ustalenia, ż e dosz ł o do naruszenia przepisów innych ustaw, a tak ż e zasad wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrych obyczajów” (druk sejmowy nr 366, s.20). Przes ł ankami zastosowania w niniejszej sprawie art.23a ust.2 w zw. z art.23a ust.1 powo ł anej ustawy jest wykazanie bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy , polegaj ą cych na: 1) naruszaniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, 2) godzenia tych dzia ł a ń w interes konsumenta, 3) naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. W przedmiotowej sprawie analizie poddano stosowane przez PAWALD w obrocie z konsumentami wzorce umowne. Z chwil ą ich podpisania, pomi ę dzy tym przedsi ę biorc ą i jego kontrahentami dochodzi do nawi ą zania stosunku zobowi ą zaniowego, z istoty którego wynika, i ż na ka ż dej ze stron umowy ci ążą okre ś lone prawa i obowi ą zki. W przypadku ww. umowy PAWALD zobowi ą zany jest do ś wiadczenia us ł ug zainstalowania i pod łą czenia do sieci telewizji kablowej oraz dostarczania sygna ł ów telewizyjnych okre ś lonego pakietu w zamian za miesi ę czn ą op ł at ę abonamentow ą , uiszczan ą przez abonentów za wykonane przez niego ś wiadczenia. Dlatego te ż powy ż sza umowa powinna co najmniej precyzowa ć jakiego rodzaju i w jakiej ilo ś ci programy w ramach danego pakietu b ę d ą przez PAWALD nadawane oraz jakie op ł aty z tego tytu ł u ich odbiorca ma uiszcza ć . Zdaniem Prezesa UOKiK s ą to elementy konieczne tej umowy (essentialia negotti) i jako takie powinny zosta ć w jej tre ś ci uwzgl ę dnione. Bezsporne jest, i ż w przedmiotowej umowie elementy te zosta ł y zawarte. Niemniej jednak zastrze ż enia Prezesa wzbudzi ł zapis § 4 pkt 3, stosowanej przez PAWALD do dnia 10 lipca 2003 r. umowy o zainstalowanie i pod łą czenie do sieci telewizji kablowej oraz o dostarczanie sygna ł ów telewizyjnych, w brzmieniu: „ Operator zastrzega sobie prawo zmiany wysoko ś ci abonamentu i zmiany oferty programowej w danym pakiecie, a Abonent zastrze ż enie to przyjmuje. Abonent b ę dzie informowany o zmianie wysoko ś ci abonamentu z wyprzedzeniem co najmniej 14 dni w lokalnym programie informacyjnym lub formie og ł osze ń na budynkach”. Z jego tre ś ci nie wynika bowiem wprost forma zawiadomienia abonenta o zmianie ww. podstawowych elementów umowy. Dane te za ś maj ą elementarne znaczenie dla konsumenta i niejednokrotnie s ą decyduj ą cym czynnikiem przy wyborze okre ś lonego operatora. Tym samym wysoko ść abonamentu oraz ilo ść i rodzaj programów obj ę tych danym pakietem nale ż y uzna ć za istotny element umowy zawieranej pomi ę dzy operatorem telewizji kablowej a konsumentem, a co za tym idzie, o wszelkich ich zmianach abonent winien by ć informowany w sposób konkretny i niebudz ą cy w ą tpliwo ś ci interpretacyjnych. Podkre ś li ć przy tym nale ż y, ż e prawo konsumenta do informacji jest jednym z jego zasadniczych praw, bowiem brak pe ł nej wiedzy uniemo ż liwia konsumentowi swobod ę oceny i wyboru, ograniczaj ą c wolno ść jego decyzji rynkowych (wyrok Europejskiego Trybuna ł u Sprawiedliwo ś ci z dnia 7.03.1990 r., C- 362/88, Zb. Orz. I-667). „Obowi ą zek informowania partnera o istotnych (z jego punktu widzenia) okoliczno ś ciach dotycz ą cych kontraktu, jego przedmiotu i tre ś ci, przedmiotu ś wiadczenia, a tak ż e powinno ś ci czynienia tego w sposób prawdziwy, rzeczowy i kompletny- jest cech ą generaln ą prawa umów i wyp ł ywa z obowi ą zku lojalnego kontraktowania, dotycz ą cego zarówno stadium przedkontraktowego, jak i wszelkich dalszych faz ju ż istniej ą cego stosunku prawnego” (E. Łę towska „prawo umów konsumenckich”, Wyd. C.H.BECK 2002 r., s. 215 i nast.). W tym stanie rzeczy, 4 zdaniem Prezesa UOKiK, tak sformu ł owany zapis § 4 pkt 3 umowy abonenckiej nie spe ł nia wymogu art.385 § 2 kc stanowi ą cego, ż e „ wzorzec umowny powinien by ć sformu ł owany jednoznacznie i w sposób zrozumia ł y ”. Zwróci ć przy tym nale ż y uwag ę , ż e skoro niniejsza umowa zosta ł a zawarta na pi ś mie, to zgodnie z dyspozycj ą art. 77 kc , jej zmiana polegaj ą ca na powiadomieniu abonenta o zmianach programowych lub wysoko ś ci abonamentu, równie ż winna by ć stwierdzona pismem. Ponadto kwestionowany § 4 pkt 3 umowy narusza zasady wspó łż ycia spo ł ecznego, b ę d ą ce normami o uzasadnieniu aksjologicznym i które nale żą do obowi ą zuj ą cego prawa (art. 353 1 kc). W przedmiotowej sprawie szczególnie istotne znaczenie maj ą te zasady wspó łż ycia spo ł ecznego, które nawi ą zuj ą do koncepcji tzw. s ł uszno ś ci kontraktowej, uczciwo ś ci kupieckiej, równej pozycji stron umowy, przestrzegania zasad lojalnego, opartego na zaufaniu, post ę powania wobec kontrahenta równie ż w fazie kszta ł towania tre ś ci umowy (por. nr uchwa ł a SN z dnia 6.03.1992 r., III CZP 141/91; uchwa ł a SN z dnia 9.07.1993 r., III CZP 58/93). Podnie ść nale ż y tak ż e, i ż kryteria s ł uszno ś ci kontraktowej doznaj ą szczególnego zaostrzenia w przypadku obrotu konsumenckiego, bowiem uwzgl ę dniaj ą postulat ochrony s ł abszej strony umowy. Zdaniem Prezesa UOKiK dzia ł anie PAWALD polegaj ą ce na nierzetelnym informowaniu konsumentów o zmianach programowych, a w szczególno ś ci o zmianie wysoko ś ci abonamentu, powy ż sz ą zasad ę narusza. W ś wietle powy ż szego Prezes Urz ę du uzna ł , i ż tak sformu ł owany zapis jest niezgodny z powo ł anymi art. 77, art. 353 1 i art. 385 § 2 kc i jednocze ś nie wype ł nia pierwsz ą z przes ł anek art. 23 a ust. 2 ustawy o ochronie (...) w zakresie obowi ą zku operatora do udzielania konsumentom (abonentom) rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Opisane dzia ł ania PAWALD niew ą tpliwie godz ą w interes konsumenta, gdy ż brak wskazania konkretnego sposobu informowania o podwy ż kach wysoko ś ci abonamentu (co jest zwykle zwi ą zane ze zmian ą ilo ś ci lub op ł aty za konkretne programy wchodz ą ce w sk ł ad danego pakietu programowego) mo ż e rodzi ć dla niego negatywne skutki finansowe, poniewa ż operator telewizji kablowej rozlicza go po nowych stawkach abonamentowych nie maj ą c potwierdzenia, ż e zosta ł on prawid ł owo o zmianie ceny powiadomiony. Tym samym wype ł niona zosta ł a druga z przes ł anek ww. art. 23 a ust. 2 ustawy o ochronie (...). Kwestionowany zapis § 4 pkt 3 umowy, co wyja ś niono ju ż na wst ę pie tej cz ęś ci uzasadnienia decyzji, godzi ł równie ż w zbiorowy interes konsumentów. Zgodnie z art. 23a ust. 1 zd. 2 ustawy o ochronie (...) zbiorowym interesem konsumentów nie jest suma indywidualnych interesów konsumentów. Dzia ł ania PAWALD dotyka ł y bowiem konsumentów, jakimi niew ą tpliwie s ą odbiorcy telewizji kablowej, naruszaj ą c ich prawa na szerok ą skal ę . W tej sytuacji Prezes UOKiK stwierdza, ż e spe ł nione zosta ł y wszystkie przes ł anki warunkuj ą ce stwierdzenie stosowania przez PAWALD praktyki naruszaj ą cej zbiorowy interes konsumentów, okre ś lonej w art. 23 a ust. 2 ustawy o ochronie (...). Jednocze ś nie Prezes UOKiK podnosi, i ż jego dzia ł ania spowodowa ł y, ż e obecnie stosowany przez PAWALD wzorzec umowy nie zawiera ju ż postanowie ń umownych, które naruszaj ą zbiorowy interes konsumentów, okre ś lony w art. 23 a ust. 2 przywo ł anej na wst ę pie ustawy o ochronie (...). Niemniej jednak fakt zaniechania z dniem 10 lipca 2003 r. stosowania przez PAWALD przedmiotowej bezprawnej praktyki nie mo ż e skutkowa ć inn ą sentencj ą ni ż ww. Brak jest bowiem w ustawie o ochronie (...) wyra ź nego przepisu, który pozwala ł by na uznanie stosowanej 5 praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i jednocze ś nie stwierdzaj ą cej zaniechanie jej stosowania. Zgodnie z powy ż szym, nawet je ś li zaprzestano praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, Prezes mo ż e na podstawie art. 23 c ustawy o ochronie (...) wyda ć decyzj ę , w której uzna praktyk ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i naka ż e jej zaniechania. W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 kpc - od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów we Wroc ł awiu, w terminie dwóch tygodni od dnia dor ę czenia decyzji. Z up. Prezesa UOKiK Dyrektor Delegatury UOKiK we Wroc ł awiu Zbigniew Jurczyk Otrzymuje: “PAWALD i RH” S.C. Bogus ł awa Hry ń czuk, Jerzy Drobniak, Jan Pawlak, Waldemar Sawicki Monta ż i Konserwacja Telewizji Satelitarnej i Kablowej ul. Norwida 9/3 68-300 Lubsko UOKiK Warszawa a/a 6