DOK-68/2006

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW Warszawa, dnia 28 czerwca 2006 r. DOK3-430/2/06/KO DECYZJA nr DOK - 68/06 Na podstawie art. 101 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego z urz ę du Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów nak ł ada na Browary Ł ódzkie S.A. z siedzib ą w Ł odzi kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 50.000 z ł otych (s ł ownie: pi ęć dziesi ą t tysi ę cy z ł otych), tj. równowarto ść 12.954 EURO (s ł ownie: dwana ś cie tysi ę cy dziewi ęć set pi ęć dziesi ą t cztery EURO), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa, z tytu ł u nieudzielenia informacji żą danych przez Prezesa Urz ę du na podstawie art. 45 ww. ustawy w post ę powaniu wyja ś niaj ą cym sygn. akt DOK3-400/7/05/KO. UZASADNIENIE W dniu 18 listopada 2005 r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej „Prezesem Urz ę du” lub „organem antymonopolowym”, wszcz ął na podstawie art. 43 ust. 1 w zwi ą zku z art. 43 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080), zwanej dalej „ustaw ą o ochronie konkurencji”, post ę powanie wyja ś niaj ą ce, maj ą ce na celu wst ę pne ustalenie, czy na krajowym rynku sprzeda ż y piwa nast ą pi ł o naruszenie przepisów ww. ustawy, uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego, w tym czy sprawa ma charakter antymonopolowy (sygn. akt DOK3-400/7/05/KO). Pismem z dnia 22 listopada 2005 r. na podstawie art. 45 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji Prezes Urz ę du wezwa ł przedsi ę biorców prowadz ą cych dzia ł alno ść na krajowym rynku sprzeda ż y piwa, w tym Browary Ł ódzkie S.A. z siedzib ą w Ł odzi, zwan ą dalej „Browary Ł ódzkie”, do nades ł ania niezb ę dnych danych i informacji, maj ą cych znaczenie w sprawie, tj.: listy akcjonariuszy/wspólników posiadaj ą cych 5% i wi ę cej g ł osów na wza/zw, powi ą za ń kapita ł owych z innymi przedsi ę biorcami oraz wielko ś ci produkcji i sprzeda ż y piwa (w hektolitrach) w 2004 r. Zgodnie z dyspozycj ą art. 45 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji powy ż sze żą danie Prezesa Urz ę du zawiera ł o wskazanie zakresu informacji i okresu, którego dotyczy ł y, celu żą dania, wskazanie terminu udzielenia informacji, pouczenie o sankcjach za nieudzielenie informacji lub za udzielenie informacji nieprawdziwych lub wprowadzaj ą cych w b łą d. W ww. pi ś mie Prezes Urz ę du zakre ś li ł badanym przedsi ę biorcom, w tym Browarom Ł ódzkim, 7 dniowy termin na udzielenie informacji. Pismem z dnia 5 grudnia 2005 r. Ldz. 5055/2005 Browary Ł ódzkie, o ś wiadczy ł y m.in., ż e: − Spó ł ka nie jest zwi ą zana ż adnym porozumieniem oraz ż e nie przys ł uguje jej pozycja dominuj ą ca, − wielko ść produkcji i sprzeda ż y piwa w 2004 r. kszta ł towa ł a si ę na poziomie poni ż ej 1%, − informacje dotycz ą ce wielko ś ci produkcji i sprzeda ż y wchodz ą ce w zakres informacji poufnych nie mog ą mie ć znaczenia dla post ę powania antymonopolowego. Pismem z dnia 15 grudnia 2005 r. organ antymonopolowy wezwa ł Browary Ł ódzkie do udzielenia odpowiedzi w zakresie okre ś lonym w wezwaniu z dnia 22 listopada 2005 r. i ponownie poinformowa ł , i ż zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji pracownicy Urz ę du s ą obowi ą zani do ochrony tajemnicy przedsi ę biorstwa, jak równie ż innych informacji, podlegaj ą cych ochronie na podstawie odr ę bnych przepisów, o których powzi ę li wiadomo ść w toku post ę powania, a tak ż e o sankcjach okre ś lonych w art. 101 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji za nieudzielanie informacji lub udzielenie informacji nieprawdziwych lub wprowadzaj ą cych w b łą d. Spó ł ka poinformowana zosta ł a równie ż , i ż zgodnie z art. 45 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji przedsi ę biorcy i zwi ą zki przedsi ę biorców s ą obowi ą zani do przekazywania wszelkich koniecznych informacji i dokumentów na żą danie Prezesa Urz ę du. Wezwanie to jednak nie przynios ł o rezultatu, bowiem pismem z dnia 27 grudnia 2005 r. Ldz. 5294/2005 Spó ł ka wnios ł a o uznanie jej odpowiedzi z dnia 5 grudnia 2005 r. za wyczerpuj ą c ą i zwróci ł a uwag ę , ż e informacje dotycz ą ce wielko ś ci produkcji i sprzeda ż y wyrobów Spó ł ki posiadaj ą istotn ą warto ść 2 gospodarcz ą i stanowi ą tajemnic ę przedsi ę biorstwa. W ocenie Spó ł ki przedsi ę biorca maj ą cy udzia ł w rynku na poziomie nie przekraczaj ą cym 1% nie mo ż e prowadzi ć dzia ł a ń obj ę tych zakazami sformu ł owanymi w art. 5 i 8 ustawy o ochronie konkurencji. Pismem z dnia 18 stycznia 2006 r. Prezes Urz ę du skierowa ł do Browarów Ł ódzkich drugie ponaglenie wskazuj ą c ostateczny termin udzielenia odpowiedzi - do dnia 27 stycznia 2006 r. oraz poinformowa ł przedsi ę biorc ę , i ż nieudzielenie odpowiedzi w wyznaczonym terminie mo ż e stanowi ć przes ł ank ę do wszcz ę cia post ę powania w sprawie na ł o ż enia kary, o której mowa w art. 101 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji. Ponadto Spó ł ka poinformowana zosta ł a, i ż organ antymonopolowy nie prowadzi post ę powania przeciwko Browarom Ł ódzkim, gdy ż post ę powanie wyja ś niaj ą ce nie jest wszczynane i prowadzone przeciwko okre ś lonemu przedsi ę biorcy lub przedsi ę biorcom, natomiast jego przedmiotem jest wst ę pne przeanalizowanie zachowa ń przedsi ę biorców na rynku. Browary Ł ódzkie nie udzieli ł y odpowiedzi w wyznaczonym przez organ antymonopolowy terminie, tj. do dnia 27 stycznia 2006 r. W pi ś mie z dnia 31 stycznia 2006 r. Ldz. 365/2006 Spó ł ka powtórzy ł a dotychczasowe stanowisko dodatkowo stwierdzaj ą c, i ż informacje żą dane przez Prezesa Urz ę du s ą zb ę dne dla prowadzonego post ę powania i bezu ż yteczne, a wi ę c żą danie ich udzielenia nie znajduje uzasadnienia w ustawie o ochronie konkurencji. Wobec powy ż szego organ antymonopolowy postanowieniem z dnia 8 marca 2006 r. wszcz ął na podstawie art. 44 ust. 2 w zw. z art. 101 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji post ę powanie antymonopolowe w sprawie na ł o ż enia na Browary Ł ódzkie kary pieni ęż nej z tytu ł u nieudzielenia informacji żą danych przez Prezesa Urz ę du na podstawie art. 45 ustawy o ochronie konkurencji w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego wszcz ę tego w dniu 18 listopada 2005 r. sygn. akt DOK3-400/7/05/KO. O wszcz ę ciu post ę powania Browary Ł ódzkie zosta ł y, zgodnie z art. 61 § 4 kpa, zawiadomione pismem z dnia 8 marca 2006 r., w którym organ antymonopolowy wezwa ł przedsi ę biorc ę do ustosunkowania si ę do postawionego zarzutu, podania przyczyn nieudzielenia odpowiedzi na pismo z dnia 22 listopada 2005 r. oraz podania wielko ś ci przychodu osi ą gni ę tego w 2005 r. w rozumieniu obowi ą zuj ą cych przedsi ę biorc ę przepisów o podatku dochodowym. Osoba uprawniona w siedzibie Browarów Ł ódzkich pokwitowa ł a odbiór zawiadomienia o wszcz ę ciu post ę powania w sprawie na ł o ż enia kary w dniu 13 marca 2006 r. W dniu 31 marca 2006 r. do Urz ę du wp ł yn ęł o pismo Browarów Ł ódzkich z dnia 29 marca 2006 r. Ldz. 1095/2006, stanowi ą ce odpowied ź na zawiadomienie Prezesa Urz ę du o wszcz ę ciu post ę powania. Browary Ł ódzkie nie zgadzaj ą si ę z postawionym przez Prezesa 3 Urz ę du zarzutem. Spó ł ka wskaza ł a tak ż e, i ż w jej ocenie pismo z dnia 5 grudnia 2005 r. zawiera odpowied ź na wezwanie Urz ę du z dnia 22 listopada 2005 r. w zakresie dotycz ą cym wielko ś ci produkcji i sprzeda ż y, gdy ż wskaza ł a ona, i ż udzia ł Browarów Ł ódzkich w rynku nie przekracza 1%. Browary Ł ódzkie wskaza ł y tak ż e, i ż przedsi ę biorca nie pozostaj ą cy w porozumieniu z innym przedsi ę biorc ą i maj ą cy udzia ł w rynku na poziomie nie przekraczaj ą cym 1% nie mo ż e prowadzi ć dzia ł a ń obj ę tych zakazami sformu ł owanymi w art. 5 i art. 8 ustawy o ochronie konkurencji. Ponadto w ocenie Spó ł ki ustawa o ochronie konkurencji precyzuje zadania Urz ę du oraz jego Prezesa wyposa ż aj ą c go w uprawnienia do żą dania informacji, ale nie wszystkich, tylko takich, które s ą niezb ę dne do realizowania zada ń Urz ę du. Browary Ł ódzkie nie poda ł y tak ż e informacji o wysoko ś ci osi ą gni ę tego w 2005 r. przychodu. Oceniaj ą c przedstawiony stan faktyczny organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje : Prezes Urz ę du jest centralnym organem administracji rz ą dowej w ł a ś ciwym w sprawach ochrony konkurencji i konsumentów. Wszelkie dzia ł ania Prezesa Urz ę du podejmowane s ą w interesie publicznym, maj ą c na uwadze ochron ę konkurencji i praw konsumentów. W zwi ą zku z powy ż szym Prezesowi Urz ę du przyznano szczególne kompetencje zwi ą zane ze sprawowaniem kontroli przestrzegania przez przedsi ę biorców przepisów ustawy o ochronie konkurencji. Wskazane okoliczno ś ci zdecydowa ł y mi ę dzy innymi, ż e przedsi ę biorcy oraz ich zwi ą zki zostali zobowi ą zani – na mocy art. 45 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji – do przedk ł adania organowi antymonopolowemu wszelkich koniecznych informacji na jego żą danie. Oznacza to, i ż obowi ą zek udzielenia odpowiedzi w pe ł nym zakresie i terminie wyznaczonym, ci ąż y na ka ż dym podmiocie, do którego Prezes Urz ę du zwróci si ę z żą daniem udzielenia informacji (E. Modzelewska – W ą chal, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, TWIGGER, Warszawa 2002, str. 222). Zakres informacji wymaganych od przedsi ę biorców okre ś la Prezes Urz ę du, przy czym podmioty te zasadniczo nie mog ą kwestionowa ć zakresu żą danych informacji, bowiem ocena, czy żą dane materia ł y s ą niezb ę dne do realizacji zada ń przez Prezesa, nale ż y do tego organu (wyrok SA z dnia 16 grudnia 1998 r., XVII Ama 62/98). W celu efektywnego sprawowania tej kontroli Prezesowi Urz ę du zosta ł y nadane przez ustawodawc ę instrumenty umo ż liwiaj ą ce dyscyplinowanie przedsi ę biorców w zakresie 4 wykonywania przepisów obowi ą zuj ą cego prawa. Maj ą one umo ż liwi ć egzekwowanie obowi ą zków, jakie spoczywaj ą na przedsi ę biorcach w zakresie wynikaj ą cym z ustawy o ochronie konkurencji. Takim uprawnieniem jest mi ę dzy innymi art. 101 ust. 2 pkt 2 tej ustawy, który przewiduje mo ż liwo ść na ł o ż enia w drodze decyzji kary pieni ęż nej, je ż eli przedsi ę biorca, cho ć by nieumy ś lnie, nie udzieli ł informacji żą danych przez Prezesa Urz ę du na podstawie art. 45 ustawy o ochronie konkurencji. Organ antymonopolowy na podstawie tego przepisu mo ż e wymierzy ć kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci stanowi ą cej równowarto ść od 1.000 do 50.000.000 EURO. Zgodnie z art. 115 ww. ustawy warto ść EURO podlega przeliczeniu na z ł ote wed ł ug kursu ś redniego walut obcych og ł oszonego przez Narodowy Bank Polski w ostatnim dniu roku kalendarzowego poprzedzaj ą cego rok na ł o ż enia kary pieni ęż nej. Ś redni kurs EURO og ł oszony przez NBP w ostatnim dniu roboczym roku kalendarzowego poprzedzaj ą cego rok na ł o ż enia kary, tj. w dniu 30 grudnia 2005 r., wyniós ł 3,8598 z ł . O zastosowaniu sankcji, jak i o jej wysoko ś ci decyduje Prezes Urz ę du w ramach uznania administracyjnego, kieruj ą c si ę mi ę dzy innymi zasadami okre ś lonymi w art. 104 ustawy o ochronie konkurencji, tj. uwzgl ę dniaj ą c w szczególno ś ci okres, stopie ń i okoliczno ś ci uprzedniego naruszenia przepisów ustawy. Nale ż y jednak podkre ś li ć , ż e katalog przes ł anek wskazanych w tym artykule, którymi powinien kierowa ć si ę Prezes Urz ę du przy ustalaniu wymiaru kary, jest przyk ł adowy. Kary pieni ęż ne za nieudzielenie informacji okre ś lone w art. 101 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji maj ą charakter: (a) represyjny – nak ł adane s ą za naruszenie ustawowego obowi ą zku udzielania informacji na żą danie Prezesa Urz ę du; (b) prewencyjny – maj ą zapobiega ć podobnym naruszeniom w przysz ł o ś ci i zniech ę ca ć do naruszania prawa; (c) dyscyplinuj ą cy – zagro ż enie nimi, czyli potencjalna mo ż liwo ść na ł o ż enia kary pieni ęż nej przez Prezesa Urz ę du, ma sk ł ania ć przedsi ę biorców do udzielania żą danych informacji i dokumentów. Takie te ż stanowisko wyrazi ł S ą d Najwy ż szy w wyroku z dnia 7 kwietnia 2004 r. (sygn. III SK 31/04), w którym stwierdzi ł , i ż kara pieni ęż na okre ś lona w art. 101 ust. 2 pkt 2 lit. b) (obecnie art. 101 ust. 2 pkt 2) jest sankcj ą za niedope ł nienie obowi ą zku i ma ona na celu zniech ę cenie przedsi ę biorców do nieprzestrzegania obowi ą zku udzielenia informacji na 5 żą danie Prezesa Urz ę du. Zdaniem S ą du, cel ten wymaga przyj ę cia mo ż liwo ś ci na ł o ż enia na przedsi ę biorc ę kary nie tylko wówczas, gdy do chwili wydania przez Prezesa Urz ę du decyzji o na ł o ż eniu kary nie zosta ł a udzielona jakakolwiek informacja, ale tak ż e wówczas, gdy żą dana informacja zosta ł a udzielona ze znacznym opó ź nieniem, ju ż po wszcz ę ciu post ę powania w sprawie na ł o ż enia kary. Z tre ś ci powo ł anego orzeczenia mo ż na wywnioskowa ć , ż e kar ą pieni ęż n ą mo ż e skutkowa ć nie tylko zaniechanie udzielenia odpowiedzi na wezwanie Prezesa Urz ę du, ale tak ż e udzielenie odpowiedzi po wyznaczonym terminie. Tym bardziej na ł o ż enie kary pieni ęż nej jest mo ż liwe w sytuacji nieprzedstawienia wszystkich informacji żą danych przez Prezesa Urz ę du lub udzielenie informacji niepe ł nej. W interesie Prezesa Urz ę du le ż y bowiem zapobieganie sytuacjom, w których przedsi ę biorcy nie udzielaj ą odpowiedzi na jego żą danie. Podkre ś li ć nale ż y, ż e ustawodawca szeroko zakre ś la odpowiedzialno ść przedsi ę biorcy za naruszenia typu proceduralnego, czego wyrazem jest zagro ż enie sankcj ą w postaci na ł o ż enia kary pieni ęż nej nawet w przypadku nieumy ś lnego nieudzielenia informacji żą danych przez Prezesa Urz ę du. W niniejszej sprawie Prezes Urz ę du uzna ł za konieczne na ł o ż enie na Browary Ł ódzkie kary pieni ęż nej przewidzianej w przepisach ustawy o ochronie konkurencji z uwagi na fakt permanentnego nieudzielania w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego żą danych informacji. Prezes Urz ę du zdecydowa ł na ł o ż y ć kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 50.000 z ł otych, co stanowi równowarto ść 12.954 EURO. Na wysoko ść kary pieni ęż nej istotny wp ł yw ma fakt nieudzielenia przez Browary Ł ódzkie odpowiedzi na żą danie Prezesa Urz ę du, pomimo dwukrotnego monitu. Informacje żą dane przez Prezesa Urz ę du w zakresie wielko ś ci produkcji i sprzeda ż y stanowi ł y dla organu antymonopolowego niezb ę dn ą podstaw ę do obliczenia wielko ś ci krajowego rynku produkcji i krajowego rynku sprzeda ż y piwa oraz do obliczenia udzia ł ów rynkowych poszczególnych przedsi ę biorców prowadz ą cych dzia ł alno ść na tych rynkach, a w konsekwencji do podj ę cia decyzji o wszcz ę ciu lub nie wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego. Żą danie to skierowane zosta ł o łą cznie do 47 przedsi ę biorców, o ró ż nej skali dzia ł alno ś ci – zarówno du ż ych, jak i ś rednich oraz ma ł ych. Wszyscy oni, z wyj ą tkiem Browarów Ł ódzkich, udzielili żą danych przez Prezesa Urz ę du informacji. Uchylanie si ę Browarów Ł ódzkich od udzielenia odpowiedzi wp ł yn ęł o równie ż na przed ł u ż enie prowadzonego przez Prezesa Urz ę du post ę powania wyja ś niaj ą cego o sygn. DOK3-400/7/05/KO. 6 Ustalaj ą c wysoko ść kary pieni ęż nej Prezes Urz ę du wzi ął pod uwag ę stopie ń zawinienia, objawiaj ą cy si ę w mo ż liwo ś ci udzielenia odpowiedzi na wezwanie Prezesa Urz ę du i ś wiadomym jego zaniechaniu. Brak odpowiedzi na pismo Prezesa Urz ę du z dnia 22 listopada 2005 r., a nast ę pnie na dwa wezwania ponaglaj ą ce oraz brak reakcji (w postaci udzielenia żą danych informacji) na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania w sprawie na ł o ż enia kary pieni ęż nej mo ż e jedynie ś wiadczy ć o przekonaniu Spó ł ki o jej bezkarno ś ci. Zachowanie Browarów Ł ódzkich wskazuje, ż e Spó ł ka ta od pocz ą tku nie zamierza ł a udzieli ć organowi antymonopolowemu żą danych informacji, a potencjalna mo ż liwo ść na ł o ż enia kary pieni ęż nej w ż adnym stopniu nie wp ł yn ęł a na jej decyzj ę w tym wzgl ę dzie. Ponadto konsekwentna odmowa udzielenia odpowiedzi na żą danie Prezesa Urz ę du pozwala na stwierdzenie, ż e dzia ł anie Spó ł ki mia ł o charakter umy ś lny. Istotn ą okoliczno ś ci ą wzi ę t ą pod uwag ę przez Prezesa Urz ę du, wp ł ywaj ą c ą na wysoko ść kary pieni ęż nej, by ł natomiast fakt, i ż uchybienie obowi ą zkowi udzielenia informacji stanowi pierwsze naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji przez Browary Ł ódzkie. Bez znaczenia natomiast dla niniejszego post ę powania jest podnoszona przez Browary Ł ódzkie okoliczno ść , i ż nie mog ą by ć one stron ą post ę powania ze wzgl ę du na fakt minimalnego udzia ł u w rynku, a w zwi ą zku z tym niemo ż no ś ci ą prowadzenia dzia ł a ń obj ę tych zakazami sformu ł owanymi w art. 5 i art. 8 ustawy o ochronie konkurencji. Żą dania Prezesa Urz ę du do Browarów Ł ódzkich kierowane by ł y w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego, którego celem by ł o wst ę pne ustalenie, czy na krajowym rynku sprzeda ż y piwa nast ą pi ł o naruszenie przepisów ww. ustawy, uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego, w tym czy sprawa ma charakter antymonopolowy. Post ę powanie wyja ś niaj ą ce nie jest wszczynane i prowadzone przeciwko okre ś lonemu przedsi ę biorcy lub przedsi ę biorcom, przedmiotem jego jest wst ę pne przeanalizowanie zachowa ń przedsi ę biorców na rynku, o czym Spó ł ka by ł a poinformowana w kierowanej do niej korespondencji. Zdaniem Prezesa Urz ę du wymierzona kara pieni ęż na jest adekwatna do stopnia zawinienia Browarów Ł ódzkich i skutecznie zapobiegnie naruszeniom ustawy przez t ę Spó ł k ę w przysz ł o ś ci. Spe ł nia równie ż swoj ą rol ę ogólnoprewencyjn ą , zniech ę caj ą c ą do naruszenia prawa przez przedsi ę biorców. 7 Maj ą c na uwadze powy ż ej wskazane okoliczno ś ci Prezes Urz ę du orzek ł , jak w sentencji decyzji. Zgodnie z art. 105 ust. 4 ustawy o ochronie konkurencji kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę decyzji, na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000. Zgodnie z art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - s ą du ochrony konkurencji i konsumentów - za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów DYREKTOR Departamentu Ochrony Konkurencji Monika Bychowska Otrzymuje: Browary Ł ódzkie S.A. ul. Pó ł nocna 35 91-425 Ł ód ź 8