DOK-27/2004

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DOK-1-421-11/04/MB Warszawa, 9 kwietnia 2004 r. DECYZJA Nr DOK - 27/04 Na podstawie art. 17 w zwi ą zku z art. 12 ust. 1 i art. 12 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 z pó ź n. zm.), Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego na wniosek BOT Górnictwo i Energetyka S.A. w organizacji z siedzib ą w Ł odzi, wyra ż a zgod ę na dokonanie koncentracji, polegaj ą cej na przej ę ciu przez BOT Górnictwo i Energetyka S.A. kontroli nad: 1. Elektrowni ą „Be ł chatów” S.A. z siedzib ą w Rogowcu, 2. Kopalni ą W ę gla Brunatnego „Be ł chatów” S.A. z siedzib ą w Rogowcu, 3. Elektrowni ą „Opole” S.A. z siedzib ą w Brzeziach k/Opola, 4. Elektrowni ą Turów S.A. z siedzib ą w Bogatyni oraz 5. Kopalni ą W ę gla Brunatnego „Turów” S.A. z siedzib ą w Bogatyni, poprzez nabycie wi ę kszo ś ciowych pakietów akcji ww. spó ł ek. UZASADNIENIE W dniu 29 marca 2004 r. do Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów wp ł yn ęł o zg ł oszenie koncentracji, polegaj ą cej na przej ę ciu bezpo ś redniej kontroli przez BOT Górnictwo i Energetyka S.A., nad: 1. Elektrowni ą „Be ł chatów” S.A., 2. Kopalni ą W ę gla Brunatnego „Be ł chatów” S.A., 3. Elektrowni ą „Opole” S.A., 4. Elektrowni ą Turów S.A., 5. Kopalni ą W ę gla Brunatnego „Turów” S.A. W zwi ą zku z tym, i ż : - spe ł nione zosta ł y niezb ę dne przes ł anki uzasadniaj ą ce zg ł oszenie koncentracji, bowiem łą czny obrót przedsi ę biorców uczestnicz ą cych w koncentracji w roku obrotowym poprzedzaj ą cym rok zg ł oszenia przekroczy ł 50 mln euro, tj. kwot ę okre ś lon ą w art 12 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 z pó ź n. zm.), zwanej dalej „ustaw ą antymonopolow ą ”, - przej ę cie kontroli nad innym przedsi ę biorc ą jest jedn ą z form koncentracji, okre ś lon ą w art. 12 ust. 2 pkt. 2 ww. ustawy, - w przedmiotowej sprawie nie wyst ę puje ż adna okoliczno ść z katalogu przes ł anek egzoneracyjnych, wymienionych w art. 13 ustawy antymonopolowej, powoduj ą ca odst ą pienie od obowi ą zku zg ł oszenia koncentracji, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej tak ż e organem antymonopolowym, wszcz ął post ę powanie w niniejszej sprawie, o czym powiadomi ł wnioskodawców pismem z dnia 1 kwietnia 2004 r. Przedmiotowe zg ł oszenie zosta ł o wystosowane do Urz ę du w dniu 29 marca 2004 r. Bior ą c pod uwag ę fakt, i ż organ antymonopolowy wyda ł zgod ę na utworzenie spó ł ki BOT Górnictwo i Energetyka S.A. w dniu 25 marca 2004 r. - bez której to zgody spó ł ka ta nie mog ł aby wyst ą pi ć ze zg ł oszeniem niniejszej koncentracji - nale ż y uzna ć , ż e okre ś lony w art. 94 ust. 4 ustawy antymonopolowej termin 7 dni na zg ł oszenie zamiaru koncentracji, zosta ł zachowany. W trakcie post ę powania Prezes Urz ę du ustali ł , co nast ę puje: Przyczyny i opis transakcji. Przedmiotowa koncentracja polega na przej ę ciu przez BOT Górnictwo i Energetyka S.A. kontroli nad Elektrowni ą „Be ł chatów” S.A., Kopalni ą W ę gla Brunatnego „Be ł chatów” S.A., Elektrowni ą „Opole” S.A., Elektrowni ą Turów S.A. oraz Kopalni ą W ę gla Brunatnego „Turów” S.A. Koncentracja ta jest drugim z etapów dzia ł a ń , które ostatecznie maj ą doprowadzi ć do utworzenia grupy kapita ł owej BOT Górnictwo i Energetyka S.A. Pierwszy etap zosta ł obj ę ty zg ł oszeniem dokonanym w dniu 2 marca 2004 r. W dniu 25 marca 2004 r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyda ł decyzj ę nr DOK – 18/04, w której zezwoli ł Elektrowni „Be ł chatów” S.A., Kopalni W ę gla Brunatnego „Be ł chatów” S.A., Elektrowni „Opole” S.A., Elektrowni ą Turów S.A. oraz Kopalni W ę gla Brunatnego „Turów” S.A na utworzenie spó ł ki BOT Górnictwo i Energetyka S.A. Przewiduje si ę , i ż po uzyskaniu zgody Prezesa Urz ę du, Skarb Pa ń stwa nab ę dzie w drodze umowy darowizny wszystkie akcje w spó ł ce BOT Górnictwo i Energetyka S.A. Nast ę pnie, jako jedyny w ł a ś ciciel spó ł ki BOT Górnictwo i Energetyka S.A., wniesie do niej kontrolne pakiety akcji (minimum 80 %) Elektrowni „Be ł chatów” S.A., Kopalni W ę gla Brunatnego „Be ł chatów” S.A., Elektrowni „Opole” S.A., Elektrowni Turów S.A. oraz Kopalni W ę gla Brunatnego „Turów” S.A. W 2 efekcie, kontrol ę nad tymi spó ł kami sprawowa ć b ę dzie BOT GiE S.A., jako podmiot zale ż ny od Skarbu Pa ń stwa. Utworzenie BOT GiE S.A. jest elementem rz ą dowego programu dla sektora elektroenergetycznego i znajduje oparcie w dwóch dokumentach, przyj ę tych przez Rad ę Ministrów w dniu 28 stycznia 2003 r., tj.: w „Programie realizacji polityki w ł a ś cicielskiej Ministra Skarbu Pa ń stwa w odniesieniu do sektora elektroenergetycznego” - przygotowanym przez Ministerstwo Skarbu Pa ń stwa oraz w „Aktualizacji programu wprowadzenia konkurencyjnego rynku energii elektrycznej w Polsce” - przygotowanej przez Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Spo ł ecznej. Program przygotowany przez Ministerstwo Skarbu Pa ń stwa przedstawia harmonogram prywatyzacji przedsi ę biorstw sektora elektroenergetycznego. Proces prywatyzacyjny poprzedzony ma by ć konsolidacj ą poszczególnych wytwórców i dystrybutorów energii elektrycznej. Z dokumentów rz ą dowych wynika, ż e utworzenie BOT GiE S.A., kontroluj ą cej ww. spó ł ki: - b ę dzie gwarantem bezpiecze ń stwa energetycznego kraju i prawid ł owego funkcjonowania rynku; - umo ż liwi neutralizacj ę kontraktów d ł ugoterminowych zawartych przez elektrownie maj ą ce wej ść w sk ł ad grupy, zwi ę kszaj ą c wolumen energii elektrycznej obj ę tej konkurencj ą , co z kolei powinno skutkowa ć obni ż eniem ceny energii elektrycznej ; - u ł atwi skutecznie funkcjonowanie Grupy na zliberalizowanym rynku energii elektrycznej w Polsce; - poprawi pozycj ę konkurencyjn ą podmiotów wchodz ą cych w sk ł ad grupy, w kontek ś cie cz ł onkostwa Polski w Unii Europejskiej. Ponadto, w ocenie wnioskodawcy, koncentracja ma przynie ść takie efekty jak: zmniejszenia kosztów operacyjnych, wskutek wykorzystania efektów synergii; poprawy zdolno ś ci kredytowej; zmniejszenia kosztów finansowych, wskutek zwi ę kszenia wiarygodno ś ci kredytowej; realizacji zada ń modernizacyjnych i rozwojowych dzi ę ki zwi ę kszonej zdolno ś ci do samofinansowania i zaci ą gania zobowi ą za ń . Uczestnicy koncentracji: I. BOT Górnictwo i Energetyka S.A. w organizacji – aktywny uczestnik koncentracji – spó ł ka, która b ę dzie koordynowa ć dzia ł alno ść Grupy BOT w zakresie zarz ą dzania obrotem energi ą elektryczn ą , finansami, dostawami, optymalizacj ą inwestycji oraz wdra ż aniem systemów komunikacji. W chwili obecnej spó ł ka nie rozpocz ęł a jeszcze dzia ł alno ś ci. II. Elektrownia „Be ł chatów” S.A. – pasywny uczestnik koncentracji - jest podmiotem, którego g ł ównym przedmiotem dzia ł alno ś ci jest wytwarzanie energii elektrycznej. Ponadto, spó ł ka ta wytwarza i dostarcza równie ż gaz, par ę wodn ą i 3 gor ą c ą wod ę . W 2002 r. obrót grupy kapita ł owej Elektrowni „Be ł chatów” wyniós ł ..........................ty ś z ł . Elektrownia „Be ł chatów” S.A. kontroluje nast ę puj ą ce spó ł ki: - Elbis sp. z o.o. z siedzib ą w Rogowcu, - Elbest sp. z o.o. z siedzib ą w Rogowcu, - Niepubliczny Zak ł ad Opieki Zdrowotnej „MegaMed” sp. z o.o. z siedzib ą w Be ł chatowie. W ka ż dej z ww. spó ł ek Elektrownia „Be ł chatów” S.A. posiada 100 % udzia ł ów. III. Kopalnia W ę gla Brunatnego „Be ł chatów” S.A. – pasywny uczestnik koncentracji - jest podmiotem, którego g ł ównym przedmiotem dzia ł alno ś ci jest górnictwo i wzbogacanie w ę gla brunatnego. W 2002 r. obrót grupy kapita ł owej KWB „Be ł chatów” wyniós ł .....................ty ś z ł . KWB „Be ł chatów” kontroluje nast ę puj ą ce spó ł ki: - TG Bewa sp. z o.o. z siedzib ą w Kleszczowie, - Ramb sp. z o.o. z siedzib ą w Kleszczowie, - Sport Hotel sp. z o.o. z siedzib ą w Be ł chatowie, - DW Be ł chatów sp. z o.o. z siedzib ą w Szklarskiej Por ę bie, - GKS Be ł chatów S.A. z siedzib ą w Be ł chatowie, - Betrans sp. z o.o. z siedzib ą w Be ł chatowie. W ka ż dej z ww. spó ł ek KBW „Be ł chatów” posiada 100 % udzia ł ów. IV. Elektrownia „Opole” S.A. – pasywny uczestnik koncentracji - jest podmiotem, którego g ł ównym przedmiotem dzia ł alno ś ci jest wytwarzanie energii elektrycznej. Ponadto spó ł ka ta wytwarza i dostarcza równie ż gaz, par ę wodna i gor ą c ą wod ę . W 2002 r. obrót grupy kapita ł owej Elektrowni „Opole” wyniós ł .......................ty ś z ł . Elektrownia „Opole” S.A. kontroluje spó ł k ę Zak ł ad Us ł ug Profilaktyczno- Leczniczych „Megavita” sp. z o.o. z siedzib ą w Brzeziach, w której posiada …. udzia ł ów. W spó ł ce EPO sp. z o.o. z siedzib ą w Opolu posiada …. % udzia ł ów. V. Elektrownia Turów S.A. – pasywny uczestnik koncentracji - jest podmiotem, którego g ł ównym przedmiotem dzia ł alno ś ci jest wytwarzanie energii elektrycznej. Ponadto spó ł ka ta wytwarza i dostarcza gaz, par ę wodn ą i gor ą c ą wod ę . W 2002 r. obrót Elektrowni Turów S.A. wyniós ł .......................ty ś z ł . Elektrownia Turów kontroluje nast ę puj ą ce spó ł ki: - Przychodnia Lekarska „Eltur-Zdrowie” sp. z o.o. z siedzib ą w Bogatyni, - Przedsi ę biorstwo Transportowe „Eltur-Trans” sp. z o.o. z siedzib ą w Bogatyni, - Przedsi ę biorstwo Produkcji Sorbentów i Rekultywacji „Eltur-Wapore” sp. z o.o. z siedzib ą w Bogatyni, - Przedsi ę biorstwo Handlowo-Us ł ugowe „Eltur-Global” sp. z o.o. z siedzib ą w Bogatyni, - Przedsi ę biorstwo – Us ł ugowo - Produkcyjne „Eltur-Serwis” sp. z o.o. z siedzib ą w Bogatyni oraz - Elektrownia Turów B.V. z siedzib ą w Amsterdamie (Holandia). 4 W ka ż dej z ww. spó ł ek Elektrownia Turów S.A. posiada …… udzia ł ów. VI. Kopalnia W ę gla Brunatnego „Turów” S.A. – pasywny uczestnik koncentracji - jest podmiotem, którego g ł ównym przedmiotem dzia ł alno ś ci jest górnictwo i wzbogacanie w ę gla brunatnego. W 2003 r. obrót grupy kapita ł owej KWB Turów wyniós ł ...................ty ś z ł . KWB „Turów” S.A. posiada ……… udzia ł ów w spó ł ce Przychodnia Lekarska „Tur-Med” sp. z o.o. z siedzib ą w Bogatyni. Rynki w ł a ś ciwe, na które koncentracja wywiera wp ł yw: W my ś l art. 4 pkt 8 ustawy antymonopolowej, przez rynek w ł a ś ciwy rozumie si ę rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji. A zatem rynek ten wyznaczaj ą zasadniczo dwa elementy: towar ( rynek produktowy ) i terytorium (rynek geograficzny). Maj ą c na uwadze powy ż sz ą definicj ę oraz kryteria wyznaczania rynków w ł a ś ciwych, na które koncentracja wywiera wp ł yw, zawarte w rozporz ą dzeniu Rady Ministrów z dnia 3 kwietnia 2002 r. w sprawie zg ł oszenia zamiaru koncentracji przedsi ę biorców (Dz. U. z 2002 r. Nr 37 poz. 334), organ antymonopolowy uzna ł , i ż w przedmiotowej sprawie wyst ę puj ą dwa rynki produktowi, na które koncentracja wywiera wp ł yw, a mianowicie: - rynek energii elektrycznej i regulacyjnych us ł ug systemowych, - rynek wydobycia i sprzeda ż y w ę gla brunatnego. a) w przedmiotowej sprawie rynkiem w ł a ś ciwym, na który koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym, jest rynek energii elektrycznej i regulacyjnych us ł ug systemowych. Trzy spo ś ród przedsi ę biorców, nad którymi przejmowana jest kontrola, tj. Elektrownia „Be ł chatów”, Elektrownia „Opole”, Elektrownia Turów, dzia ł aj ą na rynku energii elektrycznej oraz regulacyjnych us ł ug systemowych, obejmuj ą cych rezerw ę i pozosta ł e us ł ugi systemowe niezb ę dne dla prawid ł owego funkcjonowania systemu elektroenergetycznego. W aspekcie geograficznym, rynek energii elektrycznej i regulacyjnych us ł ug systemowych obejmuje terytorium Polski. Uzasadniaj ą c powy ż sze nale ż y wskaza ć , i ż pomimo faktycznego wyst ę powania w niewielkim stopniu importu energii elektrycznej do Polski, istniej ą zarówno istotne ograniczenia natury technicznej w przesyle energii elektrycznej z innych krajów do Polski (wielko ść przesy ł u energii jest ograniczona mo ż liwo ś ciami sieci przesy ł owej), jak równie ż ograniczenia natury prawnej (ograniczenia stosowania TPA w stosunku do podmiotów zagranicznych). 5 Przewiduje si ę , ż e po wej ś ciu Polski do Unii Europejskiej nast ą pi zwi ę kszenie importu energii elektrycznej, w wyniku rozszerzenia zasady TPA równie ż na energi ę sprowadzan ą z zagranicy oraz zwi ę kszenie liczby podmiotów prowadz ą cych obrót polsk ą energi ą w ramach wymiany mi ę dzynarodowej oraz rozbudowy po łą cze ń transgranicznych. Rynek energii elektrycznej sk ł ada si ę z dwóch poziomów. Pierwszy poziom stanowi rynek hurtowy, w którym uczestnicz ą producenci energii elektrycznej i nabywcy hurtowi. Drugim poziomem jest rynek detaliczny, gdzie dostawcy oferuj ą odbiorcom dostaw ę energii, konkuruj ą c ze sob ą cen ą , warunkami dostawy oraz us ł ugami dodatkowymi. Na rynku hurtowym energii elektrycznej dzia ł aj ą nast ę puj ą ce podmioty: - wytwórcy energii elektrycznej, jako sprzedawcy energii elektrycznej i systemowych us ł ug regulacyjnych, - spó ł ki dystrybucyjne, jako nabywcy energii elektrycznej, - wielcy odbiorcy, jako nabywcy energii elektrycznej, - przedsi ę biorstwa obrotu energi ą elektryczn ą , jako po ś rednicy w handlu energi ą , - gie ł da energii, na której s ą prowadzone transakcje bie żą ce oraz dzia ł a rynek terminowy, - Operator Systemu Przesy ł owego, którego zadaniem jest zbilansowanie rynku energii elektrycznej oraz zapewnienie niezawodnego dzia ł ania sieci przesy ł owej, - operatorzy handlowo-techniczni, tworz ą cy zbilansowane grafiki obci ąż e ń na podstawie zg ł oszonych do nich kontraktów. Na rynku hurtowym mog ą uczestniczy ć równie ż i bezpo ś redni nabywcy, jednak koszt uczestnictwa, problem bilansowania dostaw, konieczno ść posiadania systemów telekomunikacyjnych i komputerowych oraz koszty osobowe skutecznie ograniczaj ą to uczestnictwo do bardzo du ż ych odbiorców. Przedmiotem obrotu na rynku energii elektrycznej jest energia elektryczna oraz regulacyjne us ł ugi systemowe. Obrót energi ą elektryczna na rynku energii elektrycznej odbywa si ę poprzez: - kontrakty bilateralne tj. dobrowolnie zawierane stosunki handlowe, - gie ł d ę energii elektrycznej, - rynek bilansuj ą cy. W roku 2002 warto ść rynku energii elektrycznej i regulacyjnych us ł ug systemowych w Polsce wynosi ł a przesz ł o 21.278 mln z ł . O wielko ś ci rynku energii elektrycznej decydowa ł a energia elektryczna, która stanowi prawie 95 % łą cznych przychodów ze sprzeda ż y energii elektrycznej i regulacyjnych us ł ug systemowych. W latach 1999-2002 nast ą pi ł wzrost znaczenia us ł ug systemowych, których udzia ł w rynku zwi ę kszy ł si ę z 3,12 % w 1999 roku do 5,02 % w 2002 r. O wzro ś cie udzia ł u us ł ug systemowych zadecydowa ł y dzia ł ania, maj ą ce na celu popraw ę niezawodno ś ci dzia ł ania systemu elektroenergetycznego. Po przeprowadzeniu procesu koncentracji, Grupa BOT b ę dzie najwi ę kszym podmiotem dzia ł aj ą cym na krajowym rynku energii elektrycznej i regulacyjnych us ł ug 6 systemowych. Pod wzgl ę dem warto ś ci, udzia ł grupy w rynku obejmuj ą cym energi ę elektryczn ą oraz regulacyjne us ł ugi systemowe w 2002 r. wynosi ł ……. Podobne znaczenie Grupa BOT odgrywa w zakresie sprzeda ż y energii elektrycznej, gdzie jej udzia ł wynosi ……%, natomiast w przypadku regulacyjnych us ł ug systemowych jej udzia ł wyniós ł …….%. W latach 2000-2002, udzia ł Elektrowni „Be ł chatów”, „Opole” i Turów w warto ś ci rynku energii i regulacyjnych us ł ug systemowych zwi ę kszy ł si ę nieznacznie z …. % do …. %. Zdecydowa ł o tym wzrost udzia ł u przedsi ę biorstw Grupy BOT w rynku us ł ug systemowych z …..% do …..%. Od dnia 1 lipca 2001 roku Prezes Urz ę du Regulacji Energetyki zwolni ł przedsi ę biorstwa posiadaj ą ce koncesj ę na wytwarzanie lub obrót energi ą elektryczn ą z obowi ą zku zatwierdzania taryf, uznaj ą c, ż e rynek na którym dzia ł aj ą te przedsi ę biorstwa jest rynkiem konkurencyjnym. Na rynku energii elektrycznej Grupa BOT b ę dzie poddana konkurencji, g ł ównie ze strony elektrowni i elektrociep ł owni zawodowych. Najwi ę kszymi konkurentami Grupy BOT na rynku energii elektrycznej s ą Po ł udniowy Koncern Energetyczny S.A. oraz Zespó ł Elektrowni PAK S.A. W 2002 r. udzia ł ww. podmiotów w rynku energii przedstawia ł si ę nast ę puj ą co: - Grupa BOT – ….. % - PKE S.A. – …… % - PAK S.A. – …..% W 2002 r. udzia ł Elektrowni „Be ł chatów” w mocy osi ą galnej KSE (Krajowego Systemu Elektroenergetycznego) wyniós ł …. %, Elektrowni „Opole” …. %, a elektrowni Turów ….. %. Nale ż y zauwa ż y ć , i ż produkcja energii elektrycznej w polskich elektrowniach i elektrociep ł owniach mo ż e by ć znacznie wy ż sza, poniewa ż ich moc nie jest w pe ł ni wykorzystana. Nadwy ż ka mocy utrzymuje si ę od po ł owy lat dziewi ęć dziesi ą tych. W latach 2000-2002 nadwy ż ka mocy ponad zapotrzebowanie stanowi ł a przesz ł o 30 % mocy osi ą galnej. Cz ęść tej nadwy ż ki mocy jest niezb ę dna dla bezpiecze ń stwa pracy systemu elektroenergetycznego. Uwa ż a si ę jednak, ż e wystarczaj ą ca by ł aby nadwy ż ka 5-10 % mocy osi ą galnej ponad potrzeby wynikaj ą ce z niezawodnej pracy tego systemu. Istnienie znacznie wi ę kszej nadwy ż ki mocy mo ż e wp ł ywa ć na wzrost konkurencji na rynku i obni ż k ę cen energii elektrycznej. Nadwy ż ka mocy umo ż liwia równie ż szybki wzrost produkcji, w przypadku wzrostu zapotrzebowania na energi ę elektryczn ą . Najwi ę kszym odbiorc ą energii elektrycznej od elektrowni uczestnicz ą cych w koncentracji (oraz od wi ę kszo ś ci pozosta ł ych elektrowni), s ą Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A.. Wynika to z zawartych wcze ś niej kontraktów d ł ugoterminowych, które stanowi ł y gwarancj ę sp ł aty zaci ą gni ę tych przez elektrownie i elektrociep ł ownie kredytów na budow ę , modernizacj ę mocy wytwórczych lub budow ę instalacji dla ochrony ś rodowiska. Obecnie kontrakty d ł ugoterminowe ograniczaj ą w decyduj ą cym stopniu ilo ść energii elektrycznej, która mo ż e by ć przedmiotem obrotu na zasadach rynkowych. Sytuacja ta ulegnie zmianie w przysz ł o ś ci, w zwi ą zku z podj ę ciem przez Rz ą d decyzji o likwidacji kontraktów d ł ugoterminowych. 7 Znaczenie jednak PSE S.A. w obrocie energi ą elektryczn ą sukcesywnie maleje. W latach 2000-2002 udzia ł ilo ś ci energii elektrycznej kupowanej przez Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. od krajowych elektrowni i elektrociep ł owni zmniejszy ł si ę z … % do …. %. Jednocze ś nie wzros ł a ilo ść energii kupowanej na zasadach rynkowych przez spó ł ki dystrybucyjne z …. do …. % oraz przez przedsi ę biorstwa obrotu z …. % do …. %. Wi ę ksze zró ż nicowanie sprzeda ż y wp ł ywa na zwi ę kszenie konkurencji na rynku energii elektrycznej i obni ż a tempo wzrostu cen. Ze wzgl ę du na stabilizacj ę zapotrzebowania na energi ę elektryczn ą , nadwy ż k ę mocy w krajowym systemie oraz stosunkowo ma ł e mo ż liwo ś ci wymiany energii z zagranic ą , na rynku energii funkcjonuj ą przez d ł u ż szy okres czasu ci sami sprzedawcy. Zmienia si ę tylko ich struktura w ł asno ś ciowa oraz organizacyjna w wyniku prywatyzacji oraz konsolidacji. Wej ś cie na rynek, poprzez budow ę nowych ź róde ł wytwórczych, wyst ę puje obecnie w niewielkim zakresie i ogranicza si ę do ź róde ł o ma ł ej mocy, gdzie wytwarzanie energii elektrycznej odbywa si ę w oparciu o gaz lub energi ę odnawialn ą . Wnioskodawca podnosi ł ponadto, i ż rynkiem w ł a ś ciwym, na który koncentracja wywiera wp ł yw jest tak ż e rynek paliw dla energetyki, obejmuj ą cy takie rodzaje paliw jak: - w ę giel brunatny, - w ę giel kamienny, - gaz ziemny, - ci ęż ki olej opa ł owy. Organ antymonopolowy uzna ł jednak ż e, i ż powy ż sze rodzaje paliw nie stanowi ą dla siebie substytutu, ze wzgl ę du na fakt, i ż urz ą dzenia produkcyjne (kot ł y energetyczne) zainstalowane w poszczególnych elektrowniach zosta ł y zaprojektowane i wybudowane do spalania okre ś lonego rodzaju paliwa. Ponadto – jak stwierdzi ł nawet wnioskodawca - operacja zmiany paliwa wymaga ł aby zmian konstrukcyjnych w obr ę bie urz ą dze ń doprowadzania paliwa i niektórych powierzchni ogrzewalnych. Taka czynno ść by ł aby natomiast zarówno czasoch ł onna (mog ł aby trwa ć nawet kilka miesi ę cy), jak i kapita ł och ł onna. Organ antymonopolowy uzna ł równie ż , i ż w niniejszej sprawie nie wyst ę puj ą powi ą zania horyzontalne na rynku wydobycia i sprzeda ż y w ę gla brunatnego, pomimo, i ż dwóch z uczestników koncentracji prowadzi dzia ł alno ść w zakresie wydobycia i sprzeda ż y tego rodzaju paliwa. Zdaniem organu antymonopolowego, rynki na których prowadz ą dzia ł alno ść poszczególne kopalnie (uczestnicy koncentracji), stanowi ą bowiem odr ę bne rynki lokalne. b) Przedmiotowa koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie wertykalnym na dwa lokalne rynki wydobycia i sprzeda ż y w ę gla brunatnego w Be ł chatowie i Turowie. Uzasadniaj ą c powy ż sze nale ż y wskaza ć , co nast ę puje. W ę giel brunatny jest wydobywany w Polsce przez pi ęć kopal ń , z których dwie (KWB „Be ł chatów” i KWB „Turów”) bior ą udzia ł w opisanej koncentracji. Krajowy w ę giel brunatny jest w oko ł o 99% kupowany przez trzy du ż e przedsi ę biorstwa 8 energetyki zawodowej, a transakcje maj ą praktycznie wy łą cznie charakter lokalny, tzn.: - Elektrownia „Be ł chatów” kupuje w ę giel od KWB „Be ł chatów”, - Elektrownia Turów kupuje w ę giel od KWB „Turów”, - Zespó ł Elektrowni PAK S.A. kupuje w ę giel od KWB „Adamów” S.A. i KWB ”Konin” S.A. Oprócz czterech wymienionych kopal ń , istnieje jeszcze Kopalnia W ę gla Brunatnego Sieniawa, znacznie mniejsza od pozosta ł ych, zaopatruj ą ca drobnych odbiorców. Poza przedsi ę biorstwami elektroenergetyki nie ma w Polsce innych odbiorców kupuj ą cych znaczne ilo ś ci w ę gla brunatnego. Sprzeda ż z kopal ń do elektrowni prowadzona jest we wszystkich przypadkach bezpo ś rednio, bez udzia ł u odr ę bnych przedsi ę biorstw dystrybucyjnych. Przedsi ę biorstwa wydobywcze uczestnicz ą ce w koncentracji (KWB „Be ł chatów” i KWB „Turów”) wydoby ł y w sumie w 2003 roku … mln ton w ę gla brunatnego, w tym sprzeda ł y do elektrowni uczestnicz ą cych w koncentracji … mln ton. W wymiarze jednostek energii, wydobycie sumaryczne w tych przedsi ę biorstwach wynios ł o …. PJ, a sprzeda ż do elektrowni …. PJ. Warto ść ca ł kowita sprzeda ż y w ę gla przez kopalnie uczestnicz ą ce w koncentracji wynios ł a …. mld z ł , w tym warto ść sprzeda ż y do energetyki zawodowej …. mld z ł . W aspekcie geograficznym nale ż y uzna ć , i ż rynek w ę gla brunatnego jest rynkiem lokalnym. Brak jest bowiem przes ł anek ekonomicznych, aby w ę giel brunatny by ł transportowany na dalsze odleg ł o ś ci (w ę giel brunatny posiada du żą zawarto ść wilgoci, powy ż ej 50 %). Paliwo to z zasady, na ca ł ym ś wiecie spalane jest wi ę c w elektrowniach s ą siaduj ą cych z miejscem wydobycia, a transport paliwa z kopal ń do elektrowni odbywa si ę systemem ta ś moci ą gów. W przypadku przedmiotowej koncentracji, nale ż y wyró ż ni ć dwa rynki lokalne wydobycia i sprzeda ż y w ę gla brunatnego w Be ł chatowie i Turowie. Na ka ż dym z tych rynków, poszczególne kopalnie dysponuj ą 100 % udzia ł em. Praktycznie ca ł o ść ww. wydobycia sprzedawana jest odpowiednio Elektrowni „Be ł chatów” i Elektrowni Turów. Niezale ż nie od dokonanej oceny lokalnego aspektu geograficznego rynku w ł a ś ciwego, dla zobrazowania kontekstu przedmiotowej koncentracji, poni ż ej przedstawiono tak ż e dane dotycz ą ce wydobycia i sprzeda ż y w ę gla brunatnego w Polsce. Ca ł kowite krajowe zdolno ś ci wydobywcze w ę gla brunatnego w Polsce wynosz ą 73,5 mln ton rocznie i by ł y wykorzystane w 2002 r. w 79 %, a w 2003 r. w 83 %. KWB „Be ł chatów” posiada zdolno ś ci wydobywcze w wysoko ś ci …. mln ton, które w 2003 r. wykorzysta ł a w ….%. Zdolno ś ci wydobywcze KWB „Turów” wynosz ą … mln ton, w 2003 r. wykorzystano je w … %. W 2003 roku polskie kopalnie w ę gla brunatnego wydoby ł y 60,9 mln ton w ę gla brunatnego, z czego sprzeda ł y 60,4 mln ton przedsi ę biorstwom energetyki zawodowej, a 0,5 mln ton innym nabywcom. W wymiarze jednostek energii, wydobycie wynios ł o 523 PJ, a sprzeda ż do energetyki 518 PJ. Ca ł kowita warto ść sprzeda ż y w ę gla przez 9 kopalnie wynios ł a 2,80 mld z ł , w tym sprzeda ż y do energetyki zawodowej 2,77 mld z ł . Wielko ść krajowej produkcji energii elektrycznej z w ę gla brunatnego wynios ł a w 2002 roku 48,9 TWh, a w 2003 roku 51,5 TWh. c) przedmiotowa koncentracja nie wywrze wp ł ywu na ż aden rynek w uj ę ciu konglomeratowym , poniewa ż brak jest rynków w ł a ś ciwych, na których uczestnicy koncentracji posiadaliby wi ę kszy ni ż 40 % udzia ł i jednocze ś nie nie wyst ę powa ł yby powi ą zania natury horyzontalnej lub wertykalnej. Ocena skutków koncentracji. Przepis art. 17 ustawy antymonopolowej stanowi, i ż Prezes Urz ę du wydaje zgod ę na dokonanie koncentracji, w wyniku której nie powstanie lub nie umocni si ę pozycja dominuj ą ca na rynku i wskutek czego konkurencja na rynku nie zostanie istotnie ograniczona. Analiza skutków niniejszej koncentracji nie wykaza ł a istotnych zagro ż e ń dla rynku, wskutek przej ę cia przez BOT Górnictwo i Energetyka S.A. kontroli nad Elektrowni ą „Be ł chatów” S.A., Kopalni ą W ę gla Brunatnego „Be ł chatów” S.A., Elektrowni ą „Opole” S.A., Elektrowni ą Turów S.A. oraz Kopalni ą W ę gla Brunatnego „Turów” S.A. Organ antymonopolowy, uznaj ą c za zasadne wyra ż enie zgody na dokonanie przedmiotowej koncentracji, wzi ął pod uwag ę w szczególno ś ci nast ę puj ą ce przes ł anki: - pomimo, ż e niniejsza koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym na rynek energii elektrycznej oraz regulacyjnych us ł ug systemowych niezb ę dnych dla prawid ł owego dzia ł ania systemu elektroenergetycznego, to jednak udzia ł osi ą gni ę ty przez uczestników koncentracji na tym rynku, tj. oko ł o…. %, odbiega od udzia ł u, z którym ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów wi ąż e domniemanie posiadania pozycji dominuj ą cej, - uczestnicy koncentracji, pomimo posiadania najwi ę kszego udzia ł u w rynku energii elektrycznej oraz regulacyjnych us ł ug systemowych, b ę d ą si ę spotyka ć z konkurencj ą , g ł ównie ze strony elektrowni i elektrociep ł owni zawodowych. Najwi ę ksi z konkurentów uczestników koncentracji to: Po ł udniowy Koncern Energetyczny S.A. – dysponuj ą cy … % udzia ł em rynkowym oraz Zespó ł Elektrowni PAK S.A. dysponuj ą cy udzia ł em …. %, - pomimo, i ż niniejsza koncentracja wywiera wp ł yw na dwa lokalne rynki w ę gla brunatnego (w Be ł chatowie i w Turowie), to jednak nale ż y uzna ć , i ż nie wp ł ynie na relacje, jakie ju ż obecnie istniej ą pomi ę dzy Elektrowni ą „Be ł chatów” S.A., a zaopatruj ą c ą j ą w w ę giel brunatny Kopalni ą W ę gla Brunatnego „Be ł chatów” S.A. oraz pomi ę dzy Elektrowni ę Turów S.A., a zaopatruj ą c ą j ą w w ę giel brunatny Kopalni ą W ę gla Brunatnego „Turów” S.A. Specyfika w ę gla brunatnego nie pozwala na jego transport do miejsc oddalonych od kopal ń . W efekcie powy ż szego, …. mln ton w ę gla brunatnego (z …… mln ton w ę gla wydobytego), kopalnie uczestnicz ą ce w koncentracji sprzeda ł y do elektrowni uczestnicz ą cych w 10 koncentracji. Koncentracja nie spowoduje zmian w tym zakresie i nie wp ł ynie na ograniczenie dostaw w ę gla brunatnego dla innych odbiorców. Dostawy takie praktycznie bowiem nie istniej ą . Reasumuj ą c, nale ż y stwierdzi ć , i ż planowana koncentracja spe ł nia przes ł anki okre ś lone w art. 17 ustawy antymonopolowej. Post ę powanie w sprawie wykaza ł o, ż e przej ę cie przez BOT Górnictwo i Energetyka S.A kontroli nad Elektrowni ą „Be ł chatów” S.A., Kopalni ą W ę gla Brunatnego „Be ł chatów” S.A., Elektrowni ą „Opole” S.A., Elektrowni ą Turów S.A. oraz Kopalni ą W ę gla Brunatnego „Turów” S.A., nie przyczyni si ę do powstania pozycji dominuj ą cej na rynkach w ł a ś ciwych dla niniejszej koncentracji, a tak ż e nie dojdzie do istotnego ograniczenia konkurencji na tych rynkach. Wobec powy ż szego orzeczono jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zwi ą zku z art. 479 28 k.p.c., od niniejszej decyzji stronie przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej dor ę czenia. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów p.o. Zast ę pcy Dyrektora Departamentu Ochrony Konkurencji Marcin Kolasi ń ski Otrzymuj ą : Jerzy Baehr, Rafa ł Przysta ń ski, Aleksander Stawicki Pe ł nomocnicy BOT GiE S.A. w organizacji Wierci ń ski, Kwieci ń ski, Baehr sp.k. Ul. Paderewskiego 8 61-770 Pozna ń 11