DDK-9/2003

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW CEZARY BANASI Ń SKI DDK-61-16/03/HP Warszawa, 25 czerwca 2003 r. DECYZJA Nr 9/2003 Na podstawie art. 23 c ust. 1 i art. 23 a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 122, poz. 1319; z 2001 r. Nr 110, poz. 1189 i Nr 154, poz. 1800 oraz z 2002 r. Nr 129, poz. 1102 i Nr 166, poz. 1360), zwanej dalej „ ustaw ą ”, po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej Prezesem Urz ę du, uznaje i ż zamieszczanie przez Polkomtel S.A., z siedzib ą w Warszawie, Al. Jerozolimskie 81, zwanej dalej „Spó ł k ą ”, niepe ł nej informacji o cenach towarów i us ł ug w rozpowszechnianych klientom ulotkach reklamowych, reklamach w gazetach, magazynie „Plus GSM” oraz na stronach internetowych Spó ł ki – poprzez prezentowanie cen netto stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , o której mowa w art. 23 a ust. 2 ww. ustawy, polegaj ą c ą na naruszaniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji oraz reklamie wprowadzaj ą cej w b łą d i nakazuje zaniechanie jej stosowania. UZASADNIENIE W dniu 26 lutego 2003 r. Prezes Urz ę du wszcz ął na podstawie art. 44 ust. 1 ustawy post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na naruszaniu przez Polkomtel S.A. obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji oraz reklamie wprowadzaj ą cej w b łą d, co stanowi naruszenie art. 23 a ust. 2 ustawy. Podstaw ą wszcz ę cia post ę powania by ł y sygna ł y uzyskane od konsumentów, z których wynika ł o, ż e Polkomtel S.A. przy oferowanych towarach (aparatach telefonicznych) i us ł ugach podawa ł niepe ł n ą i wprowadzaj ą c ą w b łą d informacj ę cenow ą , a tym samym narusza ł obowi ą zek podawania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Uwidocznione przez Polkomtel S.A. ceny oznaczone by ł y jedynie w warto ś ci netto, bez uwzgl ę dnienia wymaganego ustawowo podatku od towarów i us ł ug. Taka sama praktyka dotyczy ł a rozpowszechnianych przez Spó ł k ę materia ł ów reklamowych. Z dokonanych przez Urz ą d ustale ń oraz otrzymanych sygna ł ów wynika ł o, ż e oznaczanie towarów i us ł ug w sposób naruszaj ą cy obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej i prawdziwej informacji o ich cenach oraz rozpowszechnianie informacji handlowych w sposób wprowadzaj ą cy w b łą d mo ż e stanowi ć bezprawn ą praktyk ę nara ż aj ą c ą na uszczerbek interesy znacznej grupy lub wszystkich konsumentów. Prezentowanie myl ą cych informacji zarówno w informacjach handlowych, jak i w przekazach reklamowych wprowadza konsumentów w b łą d co do rzeczywistej warto ś ci oferowanych przez Polkomtel S.A. towarów i us ł ug, a tym samym uniemo ż liwia dokonanie rzeczowego porównania istniej ą cych na rynku i konkuruj ą cych ze sob ą ofert. W skierowanym do Polkomtel S.A. wyst ą pieniu Prezes Urz ę du zwróci ł uwag ę na szkodliwo ść zakwestionowanej praktyki w ś wietle art. 3 ust. 1, art. 10 oraz art. 16 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U. Nr 47, poz.211 ze zm.) oraz w oparciu o przepisy art. 18 ust. 1 pkt 1, w zw. z art. 19 ust. 1 pkt 3 ustawy wezwa ł Spó ł k ę do dobrowolnego ich zaniechania. Urz ą d podkre ś li ł , i ż brak rzetelnej i prawdziwej informacji o cenie pozbawia konsumentów podstawowych danych o towarze oraz uniemo ż liwia dokonanie ś wiadomego i opartego na rzetelnych kryteriach wyboru. Stosowanie reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d powoduje natomiast zak ł ócenie funkcjonowania uczciwej konkurencji rynkowej. W pi ś mie z dnia 14 marca 2003 r. Spó ł ka zaprezentowa ł a stanowisko odno ś nie do postawionych zarzutów. Z powy ż szego stanowiska wynika, ż e Polkomtel S.A. podj ął decyzj ę o wprowadzeniu zmiany w dotychczasowym sposobie prezentowania cen oferowanych us ł ug, polegaj ą cej na podawaniu w cennikach us ł ug, a tak ż e we wszelkich reklamach i materia ł ach promocyjnych skierowanych do potencjalnych klientów jednocze ś nie dwóch cen: ceny netto i ceny brutto. W ś wietle przytoczonych argumentów takie dzia ł ania podyktowane zosta ł y konieczno ś ci ą udzielania wszystkim potencjalnym klientom wyczerpuj ą cej i pe ł nej informacji o rzeczywistych kosztach us ł ug oferowanych przez Spó ł k ę . Zgodnie z zasad ą wyra ż on ą w art. 10 Kodeksu post ę powania administracyjnego strona przed wydaniem decyzji mia ł a mo ż liwo ść wypowiedzenia si ę co do zebranych dowodów i materia ł ów. Prezes Urz ę du ustali ł i zwa ż y ł co nast ę puje: Ustawowy obowi ą zek udzielania konsumentom prawdziwej i pe ł nej informacji stanowi jedno z zasadniczych uprawnie ń przys ł uguj ą cych konsumentom z mocy 2 regulacji ustawowych. Konsumenci, którzy nie dysponuj ą w ł a ś ciw ą informacj ą i wiedz ą , maj ą istotnie ograniczon ą wolno ść podejmowania ś wiadomych decyzji rynkowych. Brak podawania wymaganych, prawdziwych i rzetelnych informacji uniemo ż liwia równie ż konsumentom dokonanie swobodnej i rzeczowej oceny spo ś ród oferowanych na rynku towarów i us ł ug. Z tych wzgl ę dów ustawodawca przywi ą za ł ogromn ą rol ę do upowszechnienia równego i uczciwego konkurowania przedsi ę biorców na rynku, w aspekcie ci ążą cych na nich obowi ą zków informacyjnych. Obowi ą zek informowania konsumentów przez profesjonalnych uczestników obrotu obejmuje ka ż de stadium zawieranego kontraktu. Chwil ą zainicjowania wzajemnych kontaktów jest moment, w którym okre ś lona informacja handlowa, oferta czy reklama towaru lub us ł ugi skierowana do publiczno ś ci przeradza si ę w informacj ę odebran ą przez zindywidualizowanego konsumenta, stanowi jednocze ś nie moment bezpo ś rednio poprzedzaj ą cy podj ę cie przez konsumenta decyzji o zawarciu umowy. Etap ten charakteryzuje si ę najwi ę kszym nat ęż eniem ci ążą cego na przedsi ę biorcach obowi ą zku informacyjnego wobec konsumentów. Powstaje zatem konieczno ść udost ę pnienia konsumentom tych informacji, które s ą niezb ę dne dla dokonania ś wiadomego, opartego na prawdziwych, rzetelnych i pe ł nych informacjach wyboru w kwestii zwi ą zania si ę okre ś lonym kontraktem. Standardy wymogów informacyjnych okre ś lone zosta ł y przez ustawodawc ę w regulacjach ustawowych, odnosz ą cych si ę do konkretnych interesów, b ę d ą cych przedmiotem danej regulacji. Ustawodawca skoncentrowa ł uwag ę na zagro ż eniach p ł yn ą cych z zaniechania rzetelnych praktyk informacyjnych, w kontek ś cie uczciwej i niezafa ł szowanej konkurencji dzia ł aj ą cych na rynku podmiotów profesjonalnych. W celu zapobie ż enia jak i zwalczania nieuczciwej konkurencji w dzia ł alno ś ci gospodarczej – w interesie publicznym, przedsi ę biorców oraz klientów, a zw ł aszcza konsumentów – ustawodawca zakwalifikowa ł okre ś lone dzia ł ania przedsi ę biorców jako czyny nieuczciwej konkurencji, okre ś laj ą ce je w ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. W opinii ustawodawcy, który zakwalifikowa ł okre ś lone czyny jako zagra ż aj ą ce lub naruszaj ą ce interes innych przedsi ę biorców lub klientów, zaniechania wymaga m.in. takie oznaczenie towarów lub us ł ug, które mo ż e wprowadzi ć klientów w b łą d co do pochodzenia, ilo ś ci, sk ł adników, sposobu wykonania, przydatno ś ci, mo ż liwo ś ci zastosowania, naprawy, konserwacji lub innych istotnych cech towarów albo us ł ug – art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U. Nr 47, poz. 211 ze zm.). Nale ż y przyj ąć , i ż istotn ą cech ą towaru b ą d ź us ł ugi, która mo ż e wp ł yn ąć na decyzj ę nabycia jest równie ż cena us ł ugi i towaru, stanowi ona bowiem essentialia negotii odp ł atnych czynno ś ci prawnych (zob. M. K ę pi ń ski, Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Komentarz, Urz ą d Antymonopolowy, Warszawa 1994, s. 92). W ś wietle art. 23 a ust.2 ustawy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę . Zakaz odnosz ą cy si ę do reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d ma podstawowe znaczenie dla funkcjonowania wolnej i uczciwej konkurencji. Tylko w przypadku, gdy reklama jest rzetelna, prawdziwa i niezafa ł szowana konsument jest w stanie swobodnie oceni ć walory prezentowanych ofert oraz dokona ć rzeczowo uzasadnionego wyboru. W zwi ą zku z donios łą rol ą , jak ą wspó ł cze ś nie spe ł nia przekaz reklamowy, ustawodawca 3 potraktowa ł to zagadnienie jako wymagaj ą ce stosownej regulacji w ustawie. W ś wietle art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji czynem nieuczciwej konkurencji jest reklama wprowadzaj ą ca klienta w b łą d i mog ą ca przez to wp ł yn ąć na jego decyzj ę co do nabycia towaru lub us ł ugi. Z wprowadzeniem w b łą d przez reklam ę mamy do czynienia wtedy, gdy powsta ł e na podstawie danej reklamy wyobra ż enia konsumentów s ą niezgodne ze stanem rzeczywistym. Decyduj ą ce znaczenie przy ocenie reklamy maj ą przy tym wyobra ż enia adresatów reklamy. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji w art. 16 ust. 2 stanowi, ż e przy ocenie reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d nale ż y uwzgl ę dni ć wszystkie jej elementy, zw ł aszcza dotycz ą ce ilo ś ci, jako ś ci, sk ł adników, sposobu wykonania, przydatno ś ci, mo ż liwo ś ci zastosowania, naprawy lub konserwacji reklamowanych towarów lub us ł ug, a tak ż e zachowania si ę klienta. Zgodnie z brzmieniem art. 3 dyrektywy Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej 84/450/EWG z 10 wrze ś nia 1984 r. (OJ L 250 z 19 wrze ś nia 1994 r.) dla okre ś lenia, kiedy reklama jest wprowadzaj ą ca w b łą d musz ą by ć brane wszystkie jej w ł a ś ciwo ś ci, a w szczególno ś ci wszelkie informacje, które zawiera, dotycz ą ce m.in. ceny i sposobu, w jaki cena zosta ł a skalkulowana (art. 3 a dyrektywy). Tym samym istotne znaczenia przypisuje si ę oznaczeniu cenowemu reklamowanego towaru lub us ł ugi. Jednym z najistotniejszych elementów stanowi ą cych przedmiot informacji o towarze lub us ł udze, równie ż przy rozpowszechnianiu materia ł ów reklamowych jest cena danego towaru b ą d ź us ł ugi. Jej prawid ł owe oznaczenie stanowi cz ę sto decyduj ą cy element ś wiadcz ą cy o atrakcyjno ś ci konkretnej oferty konkretnego przedsi ę biorcy, zapewnia równie ż prawid ł owe konkurowanie istniej ą cych na rynku ofert towarów i us ł ug. W tym aspekcie ustawodawca przywi ą zuje du żą wag ę do szczególnej staranno ś ci obci ąż aj ą cej przedsi ę biorców przy jej oznaczaniu, dostrzegaj ą c zagro ż enia p ł yn ą ce z uchybienia przez przedsi ę biorców obowi ą zkom informacyjnym wobec konsumentów. Tak jednoznaczne stanowisko ustawodawcy zosta ł o odzwierciedlone w ustanowionych w tym przedmiocie regulacjach o randze ustawowej. Zagadnienie oznacze ń cenowych zosta ł o uregulowane ustaw ą z dnia 5 lipca 2001 r. o cenach (Dz.U. Nr 97, poz. 1050). Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 tej ustawy cen ą jest warto ść wyra ż ona w jednostkach pieni ęż nych, któr ą kupuj ą cy jest obowi ą zany zap ł aci ć przedsi ę biorcy za towar lub us ł ug ę ; w cenie uwzgl ę dnia si ę podatek od towarów i us ł ug oraz podatek akcyzowy, je ż eli na podstawie odr ę bnych przepisów sprzeda ż towaru (us ł ugi) podlega obci ąż eniu podatkiem od towarów i us ł ug oraz podatkiem akcyzowym. W ś wietle art. 12 ust. 1 i 2 ustawy o cenach towar przeznaczony do sprzeda ż y detalicznej oznacza si ę cen ą ( w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy). W miejscach sprzeda ż y detalicznej i ś wiadczenia us ł ug uwidacznia si ę , z zastrze ż eniem ust. 3, ceny jednostkowe towarów i us ł ug w sposób zapewniaj ą cy prost ą i niebudz ą c ą w ą tpliwo ś ci informacj ę o ich wysoko ś ci. Informacja o cenie towaru lub us ł ugi musi si ę zatem sk ł ada ć z okre ś lonych elementów, a ponadto musi by ć zrozumia ł a. Istnieje zatem wymóg jasno ś ci informacji oraz jej czytelno ś ci tak, by konsument porównuj ą c okre ś lone oferty mia ł rzeczywisty obraz sk ł adaj ą cych si ę na dan ą ofert ę walorów, w tym równie ż cenowych. 4 Odzwierciedleniem istnienia powy ż szego wymogu, formu ł uj ą cego ustawowy wymóg oznaczania towarów i us ł ug cen ą w warto ś ci uwzgl ę dniaj ą cej podatek od towarów i us ł ug by ł o otrzymanie przez Urz ą d interpretacji, odnosz ą cych si ę do legalno ś ci praktyki cenowej Polkomtel S.A. Opinie sporz ą dzone przez Ministerstwo Finansów w dniu 26 sierpnia 2002 r., oraz przez Urz ą d Regulacji Telekomunikacji i Poczty w dniu 30 wrze ś nia 2002 r. potwierdzi ł y stanowisko prezentowane przez Urz ą d. Stwierdzono jednoznacznie, i ż praktyk ę polegaj ą c ą na podawaniu klientom informacji o wysoko ś ci op ł at za us ł ugi telekomunikacyjne w kwocie netto nale ż y uzna ć za niezgodn ą z przepisami ustawy o cenach. Ponadto, id ą c za argumentacj ą opiniuj ą cych, zgodnie z regu łą wyra ż on ą w art. 12 ustawy o cenach, informacje o cenach towarów i us ł ug powinny by ć zrozumia ł e, nie powoduj ą ce ż adnych w ą tpliwo ś ci kupuj ą cych co do ich wysoko ś ci, w tym równie ż co do pe ł nej kwoty nale ż no ś ci, przypadaj ą cej do zap ł aty za okre ś lony towar lub us ł ug ę . W zwi ą zku ze stanowiskiem Spó ł ki Polkomtel S.A., przedstawionym w przes ł anym do Urz ę du pi ś mie z dnia 14 marca 2003 r. nale ż y jednoznacznie stwierdzi ć , i ż w aspekcie wymogu udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji o cenach towarów i us ł ug, d ąż eniem Urz ę du jest doprowadzenie do takiego stanu, w którym na oferowanych towarach i us ł ugach prezentowane b ę d ą zarówno ceny netto, jak i brutto. Tylko bowiem takie oznaczenie cenowe zapewnia wszystkim konsumentom jasn ą i niezafa ł szowan ą informacj ę o prawdziwym wymiarze ceny us ł ugi b ą d ź towaru. W ten sposób zostaje równie ż spe ł niony postulat jednoznaczno ś ci i przejrzysto ś ci informacji w stosunku do wszelkich potencjalnych klientów Spó ł ki. Prezentowanie samych cen brutto, b ą d ź netto, mog ł oby prowadzi ć do sytuacji, w której zaistnia ł by problem z jednoznacznym okre ś leniem czy podana na towarze b ą d ź us ł udze cena jest cen ą netto czy brutto. Urz ą d potwierdza zatem konieczno ść jasnej i przejrzystej prezentacji obu cen na oferowanych przez przedsi ę biorc ę towarach i us ł ugach. Wobec z ł o ż onej przez Polkomtel S.A deklaracji o wprowadzeniu zmian w dotychczasowym sposobie prezentowania cen oferowanych us ł ug, polegaj ą cej na podawaniu w cennikach us ł ug, a tak ż e we wszelkich reklamach i materia ł ach promocyjnych skierowanych do potencjalnych klientów jednocze ś nie dwóch cen: ceny netto i ceny brutto, celem wydania decyzji w przedmiotowej sprawie, pismem z dnia 14 maja 2003 r. Prezes Urz ę du wezwa ł Spó ł k ę do nades ł ania dowodów s ł u żą cych udokumentowaniu wprowadzenia do praktyki handlowej zadeklarowanych zmian. Wraz z pismem z dnia 6 czerwca 2003 r. Spó ł ka przes ł a ł a nast ę puj ą ce materia ł y informacyjne i promocyjne: 1. aktualny cennik us ł ug telekomunikacyjnych Plus GSM, 2. reklam ę „Jako ść Plus Rado ść ”, zamieszczon ą na str. 29 czasopisma „Fokus” z czerwca 2003 r., 3. reklam ę „Jako ść Plus Rado ść ”, zamieszczon ą na str. 9 czasopisma „Polityka” z czerwca 2003 r., 4. materia ł y promocyjne dost ę pne w punktach sprzeda ż y sieci Plus GSM „Wiosenna kolekcja promocji”, „Wi ę cej korzy ś ci za jednym zamachem”, „Strefa Plus: Najta ń sze rozmowy w okolicy”, 5 5. wydruki ze strony internetowej www.plugsm.pl prezentuj ą ce aktualne promocje w sieci Plus GSM: „Kolor Wiosny III”, „Strefa kontaktu”, „Nokia 3650”, 6. wydruki ze strony internetowej www.plusgsm.pl zawieraj ą ce informacje o dost ę pnych taryfach, pakietach, us ł udze „Sami Swoi”, 7. wydruki ze strony internetowej www.plusgsm.pl dotycz ą ce op ł at zwi ą zanych z us ł ugami dost ę pnymi pod has ł em „TURYSTYKA”, „ROZRYWKA”. W ś wietle powy ż szych ustale ń faktycznych oraz analizy obowi ą zuj ą cego stanu prawnego nale ż y stwierdzi ć , ż e w przedmiotowej sprawie zosta ł naruszony zbiorowy interes konsumentów, poprzez bezprawne dzia ł anie Polkomtel S.A. polegaj ą ce na naruszaniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji oraz stosowaniu reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d. Jednocze ś nie wobec nades ł ania przez Polkomtel S.A. nowych cenników nale ż y stwierdzi ć , i ż praktyka ta zosta ł a zaniechana. Niemniej fakt zaniechania stosowania bezprawnej praktyki nie powoduje, i ż nie stanowi ona naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, wobec powy ż szego orzeka si ę jak w sentencji. Od niniejszej decyzji, na podstawie art. 78 ust. 1 ustawy, przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du, w terminie dwóch tygodni od dnia jej dor ę czenia. z up. Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Departamentu Polityki Konsumenckiej Jacek Herde Otrzymuje: Zarz ą d Spó ł ki Polkomtel S.A. Al. Jerozolimskie 81 02-001 Warszawa 6