DDK-29/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW CEZARY BANASI Ń SKI DDK-61-26/05/ Ł W Warszawa, dn. 30 wrze ś nia 2005 r. DECYZJA Nr 29/2005 Na podstawie art. 23e w zwi ą zku z art. 23a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804; Dz. U. z 2003 r. Nr 60, poz. 535; Dz. U. z 2003 r. Nr 170, poz.1652, Dz. U. z 2004 r. Nr 93, poz. 891; Dz. U. z 2004 r. Nr 96, poz. 959), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Telekomunikacji Polskiej S.A. z siedzib ą w Warszawie przy ulicy Twardej 18, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów dzia ł ania Telekomunikacji Polskiej S.A. polegaj ą ce na braku prezentacji w komunikacie s ł ownym pojawiaj ą cym si ę po wybraniu numeru telefonicznego 0 300 900 300 – s ł u żą cego do ł adowaniu limitu transferu w us ł udze neostrada tp – rzetelnej i pe ł nej informacji o kosztach po łą czenia z przedmiotowym numerem – co narusza obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej i pe ł nej informacji poprzez dzia ł anie niezgodne z przepisem art. 64 ust. 2 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. Nr 171, poz. 1800) - i stwierdza zaniechanie jej stosowania z dniem 16 maja 2005 r. UZASADNIENIE W dniu 25 kwietnia 2005 r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej „Prezesem Urz ę du” wszcz ął z urz ę du post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wobec prezentacji przez Telekomunikacj ę Polsk ą S.A., zwan ą dalej „Spó ł k ą ” lub „TP S.A.”, w komunikacie s ł ownym pojawiaj ą cym si ę po wybraniu numeru telefonicznego 0 300 900 300 – s ł u żą cego do ł adowaniu limitu transferu w us ł udze neostrada tp – informacji o kosztach po łą czenia z przedmiotowym numerem. Powy ż ej opisane dzia ł anie Spó ł ki mog ł o stanowi ć praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804; Dz. U. z 2003 r. Nr 60, poz. 535; Dz. U. z 2003 r. Nr 170, poz.1652, Dz. U. z 2004 r. Nr 93, poz. 891; Dz. U. z 2004 r. Nr 96, poz. 959), zwanej dalej „ustaw ą ”, polegaj ą c ą na braku zapewnienia rzetelnej i pe ł nej informacji abonentom planu socjalnego tp o kosztach po łą czenia telefonicznego, naruszaj ą c art. 23a ust. 2 ustawy i art. 64 ust. 2 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. Nr 171, poz. 1800). Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustali ł , co nast ę puje: W dacie wszcz ę cia post ę powania, komunikat s ł owny odtwarzany po po łą czeniu z numerem 0 300 900 300 brzmia ł nast ę puj ą co: „ Cena za po łą czenie wynosi 8 z ł otych 12 groszy netto, 9 z ł otych 91 groszy brutto. Telekomunikacja Polska. Je ś li chcesz kupi ć dodatkowe gigabajty transferu w us ł udze neostrada tp, poczekaj na po łą czenie z doradc ą . Informujemy, ż e rozmowy s ą nagrywane. Je ś li nie chcesz kupowa ć dodatkowych gigabajtów transferu, roz łą cz si ę po sygnale. W przeciwnym razie, op ł ata za po łą czenie wyniesie 9 z ł otych 91 groszy brutto” Zgodnie z Cennikiem Krajowych Us ł ug Telekomunikacyjnych TP S.A. (Cz ęść II, Rozdzia ł 2, 1.2 Plan socjalny TP, tabela 8), obowi ą zuj ą cym w dniu wszcz ę cia przedmiotowego post ę powania, abonenci planu socjalnego tp, za po łą czenia z numerami 0~300 ponosz ą podwójn ą op ł at ę jak za automatyczne po łą czenia telefoniczne wykazane w cenniku w Cz ęś ci II, Rozdzia ł 3, Tabela 1, czyli w przypadku numerów 0~300 9 – op ł at ę w wysoko ś ci 19,82 z ł brutto za po łą czenie. W trakcie post ę powania TP S.A. odnios ł a si ę do postawionych zarzutów w nast ę puj ą cy sposób. W pi ś mie z dnia 11 maja 2005 r. (karty nr 6-7) Spó ł ka wyja ś ni ł a, ż e plan tp socjalny charakteryzuje si ę pewnymi ograniczeniami dla abonentów, m.in. brakiem dost ę pu do us ł ugi neostrada tp, chocia ż pewna grupa klientów korzysta z niej na zasadzie praw nabytych. Jednocze ś nie TP S.A. przyzna ł a, i ż w przedmiotowej zapowiedzi s ł ownej, pojawiaj ą cej si ę po wybraniu numeru 0 300 900 300, istotnie, nie uwzgl ę dniono informacji o podwy ż szonej p ł atno ś ci dla abonentów planu tp socjalnego, lecz Spó ł ka rozpocz ęł a ju ż procedur ę nagrywania nowych wersji zapowiedzi w celu zaimplementowania w sieci inteligentnej. Zapowied ź dla taryfy 9 b ę dzie brzmia ł a nast ę puj ą co: „Cena za po łą czenie: 9,91 z ł brutto. Dla abonentów planu tp socjalnego cena za po łą czenie 19,82 brutto” . W zwi ą zku z tym wszyscy u ż ytkownicy neostrady, bez wzgl ę du na u ż ywany plan taryfowy, korzystaj ą c z us ł ugi do ł adowania limitu transferu, otrzymaj ą pe ł n ą informacj ę o kosztach tej us ł ugi. W zwi ą zku ze z ł o ż onymi wyja ś nieniami Spó ł ki, Prezes Urz ę du, pismem z dnia 15 czerwca 2005 r., wniós ł o wskazanie przez Telekomunikacj ę Polsk ą S.A. daty, od której zacz ął funkcjonowa ć zmieniony komunikat o kosztach us ł ugi do ł adowania limitu transferu neostrada tp za pomoc ą po łą czenia z numerem 0 300 900 300 oraz przedstawienie nagrania nowej wersji przedmiotowego komunikatu. Spó ł ka, pismem z dnia 29 czerwca 2005 r. (karty nr 12-14), wyja ś ni ł a, ż e udziela ł a bezp ł atnych informacji o cenie po łą cze ń do serwisów ś wiadczonych na najwy ż szej 9 taryfie (8,12 z ł netto – 9,91 z ł brutto za po łą czenie) dla numeracji: 0 700 9xx xxx, 0 701 9xx xxx, 0 300 9xx xxx od dnia 21 grudnia 2004 r. Pierwsze komunikaty o cenie us ł ugi do ł adowania neostrady nie zawiera ł y informacji o wy ż szej cenie dla u ż ytkowników planu socjalnego. Od 16 maja 2005 r. , emitowana jest na 9. taryfie nowa tre ść komunikatu: „Cena za po łą czenie: 9 z ł otych 91 groszy brutto. Dla abonentów planu tp socjalnego cena za po łą czenie: 19 z ł otych 82 grosze brutto.” Poza tym, od dnia 5 czerwca 2005 r. uruchomiono zapowiedzi dla 8. taryfy dla numerów 0 700 oraz 0 300. Prace s ą kontynuowane jeszcze na zakresie numeracyjnym 0 701. Jednocze ś nie, Telekomunikacja Polska S.A. wyrazi ł a w ą tpliwo ś ci, czy w danym stanie faktycznym, dosz ł o do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Zdaniem TP S.A., w niniejszej sprawie mo ż e chodzi ć nie o zbiorowy interes konsumentów, lecz o interes pewnej (niewielkiej i raczej nie powi ę kszaj ą cej si ę ) grupy konsumentów, którzy przez fakt korzystania z planu socjalnego tp ś wiadomi s ą zasady podwójnego taryfikowania po łą cze ń 2 wychodz ą cych. Poj ę cie zbiorowego interesu konsumentów zosta ł o uj ę te w art. 23 a ust. 1 ustawy. Zgodnie z dyspozycj ą tego przepisu, nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów, w danym przypadku – grupy ł atwo daj ą cej si ę zidentyfikowa ć . Podstawowym ź ród ł em poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów, transponowanym na grunt ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, jest dyrektywa UE z dnia 19 marca 1998 r. dotycz ą ca zasad ochrony interesów konsumentów (98/27/EC). Z tre ś ci dyrektywy mo ż na wysnu ć wniosek, i ż jej celem jest zapobie ż enie sprzecznym z prawem dzia ł aniom przedsi ę biorców godz ą cym w konsumenckie prawa nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zindywidualizowa ć . W ś wietle dyrektywy, zbiorowe interesy konsumentów nie stanowi ą sumy indywidualnych interesów daj ą cej si ę okre ś li ć , nawet bardzo licznej, grupy konsumentów („interests of individuals”). W zwi ą zku z powy ż szym, Spó ł ka wnios ł a o uznanie, i ż nie naruszy ł a w danym stanie faktycznym art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z zasad ą wyra ż on ą w art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks post ę powania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) strona post ę powania zosta ł a poinformowana o mo ż liwo ś ci wypowiedzenia si ę przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materia ł ów oraz zg ł oszonych żą da ń . Pismem z dnia 25 lipca 2005 r. (otrzymanym przez Telekomunikacj ę Polsk ą S.A. w dniu 27 lipca 2005 r.), Prezes Urz ę du zawiadomi ł Spó ł k ę o zako ń czeniu post ę powania dowodowego w przedmiotowej sprawie. Jednocze ś nie zosta ł wyznaczony 7 dniowy termin na zapoznanie si ę strony z aktami niniejszej sprawy. Spó ł ka skorzysta ł a z przys ł uguj ą cego jej prawa. W dniu 2 sierpnia 2005 r. z aktami sprawy zapozna ł a si ę Pani Zofia W ł odarczyk, jako pe ł nomocnik Telekomunikacji Polskiej S.A., na podstawie przed ł o ż onego pe ł nomocnictwa. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwa ż y ł , co nast ę puje: Obowi ą zek dostawcy publicznie dost ę pnych us ł ug telekomunikacyjnych do udzielania konsumentom rzetelnej i pe ł nej informacji w odniesieniu do us ł ug o podwy ż szonej op ł acie na ł o ż ony jest na przedsi ę biorców na mocy regulacji ustawowych, tj. art. 64 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne. Zgodnie z powo ł anymi regulacjami ustawowymi, dostawca publicznie dost ę pnej us ł ugi telekomunikacyjnej obejmuj ą cej us ł ug ę telekomunikacyjn ą z dodatkowym ś wiadczeniem, zwanej dalej „us ł ug ą o podwy ż szonej op ł acie”, jest obowi ą zany przedstawia ć wraz z numerem tej us ł ugi podawanym do publicznej wiadomo ś ci cen ę za jednostk ę rozliczeniow ą po łą czenia ze wskazaniem ceny netto i brutto (art. 64 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego). Ponadto, dostawca us ł ugi o podwy ż szonej op ł acie powinien zapewni ć , aby u ż ytkownik ko ń cowy w stacjonarnej publicznej sieci telefonicznej by ł ka ż dorazowo informowany, przed rozpocz ę ciem naliczania op ł at, o cenie jednostki rozliczeniowej po łą czenia do numeru danej us ł ugi (art. 64 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego). Nale ż y równie ż zaznaczy ć , ż e zgodnie z Prawem telekomunikacyjnym, dostawc ą us ł ugi o podwy ż szonej p ł atno ś ci jest przedsi ę biorca telekomunikacyjny zapewniaj ą cy transmisj ę umo ż liwiaj ą c ą u ż ytkownikowi dost ę p do sieci, czyli operator, w którego sieci znajduje si ę numer, pod którym ś wiadczona jest dana us ł uga. W zwi ą zku z powy ż szym Telekomunikacja Polska S.A. – ś wiadcz ą c us ł ug ę do ł adowania transferu w neostradzie tp przy pomocy numeru 0 300 900 300 - zobowi ą zana jest do zapewnienia u ż ytkownikowi ko ń cowemu w stacjonarnej publicznej sieci telefonicznej, ka ż dorazowo przed rozpocz ę ciem naliczania op ł at, informacji o cenie jednostki rozliczeniowej do numeru danej us ł ugi. 3 Nale ż a ł o zatem uzna ć , i ż przedmiotowy komunikat s ł owny pojawiaj ą cy si ę po wybraniu numeru telefonicznego 0 300 900 300, nie zapewnia ł wszystkim konsumentom ka ż dorazowej informacji o kosztach po łą czenia z przedmiotowym numerem (informacji tej byli pozbawieni abonenci planu socjalnego tp). Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy, przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Ustawa, w art. 23a ust. 2 stanowi, ż e za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów wymaga zatem spe ł nienia dwóch przes ł anek: a. naruszenia zbiorowego interesu konsumentów, b. bezprawno ś ci dzia ł ania. a) Zgodnie z przepisami ustawy, nie stanowi zbiorowego interesu konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów oznacza zatem nara ż enie na uszczerbek interesów znacznej grupy lub wszystkich konsumentów, poprzez stosowan ą przez przedsi ę biorc ę praktyk ę , obejmuj ą c ą tak dzia ł ania, jak i zaniechania. Ponadto, godzenie w zbiorowe interesy konsumentów mo ż e polega ć zarówno na ich naruszeniu, jak i zagro ż eniu im. Znaczenie poj ę cia „ochrony konsumentów”, z art. 1 ust. 1 ustawy (zatem a contrario – poj ę cia zbiorowo ś ci) b ę d ą c przedmiotem rozwa ż a ń S ą du Najwy ż szego, zosta ł o przez ten S ą d zidentyfikowane w kontek ś cie funkcjonalno ś ci ustawy antymonopolowej, uzasadniaj ą cej zakres dzia ł a ń podejmowanych na rzecz ochrony konsumentów przez Prezesa Urz ę du. Zgodnie z twierdzeniami S ą du Najwy ż szego „nie jest zasadne uznawanie, ż e post ę powanie z tytu ł u naruszenia ustawy antymonopolowej mo ż na wszczyna ć tylko wtedy, gdy zagro ż one s ą interesy wielu odbiorców, a nie jest to mo ż liwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pe ł ni tak ż e funkcj ę prewencyjn ą , s ł u ż y bowiem ochronie tak ż e nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów”. 1 Jak podnosi si ę w doktrynie, w poj ę ciu praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów mie ś ci si ę tak ż e dzia ł anie przedsi ę biorcy skierowane wprawdzie do oznaczonych (zindywidualizowanych), ale za to dostatecznie licznych konsumentów, o ile przy tym konsumentów tych łą czy jaka ś wspólna cecha rodzajowa. Wówczas bowiem poszkodowana zostaje pewna grupa konsumentów, nie b ę d ą ca jedynie – z punktu widzenia przedsi ę biorcy stosuj ą cego dana praktyk ę – zbiorowo ś ci ą przypadkowych jednostek, lecz stanowi ą c ą okre ś lon ą i odr ę bn ą kategori ę konsumentów, reprezentuj ą c ą w znacznym stopniu wspólne interesy. 2 Nale ż y zatem przyj ąć , ż e zbiorowy interes konsumentów – wbrew twierdzeniom Spó ł ki – nie musi odnosi ć si ę do nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę 1 Wyrok SN z dnia 12 wrze ś nia 2003 r., I CKN 504/01; 2 M. Szyd ł o, Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów, Monitor Prawniczy 2004/17/791; 4 zindywidualizowa ć , gdy ż brak indywidualizacji nie sprzeciwia si ę mo ż liwo ś ci wyodr ę bnienia kategorii b ą d ź zbioru konsumentów o pewnych cechach. Skutkami dzia ł a ń Spó ł ki w przedmiotowej sprawie dotkni ę ci byli konsumenci – obecni lub potencjalni abonenci planu socjalnego tp, którzy korzystali lub zamierzali korzysta ć z us ł ugi do ł adowania limitu transferu w neostradzie tp za pomoc ą po łą czenia telefonicznego z numerem 0 300 900 300. W tym miejscu nale ż y wskaza ć , i ż brak mo ż liwo ś ci skorzystania przez abonentów planu socjalnego tp z us ł ugi neostrada tp (poza grup ą konsumentów- abonentów planu socjalnego tp, którzy posiadaj ą us ł ug ę neostrada tp na zasadzie praw nabytych) nie wyklucza mo ż liwo ś ci korzystania przez takich abonentów z us ł ugi do ł adowania limitu transferu w us ł udze neostrada tp. W przedmiotowej sprawie zbiorowy interes konsumentów odnosi si ę zatem do wszystkich obecnych i potencjalnych klientów danych us ł ug TP S.A. b) Bezprawno ść jest cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z normami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania wystarczy ustalenie, ż e okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa. Bezprawno ść opisywanej praktyki Spó ł ki polega ł a na naruszeniu przepisu art. 64 ust. 2 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne poprzez brak zapewnienia wszystkim u ż ytkownikom ko ń cowym ka ż dorazowej informacji, przed rozpocz ę ciem naliczania op ł at, o cenie jednostki rozliczeniowej po łą czenia do numeru 0 300 900 300. Nale ż y wskaza ć i ż ratio legis powo ł anego przepisu Prawa telekomunikacyjnego polega ł o na wzmocnieniu obowi ą zku informacyjnego dostawców publicznie dost ę pnych us ł ug telekomunikacyjnych w odniesieniu do ś wiadczonych u ż ytkownikom ko ń cowym us ł ug o podwy ż szonej p ł atno ś ci. Ustawodawca wprowadzi ł zatem obowi ą zek ka ż dorazowego informowania u ż ytkowników ko ń cowych przed rozpocz ę ciem naliczania op ł at, o cenie jednostki rozliczeniowej po łą czenia do numeru us ł ug o podwy ż szonej p ł atno ś ci. Opisywane bezprawne dzia ł anie Spó ł ki narusza ł o zatem obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej i pe ł nej informacji, stanowi ą c praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23 a ustawy, polegaj ą c ą na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej i pe ł nej informacji oraz dzia ł aniu niezgodnym z przepisami ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne. Przedmiotowy komunikat nie zapewnia ł wszystkim konsumentom informacji o kosztach po łą czenia z numerem 0 300 9000 300. W opinii Prezesa Urz ę du, prawo do informacji jest jednym z podstawowych praw konsumentów. Dlatego te ż w trybie ustawy podj ę to dzia ł ania w celu zapobie ż enia sprzecznym z prawem dzia ł aniom Spó ł ki. Zgodnie z art. 23e ust. 1 i 2 w zwi ą zku z art. 23a ustawy, Prezes Urz ę du mo ż e uzna ć dzia ł ania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i równocze ś nie stwierdzi ć jej zaniechanie, je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł jej stosowania. Bior ą c pod uwag ę wprowadzenie przez TP S.A. w dniu 16 maja 2005 r. zmienionej wersji komunikatu s ł ownego, pojawiaj ą cego si ę po wybraniu numeru 0 300 900 300 (pismo Spó ł ki z dnia 29 czerwca 2005 r., karty nr 12-14), Prezes Urz ę du stwierdza, i ż istniej ą przes ł anki wystarczaj ą ce do stwierdzenia, i ż Spó ł ka zaprzesta ł a stosowania praktyki, o której mowa w art. 23a ustawy, przez co uzasadnionym sta ł o si ę uznanie na podstawie art. 23e ust. 2 ustawy, 5 praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzenia zaniechania jej stosowania. St ą d nale ż a ł o orzec jak w sentencji decyzji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy w zwi ą zku z art. 479 28 § 1 pkt 1 i § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji stronie przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du, w terminie dwóch tygodni od dnia jej dor ę czenia. Otrzymuje: Zarz ą d Spó ł ki Telekomunikacja Polska S.A. Ul. Twarda 18 00-105 Warszawa 6