RWR-60/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROC Ł AWIU 50-413 Wroc ł aw, ul. Walo ń ska 3-5 tel.(071)344 65 87, (071)34 05 920, fax (071)34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl Wroc ł aw, 12 wrze ś nia 2005 r. RWR 61-33/05/DR DECYZJA Nr 60/2005 Na podstawie art. 23e ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego na wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów z Tych przeciwko Jerzemu Baprawskiemu, prowadz ą cemu dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą P.H.U. JUREX z siedzib ą przy ul. Zimnica 13, 56-400 w Ole ś nicy, - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę dzia ł anie P.H.U. JUREX za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , wskazan ą w art. 23a powo ł anej ustawy, polegaj ą c ą na naruszeniu obowi ą zku udzielenia konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji przy zawieraniu umów sprzeda ż y oraz monta ż u drzwi i piecyków gazowych poza lokalem przedsi ę biorstwa poprzez zamieszczanie we wzorcach umów o nazwie „Zlecenie – umowa” zapisu o tre ś ci: - „W przypadku rezygnacji lub ograniczenia zlecenia, które jest traktowane jako odst ę pstwo od umowy zgodnie z art. 394 K.C. Zobowi ą za ń , kwota gwarancyjna (zaliczka) nie jest zwracana (25% warto ś ci robót przepada na rzecz wykonawcy)” i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 31 maja 2005 r. UZASADNIENIE I. 1. Do Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura we Wroc ł awiu, wp ł yn ął wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów z Tych (zw. dalej: Rzecznikiem, Wnioskodawc ą ) o uznanie dzia ł a ń stosowanych przez Jerzego Baprawskiego, prowadz ą cego dzia ł alno ść pod nazw ą firmy P.H.U. JUREX z siedzib ą przy ul. Zimnica 13, 56-400 w Ole ś nicy (zw. dalej: JUREX, Uczestnikiem), za czyny godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów i nakazanie ich zaniechania. W uzasadnieniu wniosku Rzecznik wskaza ł , i ż dzia ł alno ść JUREX polegaj ą ca na sprzeda ż y oraz monta ż u drzwi i piecyków gazowych, odbywa si ę z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 ze zm.), zw. dalej: ustaw ą o ochronie konkurencji (...) , a w szczególno ś ci mo ż e stanowi ć praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lon ą w art. 23a powo ł anej ustawy, polegaj ą c ą na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji przy zawieraniu powy ż szych umów. Wnioskodawca otrzyma ł skargi od konsumentów, którzy poczuli si ę oszukani w wyniku zawarcia umów z ww. przedsi ę biorc ą . Skargi dotyczy ł y podawania we wzorcach umownych nierzetelnych i niepe ł nych informacji wprowadzaj ą cych w b łą d, co do mo ż liwo ś ci odst ą pienia od umowy. Rzecznik podniós ł , ż e JUREX – prowadz ą cy dzia ł alno ść poza lokalem przedsi ę biorstwa - nie informowa ł konsumentów o mo ż liwo ś ci odst ą pienia od umowy w okre ś lonym terminie, bez podania przyczyn odst ą pienia. Wprowadzi ł natomiast zastrze ż enie, i ż w przypadku rezygnacji z us ł ugi wp ł acona przedp ł ata gwarancyjna nie jest zwracana. Dowód: wniosek Rzecznika, k. 1; umowy konsumentów, k. 2 – 4. 2. Reaguj ą c na powy ż szy wniosek, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zw. dalej: Prezesem Urz ę du), postanowieniem nr 180/2005 z dnia 23 maja 2005 r., wszcz ął post ę powanie w sprawie mo ż liwo ś ci naruszenia przez Jerzego Baprawskiego, prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą P.H.U. JUREX zbiorowych interesów konsumentów, o których mowa w art. 23a powo ł anej wy ż ej ustawy, polegaj ą cych na naruszeniu obowi ą zku udzielenia konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji przy zawieraniu umów sprzeda ż y drzwi i piecyków gazowych poza lokalem przedsi ę biorstwa, poprzez zamieszczanie we wzorcach umów o nazwie „Zlecenie – umowa” zapisu o tre ś ci: - W przypadku rezygnacji lub ograniczenia zlecenia, które jest traktowane jako odst ę pstwo od umowy zgodnie z art. 394 K.C. Zobowi ą za ń , kwota gwarancyjna (zaliczka) nie jest zwracana (25% warto ś ci robót przepada na rzecz wykonawcy)”. Dowód: postanowienie, k. 5. 3. Uczestnik nie ustosunkowa ł si ę do tre ś ci postawionych mu zarzutów. Natomiast w dniu 7 czerwca 2005 r. poinformowa ł telefonicznie pracownika Urz ę du o zlikwidowaniu dzia ł alno ś ci gospodarczej z dniem 31 maja 2005 r., zobowi ą zuj ą c si ę jednocze ś nie do przes ł ania Urz ę dowi stosownego dokumentu. Dowód: notatka s ł u ż bowa, k. 11. II. W toku post ę powania dowodowego Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 2 1. Rzecznik konsumentów, który wykonuje zadania samorz ą du terytorialnego w zakresie ochrony praw konsumentów (art. 34 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji (...) ) jest podmiotem uprawnionym do wyst ą pienia z wnioskiem o wszcz ę cie post ę powania w sprawie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów (art. 100a ust. 1 pkt 3 powo ł anej ustawy). 2. Uczestnik prowadzi ł dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą P.H.U. Jurex z siedzib ą w Ole ś nicy w okresie do 31 maja 2005 r. Przedmiotem jego dzia ł alno ś ci by ł a m.in. sprzeda ż i monta ż piecyków gazowych oraz drzwi, prowadzona na obszarze ca ł ego kraju. Umowy zawierane by ł y poza lokalem przedsi ę biorstwa. Dowód: kserokopia za ś wiadczenia o zapisie w ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej, k. 16. 3. W stosowanych - do dnia zlikwidowania prowadzonej dzia ł alno ś ci, tj. do dnia 31 maja 2005 r. - wzorcach umowy sprzeda ż y i monta ż u piecyków gazowych i drzwi, Uczestnik zamieszcza ł informacj ę , i ż konsumentowi wolno odst ą pi ć od umowy zawartej poza lokalem przedsi ę biorstwa za zap ł at ą oznaczonej sumy (odst ę pnego). Powy ż sze fakty, Prezes Urz ę du uzna ł za przyznane na podstawie twierdze ń Wnioskodawcy i wyników post ę powania dowodowego (art. 230 k.p.c.). Dowód: za łą czniki do wniosku Rzecznika, k. 2 - 4. III. Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy, Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Ustawa o ochronie konkurencji (...) okre ś la warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów (art. 1 ust. 1). Rozpatrywana sprawa ma charakter publiczno – prawny, albowiem wi ąż e si ę z ochron ą interesu wszystkich konsumentów, którzy zawarli z JUREX umowy na sprzeda ż piecyków gazowych i drzwi poza lokalem przedsi ę biorstwa. Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji (...): „Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów”. Zgodnie za ś z art. 23a ust. 2 powo ł anej ustawy „Za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci (...) naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji (...)”. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą zatem ochronie prawnej przed godz ą cymi w nie naruszeniami, polegaj ą cymi na sprzecznych z prawem (zakazanych przez przepisy innych ustaw) oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami, dzia ł aniach przedsi ę biorców. Tworz ą c katalog dzia ł a ń , które b ę d ą uznawane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów ustawodawca pos ł u ż y ł si ę zwrotem „w szczególno ś ci”. Oznacza to, ż e wskazany katalog ma charakter przyk ł adowy. Zamiarem ustawodawcy by ł o uznanie za praktyk ę dzia ł a ń , które naruszaj ą przepisy innych ustaw. W przepisie art. 23a ustawy nie ma odwo ł ania do konkretnych ustaw (z tego wzgl ę du, i ż by ł oby to sprzeczne z zasadami poprawnej legislacji, ale tak ż e ogranicza ł o Prezesa Urz ę du w jego decyzjach w sprawie niedozwolonych praktyk naruszaj ą cych interesy konsumentów). Do stwierdzenia praktyki z art. 23a powo ł anej ustawy o ochronie konkurencji (…) konieczne jest wykazanie, ż e spe ł nione zosta ł y łą cznie nast ę puj ą ce przes ł anki: 1. bezprawno ść dzia ł a ń przedsi ę biorcy, polegaj ą ca na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, 2. godzenie tymi dzia ł aniami w interes konsumentów, 3 3. naruszenie zbiorowego interesu konsumentów. W powy ż szej sprawie poddano analizie sposób informowania i zakres informacji przekazywanych konsumentowi w stosowanych przez JUREX wzorcach umownych, dotycz ą cy obowi ą zku udzielania konsumentom pe ł nej, rzetelnej i prawdziwej informacji o mo ż liwo ś ci odst ą pienia od umowy bez ponoszenia jakichkolwiek kosztów. Badany wzorzec zawiera ł nast ę puj ą c ą tre ść : - „W przypadku rezygnacji lub ograniczenia zlecenia, które jest traktowane jako odst ę pstwo od umowy zgodnie z art. 394 K.C. Zobowi ą za ń , kwota gwarancyjna (zaliczka) nie jest zwracana (25% warto ś ci robót przepada na rzecz wykonawcy)”. Ad. 1) Aktem prawnym, do którego nale ż y odwo ł a ć si ę w niniejszej sprawie jest ustawa z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz. U. z 2000 r. Nr 22, poz. 271) , zw. dalej: ustaw ą o ochronie niektórych praw (...) . Ustawa ta reguluje m.in. prawa i obowi ą zki przedsi ę biorców, którzy zawieraj ą z konsumentami umowy poza lokalem przedsi ę biorstwa (co mia ł o miejsce w niniejszym przypadku). Wed ł ug art. 2 ust. 1 powo ł anej ustawy, przy umowach zawieranych poza lokalem przedsi ę biorstwa, konsumentowi przys ł uguje prawo odst ą pienia od umowy w okre ś lonym czasie, bez podania przyczyn odst ą pienia. Natomiast art. 2 ust. 2 powo ł anej ustawy wskazuje, ż e nie jest dopuszczalne zastrze ż enie, i ż konsumentowi wolno odst ą pi ć od umowy za zap ł at ą oznaczonej sumy (odst ę pne). Nast ę pnie, art. 2 ust. 3 ustawy przewiduje, ż e w razie skorzystania przez konsumenta z prawa odst ą pienia od umowy, jest on zwolniony z wszelkich zobowi ą za ń . Ponadto, je ż eli dokona ł jakichkolwiek przedp ł at nale żą si ę od nich odsetki ustawowe od daty dokonania przedp ł aty. Tymczasem z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika w sposób bezsporny, ż e Uczestnik do dnia zamkni ę cia prowadzonej dzia ł alno ś ci stosowa ł wzorce umowne, zawieraj ą ce nieprawid ł owe zastrze ż enie, i ż w przypadku odst ą pienia od umów, konsumenci utrac ą wp ł acon ą przedp ł at ę gwarancyjn ą . Takie dzia ł anie jest bezprawne, poniewa ż narusza obowi ą zek okre ś lony w art. 2 ust. 2 ustawy o ochronie niektórych praw (…) w zakresie prawid ł owego poinformowania konsumenta o prawie odst ą pienia od umowy. W tej sytuacji zdaniem Prezesa UOKiK stosowany przez JUREX wzorzec umowy zawieraj ą cy zapis o tre ś ci: „W przypadku rezygnacji lub ograniczenia zlecenia, które jest traktowane jako odst ę pstwo od umowy zgodnie z art. 394 K.C. Zobowi ą za ń , kwota gwarancyjna (zaliczka) nie jest zwracana (25% warto ś ci robót przepada na rzecz wykonawcy)”, kszta ł towa ł uprawnienia konsumentów w sposób naruszaj ą cy obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Z powy ż szego wynika wi ę c, ż e zakwestionowany zapis spe ł nia ł pierwsz ą z trzech ww. przes ł anek, tj. bezprawno ść dzia ł a ń przedsi ę biorcy, polegaj ą c ą na naruszeniu wskazanych przepisów ustawy o ochronie niektórych praw (…) i jednocze ś nie narusza ł obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Uchodzi podnie ść , ż e prawo konsumenta do rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji jest jednym z jego zasadniczych praw, a brak takiej informacji uniemo ż liwia konsumentowi swobod ę oceny i wyboru najlepszej oferty, ograniczaj ą c wolno ść jego decyzji rynkowych. Profesjonalista zawsze obowi ą zany jest poinformowa ć swojego kontrahenta, czyli konsumenta, b ę d ą cego z zasady s ł absz ą stron ą stosunku umownego, o istotnych okoliczno ś ciach dotycz ą cych kontraktu – w sposób prawdziwy, rzeczowy i kompletny, co 4 jest cech ą generaln ą prawa umów i wyp ł ywa z obowi ą zku lojalnego kontraktowania (vide: E. Łę towska, Prawo umów konsumenckich, Warszawa 2002, s. 215 i nast.). Ad 2) Dokonuj ą c analizy drugiej przes ł anki zastosowania w rozpatrywanej sprawie art. 23a ustawy o ochronie konkurencji (...) nale ż y stwierdzi ć , i ż opisane dzia ł ania JUREX naruszaj ą ce przepisy ustawy o ochronie niektórych praw (…) , niew ą tpliwie godzi ł y w interes konsumenta i rodzi ł y po jego stronie niekorzystne skutki finansowe. W stanie faktycznym sprawy, godzenie przez Uczestnika w interesy konsumentów nast ę powa ł o w chwili, gdy konsument chcia ł odst ą pi ć od umowy. Bezprawne postanowienie „Zlecenia – umowy”, przyznaj ą ce JUREX prawo zatrzymania zaliczki w razie odst ą pienia przez konsumenta od umowy godzi ł o w jego prawa, poniewa ż wymaga ł o od niego ponoszenia kosztów, z których – w my ś l ustawy – by ł zwolniony. Tym samym, na ł o ż ono na konsumenta obowi ą zek nieprzewidziany w ustawie o ochronie niektórych praw (…) , wywo ł uj ą c u niego b łę dn ą ś wiadomo ść , co do mo ż liwo ś ci odst ą pienia od umowy. Ponadto, JUREX żą daj ą c wp ł aty rekompensaty, przerzuci ł na konsumenta ryzyko prowadzonej dzia ł alno ś ci gospodarczej (np. wynikaj ą ce z poniesionych kosztów dojazdu, monta ż u oraz demonta ż u urz ą dzenia w przypadku zawarcia umowy z konsumentem, który nast ę pnie skorzysta ł z prawa do odst ą pienia od umowy). Reasumuj ą c, zakwestionowane dzia ł anie Uczestnika powodowa ł o ograniczenie w dochodzeniu przez konsumenta swych praw, nie stwarzaj ą c mo ż liwo ś ci podj ę cia przez klienta racjonalnej decyzji co do mo ż liwo ś ci rezygnacji ze zlecenia wykonania us ł ugi. Tym samym, takie dzia ł anie bezsprzecznie narusza ł o interesy ekonomiczne konsumentów, które pozostaj ą pod ochron ą art. 76 Konstytucji. Jak zatem wynika z powy ż szego, omówione dzia ł anie JUREX by ł o dzia ł aniem godz ą cym w interesy konsumentów. To z kolei powoduje, ż e zosta ł a spe ł niona druga z trzech ww. przes ł anek. Ad 3) Zgodnie z art. 23a ust. 1 zd. 2 ustawy o ochronie konkurencji (...) , zbiorowym interesem konsumentów nie jest suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony zosta ł interes zbiorowy, nie zawsze przes ą dza kryterium ilo ś ciowe, poniewa ż niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta mo ż e by ć przejawem powszechnie stosowanej praktyki naruszaj ą cej interes zbiorowy. Omówione dzia ł anie Uczestnika dotyczy ł o niew ą tpliwie zbiorowego interesu konsumentów, tj. wszystkich konsumentów, którzy nabyli piecyki gazowe i drzwi za po ś rednictwem JUREX. Widoczne jest wi ę c, ż e bezprawne zachowanie JUREX nie dotyczy ł o interesów poszczególnych osób, których sprawy mia ł y charakter jednostkowy, indywidualny i nie daj ą cy si ę porówna ć z innymi, lecz dosz ł o do naruszenia uprawnie ń kr ę gu kupuj ą cych konsumentów, których sytuacja by ł a identyczna i wspólna dla ca ł ej grupy kontrahentów JUREX. W takich okoliczno ś ciach poszkodowana zosta ł a pewna grupa konsumentów nie b ę d ą ca tylko – z punktu widzenia przedsi ę biorcy stosuj ą cego praktyk ę – przypadkow ą zbiorowo ś ci ą konsumentów, lecz jej odr ę bn ą kategori ą , których łą czy ł wspólny interes przez to, i ż byli kontrahentami JUREX. W tym stanie rzeczy nale ż y uzna ć , ż e naruszony zosta ł zbiorowy interes konsumentów, a tym samym spe ł niona zosta ł a ostatnia z trzech ww. przes ł anek. Maj ą c powy ż sze na wzgl ę dzie, Prezes Urz ę du stwierdzi ł , ż e zosta ł y spe ł nione łą cznie wszystkie przes ł anki dla zakwalifikowania opisanego dzia ł ania JUREX jako praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonej w art. 23a ustawy o ochronie konkurencji (...) . 5 Jednak ż e zgodnie z art. 23 e ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji (…) nie wydaje si ę decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą cej zaniechanie jej stosowania, je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 23 a. W takim przypadku Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdza zaniechanie jej stosowania. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, gdy ż Uczestnik zaprzesta ł prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej. Prezes Urz ę du stwierdzi ł zatem, i ż powy ż sza praktyka mia ł a charakter czasowy, a jej stosowanie zosta ł o zaniechane z dniem 31 maja 2005 r., tj. z dniem likwidacji dzia ł alno ś ci gospodarczej. „Wykre ś lenie z ewidencji oznacza utrat ę statusu przedsi ę biorcy. Fakt ten nie ma jednak wp ł ywu na realizacje uprawnie ń i obowi ą zków powsta ł ych dla przedsi ę biorcy w okresie obowi ą zywania wpisu do ewidencji. Dotyczy to zw ł aszcza wykonania powsta ł ych w tym czasie zobowi ą za ń publicznoprawnych i prywatnoprawnych”. (vide: C. Kosikowski, Ustawa o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. Komentarz, Warszawa 2005, s. 133). Wobec powy ż szego, nale ż a ł o orzec jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji (...) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura we Wroc ł awiu. Z up. Prezesa UOKiK Dyrektor Delegatury UOKiK we Wroc ł awiu Zbigniew Jurczyk Otrzymuj ą : Jerzy Baprawski ul. Zimnica 13 56-400 Ole ś nica Miejski Rzecznik Konsumentów Al. Niepodleg ł o ś ci 49 43-100 Tychy 6