DDK-22/2007

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW MAREK NIECHCIA Ł DDK-61-56/05/KB/AW Warszawa, dn. 31 grudnia 2007 r. DECYZJA Nr DDK -22/2007 I. Na podstawie art. 23 e ust. 1 i 2 w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080; Dz. U. z 2006 r., Nr 157, poz. 1119, Nr 170, poz. 1217, Nr 249, poz. 1834) w zwi ą zku z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., Nr 50, poz. 331, Nr 99, poz. 660), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Lukas Bank S.A. z siedzib ą we Wroc ł awiu, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje, ż e dzia ł anie Lukas Banku S.A. polegaj ą ce na: - ustalaniu w umowach kredytowych op ł aty przygotowawczej powy ż ej rzeczywistych kosztów rozpatrzenia wniosku kredytowego oraz przygotowania i zawarcia umowy kredytowej, jako naruszaj ą ce art. 4 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2001 r. Nr 100, poz. 1081; Dz. U. z 2003 r. Nr 109, poz. 1030; Dz. U. z 2004 r. Nr 96, poz. 959; Nr 162, poz. 1693; Dz. U. z 2005 r. Nr 157, poz. 1316) i godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów, stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdza zaniechanie jej stosowania z dniem 12 lutego 2007 r. II. Na podstawie art. 23 c ust. 1 w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080; Dz. U. z 2006 r., Nr 157, poz. 1119, Nr 170, poz. 1217, Nr 249, poz. 1834) w zwi ą zku z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., Nr 50, poz. 331, Nr 99, poz. 660), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Lukas Bank S.A. z siedzib ą we Wroc ł awiu, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje, ż e dzia ł anie Lukas Banku S.A. polegaj ą ce na: - stosowaniu wzoru o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy kredytu konsumenckiego oraz postanowie ń umów kredytowych przeznaczonych na zakup towarów lub us ł ug, zobowi ą zuj ą cych konsumentów, w przypadku realizacji prawa do odst ą pienia od umowy, do zwrotu ś rodków kredytu do Banku, jako naruszaj ą ce art. 11 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2001 r. Nr 100, poz. 1081; Dz.U. z 2003 r. Nr 109, poz. 1030; Dz. U. z 2004 r. Nr 96, poz. 959; Nr 162, poz. 1693; Dz. U. z 2005 r. Nr 157, poz. 1316) i godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów, stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów oraz nakazuje zaniechanie jej stosowania. UZASADNIENIE W zwi ą zku ze skargami konsumenckimi dotycz ą cymi kwestii odst ą pienia od umowy kredytowej zawartej z Lukas Bankiem S.A. z siedzib ą we Wroc ł awiu, zwanym dalej tak ż e „Bankiem”, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej „Prezesem Urz ę du”, postanowieniem z dnia 6 lipca 2005 r. wszcz ął post ę powanie wyja ś niaj ą ce (sygn. DDK-402-21/05/KB) w sprawie wst ę pnego ustalenia, czy: 1. sposób ustalania op ł aty przygotowawczej w umowach kredytu konsumenckiego, 2. wzór o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy kredytu konsumenckiego oraz zasady odst ą pienia od umowy kredytu konsumenckiego przeznaczonego na zakup towarów lub us ł ug mog ą stanowi ć podstaw ę uzasadniaj ą c ą wszcz ę cie post ę powania przeciwko Bankowi z tytu ł u stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23 a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.), zwanej dalej „ustaw ą ”, polegaj ą cych na bezprawnym dzia ł aniu przedsi ę biorcy. Z posiadanych przez Prezesa Urz ę du informacji wynika ł o, ż e w umowach kredytowych oferowanych przez Bank op ł ata przygotowawcza pobierana by ł a proporcjonalnie do wysoko ś ci kredytu. Prowadzi ć to mog ł o do sytuacji, w której pobranie op ł aty przygotowawczej w wysoko ś ci przyk ł adowo 10% od kredytu o znacznej warto ś ci, mog ł o by ć powa ż nym ograniczeniem dla osób wyra ż aj ą cych wol ę odst ą pienia od umowy kredytowej, poniewa ż konsument chc ą cy skorzysta ć z zagwarantowanego w art. 11 ustawy o kredycie konsumenckim z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2001 r. Nr 100, poz. 1081 ze zm.), zwanej dalej tak ż e „ukk”, uprawnienia do odst ą pienia od umowy musia ł pokry ć koszty ww. op ł aty. Ponadto, z posiadanych przez Prezesa Urz ę du informacji wynika ł o, i ż Bank uzale ż nia ł mo ż liwo ść realizacji prawa do odst ą pienia od umowy kredytu w przypadku której spe ł nienie ś wiadczenia przez Bank nast ą pi ł o na rzecz podmiotu, od którego kredytobiorca naby ł rzecz, a pomi ę dzy Bankiem i tym podmiotem istnieje umowa reguluj ą ca zasady udzielenia kredytu konsumenckiego na nabycie rzeczy, od zwrotu Bankowi kwoty kredytu, albo zap ł aty sprzedawcy ceny nabycia towaru. Konsument jednocze ś nie zobowi ą zany by ł do uzyskania potwierdzenia u sprzedawcy faktu sp ł aty kredytu, lub zap ł aty sprzedawcy ceny towaru. Takie dzia ł anie mog ł o zosta ć uznane za sprzeczne z art. 11 ust. 4 ustawy o kredycie konsumenckim, zgodnie z którym, dla skutecznego odst ą pienia od umowy kredytowej wystarcza z ł o ż enie samego o ś wiadczenia o odst ą pieniu z zachowaniem przewidzianego terminu. W toku post ę powania wyja ś niaj ą cego Bank poinformowa ł , ż e wysoko ść op ł aty przygotowawczej ustalana jest w sposób procentowy liczony od warto ś ci udzielonego kredytu, poniewa ż nie jest mo ż liwe ustalenie odr ę bnie do ka ż dej umowy kredytowej jej wielko ś ci liczbowej z powodu zbyt wielu czynników sk ł adaj ą cych si ę na koszt rozpatrzenia wniosku, weryfikacji klienta, kosztów weryfikacji dokumentów. Zgodnie z informacj ą zawart ą w pi ś mie Banku z dnia 19 wrze ś nia 2005 r., w przypadku kredytu standardowego op ł ata przygotowawcza pobierana by ł a w wysoko ś ci 0-18% warto ś ci kredytu. Bank przedstawi ł tak ż e kopie umowy kredytu przeznaczonego na zakup towarów lub us ł ug, oferowanego przez Bank, Instrukcj ę obs ł ugi produktów Lukas Bank S.A. i Lukas S.A. zwi ą zan ą z wej ś ciem w ż ycie ustawy o kredycie konsumenckim , kopie umów o wspó ł pracy w zakresie organizacji finansowania sprzeda ż y kredytem bankowym. 2 Zgodnie z przedstawionym wzorem umowy kredytu przeznaczonego na zakup towarów lub us ł ug, oferowanego przez Bank, w przypadku skorzystania z prawa do odst ą pienia od umowy kredytowej, konsument zosta ł zobowi ą zany do zwrotu Bankowi (Agentowi) kwoty op ł aty przygotowawczej oraz ró ż nicy pomi ę dzy cen ą towaru a pierwsz ą wp ł at ą . Analiza dokumentów i informacji zebranych w toku post ę powania da ł a podstaw ę do przyj ę cia, i ż w opisanej sprawie mog ł o nast ą pi ć naruszenie przepisów ustawy o kredycie konsumenckim. W zwi ą zku z tym, postanowiono zako ń czy ć post ę powanie wyja ś niaj ą ce oraz wszcz ąć post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Postanowieniem z dnia 30 listopada 2005 r., Prezes Urz ę du wszcz ął z urz ę du post ę powanie w sprawie ustalenia, czy: 1. sposób ustalania op ł aty przygotowawczej w umowach kredytu konsumenckiego, oferowanego przez Lukas Bank S.A., z siedzib ą we Wroc ł awiu, stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23a ust. 1 ww. ustawy, polegaj ą c ą na godz ą cym w nie bezprawnym dzia ł aniu przedsi ę biorcy naruszaj ą cym przepisy art. 4 ust. 2 pkt 5 ustawy o kredycie konsumenckim, 2. zasady odst ą pienia od umowy kredytu konsumenckiego, przeznaczonego na zakup towarów lub us ł ug oferowanego przez Lukas Bank S.A., stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą c ą na godz ą cym w nie bezprawnym dzia ł aniu przedsi ę biorcy naruszaj ą cym przepisy art. 11 ust. 4 ustawy o kredycie konsumenckim. Postanowienie o wszcz ę ciu post ę powania wraz z zawiadomieniem dor ę czono Bankowi w dniu 6 grudnia 2005 r. Odpowiadaj ą c na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania, pismem z dnia 15 grudnia 2005 r. Bank przedstawi ł stanowisko analogiczne do prezentowanego w trakcie post ę powania wyja ś niaj ą cego. W zwi ą zku z wej ś ciem w ż ycie w dniu 20 lutego 2006 r. ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2005 r. Nr 157, poz. 1316), zmieniaj ą cej ustaw ę o kredycie konsumenckim i mog ą cej mie ć wp ł yw na obliczanie op ł aty przygotowawczej, Prezes Urz ę du wyst ą pi ł z wnioskiem o przes ł anie zmian, jakie zosta ł y wprowadzone w umowach o kredyt konsumencki i w tabelach op ł at i prowizji (w szczególno ś ci ewentualnych zmian w wysoko ść op ł at przygotowawczych), które zosta ł y dokonane po wej ś ciu w ż ycie ww. ustawy. W trakcie dalszej korespondencji Bank przedstawi ł informacje o wprowadzonych zmianach w zakresie obni ż enia op ł aty przygotowawczej oraz o powo ł aniu zespo ł u do ponownego rozpatrzenia kosztów zwi ą zanych z przygotowaniem wniosku o zawarcie umowy kredytowej i planowanej zmianie umów w tym zakresie w zwi ą zku z zarzutami Prezesa Urz ę du. Na skutek prac powo ł anego zespo ł u Bank zobowi ą za ł si ę do wprowadzenia op ł at rycza ł towych w wysoko ś ci 50 i 80 z ł w zale ż no ś ci od wysoko ś ci i rodzaju udzielonego kredytu. Jednocze ś nie wprowadzenie ww. zmian wymaga ł o powa ż nych zmian w systemie informatycznym i w zwi ą zku z tym w okresie przej ś ciowym Bank zaprzesta ł pobierania jakichkolwiek op ł at przygotowawczych (od dnia 12 lutego 2007 r.). W pi ś mie z dnia 23 maja 2007 r., Bank poinformowa ł Prezesa Urz ę du, i ż zaprzesta ł pobierania op ł aty przygotowawczej, zast ę puj ą c j ą prowizj ą . W zwi ą zku z powy ż szym, w przypadku odst ą pienia od umowy, od dnia 12 lutego 2007 r., konsument nie ponosi jakichkolwiek op ł at. W za łą czeniu przekazano komunikat wprowadzaj ą cy powy ż sze zmiany w ż ycie. 3 Ponadto, w toku prowadzonego przez Prezesa Urz ę du post ę powania Bank przedstawi ł stanowisko, zgodnie z którym, w przypadku gdy umowa o wspó ł prac ę pomi ę dzy kredytodawc ą a podmiotem, od którego konsument naby ł rzecz lub us ł ug ę , nie nak ł ada na ww. podmiot obowi ą zku zwrotu ś wiadczenia na rzecz kredytodawcy, nale ż y przyj ąć , ż e konsument jest zobowi ą zany do zwrotu ś wiadczenia na zasadach ogólnych, z tym zastrze ż eniem, ż e obowi ą zek zwrotu nie b ę dzie warunkiem skuteczno ś ci o ś wiadczenia o odst ą pieniu, ale konsekwencj ą tego odst ą pienia (obowi ą zek zwrotu b ę dzie wynika ć z analogii do art. 396 kodeksu cywilnego). Ponadto, wed ł ug Banku art. 11 ust. 4 ukk stanowi lex specialis wobec art. 11. ust. 3 ukk, a brak postanowie ń umownych reguluj ą cych zasad zwrotu ś wiadczenia, a wi ę c braku przes ł anek do zastosowania przepisu szczególnego, przemawia za „powrotem” do regulacji ogólnej z art. 11. ust. 3 ukk. Zgodnie z zasad ą wyra ż on ą w art. 10 Kodeksu post ę powania administracyjnego strona przed wydaniem decyzji mia ł a mo ż liwo ść wypowiedzenia si ę , co do zebranego w sprawie materia ł u dowodowego, o czym zosta ł a poinformowana w pi ś mie z dnia 21 sierpnia 2007 r. (dor ę czonym dnia 24 sierpnia 2007 r.). Strona nie skorzysta ł a z ww. prawa. Prezes Urz ę du ustali ł , co nast ę puje. Lukas Bank Spó ł ka Akcyjna z siedzib ą we Wroc ł awiu, zosta ł zarejestrowany w Krajowym Rejestrze S ą dowym w dniu 31 sierpnia 2001 r. pod numerem 39887 (dowód – odpis z KRS s. 149-158 akt o sygn. DDK-61-56/05/KB, zwanych dalej „aktami sprawy”). Bank przez sie ć placówek bankowych udziela konsumentom po ż yczek i kredytów. Jednocze ś nie na podstawie umów o wspó ł pracy w zakresie organizacji finansowania sprzeda ż y kredytem bankowym Bank udziela kredytów przeznaczonych na zakup towarów i us ł ug poprzez sie ć punktów handlowych zajmuj ą cych si ę sprzeda żą detaliczn ą (dowód – kopia umów s. 68-75, s. 112-116 i s. 168-302 akt sprawy). Bank stosowa ł bardzo zró ż nicowan ą metod ę obliczania op ł aty przygotowawczej w zale ż no ś ci od rodzaju kredytu oraz czasu na jaki umowa jest zawierana. Zgodnie z „Zarz ą dzeniem nr 30/2002 z dnia 18 wrze ś nia 2002 r.”, w przypadku po ż yczek gotówkowych, op ł ata przygotowawcza zast ą pi ł a pobieran ą wcze ś niej prowizj ę i by ł a zró ż nicowana w zale ż no ś ci od przesz ł o ś ci kredytowej konsumenta i liczby rat. W przypadku kredytów na zakup towarów i us ł ug, wysoko ść op ł aty przygotowawczej by ł a zró ż nicowana w zale ż no ś ci od sprzedawcy (dowód – kopia Zarz ą dzeniem nr 30/2002 z dnia 18 wrze ś nia 2002 r. s. 86-92 akt sprawy). Wysoko ść op ł aty przygotowawczej, ustalona na podstawie informacji przekazanych przez Bank w pismach z dnia 19, 30 wrze ś nia oraz 15 grudnia 2005 r., by ł a zró ż nicowana i w zale ż no ś ci od rodzaju umowy wynosi ł a (przy za ł o ż eniu maksymalnych stawek op ł aty przygotowawczej dla Banku i braku udzia ł u w op ł acie przygotowawczej agenta (sklepu) wspó ł pracuj ą cego z bankiem, a która wynosi ł a do 3% ): - dla kredytu o warto ś ci 5 tys. z ł 4 Kredyt gotówkowy w banku Kredyt na zakup towarów lub us ł ug w punktach handlowych Kredyt na zakup towarów lub us ł ug w Media Markt Kredyt na zakup towarów lub us ł ug w Euro RTV AGD Kredyt na zakup towarów lub us ł ug w Leclerc Op ł ata przygotowawcza dla klientów znanych z tzw. dobr ą przesz ł o ś ci ą kredytow ą 425 830 250 495 290 Op ł ata przygotowawcza dla klientów znanych z tzw. z łą przesz ł o ś ci ą kredytow ą 475 - - - - - dla kredytu o warto ś ci 10 tys. z ł : Kredyt gotówkowy w banku Kredyt na zakup towarów lub us ł ug w punktach handlowych Kredyt na zakup towarów lub us ł ug w Media Markt Kredyt na zakup towarów lub us ł ug w Euro RTV AGD Kredyt na zakup towarów lub us ł ug w Leclerc Op ł ata przygotowawcza dla klientów znanych z tzw. dobr ą przesz ł o ś ci ą kredytow ą 850 1660 500 990 580 Op ł ata przygotowawcza dla klientów znanych z tzw. z łą przesz ł o ś ci ą kredytow ą 950 - - - - - dla kredytu o warto ś ci 30 tys. z ł : Kredyt gotówkowy w banku Kredyt na zakup towarów lub us ł ug w punktach handlowych Kredyt na zakup towarów lub us ł ug w Media Markt Kredyt na zakup towarów lub us ł ug w Euro RTV AGD Kredyt na zakup towarów lub us ł ug w Leclerc Op ł ata przygotowawcza dla klientów znanych z tzw. dobr ą przesz ł o ś ci ą kredytow ą 2550 4980 1500 2970 1740 Op ł ata przygotowawcza dla klientów znanych z tzw. z łą przesz ł o ś ci ą kredytow ą 2850 - - - - 5 Z informacji udzielonych przez Bank wynika ł o, ż e umowy zawierane w niektórych punktach handlowych w ogóle nie zawieraj ą op ł aty przygotowawczej, a w innych taka op ł ata mog ł a dochodzi ć do 4980 z ł (maksymalny kredyt na zakup towarów lub us ł ug (ratalny): w wysoko ś ci 30 tys. z ł , móg ł by ć obci ąż ony op ł at ą przygotowawcz ą do 16,6%) (dowód s. 105 akt sprawy). W przypadku kredytów konsumenckich oferowanych w placówkach bankowych, Bank uzale ż nia ł wysoko ść op ł aty przygotowawczej od okresu, na jaki zawierany jest kredyt. W sytuacji, w której tzw. klient znany z dobrej przesz ł o ś ci kredytowej korzysta ł z kredytu na 12 rat, op ł ata przygotowawcza wynosi ł a 250 z ł . Jednocze ś nie ten sam konsument korzystaj ą cy z kredytu na 36 miesi ę cy zap ł aci ł by 425 z ł (dowód s. 104 akt sprawy). W zwi ą zku z wej ś ciem w ż ycie w dniu 20 lutego 2006 r. ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2005 r. Nr 157, poz. 1316), zmieniaj ą cej ustaw ę o kredycie konsumenckim, Bank dokona ł zmian w maksymalnej wysoko ś ci op ł at przygotowawczych pobieranych od kredytów konsumenckich. Po zmianach wysoko ść op ł aty przygotowawczej: - w przypadku kredytów ratalnych (towarowych) w placówkach handlowych kszta ł towa ł a si ę od 0 do 5% warto ś ci kredytu, co przy maksymalnym kredycie w wysoko ś ci 30 tys. z ł wynie ść mog ł o do 1500 z ł , - w przypadku kredytów gotówkowych w placówkach bankowych kszta ł towa ł a si ę od 1,5% do 5% warto ś ci kredytu, co przy maksymalnym kredycie w wysoko ś ci 30 tys. z ł wynie ść mog ł o do 1500 z ł (dowód s. 111 akt sprawy). Wysoko ść op ł aty przygotowawczej, zgodnie ze stanowiskiem Banku uzale ż niona by ł a od kosztów wielu czynno ś ci zwi ą zanych z przygotowaniem umowy kredytu. Bank wskaza ł , ż e wysoko ść op ł aty przygotowawczej ustalana jest w sposób procentowy liczony od warto ś ci udzielonego kredytu, poniewa ż - z powodu zbyt wielu czynników sk ł adaj ą cych si ę na koszt rozpatrzenia wniosku, weryfikacji klienta, kosztów weryfikacji dokumentów - nie by ł o mo ż liwe ustalenie odr ę bnie do ka ż dej umowy kredytowej wielko ś ci liczbowej. Na koszty te w opinii Banku sk ł adaj ą si ę m.in. koszty IT implementuj ą cych procesy akceptacji, praca ludzi, koszty papieru, ulotek, wyjazdów windykacyjnych, prewencji itp. (dowód pismo Banku s. 82 akt sprawy). Bank wskaza ł , i ż koszt pozyskania umowy kredytowej w sieci sprzeda ż y wyliczony za okres stycze ń -sierpie ń 2005 r. wynosi ł ok. 64,6 z ł od umowy. Koszt ten jednak nie uwzgl ę dnia ł weryfikacji dokumentów i wiarygodno ś ci klienta, których bank nie by ł w stanie oszacowa ć , poniewa ż na koszt ten sk ł ada ł y si ę takie czynniki jak: koszt funkcjonowania i wyposa ż enia placówki bankowej, koszt zakupu narz ę dzi scoringowych, kosztów IT implementuj ą cych procesy akceptacji, koszt pracy obs ł uguj ą cego pracownika (wynagrodzenie i wyposa ż enie), koszty prewencji i wyjazdów windykacyjnych, telefon, papier itp. (dowód pismo Banku s. 85 akt sprawy) W przypadku kredytów ratalnych przeznaczonych na zakup towarów lub us ł ug, placówki handlowe ś rednio otrzymywa ł y 35% wysoko ś ci op ł aty przygotowawczej jako wynagrodzenie za po ś rednictwo w udzieleniu kredytu. Jednak ż e, w niektórych przypadkach placówki otrzymywa ł y do 100% warto ś ci op ł aty przygotowawczej. Bank maj ą c na uwadze zarzuty Prezesa Urz ę du dotycz ą ce zakwalifikowania ww. dzia ł a ń za naruszaj ą ce ustaw ę o kredycie konsumenckim, podj ął dzia ł ania zmierzaj ą ce do zaniechania powy ż szych praktyk. 6 Bank wprowadzi ł nowe zasady pobierania op ł aty przygotowawczej. Zmiany zosta ł y wprowadzone na podstawie „Uchwa ł y Zarz ą du Lukas Banku S.A. nr 04/57/06 z dnia 31 sierpnia 2006 r. w sprawie zmiany op ł aty przygotowawczej dla kredytów gotówkowych i ratalnych” (dowód – kopia Uchwa ł y Banku, s. 316 akt sprawy). Od dnia 12 lutego 2007 r. Bank zaprzesta ł pobierania op ł at przygotowawczych (dowód – kopia zarz ą dzenia LB (CF/RB) nr 4/2007 z dnia 9 lutego 2007 r.. s. 324 – 327 akt sprawy). Jednocze ś nie Bank nie dokona ł jakichkolwiek zmian w zakresie postanowie ń umów kredytów konsumenckich przeznaczonych na zakup towarów lub us ł ug i wzoru o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy kredytowej, zgodnie z którymi konsument po skorzystaniu z prawa do odst ą pienia od umowy zobowi ą zany by ł do zwrotu Bankowi (Agentowi) kwoty op ł aty przygotowawczej oraz ró ż nicy pomi ę dzy cen ą towaru a pierwsz ą wp ł at ą . Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów reguluje zasady i tryb przeciwdzia ł ania praktykom naruszaj ą cym zbiorowe interesy konsumentów, co wynika z tre ś ci jej art. 1 ust. 2. Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy, przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Z praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów mamy zatem do czynienia wówczas, gdy spe ł nione s ą dwie przes ł anki: a. Bezprawno ść dzia ł ania, b. Godzenie tymi dzia ł aniami w zbiorowe interesy konsumentów. a) Bezprawno ść dzia ł ania przedsi ę biorcy. Ad 1) Wysoko ść op ł aty przygotowawczej Bezprawno ść dzia ł ania oznacza sprzeczno ść dzia ł ania przedsi ę biorcy z obowi ą zuj ą cym prawem. W tym zakresie bezprawno ść dzia ł ania przedsi ę biorcy przejawia si ę w naruszeniu art. 4 ust. 2 pkt 5 ustawy o kredycie konsumenckim. Zgodnie z tre ś ci ą tego artyku ł u, umowa o kredyt konsumencki powinna okre ś la ć m. in. op ł aty i prowizje oraz inne koszty zwi ą zane z udzieleniem kredytu, w tym op ł at ę za rozpatrzenie wniosku kredytowego oraz przygotowanie i zawarcie umowy kredytowej (op ł ata przygotowawcza), które s ą elementem ca ł kowitego kosztu kredytu, a tak ż e warunki ich zmiany. Nale ż y podkre ś li ć , ż e art. 4 ust. 2 pkt 5 ustawy o kredycie konsumenckim wyra ź nie wskazuje, ż e op ł ata przygotowawcza s ł u ż y pokryciu przez kredytodawc ę kosztów rozpatrzenia wniosku kredytowego oraz przygotowania i zawarcia umowy kredytowej. Jej wysoko ść zatem powinna odzwierciedla ć rzeczywiste koszty ww. czynno ś ci wykonanych przez Bank. W umowach kredytowych oferowanych przez Bank, stosowane by ł y ró ż ne zasady obliczania op ł aty przygotowawczej, a jej wysoko ść by ł a proporcjonalna do warto ś ci kredytu. Prowadzi ł o to do sytuacji, w której pobranie op ł aty przygotowawczej w wysoko ś ci przyk ł adowo 5% od kredytu o znacznej warto ś ci, mog ł o by ć powa ż nym ograniczeniem dla osób chc ą cych odst ą pi ć od umowy kredytowej. Zgodnie z art. 11 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim, w razie odst ą pienia od umowy, kredytodawca obowi ą zany jest niezw ł ocznie zwróci ć poniesione przez konsumenta na rzecz kredytodawcy koszty udzielanego kredytu, z wyj ą tkiem op ł aty przygotowawczej oraz pobranych przez kredytodawc ę op ł at zwi ą zanych z ustanowieniem zabezpieczenia. Oznacza, to, i ż konsument chc ą c skorzysta ć z zagwarantowanego w art. 11 7 ustawy o kredycie konsumenckim uprawnienia do odst ą pienia od umowy nie otrzymywa ł od Banku zwrotu równowarto ś ci poniesionej op ł aty przygotowawczej, której wysoko ść – przy kredytach o znacznej warto ś ci – by ł a wygórowana. Wed ł ug Prezesa Urz ę du, dokonana analiza przedstawionych kosztów pozyskania umowy kredytowej w sieci sprzeda ż y wyliczonych za okres stycze ń -sierpie ń 2005 r. (64,6 z ł od umowy) wykaza ł a, i ż pobierane op ł aty przygotowawcze nie odzwierciedlaj ą rzeczywi ś cie ponoszonych przez Bank kosztów. Bank wskaza ł , i ż nie by ł w stanie oszacowa ć kosztów weryfikacji dokumentów i wiarygodno ś ci klienta, na które sk ł ada ł y si ę m.in. takie czynniki jak: koszt funkcjonowania i wyposa ż enia placówki bankowej, koszt zakupu narz ę dzi scoringowych, kosztów IT implementuj ą cych procesy akceptacji, koszt pracy obs ł uguj ą cego pracownika (wynagrodzenie i wyposa ż enie), koszty prewencji i wyjazdów windykacyjnych, telefon, papier itp. Nie mo ż na jednak podzieli ć pogl ą du Banku, i ż do kosztów weryfikacji dokumentów i oceny wiarygodno ś ci klienta dokonywanych przy przygotowaniu i zawieraniu umowy kredytu, mo ż na zaliczy ć wszystkie koszty zwi ą zane z prowadzeniem dzia ł alno ś ci gospodarczej, bowiem ww. koszty nie s ą zwi ą zane jedynie z przygotowaniem i podpisywaniem umów kredytowych, ale równie ż z innymi oferowanymi przez Bank produktami bankowymi (kartami p ł atniczymi, rachunkami bankowymi, funduszami inwestycyjnymi itd.). W zwi ą zku z tym, nie mo ż na przypisywa ć ca ł o ś ci kosztów np. produkcji ulotek lub wystroju i urz ą dzenia placówek bankowych do kosztów przygotowania i podpisania umowy kredytowej. Jednocze ś nie w przypadku kredytów przeznaczonych na zakup towarów lub us ł ug, wynagrodzenie placówki handlowej za zawierane umowy, okre ś lono jako procentowy udzia ł w op ł acie przygotowawczej. W zwi ą zku z tym, op ł ata ta nie odpowiada ł a rzeczywistemu nak ł adowi pracy takiego pracownika, lecz stanowi ł a zysk punktu handlowego. Tymczasem, w przypadku kredytów przeznaczonych na zakup towarów lub us ł ug – pracownicy jednostek handlowych nie dokonywali, wraz ze wzrostem warto ś ci kredytu, bardziej skomplikowanych operacji. Ich zadaniem by ł o jedynie przyj ę cie, sporz ą dzenie i przekazanie umowy kredytowej wraz z odpowiednimi dokumentami, a wi ę c niezale ż nie od wysoko ś ci udzielanego przez Bank kredytu, wykonanie tego samego rodzaju czynno ś ci. Z pisma Banku wynika ł o, ż e koszt przygotowania przez placówk ę handlow ą umowy kredytowej o warto ś ci 1 tys. z ł móg ł wynosi ć 50 z ł , natomiast w przypadku kredytu o warto ś ci 30 tys. z ł koszt ten wynosi ł 1500 z ł . Z tego zestawienia wynika ł o, ż e koszt przygotowania umowy o warto ś ci 30 tys. z ł wzrós ł trzydziestokrotnie w porównaniu do kosztu dla umowy o warto ś ci 1 tys. z ł . Zdaniem Prezesa Urz ę du, nak ł ad pracy (tj. przyj ę cia niezb ę dnych dokumentów i sporz ą dzenia umowy kredytowej) przy kredytach o znacznej warto ś ci nie uzasadnia ł pobierania op ł aty przygotowawczej nawet trzydziestokrotnie wy ż szej ni ż w przypadku udzielania innych kredytów (taka ró ż nica wyst ę powa ł a w wysoko ś ci op ł aty przygotowawczej przy kredycie o warto ś ci 1 tys. z ł i 30 tys. z ł ). W zwi ą zku z powy ż szym, w opinii Prezesa Urz ę du, cz ęść op ł aty przygotowawczej stanowi ł a dodatkow ą prowizj ę , a stosowany przez Bank sposób okre ś lania op ł aty przygotowawczej móg ł stanowi ć skuteczn ą przeszkod ę w swobodnym korzystaniu z prawa do odst ą pienia od umowy, gdy ż kredytobiorca korzystaj ą c z uprawnienia do odst ą pienia od umowy kredytu, nie otrzymywa ł od Banku zwrotu równowarto ś ci poniesionej op ł aty przygotowawczej. Op ł ata przygotowawcza stosowana przez Bank stawa ł a si ę zwyk łą prowizj ą od udzielonego kredytu i dodatkowym ukrytym jego kosztem. Traktowanie op ł aty przygotowawczej jako prowizji od umowy kredytowej wynika ł o tak ż e z „Zarz ą dzenia nr 30/2002 z dnia 18 wrze ś nia 2002 r.”, zgodnie z którym op ł ata przygotowawcza zast ą pi ł a pobieran ą wcze ś niej prowizj ę (pkt. 7 ust. 1 a Zarz ą dzenia). 8 Nale ż y podkre ś li ć , i ż celem ustawy o kredycie konsumenckim jest zagwarantowanie konsumentom prawa rezygnacji z umowy kredytowej. Stosowany przez Bank sposób naliczania op ł aty przygotowawczej uzale ż nia ł jej wysoko ść od rodzaju umowy kredytowej oraz warto ś ci samego kredytu, a nie nak ł adu pracy i wydatków poniesionych w zwi ą zku z przygotowaniem i zawarciem konkretnej umowy kredytowej (zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 5 ukk). Szczególnie wa ż ny by ł fakt wyst ę powania powa ż nych ró ż nic w wysoko ś ci op ł at przygotowawczych dla kredytów o tej samej wysoko ś ci, gdy jednocze ś nie zakres prac zwi ą zanych z przyj ę ciem wniosku i sporz ą dzeniem umowy kredytowej w placówce bankowej lub handlowej by ł na podobnym poziomie. Przyk ł adowo zgodnie, z „Zarz ą dzeniem nr 30/2002 z dnia 18 wrze ś nia 2002 r.”, od po ż yczek gotówkowych dla „ Klientów znanych z dobr ą przesz ł o ś ci ą kredytow ą ” Bank pobiera ł op ł at ę 5% kwoty kredytu przy kredycie od 2 do 12 rat, podczas gdy kredyt udzielany na 25 do 32 rat obci ąż any by ł op ł at ą przygotowawcz ą w wysoko ś ci 9,5% kwoty kredytu. Takie zró ż nicowanie zasad obliczania op ł aty przygotowawczej oznacza ł o, i ż przy kredycie o warto ś ci 5 tys. z ł wysoko ść op ł aty przygotowawczej, mog ł a wynie ść od 250 do 475 z ł , mimo i ż zakres prac zwi ą zanych z zawarciem umowy by ł identyczny. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż y stwierdzi ć , ż e stosowane przez Bank sposoby ustalenia wysoko ś ci op ł aty przygotowawczej, nie mia ł y zwi ą zku z rzeczywistymi kosztami czynno ś ci niezb ę dnych do przygotowania i zawarcia umowy kredytowej, m.in. z przyjmowaniem i weryfikowaniem dokumentów sk ł adanych przez klientów, dokonywaniem oceny zdolno ś ci kredytowej itd. Dzia ł anie takie nale ż a ł o traktowa ć jako dzia ł anie ukierunkowane na uniemo ż liwienie konsumentom swobodnego odst ą pienia od umowy o kredyt konsumencki. W zwi ą zku z tym nale ż y uzna ć , ż e opisany sposób okre ś lenia op ł aty przygotowawczej mo ż e stanowi ć praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą c ą na bezprawnym dzia ł aniu przedsi ę biorcy. W zwi ą zku z powy ż szym dzia ł ania Banku, okre ś lone w pkt 1 sentencji decyzji, mia ł y charakter bezprawny, sprzeczny z art. 4 ust. 2 pkt 5 ukk. Ad 2) Zasady odst ą pienia od umowy kredytowej W tej cz ęś ci post ę powania bezprawno ść dzia ł ania przedsi ę biorcy przejawia si ę w naruszeniu zasad odst ą pienia przez konsumenta od umowy kredytu okre ś lonych w ustawie o kredycie konsumenckim, w art. 11 ust. 4 ustawy. Zgodnie z art. 11 ust. 1 ukk konsument, z zastrze ż eniem ust. 6 i art. 12 ust. 1, mo ż e, bez podania przyczyny, odst ą pi ć od umowy o kredyt konsumencki w terminie 10 dni od dnia zawarcia umowy. W przypadku gdy umowa o kredyt konsumencki nie zawiera informacji o uprawnieniu do odst ą pienia od umowy, konsument mo ż e odst ą pi ć od umowy w terminie 10 dni od dnia otrzymania informacji o prawie odst ą pienia od umowy, nie pó ź niej jednak ni ż w terminie 3 miesi ę cy od dnia zawarcia umowy. Art. 11 ust. 2 nak ł ada na kredytodawc ę obowi ą zek wr ę czenia konsumentowi przy zawarciu umowy wzoru o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy, z oznaczeniem swojego imienia, nazwiska (nazwy) i adresu zamieszkania (siedziby). Przepis art. 11 ust. 3 ukk stanowi, ż e termin do odst ą pienia od umowy jest zachowany, je ż eli konsument przed jego up ł ywem z ł o ż y pod wskazanym przez kredytodawc ę adresem o ś wiadczenie o odst ą pieniu od umowy. W razie spe ł nienia ś wiadczenia przez kredytodawc ę przed up ł ywem terminu do odst ą pienia od umowy odst ą pienie staje si ę skuteczne, je ż eli ś wiadczenie zostanie zwrócone kredytodawcy łą cznie z o ś wiadczeniem o odst ą pieniu od umowy, z zastrze ż eniem ust. 4, zgodnie z którego tre ś ci ą , je ż eli spe ł nienie ś wiadczenia przez kredytodawc ę nast ą pi ł o na rzecz podmiotu, od którego konsument naby ł rzecz lub us ł ug ę , i mi ę dzy tym podmiotem a kredytodawc ą istnieje umowa 9 reguluj ą ca zasady udzielania kredytu konsumenckiego na nabycie rzeczy lub us ł ugi, konsument mo ż e odst ą pi ć od umowy o kredyt konsumencki poprzez z ł o ż enie o ś wiadczenia, o którym mowa w art. 11 ust. 3. W takim wypadku warunki zwrotu ś wiadczenia kredytodawcy okre ś la umowa zawarta mi ę dzy podmiotem, od którego konsument naby ł rzecz lub us ł ug ę , a kredytodawc ą . W toku post ę powania ustalono, ż e Bank stosuje wzór o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy kredytu konsumenckiego oraz postanowienia we wzorcach umów kredytowych przeznaczonych na zakup towarów lub us ł ug, które zobowi ą zuj ą konsumentów, w przypadku realizacji prawa do odst ą pienia od umowy, do zwrotu do Banku ś rodków kredytu przekazanego na rachunek sprzedawcy. Tymczasem ustawodawca reguluj ą c kwesti ę odst ą pienia od umowy kredytu konsumenckiego przeznaczonego na zakup rzeczy lub us ł ug nie zezwala na wprowadzenie takich ogranicze ń . W takiej sytuacji kwestia rozliczenia finansowego kredytu wyst ę puje jedynie mi ę dzy kredytodawc ą a sprzedawc ą , natomiast roszczenie o zap ł at ę ceny sprzeda ż y posiada jedynie sprzedawca na podstawie umowy sprzeda ż y, która staje si ę umow ą niezale ż n ą od umowy kredytowej. Dodatkowo wzór o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy kredytowej, obligowa ł konsumentów do przekazania wraz z o ś wiadczeniem kopii dowodu wp ł aty do banku lub kopii pokwitowania przyj ę cia towaru przez sprzedawc ę . Takie dzia ł anie tak ż e jest sprzeczne z art. 11 ust. 4 ustawy o kredycie konsumenckim. W opinii Prezesa Urz ę du, dla oceny skuteczno ś ci odst ą pienia od umowy kredytowej wp ł yw ma jedynie wywi ą zanie si ę z terminu okre ś lonego w ustawie o kredycie konsumenckim oraz zwrot otrzymanego ś wiadczenia. Konsument zobowi ą zany jest do dostarczenia o ś wiadczenia o odst ą pieniu w ci ą gu 10 dni od dnia zawarcia umowy. W przypadku spe ł nienia ś wiadczenia przez kredytodawc ę przed up ł ywem terminu do odst ą pienia od umowy, konsument jest zobowi ą zany do jednoczesnego zwrotu ś wiadczenia kredytodawcy, na co wyra ź nie wskazuje art. 11 ust. 3 ukk. Jednak jako wyj ą tek od powy ż szej zasady nale ż y traktowa ć art. 11 ust. 4 ukk, do którego w ostatnim zdaniu odsy ł a art. 11 ust. 3 pos ł uguj ą c si ę sformu ł owaniem „ z zastrze ż eniem ust. 4”. Wymieniona wy ż ej regulacja prawna dotyczy bowiem szczególnej sytuacji, w której spe ł nienie ś wiadczenia przez kredytodawc ę nast ą pi ł o na rzecz podmiotu, od którego konsument naby ł rzecz lub us ł ug ę i mi ę dzy tym podmiotem a kredytodawc ą istnieje umowa reguluj ą ca zasady udzielania kredytu konsumenckiego na nabycie rzeczy lub us ł ugi. Jak wynika z ustale ń dokonanych przez Prezesa Urz ę du w toku niniejszego post ę powania Bank zawiera umowy o wspó ł pracy w zakresie finansowania sprzeda ż y kredytem bankowym, tym samym regulacje zawarte w art. 11 ust. 4 ukk odnosz ą si ę bezpo ś rednio do stanu faktycznego b ę d ą cego przedmiotem prowadzonego przed Prezesem Urz ę du post ę powania. Na podstawie art. 11 ust. 4 ustawy o kredycie konsumenckim, konsument uzyska ł mo ż liwo ść odst ą pienia poprzez z ł o ż enie stosownego o ś wiadczenia, natomiast warunki zwrotu ś wiadczenia kredytodawcy ma okre ś la ć umowa zawarta mi ę dzy podmiotem, od którego konsument naby ł rzecz lub us ł ug ę a kredytodawc ą . W ocenie Prezesa Urz ę du, ustawodawca wskazuj ą c na miejsce regulacji zasad zwrotu ś wiadczenia (tj. w umowie łą cz ą cej kredytodawc ę z podmiotem, od którego konsument naby ł rzecz lub us ł ug ę ) dokonuje rozró ż nienia podmiotu zobowi ą zanego do zwrotu kredytu, w zale ż no ś ci od tego na czyj ą rzecz faktycznie nast ą pi ł o spe ł nienie ś wiadczenia. Je ż eli ś wiadczenie zosta ł o spe ł nione do r ą k konsumenta w ł a ś ciwym jest, by wraz ze z ł o ż eniem o ś wiadczenia o odst ą pieniu, konsument zwróci ł tak ż e uzyskan ą od Banku kwot ę kredytu 10 (art. 11 ust. 3 zd. 2 ukk). Nie mo ż na natomiast przyj ąć , by w przypadku przekazania ś wiadczenia na rzecz sprzedawcy, ustawodawca uznawa ł za w ł a ś ciwe przyj ę cie odst ą pienia od umowy za skuteczne poprzez wymaganie od konsumenta zwrotu ś rodków, których nie posiada. Akceptacja takiej konstrukcji przeczy ł aby ratio legis ustawy o kredycie konsumenckim, która ma przede wszystkim chroni ć interesy ekonomiczne konsumentów. Ponadto, w ocenie Prezesa Urz ę du, wskazanie przez ustawodawc ę umowy mi ę dzy Bankiem a sprzedawc ą jako w ł a ś ciwej do uregulowania kwestii zwrotu ś wiadczenia w przypadku odst ą pienia od umowy, wyra ź nie wskazuje na podmioty, pomi ę dzy którymi ma zosta ć dokonane rozliczenie. Za tak ą interpretacj ą omawianego przepisu przemawia nie tylko wyk ł adania j ę zykowa dokonana poprzez porównanie tre ś ci art. 11 ust. 3 oraz art. 11 ust. 4 ustawy o kredycie konsumenckim, ale tak ż e wyk ł adnia celowo ś ciowa. Inna interpretacja ww. przepisów prowadzi ł aby do sytuacji, w której dwa podmioty gospodarcze – profesjonali ś ci, poza wol ą i wiedz ą konsumenta, decydowa ł yby o obowi ą zku zwrotu przez konsumenta przedmiotu ś wiadczenia. Konsument nie ma dost ę pu do tre ś ci umowy o wspó ł pracy mi ę dzy Bankiem a sprzedawc ą , w zwi ą zku z tym uregulowanie obowi ą zków konsumenta w umowie mi ę dzy profesjonalistami, bez wiedzy konsumenta nale ż a ł oby uzna ć za sprzeczne z celem ustawy, gdy ż ustawa o kredycie konsumenckim szczególn ą wag ę przywi ą zuje do obowi ą zków informacyjnych, jakie kredytodawcy maj ą spe ł ni ć wobec konsumentów. W zwi ą zku z powy ż szym, nie mo ż na zaakceptowa ć rozwi ą zania, w którym ustawodawca okre ś lenie zasad zwrotu przez konsumenta ś wiadczenia (b ę d ą cego w faktycznym posiadaniu sprzedawcy) pozostawia ł by swobodnej, umownej regulacji kontrahentów konsumenta – przedsi ę biorców. Potwierdzenie stanowiska reprezentowanego przez Prezesa Urz ę du przynosi tak ż e literatura przedmiotu, wskazuj ą c, ż e z brzmienia art. 11 ust. 3 zd. 2 ukk mo ż na wywie ść , i ż zasad ą jest, ż e je ś li ś wiadczenie zosta ł o spe ł nione do r ą k konsumenta, aby skutecznie odst ą pi ć od umowy, musi on zwróci ć ś rodki jednocze ś nie z o ś wiadczeniem o odst ą pieniu (...) Inaczej przedstawia si ę sytuacja konsumenta w przypadku, gdy ś rodki pochodz ą ce z kredytu otrzyma ł efektywnie (faktycznie) sam sprzedawca (us ł ugodawca), na podstawie łą cz ą cej go z kredytodawc ą umowy reguluj ą cej zasady udzielania kredytu konsumenckiego na nabycie rzeczy lub us ł ugi. Art. 11 ust. 4 ukk wprowadza bowiem wyj ą tek od zasady ustanowionej w ust. 3 tego przepisu. Polega on na tym, ż e w okoliczno ś ciach okre ś lonych w ust. 4 konsument zwolniony jest z obowi ą zku zwrotu kredytodawcy spe ł nionego przez niego ś wiadczenia, poniewa ż zwrot obci ąż a w takim przypadku – z mocy samego art. 11 ust. 4 ukk – podmiot, który to ś wiadczenie rzeczywi ś cie uzyska ł , czyli sprzedawc ę (us ł ugodawc ę ) (...) taki by ł – w za ł o ż eniu – ochronny cel komentowanej regulacji: unikni ę cie sytuacji, w której konsument by ł by zmuszony do zwrotu kredytodawcy ś rodków nie znajduj ą cych si ę w jego maj ą tku (tak: D. Rogo ń [w:] J. Pisuli ń ski (red.), D. Rogo ń , M. Rusinek, K. W ł odarska, Ustawa o kredycie konsumenckim. Komentarz , Dom Wydawniczy ABC, 2004, System Informacji Prawnej Lex (Lex Omega 47/2005). Nale ż y podkre ś li ć , ż e w przypadku skorzystania z prawa do odst ą pienia od umowy kredytowej przeznaczonej na zakup towarów lub us ł ug, na konsumencie ci ąż y obowi ą zek zap ł aty sprzedawcy za uzyskany towar lub us ł ug ę , wynika to jednak z umowy sprzeda ż y. W omawianej sytuacji mamy do czynienia z instytucj ą tzw. umów powi ą zanych, gdzie zawarcie umowy o kredyt konsumencki stanowi form ę finansowania umowy sprzeda ż y (umowa finansowana). Gospodarczy zwi ą zek mi ę dzy umow ą kredytu a umow ą finansowan ą , nie zmienia jednak faktu, ż e mamy do czynienia z odr ę bnymi czynno ś ciami prawnymi, zawieranymi jednak ż e w okre ś lonym zwi ą zku przyczynowo-skutkowym. 11 Ustawa o kredycie konsumenckim przewiduje zale ż no ść losów prawnych obu umów jedynie w przypadku upadku umowy sprzeda ż y. Zgodnie z art. 12 ust. 1 oraz art. 13 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim upadek umowy o nabycie okre ś lonej rzeczy lub us ł ugi poci ą ga za sob ą (w okre ś lonych tam okoliczno ś ciach, które jednak nie odnosz ą si ę do stanu faktycznego b ę d ą cego przedmiotem niniejszego post ę powania) upadek umowy o kredyt konsumencki. Rozszerzony skutek odst ą pienia od umowy nie ma jednak miejsca w sytuacji odwrotnej - odst ą pienie od umowy kredytu nie skutkuje automatycznym upadkiem umowy sprzeda ż y. Bank nie posiada zatem umocowania prawnego, by domaga ć si ę np. potwierdzenia tego faktu od konsumenta i uzale ż nia ć od tego skuteczno ść odst ą pienia od umowy kredytu. Regulacje zawarte w umowie o wspó ł pracy ze sprzedawc ą nie mog ą mie ć pierwsze ń stwa przed przepisami ustawy o kredycie konsumenckim, je ż eli pozostaj ą w sprzeczno ś ci z celem i tre ś ci ą ww. regulacji, jakim jest ochrona interesu konsumentów. S ł uszno ść twierdzenia Prezesa Urz ę du potwierdza literatura przedmiotu podnosz ą c, ż e kredytodawca, b ę d ą cy osob ą trzeci ą w stosunku do umowy g ł ównej, nie mo ż e uzale ż ni ć skuteczno ś ci odst ą pienia od umowy kredytowej od zwrotu sprzedawcy przez konsumenta nabytej rzeczy (...) Znamienne jest, ż e art. 11 ust. 4 zd. 2 ukk stanowi, i ż wewn ę trzna umowa mi ę dzy sprzedawc ą o kredytobiorc ą powinna okre ś la ć warunki zwrotu przez sprzedawc ę ś wiadczenia kredytodawcy w razie odst ą pienia klienta od umowy kredytowej, nie za ś warunki zwrotu ś wiadczenia sprzedawcy przez konsumenta (D. Pop ł onyk, Powi ą zanie umowy kredytowej i kredytowanej w ś wietle ustawy o kredycie konsumenckim , Prawo Bankowe 2004/2/29, System Informacji Prawnej Lex (Lex Omega) 47/2005). W toku post ę powania Bank przedstawi ł stanowisko, zgodnie z którym, w przypadku gdy umowa o wspó ł prac ę pomi ę dzy kredytodawc ą a podmiotem, od którego konsument naby ł rzecz lub us ł ug ę , nie nak ł ada na ww. podmiot obowi ą zku zwrotu ś wiadczenia na rzecz kredytodawcy, nale ż y przyj ąć , ż e konsument jest zobowi ą zany do zwrotu ś wiadczenia na zasadach ogólnych, z tym zastrze ż eniem, ż e obowi ą zek zwrotu nie b ę dzie warunkiem skuteczno ś ci o ś wiadczenia o odst ą pieniu, ale konsekwencj ą tego odst ą pienia (obowi ą zek zwrotu b ę dzie wynika ć z analogii do art. 396 kodeksu cywilnego). Ponadto, wed ł ug Banku art. 11 ust. 4 ukk stanowi lex specialis wobec art. 11. ust. 3 ukk, a brak postanowie ń umownych reguluj ą cych zasad zwrotu ś wiadczenia, a wi ę c braku przes ł anek do zastosowania przepisu szczególnego, przemawia za „powrotem” do regulacji ogólnej z art. 11. ust. 3 ukk. (pismo Banku z dnia 19 lipca 2006 r., akta sprawy str. 145, 146). Prezes Urz ę du nie zgadza si ę z przedstawionym stanowiskiem Banku. Wed ł ug Prezesa Urz ę du, nieuregulowanie, zgodnie z art. 11 ust. 4 zd. 2, warunków zwrotu ś wiadczenia pomi ę dzy kredytodawc ą a podmiotem, od którego konsument naby ł rzecz lub us ł ug ę , nie mo ż e mie ć wp ł ywu na sytuacj ę konsumenta. Niedopuszczalne by ł oby bowiem kszta ł towanie sytuacji konsumenta w umowie mi ę dzy przedsi ę biorcami, w stosunku do której jest on osob ą trzeci ą , i to tak "pozytywnie" - tj. przez przyj ę cie pewnych regulacji, jak i "negatywnie" - przez ich brak. W opinii Prezesa Urz ę du, nale ż y przyj ąć , ż e brak regulacji, o jakiej mowa w art. 11 ust. 4 zd. 2 ukk., odnosi skutek tylko dla trybu rozlicze ń mi ę dzy przedsi ę biorcami tj. kredytodawc ą i sprzedawc ą (us ł ugodawc ą ). Nieokre ś lenie warunków zwrotu ś wiadczenia spe ł nionego przez kredytodawc ę na rzecz sprzedawcy (us ł ugodawcy) w sposób szczególny b ę dzie oznacza ł o, ż e zwrot powinien nast ą pi ć na zasadach ogólnych (np. art. 405 kodeksu cywilnego.) albo w trybie okre ś lonym przez inne przepisy [np. art. 16c ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej oraz o zmianie kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2002 r, Nr 141, poz. 1176,. ze zm.)]. Potwierdzenie stanowiska Prezesa Urz ę du przynosi tak ż e doktryna (tak. D. Rogo ń , [w:] J. Pisuli ń ski (red.), D. Rogo ń , M. Rusinek, K. W ł odarska, Ustawa o kredycie konsumenckim. Komentarz , Dom Wydawniczy ABC, 2004, System Informacji Prawnej Lex (Lex Omega 47/2005). 12 Dokonuj ą c powy ż szych rozwa ż a ń , Prezes Urz ę du za uzasadnione uwa ż a uznanie dzia ł a ń Lukas Banku S.A. za bezprawne w rozumieniu art. 23 a ust. 1 ustawy. Bezprawno ść przejawia si ę w naruszeniu art. 11 ust. 4 ukk. i żą daniu zwrotu ś wiadczenia, którego konsument faktycznie nie posiada, na skutek przekazania go przez Bank bezpo ś rednio Sprzedawcy. Prezes Urz ę du ustali ł , ż e dzia ł anie Banku oparte jest na b łę dnej interpretacji przepisów ustawy o kredycie konsumenckim (w szczególno ś ci art. 11 ust. 4 ukk) oraz przyj ę ciu b łę dnego za ł o ż enia, i ż tylko towarzysz ą cy odst ą pieniu od umowy kredytu upadek umowy sprzeda ż y stanowi przes ł ank ę umo ż liwiaj ą c ą brak dochodzenia roszcze ń od konsumenta z tytu ł u odst ą pienia od umowy kredytu. „ Niedopuszczalne jest uzale ż nienie skuteczno ś ci odst ą pienia od umowy o kredyt od spe ł nienia dodatkowych warunków ani ż eli okre ś lone w samej ustawie” (tak: D. Pop ł onyk, Powi ą zanie... ). Prezes Urz ę du, w toku niniejszego post ę powania, wykaza ł , ż e żą danie od konsumenta zwrotu kredytu, nie znajduje umocowania ustawowego, a tym samym nale ż y je uzna ć za dzia ł anie bezprawne w ś wietle art. 11 ust. 4 ukk. b) Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów . Zbiorowy interes konsumentów oznacza, i ż bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorców dotyczy lub mo ż e dotyczy ć nieograniczonej liczby konsumentów. Zgodnie z przepisami ustawy, nie stanowi zbiorowego interesu konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów oznacza zatem nara ż enie na uszczerbek interesów znacznej grupy lub wszystkich konsumentów, poprzez stosowan ą przez przedsi ę biorc ę praktyk ę , obejmuj ą c ą tak dzia ł ania, jak i zaniechania. Ponadto, godzenie w zbiorowe interesy konsumentów mo ż e polega ć zarówno na ich naruszeniu, jak i zagro ż eniu im. Do stwierdzenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów istotne jest ustalenie, i ż konkretne dzia ł anie przedsi ę biorcy nie ma ś ci ś le okre ś lonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kr ę gu podmiotów. Jednak ż e, jak podnosi si ę w doktrynie, w poj ę ciu praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów mie ś ci si ę tak ż e dzia ł anie przedsi ę biorcy skierowane wprawdzie do oznaczonych (zindywidualizowanych), ale za to dostatecznie licznych konsumentów, o ile przy tym konsumentów tych łą czy jaka ś wspólna cecha rodzajowa. Wówczas bowiem poszkodowana zostaje pewna grupa konsumentów, nie b ę d ą ca jedynie – z punktu widzenia przedsi ę biorcy stosuj ą cego dan ą praktyk ę – zbiorowo ś ci ą przypadkowych jednostek, lecz stanowi ą c ą okre ś lon ą i odr ę bn ą kategori ę konsumentów, reprezentuj ą c ą w znacznym stopniu wspólne interesy. 1 W sprawie niniejszej zarzucane przedsi ę biorcy dzia ł anie mog ł o w oczywisty sposób dotkn ąć interesów wszystkich konsumentów, którzy zawarli umow ę kredytow ą z Bankiem. Przy ustalaniu w umowach kredytowych op ł aty przygotowawczej powy ż ej rzeczywistych kosztów rozpatrzenia wniosku kredytowego oraz przygotowania i zawarcia umowy kredytowej, zosta ł naruszony interes ekonomiczny ka ż dego konsumenta, który zawar ł umow ę kredytow ą z Bankiem i od którego pobrano op ł at ę przygotowawcz ą w kwocie przewy ż szaj ą cej rzeczywiste koszty zwi ą zane z rozpatrzeniem wniosku kredytowego, przygotowaniem i zawarciem umowy, jak równie ż interes ekonomiczny ka ż dego konsumenta, 1 M. Szyd ł o, Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów , Monitor Prawniczy 2004/17/791. 13 który chcia ł odst ą pi ć od umowy kredytu, a z uwagi na wysoko ść zap ł aconej op ł aty przygotowawczej, zrezygnowa ł ze swojego ustawowego prawa do odst ą pienia. W zwi ą zku ze stosowanym przez Bank wzorem o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy kredytu konsumenckiego oraz postanowieniami umów kredytowych przeznaczonych na zakup towarów lub us ł ug, zobowi ą zuj ą cych konsumentów, w przypadku realizacji prawa do odst ą pienia od umowy, do zwrotu ś rodków kredytu do Banku - skutkami dzia ł a ń Banku dotkni ę ci byli wszyscy konsumenci, którzy zawarli umow ę kredytu na zakup towaru lub us ł ugi i którzy zostali (lub potencjalni mogli zosta ć ) zobowi ą zani – w przypadku odst ą pienia od umowy kredytu - do zwrotu ś wiadczenia, którego de facto nie otrzymali. Podsumowuj ą c nale ż y stwierdzi ć , ż e dzia ł ania Banku, okre ś lone w sentencji decyzji, mia ł y charakter bezprawny, godzi ł y bezpo ś rednio w interesy najs ł abszych uczestników rynku – konsumentów i stanowi ł y praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23a ust. 1 ustawy, polegaj ą c ą na stosowaniu dzia ł aniu sprzecznym z ustaw ą o kredycie konsumenckim. Zaniechanie stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów – dotyczy jedynie dzia ł ania Banku, wskazanego w pkt I decyzji W trakcie prowadzonego przez Prezesa Urz ę du post ę powania, Bank dokona ł zmian jedynie w zakresie pkt 1 post ę powania: ustalania w umowach kredytowych op ł aty przygotowawczej powy ż ej rzeczywistych kosztów rozpatrzenia wniosku kredytowego oraz przygotowania i zawarcia umowy kredytowej. Bank wprowadzi ł nowe zasady pobierania op ł aty przygotowawczej. Zmiany zosta ł y wprowadzone na podstawie „Uchwa ł y Zarz ą du Lukas Banku S.A. nr 04/57/06 z dnia 31 sierpnia 2006 r. w sprawie zmiany op ł aty przygotowawczej dla kredytów gotówkowych i ratalnych” (dowód – kopia Uchwa ł y Banku, s. 316 akt sprawy). Od dnia 12 lutego 2007 r. Bank zaprzesta ł pobierania op ł at przygotowawczych (dowód – kopia zarz ą dzenia LB (CF/RB) nr 4/2007 z dnia 9 lutego 2007 r.. s. 324 – 327 akt sprawy). Wprowadzone zmiany spowodowa ł y, i ż aktualnych dzia ł a ń Banku w kwestionowanym zakresie nie mo ż na uzna ć za sprzeczne z ustaw ą o kredycie konsumenckim. Wydanie niniejszego rozstrzygni ę cia nie uniemo ż liwia w przysz ł o ś ci dokonania oceny faktycznie wprowadzonego sposobu naliczania prowizji pod k ą tem jego zgodno ś ci z prawem. Podj ę cie przez Bank ww. dzia ł a ń , nie wy łą cza mo ż liwo ś ci stwierdzenia przez Prezesa Urz ę du, i ż wcze ś niejsze dzia ł ania Banku stanowi ł y praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Fakt zaprzestania stosowania przez Bank praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów czyni jednak zasadnym oparcie rozstrzygni ę cia o art. 23e ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zgodnie z którym „nie wydaje si ę decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą cej zaniechanie jej stosowania, je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 23a (ust. 1). (…) Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania (ust. 2).” Wobec wprowadzenia przez Bank odpowiednich zmian nale ż y uzna ć , i ż praktyka okre ś lona w sentencji niniejszej decyzji zosta ł a zaniechana. W zwi ą zku z powy ż szym, z uwagi na fakt, i ż dzia ł anie Banku nie narusza w dacie orzekania przepisu art. 23a ustawy uzasadnione jest zako ń czenie prowadzonego post ę powania rozstrzygni ę ciem wydanym na podstawie art. 23e ww. ustawy. W tym stanie nale ż a ł o zatem 14 uzna ć dzia ł ania Banku za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzi ć zaniechanie jej stosowania. Wobec powy ż szego Prezes Urz ę du orzek ł jak w sentencji. Od niniejszej decyzji, na podstawie art. 78 ust. 1 ustawy w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 Kodeksu post ę powania cywilnego, przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du, w terminie dwóch tygodni od dnia jej dor ę czenia. Z up. Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Radca Prezesa Izabela Szewczyk Otrzymuje: 1. Pani Wioletta Dyl Radca prawny LUKAS Bank S.A. pl. Orl ą t Lwowskich 1 53-605 Wroc ł aw 2. a/a 15