DDK-2/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW MAREK NIECHCIA Ł DDK-61-15/07/JTB Warszawa, dn. 28 lutego 2008 r. DECYZJA nr DDK 2/2008 Na podstawie art. 26 ust.1 w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 ze zm.) po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów – w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje si ę dzia ł ania przedsi ę biorców Anny Mroszczyk, Kolbuszowa, ul. Boles ł awa Prusa 2 oraz Krzysztofa Kubisia, Kolbuszowa Górna 45, prowadz ą cych dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Policealne Studium Detektywów i Pracowników Ochrony „OCHRONIARZ” spó ł ka cywilna polegaj ą ce na stosowaniu postanowie ń wzorców umów: „ UMOWA Nr… Normuj ą ca warunki przyj ę cia oraz p ł atno ś ci w Policealnym Studium Detektywów i Pracowników Ochrony „OCHRONIARZ” na system STACJONARNY ” oraz „ UMOWA Nr… Normuj ą ca warunki przyj ę cia oraz p ł atno ś ci w Policealnym Studium Detektywów i Pracowników Ochrony „OCHRONIARZ” na system ZAOCZNY ” o tre ś ci: § 3 pkt 6 „ Zleceniobiorca zastrzega sobie mo ż liwo ść waloryzacji czesnego uiszczanego w sposób wskazany w § 3 pkt 2. W tym przypadku Zleceniodawca ma prawo rozwi ą za ć umow ę w dniu zmiany wysoko ś ci czesnego ”, § 4 pkt 1 „ W przypadku wcze ś niejszego rozwi ą zania umowy przez Zleceniodawc ę pomimo nale ż ytego wykonania ś wiadczenia przez Zleceniobiorc ę , Zleceniodawca zobowi ą zuje si ę do zap ł aty kary umownej. Kara o której mowa wynosi ć b ę dzie równowarto ść czesnego za dany semestr, pomniejszona o dokonane wp ł aty .(…)”, § 7 pkt 7 „ Z wa ż nych przyczyn w przypadku zbyt ma ł ej ilo ś ci s ł uchaczy na danym roku lub semestrze, Zleceniobiorca ustali z Zleceniodawc ą mo ż liwo ść podniesienia op ł aty p rzewidzianej w § 3 pkt 1, 2 lub ustalenie innego toku nauki ni ż przewidziano to w umowie ”, których tre ść jest zbie ż na z tre ś ci ą postanowie ń umownych wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z pó ź n. zm.), za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje si ę zaniechania jej stosowania UZASADNIENIE Dnia 30 maja 2007 r. na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 ze zm.), zwanej dalej „ uokik ”, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, dalej okre ś lany jako „Prezes Urz ę du”, dzia ł aj ą c z urz ę du, wszcz ął przeciwko przedsi ę biorcom Annie Mroszczyk, Kolbuszowa, ul. Boles ł awa Prusa 2 oraz Krzysztofowi Kubisiowi, Kolbuszowa Górna 45, prowadz ą cych dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Policealne Studium Detektywów i Pracowników Ochrony „OCHRONIARZ” spó ł ka cywilna, dalej zwanym „Stron ą post ę powania”, post ę powanie w sprawie uznania, i ż stosowanie przez Stron ę post ę powania postanowienia zawartego we wzorcach umów: „ UMOWA Nr… Normuj ą ca warunki przyj ę cia oraz p ł atno ś ci w Policealnym Studium Detektywów i Pracowników Ochrony „OCHRONIARZ” na system STACJONARNY ” oraz „ UMOWA Nr… Normuj ą ca warunki przyj ę cia oraz p ł atno ś ci w Policealnym Studium Detektywów i Pracowników Ochrony „OCHRONIARZ” na system ZAOCZNY ” (dalej „Umowy”) o tre ś ci: § 4 pkt 1 „ W przypadku wcze ś niejszego rozwi ą zania umowy przez Zleceniodawc ę pomimo nale ż ytego wykonania ś wiadczenia przez Zleceniobiorc ę , Zleceniodawca zobowi ą zuje si ę do zap ł aty kary umownej. Kara o której mowa wynosi ć b ę dzie równowarto ść czesnego za dany semestr, pomniejszona o dokonane wp ł aty .(…)”, stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ust. 2 pkt 1 uokik , polegaj ą c ą na stosowaniu postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z pó ź n. zm.), zwanej dalej „k.p.c”. Podstaw ą wszcz ę cia przedmiotowego post ę powania by ł y uzyskane przez Departament Polityki Konsumenckiej informacje, z których wynika ł o, i ż w zawieranych z konsumentami Umowach Strona post ę powania stosuje postanowienia, których tre ść jest zbie ż na z tre ś ci ą postanowie ń umownych wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. (dalej „Rejestr”). Postanowienie o wszcz ę ciu post ę powania wraz z zawiadomieniem, zawieraj ą cym wskazówki usuni ę cia abuzywnego charakteru klauzul znajduj ą cych si ę w Umowach, dor ę czono Stronie post ę powania dnia 7 czerwca 2007 r. Strona post ę powania w pi ś mie z dnia 20 czerwca 2007 r. wyrazi ł a stanowisko odno ś nie do zarzutów zawartych w postanowieniu z dnia 30 maja 2007 r., w którym jednocze ś nie dobrowolnie zobowi ą za ł a si ę do zaniechania stosowania przedmiotowego postanowienia umownego w Umowach w terminie do dnia 15 sierpnia 2007 r. Ponadto, Strona post ę powania o ś wiadczy ł a, i ż Prezes Urz ę du zostanie poinformowany o jej dzia ł aniach w przedmiotowym zakresie do dnia 10 sierpnia 2007 r. W zwi ą zku z tym Prezes Urz ę du wezwa ł Stron ę post ę powania do przekazania zmodyfikowanych Umów do Urz ę du w nieprzekraczalnym terminie do dnia 10 sierpnia 2007 r. Pismem z dnia 7 wrze ś nia Strona post ę powania poinformowa ł a Prezesa Urz ę du o przed ł u ż eniu terminu usuwania z Umów przedmiotowego postanowienia do 15 pa ź dziernika 2007 r., jednocze ś nie przedk ł adaj ą c zmodyfikowany wzór Umów. Ponowna analiza tre ś ci zmodyfikowanych przez Stron ę post ę powania Umów wykaza ł a, ż e postanowienia w nich zawarte nadal nosz ą charakter abuzywny. Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2007 r. Prezes Urz ę du postanowi ł o zmianie swojego postanowienia z dnia 30 maja 2007 r., wszczynaj ą cego wobec Strony post ę powania post ę powanie w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w ś wietle przepisów uokik w ten sposób, ż e: przedmiotowe post ę powanie toczy ć si ę mia ł o w sprawie stosowania przez przedsi ę biorców Ann ę Mroszczyk, Kolbuszowa, ul. Boles ł awa Prusa 2 oraz Krzysztofa Kubisia, Kolbuszowa Górna 45, prowadz ą cych 2 dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Policealne Studium Detektywów i Pracowników Ochrony „OCHRONIARZ” spó ł ka cywilna praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów , polegaj ą cych na stosowaniu postanowie ń wzorców umów: „UMOWA Nr… Normuj ą ca warunki przyj ę cia oraz p ł atno ś ci w Policealnym Studium Detektywów i Pracowników Ochrony „OCHRONIARZ” na system STACJONARNY” oraz „UMOWA Nr… Normuj ą ca warunki przyj ę cia oraz p ł atno ś ci w Policealnym Studium Detektywów i Pracowników Ochrony „OCHRONIARZ” na system ZAOCZNY” o tre ś ci: § 3 pkt 6 „Zleceniobiorca zastrzega sobie mo ż liwo ść waloryzacji czesnego uiszczanego w sposób wskazany w § 3 pkt 2. W tym przypadku Zleceniodawca ma prawo rozwi ą za ć umow ę w dniu zmiany wysoko ś ci czesnego ”, § 4 pkt 1 „ W przypadku wcze ś niejszego rozwi ą zania umowy przez Zleceniodawc ę pomimo nale ż ytego wykonania ś wiadczenia przez Zleceniobiorc ę , Zleceniodawca zobowi ą zuje si ę do zap ł aty kary umownej. Kara o której mowa wynosi ć b ę dzie równowarto ść czesnego za dany semestr, pomniejszona o dokonane wp ł aty .(…)”, § 7 pkt 7 „Z wa ż nych przyczyn w przypadku zbyt ma ł ej ilo ś ci s ł uchaczy na danym roku lub semestrze, Zleceniobiorca ustali z Zleceniodawc ą mo ż liwo ść podniesienia op ł aty przewidzianej w § 3 pkt 1, 2 lub ustalenie innego toku nauki ni ż przewidziano to w umowie”. Strona post ę powania nie przedstawi ł a swojego stanowiska odno ś nie zmiany zakresu post ę powania, o której zosta ł a poinformowana przez Prezesa Urz ę du w zawiadomieniu z dnia 31 grudnia 2007 r. Jednocze ś nie pismem z dnia 31 grudnia 2007 r. zgodnie z zasad ą wyra ż on ą w art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks post ę powania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) Prezes Urz ę du poinformowa ł Stron ę post ę powania o mo ż liwo ś ci wypowiedzenia si ę co do zebranych dowodów i materia ł ów oraz zg ł oszonych żą da ń przed wydaniem decyzji. Z powy ż szego uprawnienia Strona post ę powania nie skorzysta ł a. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: Stron ę post ę powania stanowi ą : przedsi ę biorca Anna Mroszczyk prowadz ą ca dzia ł alno ść gospodarcz ą na podstawie wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej RG i GP-7619/2760/2005 prowadzonej przez Burmistrza Kolbuszowej pod nazw ą Policealne Studium Detektywów i Pracowników Ochrony „OCHRONIARZ” oraz przedsi ę biorca Krzysztof Kubi ś prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą na podstawie wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej RG i GP-7619/2759/2005 prowadzonej przez Burmistrza Kolbuszowej pod nazw ą Policealne Studium Detektywów i Pracowników Ochrony „OCHRONIARZ”. W ramach prowadzonej przez Stron ę post ę powania dzia ł alno ś ci gospodarczej, której przedmiotem jest m.in. szkolnictwo policealne i pomaturalne, kszta ł cenie ustawiczne doros ł ych i pozosta ł e formy kszta ł cenia, gdzie indziej niesklasyfikowane, stosuje wzorce umowne: „UMOWA Nr… Normuj ą ca warunki przyj ę cia oraz p ł atno ś ci w Policealnym Studium Detektywów i Pracowników Ochrony „OCHRONIARZ” na system STACJONARNY” oraz „UMOWA Nr… Normuj ą ca warunki przyj ę cia oraz p ł atno ś ci w Policealnym Studium Detektywów i Pracowników Ochrony „OCHRONIARZ” na system ZAOCZNY” w rozumieniu art. 384 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z pó ź n. zm.), zwanej dalej „k.c.”, które zawieraj ą postanowienia nast ę puj ą cej tre ś ci: 3 § 3 pkt 6 „Zleceniobiorca zastrzega sobie mo ż liwo ść waloryzacji czesnego uiszczanego w sposób wskazany w § 3 pkt 2. W tym przypadku Zleceniodawca ma prawo rozwi ą za ć umow ę w dniu zmiany wysoko ś ci czesnego”, § 4 pkt 1 „ W przypadku wcze ś niejszego rozwi ą zania umowy przez Zleceniodawc ę pomimo nale ż ytego wykonania ś wiadczenia przez Zleceniobiorc ę , Zleceniodawca zobowi ą zuje si ę do zap ł aty kary umownej. Kara o której mowa wynosi ć b ę dzie równowarto ść czesnego za dany semestr, pomniejszona o dokonane wp ł aty.(…)”, § 7 pkt 7 „Z wa ż nych przyczyn w przypadku zbyt ma ł ej ilo ś ci s ł uchaczy na danym roku lub semestrze, Zleceniobiorca ustali z Zleceniodawc ą mo ż liwo ść podniesienia op ł aty p rzewidzianej w § 3 pkt 1, 2 lub ustalenie innego toku nauki ni ż przewidziano to w umowie” W Rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., dalej zwanym „Rejestrem”, zamieszczono nast ę puj ą ce klauzule: ƒ „Kwoty op ł at wymienione w niniejszym Regulaminie mog ą ulec zmianie w miar ę ogólnego wzrostu cen, nie cz ęś ciej ni ż raz w semestrze" (poz. 1190), ƒ „ Ucze ń , który rezygnuje z nauki w szkole w trakcie trwania semestru, nie z winy szko ł y, jest zobowi ą zany do uiszczenia nale ż no ś ci za trwaj ą cy semestr ” (poz. 851), ƒ „Akademia J ę zyków Obcych i Kultur Narodów zastrzega sobie prawo do rozwi ą zania grupy w przypadku zbyt ma ł ej ilo ś ci s ł uchaczy, którzy otrzymuj ą wtedy zwrot nadp ł aconej kwoty pomniejszonej o koszt zrealizowanych zaj ęć ” (poz. 793), ƒ „ W przypadku znacznie zmniejszonej liczby s ł uchaczy (poni ż ej 6 osób) O ś rodek WIEDZA ma prawo po łą czenia grup lub podniesienia odp ł atno ś ci za uczestnictwo w kursie, rozwi ą zania grupy lub zmniejszenia liczby zaj ęć ” (poz. 787). Oceniaj ą c przedstawiony stan faktyczny Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 24 ust. 2 uokik, przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Stwierdzenie istnienia przedmiotowej praktyki wymaga spe ł nienia dwóch przes ł anek: bezprawno ś ci dzia ł ania i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Art. 4 pkt 1 uokik poj ę cie przedsi ę biorcy definiuje jako przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, a tak ż e: a) osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą , a tak ż e jednostk ę organizacyjn ą niemaj ą c ą osobowo ś ci prawnej, której ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą , organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, b) osob ę fizyczn ą wykonuj ą c ą zawód we w ł asnym imieniu i na w ł asny rachunek lub prowadz ą c ą dzia ł alno ść w ramach wykonywania takiego zawodu, c) osob ę fizyczn ą , która posiada kontrol ę , w rozumieniu pkt 4, nad co najmniej jednym przedsi ę biorc ą , cho ć by nie prowadzi ł a dzia ł alno ś ci gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, je ż eli podejmuje dalsze dzia ł ania podlegaj ą ce kontroli koncentracji, o której mowa w art. 13, d) zwi ą zek przedsi ę biorców w rozumieniu pkt 2 - na potrzeby przepisów dotycz ą cych praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę oraz praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. 4 Art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1807 ze zm.), dalej zwanej „usdg”, definiuje dzia ł alno ść gospodarcz ą jako zarobkow ą dzia ł alno ść wytwórcz ą , handlow ą , budowlan ą , us ł ugow ą oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i eksploatacj ę zasobów naturalnych, a tak ż e dzia ł alno ść zawodow ą wykonywan ą w sposób zorganizowany i ci ą g ł y. Przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 ust. 1 tej ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nieb ę d ą ca osob ą prawn ą , której odr ę bna ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą - wykonuj ą ca we w ł asnym imieniu dzia ł alno ść gospodarcz ą . Stron ą post ę powania s ą przedsi ę biorcy prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą na podstawie wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej pod nr RG i GP-7619/2760/2005 oraz RG i GP-7619/2759/2005 prowadzonej przez Burmistrza Kolbuszowej. Prowadzona przez nich dzia ł alno ść gospodarcza wykonywana jest w sposób zorganizowany i ci ą g ł y, z uwagi na co, nale ż y stwierdzi ć , i ż Strona post ę powania jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 uokik. Bezprawno ść to sprzeczno ść zachowania z przepisami prawa. Bezprawno ść jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, niezale ż nym od wyst ą pienia szkody, czy od zamiaru podmiotu dopuszczaj ą cego si ę dzia ł a ń bezprawnych. Przepis art. 24 uokik zawiera otwarty katalog dzia ł a ń stanowi ą cych praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 powo ł anej ustawy, za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza zatem, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Mówi ą c o wzorcach umowy w rozumieniu art. 384 k.c. nale ż y mie ć na uwadze wszelkie jednostronnie przygotowane przed zawarciem umowy, gotowe klauzule umowne, które w praktyce mog ą przyj ąć posta ć ogólnych warunków umów, wzorów umów, regulaminów. Wzorzec umowy stosowany w obrocie z konsumentami mo ż e zosta ć poddany tzw. kontroli abstrakcyjnej na podstawie przepisów zawartych w art. 479 36 – 479 45 k.p.c., dokonywanej niezale ż nie od tego, czy wzorzec by ł , czy te ż nie by ł zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (ca ł y wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, dalej „SOKiK”, i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozowolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do Rejestru, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w Rejestrze jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Wpis klauzuli do wskazanego powy ż ej Rejestru oznacza, ż e jej stosowanie w jakimkolwiek wzorcu umownym jest zakazane. W tym miejscu nale ż y podkre ś li ć , i ż dla uznania, i ż klauzula wpisana do rejestru i klauzula z ni ą porównywana s ą to ż same w tre ś ci nie jest konieczna dok ł adna literalna identyczno ść tych postanowie ń . Rozbie ż no ść u ż ytych wyra ż e ń , zmiana szyku zdania czy zastosowanie synonimów nie eliminuje bowiem abuzywnego charakteru ocenianego postanowienia. 5 Powy ż sze stanowisko Prezesa Urz ę du zgodne jest z orzecznictwem S ą du Najwy ż szego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdzi ł , i ż „(…) stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powy ż szej uchwa ł y S ą d uzna ł m.in., ż e „(…) praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a uokik (W obowi ą zuj ą cej obecnie ustawie z dnia 16.02.2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów uregulowana zosta ł a w art. 24.) obejmuje równie ż przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyj ę ta powy ż ej rozszerzaj ą ca wyk ł adnia art. 23a uokik znajduje równie ż uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a tak ż e orzecznictwie ETS dotycz ą cym zasady efektywno ś ci (…)”. Nie jest wi ę c konieczna dok ł adna, literalna zbie ż no ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. Niedozwolone s ą równie ż takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Z tre ś ci art. 24 ust. 2 pkt 1 uokik wynika, ż e przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do Rejestru, o czym stanowi art. 479 45 k.p.c. Tym samym, dla stwierdzenia stosowania praktyki, polegaj ą cej na bezprawnym naruszeniu zbiorowych interesów konsumentów poprzez stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do Rejestru konieczne jest wykazanie spe ł nienia przes ł anki bezprawno ś ci przejawiaj ą cej si ę w stosowaniu przez przedsi ę biorc ę w obrocie z konsumentami postanowienia wzorca umowy o tre ś ci to ż samej z wpisem do Rejestru dokonanym przez Prezesa Urz ę du na mocy stosownego orzeczenia SOKiK. Analiza Umów przekazanych do Urz ę du przez Stron ę post ę powania wykaza ł a, co nast ę puje. Tre ść postanowienia zawartego w § 3 pkt 6 „ Zleceniobiorca zastrzega sobie mo ż liwo ść waloryzacji czesnego uiszczanego w sposób wskazany w § 3 pkt 2. W tym przypadku Zleceniodawca ma prawo rozwi ą za ć umow ę w terminie 14 dni od zmiany wysoko ś ci czesnego” zdaniem Prezesa Urz ę du jest to ż sama z tre ś ci ą postanowienia: „Kwoty op ł at wymienione w niniejszym Regulaminie mog ą ulec zmianie w miar ę ogólnego wzrostu cen, nie cz ęś ciej ni ż raz w semestrze " uznanego przez „SOKiK za klauzul ę abuzywn ą w wyroku dnia 1 marca 2007 r., sygn. akt XVII AmC 12/06, a nast ę pnie wpisanego do Rejestru pod nr 1190. Kwestionowane postanowienie z uwagi na fakt, i ż w jego tre ś ci nie wskazano precyzyjnych przes ł anek zmian, czy te ż maksymalnej wysoko ś ci, o jak ą op ł aty mog ą wzrosn ąć , pozostawia Stronie post ę powania pe ł n ą swobod ę w zakresie podwy ż szenia czesnego (§ 3 ust. 2 wskazuje jedynie na mo ż liwo ść roz ł o ż enia p ł atno ś ci czesnego na raty: „Zleceniobiorca mo ż e roz ł o ż y ć p ł atno ść czesnego na 10 równych miesi ę cznych rat za ka ż dy rok szkolny (od wrze ś nia do czerwca) w wysoko ś ci po 179 z ł miesi ę cznie, które b ę d ą p ł atne z góry do 10-go dnia ka ż dego miesi ą ca, którego dotycz ą ”). W konsekwencji zakwestionowane postanowienie, b ę d ą c sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co naruszaj ą c interesy konsumenta, wype ł nia dyspozycj ę art. 385 1 § 1 k.c. SOKiK w uzasadnieniu 6 przedmiotowego wyroku stwierdzi ł , i ż „(…) za klauzule abuzywne uznaje si ę postanowienia, które uprawniaj ą kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez wa ż nej przyczyny wskazanej w tej umowie. A zatem dopuszczaln ą klauzul ą przewiduj ą c ą jednostronne uprawnienie przedsi ę biorcy do zmiany tre ś ci umowy jest wskazanie istotnych, zobiektywizowanych i dostatecznie precyzyjnie oznaczonych przyczyn modyfikacji. Tymczasem zaskar ż one postanowienie dopuszcza do zmian wysoko ś ci op ł at za nauk ę w sposób ogólnikowy oraz nieokre ś laj ą cy w dostatecznym stopniu przyczyn ewentualnej modyfikacji umowy .”. Takie samo stanowisko prezentuje S ą d Apelacyjny, który wyrokiem z dnia 8 maja 2007 r. sygn. akt VI ACa 14/07 uzna ł za klauzul ę abuzywn ą postanowienie umowne o tre ś ci: „ Wysoko ść czesnego mo ż e si ę zmieni ć . Zmiana nie mo ż e nast ę powa ć cz ęś ciej ni ż raz w semestrze ”, wskazuj ą c w uzasadnieniu, i ż „ Postanowienie to, cho ć dotyczy ś wiadczenia g ł ównego nie zosta ł o sformu ł owane w sposób jednoznaczny, przyznaje szkole uprawnienie do jednostronnej zmiany umowy bez wa ż nej przyczyny. Swobodna mo ż liwo ść zmiany wysoko ś ci czesnego bez okre ś lenia kryteriów tej zmiany powoduje, ż e student traci mo ż liwo ść kalkulacji kosztów w ca ł ym cyklu nauki ”. Podobne stanowisko zaj ął równie ż S ą d Najwy ż szy, który w wyroku z dnia 9 marca 2006 r. sygn. akt I CSK 135/05 stwierdzi ł : „ Nie mo ż na kwestionowa ć samej dopuszczalno ś ci zmiany wysoko ś ci czesnego, w tre ś ci kwestionowanej klauzuli brakuje jednak wskazania podstawowych kryteriów, które mog ł yby decydowa ć o takiej zmianie. Okre ś lenie kryteriów zmiany ogranicza ł oby niew ą tpliwie element uznaniowo ś ci pozwanej spó ł ki, wprowadza ł oby do umowy o us ł ugi edukacyjne element stosownej informacji niezb ę dnej do kalkulacji przez s ł uchaczy kosztów nauki w ca ł ym cyklu edukacyjnym, a tym samym, tak ż e czynnik lojalno ś ci kontraktowej wobec konsumenta. W rezultacie zastrze ż enie przez przedsi ę biorc ę uprawnienia do zmiany czesnego w przysz ł ych semestrach, bez wskazania kryteriów takiej zmiany, prowadzi do ukszta ł towania obowi ą zków finansowych ucz ą cych si ę w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i ra żą co narusza ich interes (art. 385 1 § 1 k.c.)”. Tre ść postanowienia zawartego w § 4 pkt 1 „ W przypadku wcze ś niejszego rozwi ą zania umowy przez Zleceniodawc ę pomimo nale ż ytego wykonania ś wiadczenia przez Zleceniobiorc ę , Zleceniodawca zobowi ą zuje si ę do zap ł aty kary umownej. Kara o której mowa wynosi ć b ę dzie równowarto ść czesnego za dany semestr, pomniejszona o dokonane wp ł aty.(… )” w opinii Prezesa Urz ę du jest to ż sama z tre ś ci ą postanowienia: „ Ucze ń , który rezygnuje z nauki w szkole w trakcie trwania semestru, nie z winy szko ł y, jest zobowi ą zany do uiszczenia nale ż no ś ci za trwaj ą cy semestr .” uznanego przez SOKiK za klauzul ę abuzywn ą w wyroku z dnia 13 czerwca 2006 r., sygn. akt XVII AmC 51/05, a nast ę pnie wpisanego do Rejestru pod nr 851. Kwestionowane przez Prezesa Urz ę du postanowienie umieszczone w § 4 pkt 1 Umów stanowi klauzul ę abuzywn ą w rozumieniu art. 385 3 pkt 12 i 13 k.c., gdy ż wy łą cza obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci, je ż eli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania oraz przewiduje utrat ę prawa żą dania zwrotu ś wiadczenia konsumenta spe ł nionego wcze ś niej ni ż ś wiadczenie kontrahenta, gdy strony wypowiadaj ą , rozwi ą zuj ą lub odst ę puj ą od umowy. W praktyce tak sformu ł owane postanowienie zmusza konsumenta do ponoszenia kosztów ś wiadczenia, z którego ju ż nie korzysta. Obowi ą zek zap ł aty ceny za ca ł y semestr ci ąż y na konsumencie tak ż e w przypadku rozwi ą zania umowy z wa ż nych powodów (choroba, zmiana sytuacji ż yciowej, zmiana miejsca zamieszkania). Jednocze ś nie przedmiotowe postanowienie mo ż e zosta ć uznane za klauzul ę abuzywn ą w rozumieniu art. 385 3 pkt 16 k.c., poniewa ż nak ł ada wy łą cznie na konsumenta obowi ą zek zap ł aty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy. Dodatkowo, postanowienie to, nak ł adaj ą c na konsumenta, który odst ą pi ł od umowy, obowi ą zek zap ł aty ra żą co wygórowanej kary umownej lub odst ę pnego, spe ł nia równie ż przes ł anki okre ś lone w art. 385 3 pkt 17 k.c. (konsument rezygnuj ą cy na pocz ą tku semestru musi zap ł aci ć kar ę umown ą w wysoko ś ci op ł aty za ca ł y semestr). Przedmiotowe postanowienie poprzez nierównomierne roz ł o ż enie praw i obowi ą zków stron umowy, skutkuje zachwianiem równowagi kontraktowej, 7 a w konsekwencji stanowi wyj ą tkowo ra żą ce naruszenie interesów konsumentów w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. Stanowisko takie potwierdzi ł SOKiK w wyroku z dnia 13 czerwca 2006 r., sygn. akt XVII AmC 51/05 stwierdzaj ą c, ż e: „ Powy ż sza klauzula wprowadza bardzo dotkliwe skutki dla konsumenta, gdy ż nie uwzgl ę dnia mo ż liwo ś ci rozwi ą zania przez konsumentów umowy z wa ż nych przyczyn le żą cych po jego stronie. Postanowienie to jest okre ś lone ra żą co niekorzystnie w stosunku do konsumenta w porównaniu z sytuacj ą przedsi ę biorcy. Daje mu bowiem szerokie uprawnienie żą dania op ł aty za trwaj ą cy semestr w przypadku, gdy klient odst ą pi od umowy .” Tre ść postanowienia zawartego w § 7 pkt 7 „ Z wa ż nych przyczyn w przypadku zbyt ma ł ej ilo ś ci s ł uchaczy na danym roku lub semestrze, Zleceniobiorca ustali z Zleceniodawc ą mo ż liwo ść podniesienia op ł aty przewidzianej w § 3 pkt 1, 2 lub ustalenie innego toku nauki ni ż przewidziano to w umowie ” w opinii Prezesa Urz ę du jest to ż sama z tre ś ci ą postanowienia: „ Akademia J ę zyków Obcych i Kultur Narodów zastrzega sobie prawo do rozwi ą zania grupy w przypadku zbyt ma ł ej ilo ś ci s ł uchaczy, którzy otrzymuj ą wtedy zwrot nadp ł aconej kwoty pomniejszonej o koszt zrealizowanych zaj ęć ” uznanego przez SOKiK za klauzul ę abuzywn ą w wyroku z dnia 27 marca 2006 r., sygn. akt XVII AmC 72/05, a nast ę pnie wpisanego do Rejestru pod nr 793 oraz „ W przypadku znacznie zmniejszonej liczby s ł uchaczy (poni ż ej 6 osób) O ś rodek WIEDZA ma prawo po łą czenia grup lub podniesienia odp ł atno ś ci za uczestnictwo w kursie, rozwi ą zania grupy lub zmniejszenia liczby zaj ęć ” uznanego przez SOKiK za klauzul ę abuzywn ą z dnia 13 kwietnia 2006 r. sygn. akt XVII AmC 43/05, a nast ę pnie wpisanego do Rejestru pod nr 787. Przedmiotowe postanowienie umowne stanowi klauzul ę abuzywn ą w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. oraz art. 385 3 pkt 9 k.c, gdy ż z uwagi na zamieszczenie w tre ś ci przedmiotowego postanowienia ogólnego sformu ł owania „ zbyt ma ł ej ilo ś ci s ł uchaczy ” oraz przy jednoczesnym braku okre ś lenia zwyk ł ej liczby s ł uchaczy na danym roku lub semestrze, w praktyce mo ż e okaza ć si ę , ż e to Strona post ę powania b ę dzie dokonywa ć interpretacji umowy w tym zakresie. Ponadto w tre ś ci tego postanowienia Strona post ę powania powo ł uje si ę na wa ż ne przyczyny, które jednak nie zosta ł y w umowie wymienione, co równie ż daje Stronie post ę powania dowolno ść interpretacji umowy, w konsekwencji przedmiotowe postanowienie mo ż e stanowi ć klauzul ę abuzywn ą . Jednocze ś nie nale ż y podkre ś li ć , ż e w sytuacji podwy ż szenia przez kontrahenta konsumenta ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy, konsument musi mie ć zagwarantowane prawo odst ą pienia od umowy, albowiem w przeciwnym przypadku postanowienie takie b ę dzie nosi ć znamiona klauzuli abuzywnej w rozumieniu art. 385 3 pkt 20 k.c. Postanowienie to mo ż e równie ż narusza ć interesy konsumenta z uwagi na sprzeczno ść z dobrymi obyczajami, gdy ż dokonanie przez Stron ę post ę powania zmiany toku nauki na inny ni ż przewidziany w umowie, pomimo niewyra ż enia przez konsumenta zgody, skutkuje zmian ą cech ś wiadczenia, ze wzgl ę du na które (m.in. poziom ś wiadczonych us ł ug, cena us ł ug, zakres przedmiotów obowi ą zuj ą cych w danej szkole) konsument podj ął decyzj ę skorzystania ze ś wiadczonych przez ni ą us ł ug. SOKiK w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 marca 2006 r., sygn. akt XVII AmC 72/05 stwierdzi ł , i ż „ Zawarcie w powy ż szym postanowieniu klauzuli generalnej „zbyt ma ł a ilo ść s ł uchaczy”, przy jednoczesnym braku okre ś lenia zwyk ł ej liczebno ś ci grupy oraz minimalnej liczby s ł uchaczy niezb ę dnej do przeprowadzenia zaj ęć bezdyskusyjnie umo ż liwia spó ł ce jednostronn ą interpretacj ę umowy ”. Natomiast w wyroku z dnia 13 kwietnia 2006 r. sygn. akt XVII AmC 43/05 SOKiK stwierdzi ł , i ż „Przyznaj ą c sobie prawo do podniesienia odp ł atno ś ci za kurs, rozwi ą zanie grupy lub zmniejszenie liczby zaj ęć bez przyznania konsumentowi prawa odst ą pienia od umowy jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co narusza interesy ekonomiczne konsumenta”. Z uwagi na powy ż sze nale ż y stwierdzi ć , ż e wykazano, i ż kwestionowane postanowienia Umowy mieszcz ą si ę w „hipotezach” wymienionych klauzul wpisanych 8 do Rejestru: tre ść § 3 pkt 6 Umów w klauzuli z poz. 1190, tre ść w § 4 pkt 1 Umów w klauzuli z poz. 851, natomiast : tre ść § 7 pkt 7 Umów w klauzuli z poz. 793 i 787. Reasumuj ą c, w rozpatrywanej sprawie bezprawno ść dzia ł ania Strony post ę powania w ś wietle art. 24 ust. 2 pkt 1 uokik polega na wprowadzeniu do obrotu postanowie ń umownych bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanych, które znajduj ą si ę w Rejestrze niedozwolonych postanowie ń umownych o którym stanowi art. 479 45 k.p.c. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż y uzna ć , ż e zosta ł a spe ł niona przes ł anka stwierdzenia praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, tj. bezprawno ść dzia ł a ń przedsi ę biorcy. Przepisy uokik nie definiuj ą poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów. Z ca łą pewno ś ci ą mamy do czynienia z takim interesem, gdy dzia ł ania przedsi ę biorcy dotycz ą zbiorowo ś ci i mog ą dotkn ąć ka ż dego potencjalnego klienta tego przedsi ę biorcy, czyli gdy s ą powszechne. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem praw nieograniczonej grupy konsumentów, którzy mogli skorzysta ć ze ś wiadczonych przez Stron ę post ę powania us ł ug poprzez podpisanie Umowy przez ni ą stosowanej, w której tre ś ci zamieszczone zosta ł y postanowienia o tre ś ci to ż samej z klauzulami wpisanymi do Rejestru. Nale ż y podkre ś li ć , ż e w rozpatrywanym stanie faktycznym bezprawne zachowanie Strony post ę powania nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy maj ą charakter jednostkowy, indywidualny i nie daj ą cy si ę porówna ć z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami okre ś lonego kr ę gu us ł ugobiorców, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla ca ł ej, licznej grupy obecnych i przysz ł ych jej kontrahentów. Maj ą c powy ż sze na wzgl ę dzie, nale ż y uzna ć , i ż opisane dzia ł ania Strony post ę powania godz ą w zbiorowy interes konsumentów, a tym samym zosta ł a spe ł niona trzecia z wymienionych wy ż ej przes ł anek do stwierdzenia praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. W zwi ą zku ze spe ł nieniem wszystkich przes ł anek nale ż a ł o dzia ł ania Strony post ę powania uzna ć za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów wskazan ą w art. 24 ust. 2 pkt 1 uokik i nakaza ć zaniechanie jej stosowania. W przypadku, gdy dochodzi do naruszenia art. 24 ust. 2 pkt 1 uokik Prezes Urz ę du na mocy art. 26 uokik uznaje okre ś lon ą praktyk ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuje zaniechania jej stosowania. Maj ą c powy ż sze na uwadze, nale ż a ł o orzec jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 uokik w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Otrzymuj ą : 1. Anna Mroszczyk, Kolbuszowa, ul. Boles ł awa Prusa 2 2. Krzysztof Kubi ś , Kolbuszowa Górna 45. 3. a/a 9