DDK-18/2004

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW CEZARY BANASI Ń SKI DDK-61-54/04/MOK Warszawa, dn. 17 listopada 2004 r. DECYZJA Nr 18/2004 Na podstawie art. 23 e w zwi ą zku z art. 23 a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr z 2003 r. Nr 86, poz. 804, Nr 60, poz. 535, Nr 170, poz. 1652, Dz. U. z 2004 r. Nr 93, poz. 891, Nr 96, poz. 959), zwanej dalej „ustaw ą ”, po przeprowadzeniu na wniosek Rzecznika Ubezpieczonych, zw. dalej Wnioskodawc ą , post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów , zwany dalej Prezesem Urz ę du, uznaje, ż e dzia ł ania TU Compensa S.A. z siedzib ą w Warszawie przy Al. Jerozolimskich 162, zw. dalej Spó ł k ą , polegaj ą ce na: - pobieraniu 4 z ł za sporz ą dzanie strony odpisów i kserokopii dokumentów akt szkodowych stanowi ą nadmierne utrudnienie dost ę pu do informacji dla konsumenta poprzez pobieranie zbyt wygórowanych op ł at, przez co naruszaj ą obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej i pe ł nej informacji oraz dzia ł anie niezgodne z przepisami art. 16 ust. 4 oraz art. 25 ust. 3 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o dzia ł alno ś ci ubezpieczeniowej (Dz. U. z 2003 r., Nr 124, poz. 1151 ze zm.), a tak ż e art. 14 ust. 5 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowi ą zkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. z 2003 r., Nr 124, poz. 1152), przez co stanowi ą praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, zdefiniowan ą w art. 23 a ust. 2 ustawy i stwierdza zaniechanie jej stosowania . Jednocze ś nie Prezes Urz ę du uznaje, i ż dzia ł ania Spó ł ki polegaj ą ce na: - pobieraniu 4 z ł za sporz ą dzanie strony odpisów i kserokopii dokumentów akt szkodowych nie stanowi ą praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w zakresie udzielania konsumentom prawdziwej informacji. UZASADNIENIE W dniu 6 sierpnia 2004 r. Prezes Urz ę du wszcz ął – na wniosek Rzecznika Ubezpieczonych - na podstawie art. 44 ust. 1 w zwi ą zku z art. 100a ust. 1 pkt 2 oraz art. 23a ust. 2 ustawy, post ę powanie o stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na pobieraniu 4 z ł za sporz ą dzanie strony odpisów i kserokopii dokumentów akt szkodowych, co – zdaniem Wnioskodawcy - mo ż e stanowi ć nadmierne utrudnienie dost ę pu do informacji dla konsumenta poprzez pobieranie zbyt wygórowanych op ł at, co narusza obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji oraz dzia ł anie niezgodne z przepisami art. 16 ust. 4 oraz art. 25 ust. 3 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o dzia ł alno ś ci ubezpieczeniowej (Dz. U. z 2003 r., Nr 124, poz. 1151 ze zm.), a tak ż e art. 14 ust. 5 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowi ą zkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. z 2003 r., Nr 124, poz. 1152). W opinii Wnioskodawcy, przyj ę ty przez Spó ł k ę sposób udost ę pniania akt szkodowych oraz sporz ą dzanie odpisów lub kserokopii dokumentów akt szkodowych, sprzeczny jest z przepisami art. 16 ust. 4 oraz art. 25 ust. 3 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o dzia ł alno ś ci ubezpieczeniowej, a tak ż e art. 14 ust. 5 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowi ą zkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Wnioskodawca podnosi ł , i ż ustawodawca wprawdzie obci ąż y ł kosztami dokonywania odpisów i kserokopii akt szkodowych ubezpieczonych i uprawnionych z umów ubezpieczenia, jednocze ś nie zastrzeg ł , i ż ich sporz ą dzenie nie mo ż e wi ą za ć si ę z nadmiernymi, ponad potrzeb ę , utrudnieniami dla osób uprawnionych. Wprowadzaj ą c takie rozwi ą zanie zapewniono zasad ę jawno ś ci w post ę powaniu likwidacyjnym, umo ż liwiaj ą c zapoznanie si ę uprawnionych osób z materia ł ami dotycz ą cymi zdarzenia szkodowego. Za powy ż sz ą tez ą przemawia zarówno wyk ł adnia celowo ś ciowa art. 14 ust. 5, jak równie ż brzmienie dyspozycji art. 25 ust. 3 ustawy o dzia ł alno ś ci ubezpieczeniowej, nak ł adaj ą c na zak ł ad ubezpiecze ń obowi ą zek udost ę pniania informacji zwi ą zanych z wypadkiem, wp ł ywaj ą cych na prawa zg ł aszaj ą cych roszczenia. Uzasadnieniem wprowadzenia takiej regulacji by ł o zapewnienie równo ś ci stron umowy ubezpieczenia poprzez realn ą mo ż liwo ść zapoznania si ę z dokumentacj ą szkodow ą , jak i ochron ę praw konsumenta w stosunkach z przedsi ę biorc ą . Przyj ę te przez Spó ł k ę stawki op ł at za sporz ą dzanie kserokopii i odpisów akt szkodowych w wysoko ś ci 4 z ł za stron ę , uzna ć nale ż a ł o – zdaniem Wnioskodawcy – za ra żą co wygórowane. W jego ocenie wysoko ść op ł at sprzeczna jest z dos ł ownym brzmieniem przepisów, jak i ich wyk ł adni ą celowo ś ciow ą . W przypadku wykonywania wi ę kszej liczby odpisów z akt, jak to ma miejsce przy szkodach osobowych, op ł ata jest zbyt wysoka, chocia ż by w stosunku do obecnej sytuacji ekonomicznej polskiego spo ł ecze ń stwa. W ocenie Wnioskodawcy jako podstaw ę do kalkulacji ceny za stron ę odpisu i ksero z akt, nale ż a ł oby przyj ąć ś redni ą cen ę obowi ą zuj ą c ą na rynku lokalnym – maksymalna cena za wydanie strony odpisu nie powinna przekracza ć dwukrotno ś ci ś redniej ceny ksero za stron ę . Wnioskodawca nie podziela argumentacji zak ł adu ubezpiecze ń , podniesionej we wcze ś niejszej korespondencji, w szczególno ś ci dotycz ą cej pracoch ł onno ś ci czynno ś ci zwi ą zanych ze sporz ą dzaniem odpisów z akt szkodowych, tym bardziej, ż e przepisy pozwalaj ą zak ł adom ubezpiecze ń zgodnie z czasem pracy udost ę pnianie akt. Ponadto w opinii Wnioskodawcy, przyj ę cie tak wysokich op ł at za odpisy i kserokopie akt szkodowych mo ż e wskazywa ć , co jest prawnie niedozwolone, na prowadzenie przez Spó ł k ę innej zarobkowej dzia ł alno ś ci gospodarczej, wykraczaj ą cej poza katalog czynno ś ci ubezpieczeniowych, okre ś lonych w art. 3 ust. 3 ustawy. Zdaniem Wnioskodawcy, żą danie od uprawnionych op ł at za dokonanie odpisu lub kserokopii akt szkodowych, jest nieuzasadnione i stoj ą ce w ra żą cej sprzeczno ś ci z obowi ą zkiem udzielania rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji tym samym stanowi niedozwolon ą praktyk ę . Postanowienie o wszcz ę ciu post ę powania, wraz z zawiadomieniem, dor ę czono Spó ł ce w dniu 23 sierpnia 2004 r. 2 W pismach z dnia 3 wrze ś nia 2004 r. (dor ę czonego do Urz ę du w dniu 7 wrze ś nia 2004 r.) oraz z dnia 8 wrze ś nia 2004 r. (dor ę czonego do Urz ę du w dniu 13 wrze ś nia 2004 r.), Spó ł ka przedstawi ł a swoje stanowisko odno ś nie do postawionych zarzutów. Spó ł ka podnosi ł a, i ż zgodnie z przepisem art. 16 ust. 4 ustawy o dzia ł alno ś ci ubezpieczeniowej, udost ę pnianie kserokopii lub odpisów akt szkodowych nast ę puje na koszt osoby uprawionej do ich otrzymania. Z wyja ś nie ń , przekazanych przez Spó ł k ę wynika ł o, i ż przy ustalaniu op ł aty z tym zwi ą zanej uwzgl ę dnia si ę wszelkie czynniki wp ł ywaj ą ce na ostateczny koszt, tj. „czasoch ł onno ść czynno ś ci zwi ą zanych z wyodr ę bnieniem, skopiowaniem i potwierdzeniem wskazanych przez uprawnionego dokumentów, ś rednie wynagrodzenie pracowników zajmuj ą cych si ę wykonywaniem ww. czynno ś ci, zu ż ycie materia ł ów oraz koszt przesy ł ki. Ustalenie kosztu sporz ą dzania odpisów nast ą pi ł o przy przyj ę ciu nast ę puj ą cych za ł o ż e ń : - ś rednia liczba stron udost ę pnianych odpisów (…)- 8 - koszt kartki papieru – 0,02 z ł - zrycza ł towany koszt korespondencji zwi ą zanej z udost ę pnianiem akt (przekazanie wniosku, koszt przes ł ania kopii dokumentów) – 10 z ł - wk ł ad pracy (selekcja dokumentów, kopiowanie, potwierdzenie za zgodno ść z orygina ł em, wysy ł ka – 20 min. - koszt pracy likwidatora ( łą cznie z ustawowymi obci ąż eniami, przygotowaniem stanowiska pracy, zu ż yciem energii itp.) – 65 z ł .” Ś redni koszt wykonania jednej strony odpisu/kserokopii Zak ł ad Ubezpiecze ń wyliczy ł na 3,98 z ł (po zaokr ą gleniu 4 z ł ). Jednocze ś nie Spó ł ka wyja ś ni ł a, i ż planuje obni ż enie op ł aty do 1 z ł za stron ę (dodatkowo w przypadku przesy ł ania kopii dokumentów poczt ą pobierana mia ł a by ć zrycza ł towana op ł ata w wysoko ś ci 5 z ł ). Pismem z dnia 8 wrze ś nia Spó ł ka poinformowa ł a Prezesa Urz ę du o podj ę tej w dniu 8 wrze ś nia 2004 r. Uchwale Zarz ą du TU Compensa S.A., która wprowadzi ł a nowe ni ż sze op ł aty za udost ę pnianie kserokopii lub odpisów dokumentów akt szkodowych osobom uprawnionym z 4 na 1 z ł . W za łą czeniu Spó ł ka przekaza ł a kopi ę tej Uchwa ł y. Zgodnie z zasad ą , wyra ż on ą w art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks post ę powania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) strony post ę powania (Spó ł ka oraz Wnioskodawca) zosta ł y poinformowane o mo ż liwo ś ci wypowiedzenia si ę przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materia ł ów oraz zg ł oszonych żą da ń . Pismem z dnia 12 pa ź dziernika 2004 r., Prezes Urz ę du zawiadomi ł Spó ł k ę oraz Wnioskodawc ę o zako ń czeniu post ę powania dowodowego w przedmiotowej sprawie. Jednocze ś nie zosta ł wyznaczony 7 dniowy termin na zapoznanie si ę stron z aktami niniejszej sprawy. Pe ł nomocnik Zak ł adu Ubezpiecze ń zapozna ł si ę z aktami sprawy w dniu 19 pa ź dziernika 2004 r., natomiast pe ł nomocnik Rzecznika Ubezpieczonych w 25 pa ź dziernika 2004 r. W trakcie post ę powania Prezes Urz ę du ustali ł i zwa ż y ł , co nast ę puje: Obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej i pe ł nej informacji, a tak ż e wgl ą du do dokumentów akt szkodowych i sporz ą dzania z nich odpisów lub kserokopii jest jednym z podstawowych obowi ą zków na ł o ż onych na przedsi ę biorc ę z mocy regulacji ustawowych, tj. przepisów art. 16 ust. 4 oraz art. 25 ust. 3 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o dzia ł alno ś ci ubezpieczeniowej, a tak ż e art. 14 ust. 5 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowi ą zkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze 3 Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Konsumenci, którzy nie dysponuj ą w ł a ś ciw ą informacj ą i wiedz ą , maj ą istotnie ograniczon ą wolno ść podejmowania ś wiadomych decyzji, nie posiadaj ą pe ł nej mo ż liwo ś ci ochrony swoich praw. Ustawodawca przywi ą zuje du żą wag ę do kwestii udost ę pniania konsumentom pe ł nej informacji, która mo ż e mie ć wp ł yw na jego prawa, dlatego nie tylko w ustawie o dzia ł alno ś ci ubezpieczeniowej, ale tak ż e w innych aktach prawnych dotycz ą cych ubezpiecze ń ustawodawca porusza t ę kwesti ę . Uzasadnieniem wprowadzenia takiej regulacji by ł o zapewnienie równo ś ci stron umowy ubezpieczenia poprzez realn ą mo ż liwo ść zapoznania si ę z dokumentacj ą szkodow ą , jak i ochrona praw konsumenta w stosunkach z przedsi ę biorc ą . Wysoko ść op ł at – pobierana przez Spó ł k ę do dnia 8 wrze ś nia 2004 r. – pozostawa ł a w sprzeczno ś ci z norm ą wyra ż on ą w ww. przepisach prawa, zarówno ich dos ł ownym brzmieniem, jak i ich wyk ł adni ą celowo ś ciow ą . W przypadku wykonywania wi ę kszej liczby odpisów z akt, jak to ma miejsce przy szkodach osobowych, op ł ata jest zbyt wysoka, chocia ż by w stosunku do obecnej sytuacji ekonomicznej polskiego spo ł ecze ń stwa. Spó ł ka w swoich pismach nie przedstawi ł a wiarygodnej kalkulacji, która by uzasadnia ł a pobieranie op ł at w wysoko ś ci 4 z ł za stron ę kserokopii/ odpisu. Przede wszystkim nie mo ż na przyj ąć za ekonomicznie uzasadniony koszt wynagrodzenia osoby zajmuj ą cej si ę udost ę pnianiem akt. Z wyja ś nie ń Spó ł ki wynika, i ż godzina pracy takiej osoby kosztuje 65 z ł , co w skali miesi ą ca wynosi 10 920 z ł (65 z ł * 8 godzin * 21 dni roboczych w miesi ą cu). Zdaniem Prezesa kwota ta jest wyj ą tkowo wysoka i nie jest kosztem, jaki w rzeczywisto ś ci ponosi Spó ł ka z zwi ą zku z zatrudnieniem pracownika, do którego obowi ą zków nale ż y wykonywanie odpisów/ kserokopii dokumentacji. Z uwagi na fakt, i ż ś rednie wynagrodzenie w Polsce w 2003 r. wynosi ł o 2201,47 z ł (wg statystyk GUS) kwota wskazana przez Spó ł k ę znacznie obiega od ś redniego wynagrodzenia. Poza tym, Spó ł ka nie przedstawi ł a dowodów na poparcie swoich wyja ś nie ń . Dzia ł anie Spó ł ki wydaje si ę antykonsumenckie, a przede wszystkim pozbawione ekonomicznego uzasadnienia. W opinii Prezesa Urz ę du, pobieranie ra żą co wygórowanej op ł aty za wykonanie kopii dokumentu akt szkodowych mia ł o zatem na celu utrudnienie udost ę pnienia konsumentowi sporz ą dzania ich kopii/odpisów; wi ą za ł o si ę to zatem z pozbawieniem konsumenta jego ustawowo zagwarantowanego prawa. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów reguluje zasady i tryb przeciwdzia ł ania praktykom naruszaj ą cym zbiorowe interesy konsumentów, co wynika z tre ś ci jej art. 1 ust. 2. Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy, przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów wymaga zatem spe ł nienia dwóch przes ł anek: a. Naruszenia zbiorowego interesu konsumentów, b. Bezprawno ś ci dzia ł ania Zbiorowy interes konsumentów oznacza, i ż bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorców dotyczy lub mo ż e dotyczy ć nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zindywidualizowa ć . W niniejszej sprawie ka ż da osoba, która zawar ł a umow ę z Zak ł adem Ubezpiecze ń , w przypadku wyst ą pienia szkody i konieczno ś ci dokonania odpisów/kserokopii nara ż ona jest na zap ł at ę zbyt wygórowanej op ł aty, a w sytuacji niemo ż no ś ci poniesienia tak wysokich kosztów, zostaje pozbawiona prawa do informacji, zagwarantowanego jej przez ww. przepisy prawa. Skutkami dzia ł a ń Spó ł ki dotkni ę ci s ą wszyscy konsumenci, którzy sporz ą dzali lub zamierzali sporz ą dzi ć kopi ę /odpis dokumentów akt szkodowych. Bezprawno ść jest cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z normami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania wystarczy ustalenie, ż e okre ś lone zachowanie koliduje z 4 przepisami prawa. Brak cech bezprawno ś ci powinien - w my ś l art. 6 KC - wykaza ć przedsi ę biorca. Nie ulega w ą tpliwo ś ci, i ż pobieranie op ł at w wysoko ś ci 4 z ł za stron ę odpisu lub kserokopii dokumentów akt szkodowych, stanowi nadmierne utrudnienie w dost ę pie do akt szkodowych, tym samym naruszaj ą c przepisy art. 16 ust. 4 oraz art. 25 ust. 3 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o dzia ł alno ś ci ubezpieczeniowej (Dz.U. z 2003 r., Nr 124, poz. 1151 ze zm.), a tak ż e art. 14 ust. 5 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowi ą zkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U. z 2003 r., Nr 124, poz. 1152). W opinii Prezesa Urz ę du jednym z podstawowych praw konsumentów jest prawo do informacji, wobec czego konsumenci powinni mie ć zapewnion ą mo ż liwo ść uzyskiwania odpisów/kserokopii dokumentacji i nie powinno wi ą za ć si ę to z nadmiernymi, ponad potrzeb ę , utrudnieniami dla osób uprawnionych. Dlatego te ż w trybie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów podj ę to dzia ł ania w celu zapobie ż enia sprzecznym z prawem dzia ł aniom Spó ł ki, godz ą cym w prawa nieograniczonej liczby konsumentów. Podsumowuj ą c nale ż y stwierdzi ć , ż e w ocenie Prezesa Urz ę du, dzia ł ania Spó ł ki, okre ś lone w petitum, mia ł y charakter bezprawny, godzi ł y bezpo ś rednio w interesy najs ł abszych uczestników rynku – konsumentów i stanowi ł y praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą c ą na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej i pe ł nej informacji oraz dzia ł aniu niezgodnym z przepisami ww. ustaw. W ś wietle powy ż szego, nale ż y stwierdzi ć , ż e w niniejszej sprawie zosta ł naruszony zbiorowy interes konsumentów i tym samym zasadne by ł o podj ę cie dzia ł a ń przewidzianych w ustawie dla zapewnienia ochrony konsumentów. Jednocze ś nie z uwagi na fakt, i ż Spó ł ka w trakcie prowadzonego przez Prezesa Urz ę du post ę powania, zrezygnowa ł a z pobierania 4 z ł za stron ę odpisu/kserokopii dokumentów akt szkodowych, Prezes Urz ę du stwierdza zaniechanie stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Wobec powy ż szego Prezes Urz ę du orzek ł jak w sentencji. Od niniejszej decyzji, na podstawie art. 78 ust. 1 ustawy, przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du, w terminie dwóch tygodni od dnia jej dor ę czenia. Z up. Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów p.o. Dyrektora Departamentu Joanna Wrona Otrzymuj ą : 1. TU Compensa S.A. Aleje Jerozolimskie 162 02-342 Warszawa 2. Pan Stanis ł aw Rogowski Rzecznik Ubezpieczonych Al. Jerozolimskie 44 5 00-024 Warszawa 6