DDK-17/2004

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW CEZARY BANASI Ń SKI L. dz. DDK2-61-37/04/KB Warszawa, dn. 10 listopada 2004 r. DECYZJA Nr 17/2004 Na podstawie art. 23 e w zwi ą zku z art. 23 a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804, tekst jednolity, Nr 60, poz. 535, Nr 170, poz. 1652, Dz. U. z 2004 r. Nr 93, poz. 891, Nr 96, poz. 959) zwanej dalej „ustaw ą ”, po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej Prezesem Urz ę du, uznaje, ż e sposób wprowadzenia oraz pobieranie przez Bank Zachodni WBK S.A. we Wroc ł awiu: 1. op ł at za „Pakiet Ubezpiecze ń Finansowych” dla kart p ł atniczych wydanych do kont osobistych w stosunku do konsumentów, którzy podpisali umow ę o kart ę p ł atnicz ą przed dniem wprowadzenia pakietu, 2. op ł at za pakiet ubezpiecze ń posiadaczy kart kredytowych „Twoje Bezpiecze ń stwo”, w stosunku do konsumentów, którzy podpisali umow ę o udzielenie kredytu i wydanie p ł atniczej karty kredytowej przed dniem wprowadzenia pakietu, stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23a ust. 1 ww. ustawy , polegaj ą c ą na godz ą cym w nie bezprawnym dzia ł aniu przedsi ę biorcy naruszaj ą cym przepisy art. 384 i art. 384 1 kodeksu cywilnego oraz postanowienia umowy zawartej z konsumentami i stwierdza zaniechanie jej stosowania. UZASADNIENIE Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, dnia 23 czerwca 2004 r. na podstawie art. 43 ust. 1 i ust. 2 pkt. 2 ustawy, wszcz ął , post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie wst ę pnego ustalenia, czy tryb wprowadzenia nowych us ł ug dla posiadaczy kart p ł atniczych Banku Zachodniego WBK S.A. mo ż e stanowi ć podstaw ę uzasadniaj ą c ą wszcz ę cie post ę powania przeciwko Bankowi z tytu ł u stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23 a ww. ustawy. Podstaw ą wszcz ę cia post ę powania by ł y skargi konsumenckie na zasadno ść obci ąż ania ich op ł atami z tytu ł u Pakietu Ubezpiecze ń Finansowych. Z ustale ń dokonanych przez Urz ą d wynika ł o, ż e Bank dnia 1 maja 2004 r. wprowadzi ł tzw. Pakiet Ubezpiecze ń Finansowych. Pismem z dnia 7 lipca 2004 r. Bank poinformowa ł Prezesa Urz ę du o przyczynach i formie wprowadzenia ww. us ł ugi. Z przekazanych informacji wynika ł o, ż e Bank poinformowa ł konsumentów o wprowadzeniu nowej us ł ugi, jednocze ś nie od dnia 26.04.2004 r. us ł uga ta zosta ł a wdro ż ona poprzez dodanie stosownych informacji w umowie o kart ę p ł atnicz ą . W odniesieniu do klientów Banku, którzy w dniu wprowadzenia ubezpieczenia mieli podpisane umowy o kart ę p ł atnicz ą , przyst ą pienie do ubezpieczenia odby ł o si ę na podstawie art. 808 kodeksu cywilnego (ubezpieczenie na rzecz osoby trzeciej), w ramach którego Bank wyst ę puje jako Ubezpieczaj ą cy. Na podstawie tej umowy Bank zawar ł umow ę z Ubezpieczycielem na rzecz swoich klientów. Po otrzymaniu odpowiedzi Banku i uzyskaniu dodatkowych informacji dnia 28 lipca 2004 r. Prezes Urz ę du rozszerzy ł post ę powanie wyja ś niaj ą ce o kwesti ę wprowadzenia pakietu ubezpiecze ń posiadaczy kart kredytowych „Twoje Bezpiecze ń stwo” i za żą da ł przedstawienia wszelkich informacji niezb ę dnych do dokonania w ł a ś ciwej oceny praktyk w kontek ś cie art. 23 a ustawy. Pismem z dnia 4 sierpnia 2004 r. Bank poinformowa ł o przyczynach i formie wprowadzenia pakietu „Twoje Bezpiecze ń stwo” dla posiadaczy kart kredytowych. Z przekazanych informacji wynika ł o, ż e Bank poinformowa ł konsumentów o wprowadzeniu nowej us ł ugi, jednocze ś nie od dnia 1.01.2004 r. us ł uga ta zosta ł a wdro ż ona poprzez dodanie stosownych informacji w umowie o udzielenie kredytu i wydanie p ł atniczej karty kredytowej. Analiza dokumentów i informacji zebranych w toku post ę powania dawa ł a podstaw ę do przyj ę cia, i ż w opisanej sprawie nast ą pi ł o naruszenie przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm.) oraz postanowie ń umów podpisanych z konsumentami. Postanowiono zako ń czy ć post ę powanie wyja ś niaj ą ce oraz 2 wszcz ąć post ę powanie w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Dnia 11 sierpnia 2004 r., na podstawie art. 44 ust. 1 ustawy Prezes Urz ę du wszcz ął , post ę powanie w sprawie uznania, ż e sposób wprowadzenia oraz pobieranie przez Bank Zachodni WBK S.A. op ł at za „Pakiet Ubezpiecze ń Finansowych” dla kart p ł atniczych wydanych do kont osobistych w stosunku do konsumentów, którzy podpisali umow ę o kart ę p ł atnicz ą przed dniem wprowadzenia pakietu oraz op ł at za pakiet ubezpiecze ń posiadaczy kart kredytowych „Twoje Bezpiecze ń stwo”, w stosunku do konsumentów, którzy podpisali umow ę o udzielenie kredytu i wydanie p ł atniczej karty kredytowej przed dniem wprowadzenia pakietu, stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23a ust. 1 ustawy, polegaj ą c ą na godz ą cym w nie bezprawnym dzia ł aniu przedsi ę biorcy naruszaj ą cym przepisy art. 384 i art. 384 1 kodeksu cywilnego oraz postanowienia umowy zawartej z konsumentami. Postanowienie o wszcz ę ciu post ę powania wraz z zawiadomieniem dor ę czono Bankowi, dnia 16 sierpnia 2004r. W uzasadnieniu Prezes Urz ę du zwróci ł uwag ę na bezprawno ść formy wprowadzenia op ł at za poszczególne pakiety ubezpiecze ń oraz wezwa ł Bank do ustosunkowania si ę do przedstawionych zarzutów oraz zaj ę cia stanowiska w sprawie. W pi ś mie z dnia 27 sierpnia 2004 r. r. Bank przedstawi ł stanowisko odno ś nie do postawionych zarzutów. Z powy ż szego stanowiska wynika ł o, ż e mimo, ż e Bank uznawa ł za dopuszczaln ą form ę wprowadzenia poszczególnych pakietów, jednocze ś nie jednak zaprzesta ł pobierania kolejnych sk ł adek od klientów za udzielenie ochrony ubezpieczeniowej w ramach pakietów oferowanych do kart debetowych oraz kart kredytowych. Zgodnie z zasad ą , wyra ż on ą w art. 10 Kodeksu post ę powania administracyjnego strona przed wydaniem decyzji mia ł a mo ż liwo ść wypowiedzenia si ę co do zebranych dowodów i materia ł ów. Pe ł nomocnicy strony zapoznali si ę z aktami sprawy w dniu 13 pa ź dziernika 2004r. W trakcie post ę powania Prezes Urz ę du ustali ł i zwa ż y ł , co nast ę puje: Od dnia wprowadzenia „Pakietu Ubezpiecze ń Finansowych” dla kart p ł atniczych wydanych do kont osobistych oraz pakietu ubezpiecze ń posiadaczy kart kredytowych „Twoje Bezpiecze ń stwo”, zmieniona zosta ł a odpowiednia umowa (o kart ę p ł atnicz ą lub o udzielenie kredytu i wydanie p ł atniczej karty kredytowej) przedstawiana nowym klientom. Konsumenci 3 posiadaj ą cy umowy podpisane przed dniem wprowadzenia odpowiedniego ubezpieczenia mieli przyst ą pi ć , w opinii Banku, do „umowy o obj ę cie ubezpieczeniem” w sposób dorozumiany. Prezes Urz ę du uznaje, ż e wyodr ę bnianie tzw. „umowy o obj ę cie ubezpieczeniem” z tre ś ci umowy o kart ę p ł atnicz ą jest nieuzasadnione, poniewa ż faktycznie konsument nie zawiera ż adnej dodatkowej umowy ubezpieczenia, a jedynie godzi si ę na dodatkow ą us ł ug ę w ramach umowy o kart ę p ł atnicz ą . Potwierdza to tak ż e dzia ł anie Banku, który od dnia wprowadzenia ww. us ł ug zacz ął stosowa ć nowe wzory umów, w których konsument mo ż e wybra ć czy decyduje si ę na obj ę cie karty dodatkowym odp ł atnym pakietem finansowego ubezpieczenia kart. Jednocze ś nie Bank nie wymaga od konsumenta podpisania jakiegokolwiek dodatkowej umowy o objecie ubezpieczeniem. Op ł ata za ww. pakiety us ł ug zosta ł a wprowadzona do taryfy op ł at i prowizji w cz ęś ci dotycz ą cej odpowiednio kart debetowych i kart kredytowych. W zwi ą zku z tym ubezpieczenia kart nie mo ż na traktowa ć inaczej ni ż jako dodatkowej us ł ugi realizowanej w ramach umowy karty p ł atniczej. Nale ż y podkre ś li ć , ż e konsumenci zostali obj ę ci ubezpieczeniem na mocy samej umowy mi ę dzy Bankiem a ubezpieczaj ą cym, jednocze ś nie za niedopuszczalny nale ż y uzna ć tryb i form ę dorozumianego zawarcia „umowy o obj ę cie ubezpieczeniem”, na podstawie której Bank pobiera ł op ł aty za poszczególne pakiety ubezpiecze ń . Zastosowanie takiej formy w stosunku do konsumentów, którzy mieli wcze ś niej podpisane umowy nie mog ł o rodzi ć ż adnych obowi ą zków obligacyjnych. Konsumenci poza ogólnymi informacjami o ubezpieczeniu, przedstawionymi w formie ulotki informacyjnej nie uzyskali ż adnych informacji o zmianie umowy a forma w jakiej przekazano informacj ę o wprowadzeniu nowej us ł ugi wskazywa ł a g ł ównie na zalety tej us ł ugi. Dla oceny skuteczno ś ci w przekazie takiej informacji nale ż y wzi ąć pod uwag ę przeci ę tnego konsumenta, który ulotki takie mo ż e raczej traktowa ć jako zach ę t ę do skorzystania z nowych us ł ug, a nie form ę wi ążą cej informacji o zmianach w umowie. Jednocze ś nie cz ęść z konsumentów mog ł a nie zosta ć w ogóle poinformowana o ubezpieczeniu na skutek wypadków losowych zwi ą zanych z niedostarczeniem korespondencji. Przekazywanych informacji nie mo ż na tak ż e uzna ć za wystarczaj ą ce dla uznania ich za informacje o zmianie warunków umowy. Zgodnie z art. 384 ustalony przez jedn ą ze stron umowy wzorzec umowy wi ąż e druga stron ę , je ż eli zosta ł jej dor ę czony przy zawarciu umowy. Jednocze ś nie na podstawie art. 384 1 w zwi ą zku z art. 384 kodeksu cywilnego Bank przy wprowadzaniu do obrotu konsumenckiego zmian we wzorcu umowy w trakcie trwania stosunku umownego o charakterze ci ą g ł ym, obowi ą zany jest do dostarczenia nowego, 4 zmienionego wzorca umownego. Zasada ta obowi ą zuje tak ż e dla zmiany taryfy op ł at i prowizji, która jest cz ęś ci ą integraln ą umowy. W powy ż szej sytuacji nast ą pi ł o wprowadzenie nowej op ł aty do taryfy op ł at i prowizji, co skutkowa ł o negatywnymi konsekwencjami finansowymi po stronie konsumentów. Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt. 7 ustawy z dnia 11 pa ź dziernika 2002 r. o elektronicznych instrumentach p ł atniczych (Dz. U. z 2002 r. Nr 169, poz. 1385, ze zm.), wysoko ść prowizji i op ł at oraz warunki ich zmiany okre ś la si ę w umowie o elektroniczny instrument p ł atniczy. W zwi ą zku z tym stanowi ą one integraln ą cz ęść umowy i do ich obowi ą zywania i zmiany stosujemy zasady dotycz ą ce obowi ą zywania i zmiany samej umowy. Zgodnie z § 15 umowy o kart ę p ł atnicz ą wszelkie zmiany w jej tre ś ci wymagaj ą dla swej wa ż no ś ci formy pisemnego aneksu, jednocze ś nie na podstawie § 4 umowy o kart ę p ł atnicz ą , rodzaj i wysoko ść op ł at i prowizji pobieranych przez Bank okre ś lone s ą w „Taryfie op ł at i prowizji naliczanych przez Bank Zachodni WBK S.A. dla ludno ś ci”, zwanej dalej taryf ą op ł at i prowizji, stanowi ą cej integraln ą cz ęść umowy. Zgodnie z § 18 ww. „Regulaminu wydawania i u ż ywania kart p ł atniczych BZ WBK SA dla ludno ś ci” zmiany op ł at i prowizji og ł aszane s ą przede wszystkim w sieci placówek BZ WBK oraz na stronach internetowych Banku. W zwi ą zku z brakiem jakichkolwiek bardziej szczegó ł owych zasad dotycz ą cych zmian op ł at i prowizji nale ż y uzna ć , ż e zastosowanie do nich - jako integralnej cz ęś ci umowy - maj ą postanowienia dotycz ą ce zmiany tre ś ci samej umowy. W zwi ą zku z powy ż szym zmiana umowy o kart ę p ł atnicz ą oraz na ł o ż enie na konsumentów op ł at zwi ą zanych z ubezpieczeniem mog ł o zosta ć wprowadzone jedynie na podstawie aneksu do umowy, a Bank nie spe ł ni ł tego warunku. Z analogiczn ą sytuacj ą mamy do czynienia w przypadku wprowadzenia pakietu ubezpiecze ń posiadaczy kart kredytowych „Twoje Bezpiecze ń stwo”. Zgodnie z Rozdzia ł em IV § 23 umowy o udzielenie kredytu i wydanie p ł atniczej karty kredytowej, wszelkie zmiany w jej tre ś ci wymagaj ą dla swojej wa ż no ś ci formy pisemnego aneksu. Inaczej jednak ni ż w przypadku umowy o kart ę p ł atnicz ą uregulowano kwesti ę zmiany taryfy op ł at i prowizji. Na podstawie § 8 ust. 3„Regulaminu wydawania i u ż ywania kart kredytowych BZ WBK” o zmianie wysoko ś ci stawek op ł at i prowizji Bank poinformuje posiadacza przesy ł aj ą c stosown ą informacj ę wraz z zestawieniem operacji. Jednocze ś nie zgodnie z § 14 ust. 14 ww. regulaminu o wszelkich zmianach regulaminu/taryfy posiadacz b ę dzie informowany w formie pisemnej i je ż eli w ci ą gu 14 dni od daty otrzymania informacji o zmianach nie wypowie on umowy, oznacza ć to b ę dzie akceptacj ę dokonanych zmian. 5 W zwi ą zku z powy ż szym zmiana umowy o udzielenie kredytu i wydanie p ł atniczej karty kredytowej mog ł a zosta ć wprowadzona jedynie na podstawie aneksu do umowy. Na ł o ż enie na konsumentów op ł at zwi ą zanych z ubezpieczeniem (zmiana taryfy) mog ł o nast ą pi ć jedynie przez wys ł anie konsumentom odpowiedniej informacji z pozostawieniem terminu do wypowiedzenia umowy. Bank nie spe ł ni ł ż adnego z wy ż ej wymienionych warunków. Podsumowuj ą c nale ż y stwierdzi ć , ż e dzia ł ania Banku, okre ś lone w petitum, mia ł y charakter bezprawny, godzi ł y bezpo ś rednio w interesy najs ł abszych uczestników rynku – konsumentów i stanowi ł y praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23a ust. 1 ustawy, polegaj ą c ą na dzia ł aniu przedsi ę biorcy naruszaj ą cym przepisy art. 384 i art. 384 1 kodeksu cywilnego oraz postanowienia umowy zawartej z konsumentami. W ś wietle powy ż szego, nale ż y stwierdzi ć , ż e w niniejszej sprawie zosta ł naruszony zbiorowy interes konsumentów i tym samym zasadne by ł o podj ę cie dzia ł a ń przewidzianych w ustawie dla zapewnienia ochrony konsumentów. Jednocze ś nie z uwagi na fakt, i ż Bank w trakcie prowadzonego przez Prezesa Urz ę du post ę powania, zrezygnowa ł z pobierania op ł at za wprowadzone pakiety ubezpiecze ń w stosunku do osób, które posiada ł y umow ę o kart ę p ł atnicz ą przed dniem wprowadzania ww. ubezpiecze ń , oraz zobowi ą za ł si ę do wys ł ania umów zawieraj ą cych zapisy dotycz ą ce poszczególnych pakietów ubezpiecze ń , Prezes Urz ę du stwierdza zaniechanie stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w sentencji Od niniejszej decyzji, na podstawie art. 78 ust. 1 ustawy, przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du, w terminie dwóch tygodni od dnia jej dor ę czenia. Otrzymuje: Bank Zachodni WBK S.A., ul. Rynek 9/11 , 50-950 Wroc ł aw Podpisa ł a: z up. Prezesa UOKiK p.o. Dyrektora Departamentu Joanna Wrona 6