DDK-1/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW CEZARY BANASI Ń SKI DDK-61-13/04/ISz Warszawa, 2005-01-07 DECYZJA Nr 1/2005 Na podstawie art. 23 e ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804, Dz.U. z 2003 r. Nr 60, poz. 535 i Nr 170, poz. 1652, Dz.U. z 2004 r. Nr 93, poz. 891 i Dz.U. Nr 96, poz. 959), zwanej dalej ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów, po przeprowadzeniu na wniosek Federacji Konsumentów post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, I. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej Prezesem Urz ę du, uznaje praktyki stosowane przez Mart ę Mi ę kczy ń sk ą oraz Eugeniusza Worobieja, wspólników spó ł ki cywilnej „Morgan” Fabryka Okien i Drzwi z siedzib ą w Ś widwinie, ul. Spó ł dzielcza 5 , polegaj ą ce na : - prowadzeniu dzia ł a ń polegaj ą cych na rozpowszechnianiu wprowadzaj ą cych w b łą d informacji, co do faktu, i ż rok 2004 jest ostatnim rokiem odlicze ń podatkowych z tytu ł u ulgi remontowej, - prowadzeniu akcji promocyjnej tzw. „Z ł ota promocja” – rabat 21%, bez okre ś lenia terminu jej obowi ą zywania i wskazania terminu wa ż no ś ci kuponu rabatowego za naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów , zdefiniowane w art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą ce na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji i stwierdza zaniechanie ich stosowania. II. Prezes Urz ę du na podstawie art. 23d ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje, ż e opisana w punkcie I praktyka stosowana przez Mart ę Mi ę kczy ń sk ą oraz Eugeniusza Worobieja, wspólników spó ł ki cywilnej „Morgan” Fabryka Okien i Drzwi z siedzib ą w Ś widwinie, ul. Spó ł dzielcza 5 nie narusza dobrych obyczajów kupieckich poprzez naruszenie obowi ą zku informacyjnego na ł o ż onego na przedsi ę biorc ę w zakresie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej i zmianie Kodeksu Cywilnego (Dz.U. Nr 141, poz. 1176) i w tym zakresie nie narusza równie ż zbiorowych interesów konsumentów. UZASADNIENIE W dniu 17.05.2004 r. Prezes Urz ę du na podstawie art. 44 ust. 1 w zw. z art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, dzia ł aj ą c na wniosek Federacji Konsumentów, dalej zwanej „Wnioskodawc ą ”, znak: SK/Na/MH/1/2004, wszcz ął post ę powanie w sprawie stosowania przez przedsi ę biorców Mart ę Mi ę kczy ń sk ą - nr ewid. wpisu 3091 oraz Eugeniusza Worobieja - nr ewid. wpisu 2705, wspólników spó ł ki cywilnej „Morgan” Fabryka Okien i Drzwi z siedzib ą w Ś widwinie, ul. Spó ł dzielcza 5, zwanych dalej Wspólnikami, praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez: - prowadzenie dzia ł a ń polegaj ą cych na rozpowszechnianiu wprowadzaj ą cych w b łą d informacji, co do faktu, i ż rok 2004 jest ostatnim rokiem odlicze ń podatkowych z tytu ł u ulgi remontowej, - prowadzenie akcji promocyjnej tzw. „Z ł ota promocja” – rabat 21%, bez okre ś lenia terminu jej obowi ą zywania i wskazania terminu wa ż no ś ci kuponu rabatowego. Uzasadniaj ą c, wniosek o wszcz ę cie post ę powania Wnioskodawca wykaza ł , ż e w ramach swoich dzia ł a ń marketingowych Spó ł ka rozpowszechnia ł a ulotki reklamowe, których tre ść wskazywa ł a, i ż rok 2004 jest ostatnim rokiem odlicze ń z tytu ł u ulgi remontowej. Informacja taka niew ą tpliwie zach ę ca ł a konsumentów do korzystania z oferty Wspólników, niemniej jednak, jak wskazywa ł y materia ł y przedstawione przez Wnioskodawc ę , by ł a ona nieprawdziwa i jako taka wprowadza ł a konsumentów w b łą d, nara ż aj ą c tym samym odbiorców na podejmowanie niekorzystnych decyzji, co do zawarcia umowy. Zgodnie bowiem z uzasadnieniem Wnioskodawcy, Ministerstwo Finansów wielokrotnie informowa ł o podatników, i ż maj ą oni prawno do dokonywania odlicze ń z tytu ł u ulgi remontowej do 2005 r. Tak ą informacj ę mo ż na te ż znale źć na stronach internetowych Ministerstwa Finansów ( www.mf.gov.pl ). Ponadto, Wspólnicy informowali równie ż o 21% rabacie na swoje produkty, którego warunkiem udzielenia by ł o wype ł nienie przez konsumenta za łą czonego do ulotki kuponu „Z ł ota Promocja”. Niemniej jednak, pomimo zastrze ż enia, i ż kupon jest wa ż ny tylko w okresie trwania promocji, Wspólnicy nie okre ś lili terminu trwania tej ż e promocji, co zdaniem Wnioskodawcy godzi ł o w interesy konsumentów i stanowi ł o informacj ę nierzeteln ą . Zdaniem Wnioskodawcy wskazana wy ż ej praktyka Wspólników, narusza ł a: - dobre obyczaje, ogólnie przyj ę te w ramach prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej, przez co wype ł nia ł a znamiona czynu nieuczciwej konkurencji w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn. Dz.U. Nr 153, poz. 1503 z zm.), zwanej dalej „uznk”, zgodnie z którym czynem nieuczciwej konkurencji jest dzia ł anie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, je ż eli zagra ż a lub narusza interes innego przedsi ę biorcy lub klienta; - wprowadza ł a konsumentów w b łą d, przez co wype ł nia ł a znamiona czynu nieuczciwej konkurencji w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 2 uznk, zgodnie z którym czynem nieuczciwej konkurencji jest reklama wprowadzaj ą ca klienta w b łą d i mog ą ca przez to wp ł yn ąć na jego decyzj ę co do nabycia towaru lub us ł ugi; 2 - narusza ł a obowi ą zek informacyjny na ł o ż ony na przedsi ę biorc ę w zakresie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej i zmianie Kodeksu Cywilnego (Dz.U. Nr 141, poz. 1176), który zdaniem Wnioskodawcy, nale ż y prze ł o ż y ć na tre ść dobrych obyczajów kupieckich. Postanowienie o wszcz ę ciu post ę powania, wraz z zawiadomieniem, dor ę czono Stronom post ę powania w dniach 03.06.2004 r. i 07.06.2004 r. Pismem z dnia 08.05.2004 r. Wspólnicy, ustosunkowali si ę do podniesionych zarzutów zawiadamiaj ą c o zaniechaniu zakwestionowanych przez Prezesa Urz ę du praktyk. Celem zweryfikowania powy ż szych informacji, dn. 07.07.2004 r. Prezes Urz ę du wniós ł o nades ł anie informacji na temat rodzaju aktualnie stosowanych przez Wspólników praktyk marketingowych, a w szczególno ś ci wzorców reklam, ulotek, og ł osze ń i folderów. Na przedmiotowe pismo Wspólnicy, pismem z dn. 21.07.2004 r. udzielili stosownych wyja ś nie ń , przedstawiaj ą c w za łą czeniu dowody na ich poparcie. Zgodnie z zasad ą wyra ż on ą w art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks post ę powania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 Nr 98, poz. 1071 z pó ź n. zm.), Strony post ę powania przed wydaniem decyzji mia ł y mo ż liwo ść wypowiedzenia si ę co do zebranych dowodów i materia ł ów oraz zg ł oszonych żą da ń . W trakcie post ę powania Prezes Urz ę du ustali ł i zwa ż y ł , co nast ę puje: I. Jednym z zasadniczych uprawnie ń przys ł uguj ą cych konsumentom z mocy obowi ą zuj ą cych regulacji ustawowych, jest uprawnienie do uzyskania prawdziwej, rzetelnej i pe ł nej informacji. Szczególn ą wag ę w zakresie ochrony interesów konsumentów przywi ą zuje ustawodawca do fazy przedkontraktowej stosunku, kiedy agresywne dzia ł ania marketingowe i reklamowe podejmowane przez przedsi ę biorców mog ą wp ł yn ąć na decyzje konsumentów, co do nabycia towarów lub us ł ug. W tym stadium mo ż e bowiem doj ść do naruszenia interesów konsumentów, poniewa ż informacja o produkcie mo ż e okaza ć si ę niepe ł na i nieprawdziwa, a zachwalanie nieuzasadnione i wr ę cz oszuka ń cze. Dzia ł ania tego rodzaju mog ą spe ł nia ć przes ł anki czynu nieuczciwej konkurencji w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 2 uznk, w zakresie prowadzenia reklamy wprowadzaj ą cej klienta w b łą d i mog ą cej przez to wp ł yn ąć na jego decyzj ę , co do nabycia towaru lub us ł ugi. Oczywistym faktem jest, i ż pos ł ugiwanie si ę informacj ą o tre ś ci: „ Szanowny kliencie! Czas mija, ulga remontowa przemija, nie spó ź nij si ę , to ostatni rok odlicze ń ” mog ł o by ć podstaw ą powzi ę cia przez konsumentów decyzji, których nie podj ę liby maj ą c pe ł n ą ś wiadomo ść nieprawdziwo ś ci tej ż e informacji. Nale ż y przy tym podkre ś li ć , i ż kryterium ocennym wprowadzenia w b łą d, jest wyobra ż enie adresatów reklamy, a nie opinie reklamuj ą cych, czy agencji reklamowych. Miar ą racjonalizmu konsumenta jest stopie ń jego poznania. Wobec powy ż szego „przeci ę tny konsument” nie musia ł posiada ć wiedzy, która umo ż liwia ł aby mu oczywiste zweryfikowanie prawdziwo ś ci informacji o przepisach podatkowych, do których odnosz ą si ę materia ł y reklamowe wykorzystywane przez Spó ł ki. 3 Dodatkowym elementem oferty Spó ł ki by ł a tzw. „Z ł ota promocja”. Oferta promocyjna stanowi praktyk ę marketingow ą , która budzi zainteresowanie konsumentów. Samo okre ś lenie „promocja” kojarzy si ę konsumentom z wyj ą tkow ą okazj ą , tym bardziej je ż eli jest poparte rabatem, czyli ofercie o cenie ni ż szej ani ż eli zazwyczaj obowi ą zuj ą ca. Wszelkiego rodzaju promocje rabatowe stanowi ą atrakcyjn ą gospodarczo praktyk ę zarówno dla konsumentów, jak te ż samych przedsi ę biorców. Nale ż y jednak zwróci ć uwag ę , i ż w ł a ś nie w przypadku tego rodzaju dzia ł a ń , mo ż e doj ść do naruszenia interesów konsumentów, poniewa ż informacja o promocji mo ż e okaza ć si ę nierzetelna, nieprawdziwa albo niepe ł na. Wobec powy ż szego, ewentualnej oceny legalno ś ci dzia ł ania przedsi ę biorcy w ś wietle wskazanych wy ż ej przes ł anek, nale ż y dokonywa ć równie ż w oparciu o prawdziwo ść tre ś ci, przejrzysto ść formy oraz mo ż liwo ść dost ę pu informacji o rodzaju oraz warunkach promocji dla konsumentów, a tak ż e terminie jej obowi ą zywania. W przedmiotowej sprawie, w opinii Prezesa Urz ę du dzia ł ania Wspólników by ł y niew ł a ś ciwe w stosunku do konsumentów. Pos ł ugiwanie si ę terminami: „Cenowe szale ń stwo”, „Nie zwlekaj! Liczba produktów ograniczona”, „Super oferta promocyjna”, stanowi ł y zach ę caj ą cy potencjalnych konsumentów „chwyt” marketingowy. Jednak ż e informuj ą c o 21% rabacie, którego warunkiem udzielenia by ł o wype ł nienie przez konsumenta za łą czonego do ulotki kuponu „Z ł ota Promocja”, Wspólnicy nie okre ś lili terminu trwania promocji, co de facto umo ż liwia ł o przedsi ę biorcy swobodne podj ę cie decyzji o zako ń czeniu promocji. Takie dzia ł anie uniemo ż liwia, a przynajmniej znacznie utrudnia potencjalnym klientom podejmowanie przemy ś lanych decyzji, których skutkiem jest anga ż owanie ś rodków finansowych w niepewn ą i nie sprecyzowan ą bli ż ej inwestycj ę , w sytuacji gdyby okaza ł o si ę , ż e promocja zdaniem Spó ł ki przesta ł a obowi ą zywa ć . W opinii Prezesa Urz ę du, opisane dzia ł ania Wspólników - zarówno w zakresie wykorzystywania w ulotkach reklamowych nieprawdziwych informacji, jak te ż braku okre ś lenia terminu trwania promocji posiadaj ą cechy wprowadzaj ą ce w b łą d. Nale ż y przy tym podkre ś li ć , i ż reklamuj ą cy przekracza granice wyznaczone dla uczciwej konkurencji, je ż eli okre ś lona forma reklamy ma potencjaln ą zdolno ść do ograniczenia, a nawet wy łą czenia swobody w zakresie podejmowania decyzji rynkowych. Chodzi wi ę c ju ż o samo zagro ż enie pozycji potencjalnego klienta. Nie jest wymagane zatem dla stosowania przepisu art. 16 ust. 1 pkt 2 uznk, aby pod wp ł ywem nieuczciwych metod nacisku, podj ął on decyzj ę zgodn ą z oczekiwaniami reklamodawcy. Wobec powy ż szego, w opinii Prezesa Urz ę du, dzia ł ania tego rodzaju wprowadzaj ą konsumentów b łą d i w tym zakresie wype ł niaj ą przes ł anki czynu nieuczciwej konkurencji okre ś lonego w art. 16 ust. 1 pkt 2 uznk. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji zawiera stypizowany katalog czynów nieuczciwej konkurencji w art. 5-17d. Katalog ów ma jednak charakter otwarty. Uzupe ł niany jest poprzez art. 3 uznk, który ma charakter klauzuli generalnej. Zgodnie z dyspozycj ą art. 3 ust.1 uznk, czynem nieuczciwej konkurencji jest dzia ł anie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, je ż eli zagra ż a lub narusza interes innego przedsi ę biorcy lub klienta. Przyj ę ty model pozwala domniemywa ć , o przes ł ankach czynu nieuczciwej konkurencji, je ż eli okre ś lone dzia ł anie przedsi ę biorcy jest sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami i przez to narusza uprawnienia konsumentów, wynikaj ą ce z przyznanej im ustawowo ochrony. Dobre obyczaje, nie b ę d ą c normami prawnymi, s ą niew ą tpliwie normami post ę powania, podobnie jak zasady wspó łż ycia spo ł ecznego, które nabieraj ą szczególnego znaczenia i wagi w obrocie konsumenckim, gdzie mamy do czynienia z brakiem równowagi pomi ę dzy stronami stosunku obligacyjnego. 4 W opinii Prezesa Urz ę du dzia ł ania Wspólników naruszaj ą równie ż dobre obyczaje i w tym zakresie interesy konsumentów, co wype ł nia znamiona czynu nieuczciwej konkurencji okre ś lonego w art. 3 ust. 1 uznk. Ustawodawca skoncentrowa ł uwag ę na zagro ż eniach p ł yn ą cych z zaniechania rzetelnych praktyk informacyjnych, w kontek ś cie uczciwej i niezafa ł szowanej konkurencji. Maj ą c na wzgl ę dzie interes „ ś wiadomego” konsumenta ustawodawca zakwalifikowa ł okre ś lone dzia ł ania przedsi ę biorców jako bezprawne, kwalifikuj ą c m.in. naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji jako praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, z art. 23a ust. 2 UoOKiK. W zwi ą zku z powy ż szym, w ocenie Prezesa Urz ę du opisane dzia ł ania Spó ł ki wype ł nia ł y przes ł anki czynów okre ś lonych w art. 16 ust. 2 uznk w zakresie reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d oraz jako dzia ł ania bezprawne poprzez naruszenie dobrych obyczajów – art. 3 ust. 1 uznk . Równocze ś nie wskazane dzia ł ania jako polegaj ą ce na podawaniu informacji nieprawdziwych i nierzetelnych, ogranicza ł y konsumentom mo ż liwo ść podejmowania ś wiadomych decyzji. Tym samym, narusza ł y interesy konsumentów i jako takie stanowi ł y o cechach praktyki, o której mowa w art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cej na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Konsekwencj ą nierealizowania okre ś lonych wy ż ej wymogów prawnych, jakim odpowiada ć powinny wszelkie dzia ł ania przedsi ę biorcy w zakresie wykonywania powinno ś ci zobowi ą zaniowych, szczególnie w obrocie konsumenckim, jest zakwalifikowanie okre ś lonego dzia ł ania jako bezprawnego. Bezprawno ść post ę powania Spó ł ki, która w przedmiotowym przypadku przek ł ada si ę na praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wi ąż e si ę z naruszeniem istoty obowi ą zków wynikaj ą cych zarówno z tre ś ci zobowi ą zania i przepisów prawnych, jak te ż ustalonych zwyczajów. Powy ż sze znajduje odzwierciedlenie w zakresie przedstawionych niniejsz ą decyzj ą zarzutów. W ś wietle powy ż szego, nale ż y stwierdzi ć , ż e w niniejszej sprawie praktyki Wspólników naruszaj ą zbiorowy interes konsumentów i tym samym zasadne by ł o podj ę cie dzia ł a ń przewidzianych w ustawie dla zapewnienia ochrony konsumentów. Jednocze ś nie na podstawie wyja ś nie ń oraz dokumentacji przekazanej przez Wspólników w pismach z dnia 08.05.2004 oraz 21.07.2004, Prezes Urz ę du powzi ął informacj ę , ż e zaniecha ł a ona stosowania przedmiotowych praktyk. II. Analiza materia ł ów zgromadzonych w toku post ę powania nie wykaza ł a, i ż , opisane praktyki Wspólników naruszaj ą dobre obyczaje kupieckie poprzez naruszenie obowi ą zku informacyjnego na ł o ż onego na przedsi ę biorc ę w zakresie naruszenia art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej i zmianie Kodeksu Cywilnego (Dz.U. Nr 141, poz. 1176). Przepis ten stanowi, i ż sprzedawca dokonuj ą cy sprzeda ż y w Rzeczypospolitej Polskiej jest obowi ą zany udzieli ć kupuj ą cemu jasnych, zrozumia ł ych i niewprowadzaj ą cych w b łą d informacji, wystarczaj ą cych do prawid ł owego i pe ł nego korzystania ze sprzedanego towaru konsumpcyjnego. W szczególno ś ci nale ż y poda ć : nazw ę towaru, okre ś lenie producenta lub importera, znak zgodno ś ci wymagany przez odr ę bne przepisy, informacje o dopuszczeniu do obrotu w Rzeczypospolitej Polskiej oraz, stosownie do rodzaju towaru, okre ś lenie jego 5 energoch ł onno ś ci, a tak ż e inne dane wskazane w odr ę bnych przepisach. Uchybienie którejkolwiek z podanych informacji stanowi o cechach towaru niezgodnego z umow ą . W przedmiotowej sprawie mo ż na mówi ć o naruszeniu obowi ą zku informacyjnego w kontek ś cie podania rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji (co zosta ł o wykazane w pkt. I.). Jednak ż e zakres informacji, których sposób podawania zosta ł zakwestionowany, nie dotyczy jako ś ci, dzia ł ania, sk ł adników ani innych cech, które wp ł ywaj ą na mo ż liwo ść prawid ł owego i pe ł nego korzystania ze sprzedanego towaru, co stanowi warunek sine qua non zastosowania tego przepisu i instytucji towaru niezgodnego umow ą . Dlatego te ż , opisane dzia ł ania nie nosz ą znamion bezprawno ś ci, w podanym powy ż ej zakresie i w tym przedmiocie nie posiadaj ą cech praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów z art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804, z 2003 r. Nr 60, poz. 535 i Nr 170, poz. 1652) w zwi ą zku z art. 479 28 § 1 pkt 1 i art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z pó ź n. zm.), od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Z up. Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów p.o. Dyrektora Departamentu Joanna Wrona Otrzymuje: 1. Marta Mi ę kczy ń ska, ul. Niedzia ł kowskiego 1/39, 78-300 Ś widwin, 2. Eugeniusz Worobiej, ul. Wroc ł awska 6, 78-300 Ś widwin, 3. Federacja Konsumentów, Rada Krajowa, w miejscu 6