DDF-63/2002

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DDF1-411/34/02/EP Warszawa, dnia 17 grudnia 2002 r. DECYZJA Nr DDF - 63/2002 Na podstawie art. 17 w związku z art. 12 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 122, poz. 1319 z późn. zm.), Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wydaje zgodę na dokonanie koncentracji polegającej na przejęciu przez Przedsiębiorstwo Handlu Zagranicznego „Bartimpex” S.A. z siedzibą w Mariewie kontroli nad Przedsiębiorstwem Przemysłu Fermentacyjnego „Akwawit” S.A. z siedzibą w Lesznie. UZASADNIENIE W dniu 24 października 2002 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej "organem antymonopolowym", na podstawie art. 44 ust. 1 w związku z art. 12 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 122, poz. 1319 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą", wszczął na złoŜony w terminie wniosek Przedsiębiorstwa Handlu Zagranicznego „Bartimpex” S.A. z siedzibą w Mariewie, zwanego dalej "Bartimpex", postępowanie antymonopolowe w sprawie koncentracji polegającej na przejęciu przez Bartimpex kontroli nad Przedsiębiorstwem Przemysłu Fermentacyjnego „Akwawit” S.A. z siedzibą w Lesznie, zwanym dalej "Akwawit", poprzez nabycie od Skarbu Państwa 85% akcji tej Spółki reprezentujących 85% głosów na Walnym Zgromadzeniu Akcjonariuszy. Z przekazanych przez Bartimpex informacji wynika, Ŝe łączny obrót przedsiębiorców uczestniczących w koncentracji przekroczył 50 mln. EURO. Wobec spełnienia przesłanek art. 12 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy oraz niewystąpienia Ŝadnej z przesłanek wymienionych w art. 13 ustawy, na przedsiębiorcy przejmującym kontrolę spoczywał obowiązek zgłoszenia organowi antymonopolowemu zamiaru przedmiotowej koncentracji. Bartimpex stoi na czele grupy kapitałowej, w skład której wchodzi 18 spółek, w tym spółki zaleŜne i powiązane, które prowadzą zróŜnicowaną działalność gospodarczą. Bartimpex - zgodnie z zapisem w Statucie Spółki - prowadzi wszelką działalność 2 gospodarczą, w tym w szczególności w zakresie handlu zagranicznego, jednak jako przewaŜająca została wskazana działalność w zakresie sprzedaŜy hurtowej nie wyspecjalizowanej. Do grupy naleŜą następujące spółki zaleŜne: - Towarzystwo Ubezpieczeń i Reasekuracji CIGNA STU S.A. - ubezpieczenia majątkowe, - Mazowieckie Konsorcjum Autostradowe S.A. - udział w realizacji rządowego projektu budowy autostrad, - Bafri Autostrady S.A. - budowa i eksploatacja autostrad, świadczenie usług projektowych i budowlanych, - Bank Współpracy Europejskiej S.A. - działalność bankowa, - Polski Inwestor S.A. - inwestycje i usługi finansowe, - Brasco-Bartimpex Holding Biopaliwowy S.A. - wydobywanie, wzbogacanie, wykonawstwo, wytwarzanie, przesyłanie i sprzedaŜ paliw stałych i ciekłych, w tym biopaliw (spółka nie prowadziła dotychczas działalności w zakresie obrotu paliwami), - Kompania Spirytusowa „Wratislavia” Polmos Wrocław S.A. - produkcja spirytusu luzem, - Bartimpex Zaawansowane Produkty Sp. z o. o. - pozyskiwanie nowych technologii lub patentu na określony wyrób (spółka nowoutworzona, nie rozpoczęła działalności). Spółkami powiązanymi z Bartimpexem są: - GAS-Trading S.A. - międzynarodowy obrót gazem, - G.EN.Gaz Energia Sp. z o.o. - obrót gazem i usługi w zakresie infrastruktury gazowniczej, - Gazociąg Szczecin Sp. z o.o. - działalność związana z budową i obsługą gazociągu, - PolGazTelekom S.A. - usługi telekomunikacyjne, w tym: zakładanie, budowa i eksploatacja sieci i urządzeń telekomunikacyjnych i informatycznych, - Przedsiębiorstwo Obrotu Energią i Paliwem Energo-Gaz Węglokoks Sp. z o.o. - obrót energią i paliwami gazowymi, - ZAO Sibgazpribor Rosja - produkcja pieców gazowych do ogrzewania mieszkań i domów oraz trzy spółki: Inwestycyjna Spółka Energetyczna IRB Sp. z o.o., IRB Deutschland Verwaltungs GmbH i IRB Deutschland GmbH & Co. KG, które zajmują się opracowywaniem i realizacją projektów związanych z sektorem energetycznym. Akwawit, spółka w 100% naleŜąca do Skarbu Państwa, prowadzi działalność na rynku polskim w zakresie produkcji spirytusu luzem, kwasu mlekowego i jego pochodnych oraz klejów. Ponadto świadczy usługi rekreacyjne. Planowana koncentracja zostanie zrealizowana zgodnie z Umową SprzedaŜy Akcji zawartą dnia 21 października 2002 r. pomiędzy Skarbem Państwa, właścicielem wszystkich 3 akcji Akwawitu, a Bartimpexem. Do umowy został załączony Program Rozwoju Spółki Akwawit, z którego wynika, Ŝe Bartimpex dokonuje tej transakcji w ramach realizacji strategii [ tajemnica przedsiębiorstwa ]. Organ antymonopolowy ustalił i zwaŜył, co następuje : Przedmiotowa koncentracja polegać będzie na przejęciu przez Bartimpex kontroli nad Akwawitem poprzez nabycie od Skarbu Państwa 85% akcji tej Spółki. Zgodnie z art. 17 ustawy Prezes Urzędu w drodze decyzji wydaje zgodę na dokonanie koncentracji, w wyniku której nie powstanie lub nie umocni się pozycja dominująca na rynku i wskutek czego konkurencja na rynku nie zostanie istotnie ograniczona. Przez pozycję dominującą zgodnie z art. 4 pkt 9 ustawy rozumie się pozycję przedsiębiorcy, która umoŜliwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku właściwym przez stworzenie mu moŜliwości działania w znacznym zakresie niezaleŜnie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów; domniemywa się, Ŝe przedsiębiorca ma pozycję dominującą, jeŜeli jego udział w rynku przekracza 40%. Ocena oddziaływania koncentracji na stan konkurencji wymaga określenia rynków właściwych zarówno w aspekcie produktowym, jak i geograficznym, na które koncentracja wywiera wpływ. Rynek właściwy. Obaj uczestnicy koncentracji prowadzą działalność polegającą na produkcji spirytusu luzem: Bartimpex za pośrednictwem swojego przedsiębiorcy zaleŜnego Kompanii Spirytusowej „Wratislavia” Polmos Wrocław S.A. (dalej „Polmos Wrocław”), natomiast Akwawit jako bezpośredni wytwórca spirytusu. Działalność obu ww. przedsiębiorców w zakresie produkcji i sprzedaŜy spirytusu prowadzona jest na terytorium Polski. Za właściwy rynek w aspekcie produktowym i geograficznym naleŜy zatem uznać krajowy rynek spirytusu. Ze względu na sposób zastosowania oraz właściwości spirytusów rynek ten dzieli się na dwa podstawowe segmenty: rynek spirytusów wykorzystywanych do celów konsumpcyjnych, tzw. spirytusów rektyfikowanych, i rynek spirytusów odwodnionych, które wykorzystywane są do celów przemysłowych. Spirytusy rektyfikowane wykorzystywane są do produkcji wódek i do uszlachetniania innych trunków, natomiast spirytusy odwodnione mają zastosowanie w produktach przemysłów: poligraficznego, farmaceutycznego (np. leki, spirytus salicylowy), kosmetycznego (np. dezodoranty, wody perfumowane), chemicznego (np. rozcieńczalniki, rozpuszczalniki, denaturat) oraz paliwowego do produkcji bioetanolu. Bioetanol uzyskuje się w procesie odwadniania spirytusu surowego produkowanego z 4 surowców pochodzenia rolniczego lub produktów ubocznych i odpadów. Jest on wykorzystywany jako biokomponent dodawany do ropopochodnych paliw płynnych. Rynek biokomponentów nie jest rynkiem dojrzałym, jakkolwiek moŜna uznać, Ŝe wyszedł z fazy początkowej. Biorąc pod uwagę ekologiczny charakter paliw z udziałem biokomponentów moŜna przewidywać znaczny rozwój tego rynku w najbliŜszych latach, tym bardziej Ŝe produkcja biopaliw jest wspierana przez rządy wielu krajów. Unia Europejska zaleca, aby biopaliwa stanowiły w 2005 r. 2%, a w roku 2010 5,75% rynku paliw. Struktura podmiotowa rynku. Rynek spirytusu jest rynkiem w duŜym stopniu regulowanym przez państwo. Na produkcję spirytusu naleŜy uzyskać zezwolenie od ministra właściwego do spraw rynków rolnych, który określa takŜe wielkość produkcji tego spirytusu. Przyznawany limit na produkcję spirytusu nie moŜe przekraczać mocy produkcyjnych przedsiębiorcy występującego o wydanie zezwolenia na prowadzenie tej działalności. Zezwolenie na produkcję spirytusu rektyfikowanego posiada aktualnie 38 przedsiębiorców. W rynku spirytusów rektyfikowanych największymi konkurentami Akwawitu i Polmosu Wrocław są: ZPS „Polmos” Toruń z 15% udziałem w rynku, Wyborowa S.A. (dawniej ZPS „Polmos” Poznań S.A.), z 11% udziałem w rynku oraz MWW „Polmos” Jozefów S.A., która osiągnęła w 2001 r. 9% udział w rynku. Według danych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi aktualnie 34 przedsiębiorców posiada zezwolenia na odwadnianie spirytusu, jednak w 2001 i 2002 r. tylko 14 z nich prowadziło działalność w tym zakresie. Oznacza to, Ŝe zdolności wytwórcze w zakresie działalności polegającej na produkcji spirytusu odwodnionego pozostają w duŜym stopniu niewykorzystane. Do największych producentów konkurujących z uczestnikami koncentracji na rynku właściwym naleŜą: - Fabryka Wódek Gdańskich "Polmos" S.A. w Starogardzie Gdańskim, z 16% udziałem w rynku spirytusu odwodnionego przeznaczonego do produkcji bioetanolu, - Petrochemia Blachownia S.A.. w Kędzierzynie Koźlu z 14 % udziałem w ww. rynku, - Wielkopolskie Zakłady Farmaceutyczne BIO-WIN S.A.. w Murowanej Goślinie z 12% udziałem w ww. rynku, - Agro-Eko-Gazolin S.A.. z 10% udziałem w ww. rynku. 5 Dla rynku spirytusu import ma niewielkie znaczenie z uwagi na stawkę celną, która wynosi aktualnie 268%. Wg danych GUS w 2001 r. import spirytusu odwodnionego wyniósł zaledwie 17 396 litrów. Skutki koncentracji na rynku właściwym. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego (dalej GUS) w 2001 r. wyprodukowano 91,952 mln litrów spirytusu rektyfikowanego. Produkcja spirytusu rektyfikowanego Akwawitu wynosiła 21,956 mln litrów, co stanowi ok. 24% rocznej produkcji tego wyrobu. Polmos Wrocław wyprodukował 9,630 mln litrów spirytusu rektyfikowanego, co stanowi ok. 10,5% produkcji rocznej. Obaj uczestnicy koncentracji uzyskali więc łączny udział w rynku produkcji spirytusu rektyfikowanego wynoszący ok. 34,4%. W dokonanym zgłoszeniu Bartimpex podaje odmienne dane dotyczące udziału Akwawitu i Polmosu Wrocław w rynku spirytusu rektyfikowanego. Wg tych danych obaj uczestnicy koncentracji uzyskali w 2001 r. łączny udział w rynku sprzedaŜy spirytusu rektyfikowanego w ujęciu wartościowym wynoszący ponad 40%. W dokonywanej ocenie skutków przedmiotowej koncentracji organ antymonopolowy wykorzystał dane GUS. Według danych Ministerstwa Rolnictwa sprzedaŜ spirytusu odwodnionego wyniosła w 2001 r. 67,676 mln. litrów. Akwawit osiągnął w 2001 r. ok. [ tajemnica przedsiębiorstwa ] % udziału w rynku sprzedaŜy spirytusu odwodnionego. Udział w rynku drugiego uczestnika koncentracji, Polmosu Wrocław, wyniósł w 2001 r. ok. [ tajemnica przedsiębiorstwa ] %. Tak więc łączny udział obu uczestników koncentracji w rynku spirytusu odwodnionego wynosi ok. [ tajemnica przedsiębiorstwa ] %. PowyŜsze wskaźniki nie oznaczają jednak, Ŝe Bartimpex faktycznie uzyska taką pozycję rynkową w wyniku koncentracji, bowiem w najbliŜszej przyszłości rynek spirytusu odwodnionego będzie rynkiem regulowanym w większym niŜ dotychczas stopniu. Projekt ustawy o organizacji rynku biopaliw ciekłych oraz biokomponentów do ich produkcji, która będzie prawdopodobnie obowiązywała od 1 lipca 2003 r., zakłada wprowadzenie ustawowego obowiązku stosowania dodatku spirytusu odwodnionego do benzynowego paliwa silnikowego. W wyniku wprowadzenia tego obowiązku nastąpi administracyjne limitowanie wielkości produkcji krajowej produkcji biokomponentów i będą ustalane roczne limity produkcji dla kaŜdego producenta bioetanolu. W tej sytuacji nastąpi ograniczenie działania mechanizmów rynkowych, a pozycja rynkowa danego producenta zaleŜeć będzie od limitu produkcji przyznawanego 6 przez ministra właściwego do spraw rynków rolnych, który powinien uwzględniać w swoich decyzjach zapotrzebowanie na biokomponenty w skali roku i ustalać limity produkcji dla poszczególnych wytwórców. Szacowana wielkość zapotrzebowania na bioetanol przy załoŜeniu 4,5% dodatku tego biokomponentu do benzyn wyniesie w najbliŜszych latach 338 mln. litrów, a przy poziomie 3,5% - 262 mln. litrów. Jak wynika z informacji Bartimpexu łączne moce produkcyjne Polmosu Wrocław i Akwawitu. wynosiły w 2001 r. ok. [ tajemnica przedsiębiorstwa ] % całkowitych zdolności produkcyjnych wszystkich producentów spirytusu odwodnionego. Bartimpex zobowiązał się w umowie prywatyzacyjnej Polmosu Wrocław do rozbudowy w 2003 r. instalacji do produkcji bioetanolu do poziomu [ tajemnica przedsiębiorstwa ] mln litrów, natomiast zdolności produkcyjne Akwawitu po rozbudowie instalacji wynosić będą [ tajemnica przedsiębiorstwa ] mln litrów rocznie. Tak więc łączne moce Bartimpexu po koncentracji mogą wynosić w 2003 r. [ tajemnica przedsiębiorstwa ] mln litrów spirytusu odwodnionego, a od 2004 roku – [ tajemnica przedsiębiorstwa ] mln. litrów. Zamierzenia dotyczące wzrostu zdolności produkcyjnych innych przedsiębiorców działających na rynku bioetanolu nie są aktualnie znane. PowyŜsze rozwaŜania dotyczą sytuacji po wejściu w Ŝycie przepisów, które stanowią aktualnie przedmiot dyskusji w Parlamencie, natomiast przy obowiązujących przepisach dokonano następujących ustaleń: - łączny udział uczestników koncentracji w rynku spirytusu, na który wywiera ona wpływ w układzie horyzontalnym, wynosi odpowiednio: ok. [ tajemnica przedsiębiorstwa ] % dla spirytusu rektyfikowanego i ok. [ tajemnica przedsiębiorstwa ] % dla spirytusu odwodnionego; taki poziom udziału w rynku nie rodzi domniemania uzyskania przez Bartimpex w wyniku koncentracji pozycji dominującej (ponad 40% udziału w rynku), - struktura podmiotowa rynku spirytusu (duŜa liczba potencjalnych uczestników rynku spirytusu odwodnionego, w tym konkurentów reprezentujących podobna skalę działania) powoduje, Ŝe odbiorcy mają zapewnione alternatywne źródła zakupów; nie istnieje zatem dla Bartimpexu, ani nie powstanie po dokonaniu koncentracji, moŜliwość „działania w znacznym zakresie niezaleŜnie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów”. Jednocześnie organ antymonopolowy ustalił, Ŝe przedmiotowa koncentracja nie wywiera wpływu na rynek w układzie konglomeratowym, natomiast w chwili rozpoczęcia przez Brasco-Bartimpex Holding Biopaliwowy S.A., spółkę zaleŜną Bartimpexu, działalności 7 w zakresie wytwarzania i sprzedaŜy paliw stałych i ciekłych, w tym biopaliw, moŜe wywierać wpływ w układzie wertykalnym na rynek wytwarzania i sprzedaŜy paliw płynnych. Spółka ta nie rozpoczęła jednak jeszcze działalności. Oznacza to, Ŝe spełnione zostały przytoczone wcześniej przesłanki art. 17 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wobec powyŜszego orzeczono jak w sentencji. Zgodnie z art. 78 ust. 1 ustawy od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do sądu ochrony konkurencji i konsumentów - za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia. Z upowaŜnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów DYREKTOR Departamentu Instytucji Finansowych, Usług i Rolnictwa Marek Wojtkiewicz Otrzymuje: Przedsiębiorstwo Handlu Zagranicznego „Bartimpex” S.A. Mariew 14/151 05-083 Zaborów za pośrednictwem pełnomocnika: Pani Katarzyny Olędzkiej „S. Sołtysinski, A. Kawecki, & A. Szlęzak Doradcy Prawni” Spółka Komandytowa ul. Wawelska 15B 02-034 Warszawa