DAR-8/2004

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DAR-423/02/04/DL Warszawa, 26.07.2004 r. DECYZJA Nr DAR - 8 /2004 Na podstawie art. 17 w zwi ą zku z art. 12 ust. 1 i ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity - Dz. U. z 2003 r. nr 86, poz. 804 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego na wniosek Powszechnej Kasy Oszcz ę dno ś ci Bank Polski S.A. z siedzib ą w Warszawie – w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyra ż a si ę zgod ę na dokonanie koncentracji polegaj ą cej na nabyciu przez Powszechn ą Kas ę Oszcz ę dno ś ci Bank Polski S.A. z siedzib ą w Warszawie ("PKO") akcji Banku Pocztowego SA z siedzib ą w Bydgoszczy („BP”), powoduj ą cym uzyskanie przez PKO co najmniej 25% g ł osów na walnym zgromadzeniu BP. Uzasadnienie W dniu 1 lipca 2004 r. do Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej "Urz ę dem" lub "organem antymonopolowym") wp ł yn ęł o od Powszechnej Kasy Oszcz ę dno ś ci Bank Polski S.A. z siedzib ą w Warszawie (dalej "PKO") zg ł oszenie zamiaru koncentracji - okre ś lonej w art. 12 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity - Dz. U. z 2003 r. nr 86, poz. 804 z pó ź n. zm.), dalej „ustawa” - polegaj ą cej na nabyciu przez PKO akcji Banku Pocztowego SA z siedzib ą w Bydgoszczy (dalej "BP") uprawniaj ą cych do uzyskania ponad 25% g ł osów na walnym zgromadzeniu BP. Uwzgl ę dniaj ą c, ż e z ł o ż one zg ł oszenie spe ł nia ł o formalne wymogi okre ś lone przepisami Dzia ł u V ustawy, w dniu 1 lipca 2004 r. zosta ł o wszcz ę te, na podstawie art. 44 ust. 1 w zwi ą zku z art. 12 ust. 1 i ust. 3 pkt 1 ustawy, post ę powanie antymonopolowe w sprawie opisanej koncentracji, o czym zawiadomiono Wnioskodawc ę postanowieniem z dnia 7 lipca 2004 r. W wyniku przeprowadzonego post ę powania organ antymonopolowy ustali ł i zwa ż y ł co nast ę puje: Z przekazanych przez PKO informacji wynika, ż e łą czny obrót przedsi ę biorców uczestnicz ą cych w koncentracji w roku obrotowym poprzedzaj ą cym rok zg ł oszenia, tj. w roku 2003, okre ś lony zgodnie z art. 15 ustawy oraz tre ś ci ą rozporz ą dzenia Rady Ministrów z dnia 23 maja 2001 r. w sprawie obliczania obrotu przedsi ę biorców uczestnicz ą cych w koncentracji (Dz. U. nr 60 poz. 611) przekroczy ł ustawowy próg równowarto ś ci 50 mln EURO. Wobec spe ł nienia przes ł anek art. 12 ust. 1 i ust. 3 pkt 1 oraz nie wyst ą pienia ż adnej okoliczno ś ci z katalogu przes ł anek wymienionych w art. 13 ustawy, uzasadniaj ą cej niezg ł oszenie koncentracji - zamierzona koncentracja podlega zg ł oszeniu organowi antymonopolowemu. Obowi ą zek jej dokonania spoczywa ł na przedsi ę biorcy nabywaj ą cym akcje, tj. na PKO. Uczestnicy koncentracji PKO - aktywny uczestnik koncentracji, jest spó ł k ą akcyjn ą prawa polskiego. Wszystkie jej akcje nale żą do Skarbu Pa ń stwa. Przedmiotem jej faktycznej dzia ł alno ś ci jest: pozosta ł a dzia ł alno ść bankowa, dzia ł alno ść pomocnicza zwi ą zana z ubezpieczeniami i funduszami emerytalno-rentowymi, dzia ł alno ść maklerska i zarz ą dzanie funduszami, pozosta ł e po ś rednictwo finansowe, gdzie indziej nie sklasyfikowane, dzia ł alno ść pomocnicza finansowa, gdzie indziej nie sklasyfikowana. PKO tworzy grup ę kapita ł ow ą , w sk ł ad której wchodzi 14 spó ł ek zale ż nych od niej bezpo ś rednio lub po ś rednio, dzia ł aj ą cych w zakresie m. in.: leasingu maszyn i urz ą dze ń , ś rodków transportu i nieruchomo ś ci (Bankowy Fundusz Leasingowy Sp. z o.o.), rozliczania transakcji dokonywanych kartami p ł atniczymi i posadawiania terminali POS (Centrum Elektronicznych Us ł ug P ł atniczych eService S.A.), transmisji danych, teleinformatyki i pozosta ł ych us ł ug telekomunikacyjnych oraz pozosta ł ego po ś rednictwa finansowego, gdzie indziej nie sklasyfikowanego (Inteligo Financial Services SA, Inteligo Technologies Sp. z o.o.), zarz ą dzania nieruchomo ś ciami i budynkiem (Centrum Finansowe Pu ł awska Sp. z o.o.), dzia ł alno ś ci pomocniczej zwi ą zanej z ubezpieczeniami i funduszami emerytalno-rentowymi (PTE "Bankowy" S.A., Finanse Agent Transferowy Sp. z o.o.), wykonywania robót ogólno-budowlanych, instalacji elektrycznych, gazowych (PKO 2 Inwestycje Sp. z o.o., Fort Mokotów Sp. z o.o.), po ś rednictwa finansowego (Pozna ń ski Fundusz Por ę cze ń Kredytowych S.A.). BP - pasywny uczestnik koncentracji, jest spó ł k ą akcyjn ą prawa polskiego. Przedmiotem jej faktycznie prowadzonej dzia ł alno ś ci jest: pozosta ł a dzia ł alno ść bankowa, pozosta ł e po ś rednictwo finansowe, gdzie indziej nie sklasyfikowane, dzia ł alno ść pomocnicza finansowa, gdzie indziej nie sklasyfikowana, dzia ł alno ść pomocnicza zwi ą zana z ubezpieczeniami i funduszami emerytalno-rentowymi, kupno i sprzeda ż nieruchomo ś ci na w ł asny rachunek. BP posiada dwóch akcjonariuszy: wi ę kszo ś ciowego - Pa ń stwowe Przedsi ę biorstwo U ż yteczno ś ci Publicznej Poczta Polska („PPUP Poczta Polska”), do którego nale ż y 74,9999% akcji BP oraz Prokom Investments SA z siedzib ą w Gdyni, do którego nale ż y 25% akcji BP. BP dzia ł a w ramach grupy kapita ł owej PPUP Poczta Polska. PPUP Poczta Polska jest przedsi ę biorc ą nale żą cym do Skarbu Pa ń stwa. Prowadzi dzia ł alno ść m.in. w zakresie us ł ug pocztowych. W sk ł ad grupy kapita ł owej PPUP Poczta Polska wchodzi 6 przedsi ę biorców prowadz ą cych dzia ł alno ść w zakresie, m.in.: us ł ug bankowych (BP), us ł ug informatycznych (Postdata SA), leasingu, factoringu (Pocztowy Fundusz Leasingowy Sp. z o.o.), zarz ą dzania otwartym funduszem emerytalnym (Pocztylion OFE), us ł ug ubezpieczeniowych (TUW Pocztowe), dystrybucji produktów ubezpieczeniowych i bankowych, oferowanych przez spó ł ki dzia ł aj ą ce w ramach grupy kapita ł owej (Pocztowa Agencja Us ł ug Finansowych SA). BP posiada jeden podmiot zale ż ny - Trans-Leasing Towarzystwo Leasingowe Banku Pocztowego Sp. z o.o. Opis i przyczyny transakcji Przedmiotowa koncentracja polega ć b ę dzie na nabyciu przez PKO od Prokom Investments SA, w ramach jednej transakcji, pakietu akcji uprawniaj ą cych do wykonywania 25,0001% g ł osów na walnym zgromadzeniu BP. Pozosta ł ych 74,9999% akcji, uprawniaj ą cych do 74,9999% g ł osów na walnym zgromadzeniu BP b ę dzie posiada ć PPUP Poczta Polska. Jak przedstawia Wnioskodawca, przyczyn ą przedmiotowej transakcji jest przeprowadzenie procesu konsolidacji w grupie banków z wi ę kszo ś ciowym udzia ł em skarbu pa ń stwa i 3 wzmocnienie pozycji rynkowej tych banków. W wyniku nabycia przedmiotowych akcji BP przez PKO nast ą pi rozszerzenie dzia ł alno ś ci PKO na obszarach s ł abo zurbanizowanych (wiejskich). W opinii Wnioskodawcy, przedmiotowa inwestycja pozwoli na wzmocnienie potencja ł u PKO zwi ę kszaj ą ce jego warto ść oraz umo ż liwi zaistnie ć na nowych rynkach. PKO zamierza podj ąć z BP wspó ł prac ę w zakresie [TAJEMNICA PRZEDSI Ę BIORSTWA]. Rynek w ł a ś ciwy, na który koncentracja wywiera wp ł yw Zgodnie z art. 17 ustawy Prezes Urz ę du, w drodze decyzji wydaje zgod ę na dokonanie koncentracji, w wyniku której konkurencja na rynku nie zostanie istotnie ograniczona, w szczególno ś ci przez powstanie lub umocnienie pozycji dominuj ą cej na rynku. Ocena oddzia ł ywania koncentracji na stan konkurencji wymaga okre ś lenia rynków w ł a ś ciwych zarówno w aspekcie geograficznym, jak i produktowym, na które koncentracja wywiera wp ł yw. W my ś l art. 4 pkt 8 ustawy, przez rynek w ł a ś ciwy rozumie si ę rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji. A zatem rynek ten wyznaczaj ą zasadniczo dwa elementy: towar (rynek produktowy) i terytorium (rynek geograficzny). Bior ą c pod uwag ę okre ś lone powy ż ej kryteria rynku w ł a ś ciwego oraz ze wzgl ę du na specyfik ę , w ł a ś ciwo ś ci, uregulowania ustawowe, a tak ż e ró ż ny kr ą g odbiorców - w ł a ś ciwymi rynkami produktowymi, na których dzia ł a zarówno PKO jak i BP s ą rynki us ł ug bankowo ś ci detalicznej polegaj ą ce na: - prowadzeniu rachunków, - przyjmowaniu depozytów gotówkowych, - udzielaniu kredytów, - wydawaniu bankowych kart p ł atniczych. Powy ż sze us ł ugi uczestnicy koncentracji ś wiadcz ą na geograficznym rynku obejmuj ą cym terytorium Polski. Przy wyznaczaniu geograficznego rynku w ł a ś ciwego dla danej koncentracji nale ż y uwzgl ę dni ć obszar, na którym ze wzgl ę du na rodzaj oferowanych us ł ug i ich w ł a ś ciwo ś ci, 4 istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji. Z uwagi na specyfik ę ww. us ł ug bankowych, w szczególno ś ci, z uwagi na istnienie barier dost ę pu do ww. rynków, polegaj ą cych m.in. na konieczno ś ci poddania si ę nadzorowi bankowemu w poszczególnych krajach, tj.: w Polsce - Komisji Nadzoru Bankowego na zasadach okre ś lonych m.in. w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz.U. z 2002 r., Nr 72, poz. 665 z pó ź n. zm.) w zakresie uzyskania - w okre ś lonych warunkach - zgody lub zezwolenia Komisji na utworzenie banku, rozpocz ę cie dzia ł alno ś ci bankowej, po łą czenie banków lub nabycie przedsi ę biorstwa bankowego, w ocenie organu antymonopolowego powy ż sze rynki produktowe nale ż y traktowa ć jako rynki krajowe. Z informacji przekazanych przez Wnioskodawc ę wynika, ż e PKO na krajowym rynku ww. us ł ug bankowych obejmuj ą cym terytorium Polski, posiada odpowiednio w 2002 i 2003 roku, nast ę puj ą ce udzia ł y w zakresie: - prowadzenia rachunków – [TAJEMNICA PRZEDSI Ę BIORSTWA], - przyjmowania depozytów gotówkowych – [TAJEMNICA PRZEDSI Ę BIORSTWA], - udzielania kredytów – [TAJEMNICA PRZEDSI Ę BIORSTWA], - wydawania bankowych kart p ł atniczych – [TAJEMNICA PRZEDSI Ę BIORSTWA]. Natomiast BP, dzia ł aj ą c na krajowym rynku us ł ug bankowych na terenie Polski, zarówno w 2002 jak i 2003 roku, w zakresie wymienionych powy ż ej rynków produktowych posiada udzia ł y w ka ż dym z tych rynków - nie przekraczaj ą ce 1% i wynosz ą ce odpowiednio w zakresie: - prowadzenia rachunków – [TAJEMNICA PRZEDSI Ę BIORSTWA], - przyjmowania depozytów gotówkowych – [TAJEMNICA PRZEDSI Ę BIORSTWA], - udzielania kredytów – [TAJEMNICA PRZEDSI Ę BIORSTWA], - wydawania bankowych kart p ł atniczych – [TAJEMNICA PRZEDSI Ę BIORSTWA]. Jak wynika z powy ż szego, zgodnie z definicj ą rynku w ł a ś ciwego, na który koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym, zawart ą w pkt 7.2.1 za łą cznika do rozporz ą dzenia Rady Ministrów z dnia 3 kwietnia 2002 r. w sprawie zg ł oszenia zamiaru koncentracji przedsi ę biorców (Dz. U. Nr 37, poz. 334), zwanego dalej "rozporz ą dzeniem" – rynkami w ł a ś ciwymi, na które przedmiotowa transakcja wywiera wp ł yw w uj ę ciu horyzontalnym s ą rynki: - prowadzenia rachunków, - przyjmowania depozytów gotówkowych, 5 - wydawania bankowych kart p ł atniczych, przy czym posiadany ju ż przez PKO udzia ł na powy ż szych rynkach, zostanie wzmocniony w sposób nieznacz ą cy (nie przekraczaj ą cy 1%). Bior ą c pod uwag ę powy ż sze dane za 2003 r., łą czny udzia ł PKO i BP kszta ł towa ć si ę b ę dzie w zakresie: - prowadzenia rachunków - [TAJEMNICA PRZEDSI Ę BIORSTWA], - przyjmowania depozytów gotówkowych – [TAJEMNICA PRZEDSI Ę BIORSTWA], - wydawania bankowych kart p ł atniczych – [TAJEMNICA PRZEDSI Ę BIORSTWA]. Ponadto zgodnie z definicj ą rynku w ł a ś ciwego, na który koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie wertykalnym, zawart ą w pkt 7.2.2 ww. za łą cznika do rozporz ą dzenia, wobec faktu, i ż na ż adnym z ww. rynków uczestnicy koncentracji nie dzia ł aj ą na ró ż nych szczeblach obrotu, tj. ż aden z ww. rynków nie jest równocze ś nie rynkiem zakupu lub sprzeda ż y dla drugiego uczestnika przedmiotowej koncentracji, brak jest w niniejszej koncentracji rynków, na które koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie wertykalnym (pionowym). Jednocze ś nie, bior ą c pod uwag ę definicj ę rynku w ł a ś ciwego, na który koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie konglomeratowym, zawart ą w pkt 10.1.1 ww. za łą cznika do rozporz ą dzenia, w niniejszej koncentracji brak jest rynków w ł a ś ciwych, na które koncentracja wywiera wp ł yw w tym uk ł adzie. Struktura rynku Na polskim rynku us ł ug bankowo ś ci detalicznej, na którym dzia ł alno ść prowadz ą PKO i BP, dzia ł a obecnie kilkadziesi ą t banków. PKO jest liderem na tym rynku i posiada w poszczególnych jego segmentach w 2003 r., jak podaje Wnioskodawca , [TAJEMNICA PRZEDSI Ę BIORSTWA] . Jak wynika z powy ż szych danych, PKO posiada najwy ż szy udzia ł w zakresie prowadzenia rachunków oraz wydawania bankowych kart p ł atniczych. Jednak ż e udzia ł PKO w tych rynkach na przestrzeni kilku ostatnich lat zmniejszy ł si ę , i tak, pocz ą wszy od 1999 r., udzia ł PKO w zakresie prowadzenia rachunków zmniejszy ł si ę o [TAJEMNICA PRZEDSI Ę BIORSTWA] punktów procentowych, a w przypadku wydawania kart p ł atniczych - [TAJEMNICA PRZEDSI Ę BIORSTWA] punktów procentowych. PKO traci swój udzia ł w rynku g ł ównie na rzecz swoich najpowa ż niejszych konkurentów, do których nale żą banki: PeKaO, BZ WBK, ING BSK, BPH PBK, Millennium, BG Ż , Lukas, Kredyt Bank, Bank Handlowy (poprzez Citi Bank). Jak wynika z danych Instytutu Bada ń nad Gospodark ą Rynkow ą powy ż sze banki posiadaj ą nast ę puj ą ce udzia ł y w rynku: 6 - w zakresie prowadzenia rachunków (w 2003 r.) – PeKaO – ok.16%, BZ WBK – ok. 8%, ING BSK – ok. 7%, BPH PBK – ok. 7%, Millennium – ok. 5%, BG Ż , Lukas, Kredyt Bank – po ok. 3%, Bank Handlowy (poprzez Citi Bank) – ok. 2%. - w zakresie przyjmowania depozytów gotówkowych (w 2002 r.) – PeKaO – ok. 17%, BPH PBK – ok. 8%, ING BSK, BZ WBK – po ok. 6%, Kredyt Bank, BG Ż – po ok. 5%, Millennium , Bank Handlowy (poprzez Citi Bank) – po ok. 3%, Lukas – ok.1%. - w zakresie udzielania kredytów (w 2002 r.) - PeKaO – ok. 11%, BPH PBK – ok. 8%, Kredyt Bank – ok. 6%, Millennium, ING BSK – po ok. 5%, BZ WBK, Lukas – po ok.4%, Bank Handlowy (poprzez Citi Bank), BG Ż – po ok. 2%. - w zakresie wydawania bankowych kart p ł atniczych (w 2002 r.) – PeKaO – ok. 26%, ING BSK – ok. 14%, BZ WBK - ok. 7%, BPH PBK – ok. 6%, BG Ż – ok. 5%, Kredyt Bank, Millennium – po ok. 3%, Lukas ok. 1%. Bior ą c pod uwag ę wielko ść aktywów sektora bankowego w Polsce (obejmuj ą cego 60 banków komercyjnych), udzia ł PKO pod wzgl ę dem sumy bilansowej, wed ł ug stanu na dzie ń 30.04.2004 r. ( ź ród ł o - Gazeta Bankowa z 12.07.2004 r.) stanowi ok. 18%. Udzia ł ten w przypadku BP stanowi ok. 0,5%, a dla najwi ę kszych konkurentów PKO, tj.: PeKaO, BPH PBK i Banku Handlowego - stanowi odpowiednio oko ł o: 13%, 10% i 7% ca ł o ś ci sumy bilansowej sektora. Skutki koncentracji Planowana transakcja nabycia przez PKO pakietu akcji BP, uprawniaj ą cych do wykonywania 25,0001% g ł osów na walnym zgromadzeniu BP, nie spowoduje przej ę cia kontroli przez PKO nad BP. Nadal kontrol ę nad BP b ę dzie sprawowa ć PPUP Poczta Polska i w jej grupie kapita ł owej b ę dzie funkcjonowa ć BP. W wyniku przedmiotowej koncentracji nast ą pi rozszerzenie dzia ł alno ś ci PKO na obszary s ł abo zurbanizowane (wiejskie). Rozszerzenie to nast ą pi poprzez powi ę kszenie sieci placówek PKO o sie ć placówek Poczty Polskiej, za po ś rednictwem której BP prowadzi swoje us ł ugi bankowe. PKO posiadaj ą c w ł asn ą sie ć 1.232 placówek w ł asnych, powi ę kszy j ą o sie ć urz ę dów Poczty Polskiej, tj. o ok. 5.500 placówek operacyjnych i dysponowa ć b ę dzie najwi ę ksz ą w kraju, w ś ród banków komercyjnych, sieci ą dystrybucyjn ą . Zatem wynikiem koncentracji b ę dzie niew ą tpliwie rozszerzenie terytorialne sieci dystrybucyjnej PKO, poprzez któr ą PKO b ę dzie oferowa ć swoje produkty, jak równie ż produkty spó ł ek grupy kapita ł owej PKO. 7 Jednocze ś nie na nowych dla PKO rynkach geograficznych, o które rozszerzy on swoj ą dzia ł alno ść , spotyka ć si ę b ę dzie z konkurencj ą ze strony banków komercyjnych, jak równie ż z konkurencj ą ze strony banków spó ł dzielczych, dzia ł aj ą cych na rynkach lokalnych. Ponadto, w opinii organu antymonopolowego, rozszerzenie sieci placówek, poprzez które PKO ś wiadczy swoje us ł ugi b ę dzie korzystne z punktu widzenia konsumentów – klientów tego banku, którzy b ę d ą mieli szerszy dost ę p do korzystania z us ł ug PKO. W ocenie organu antymonopolowego, w wyniku niniejszej koncentracji nast ą pi wzmocnienie obecnie posiadanej pozycji rynkowej PKO, ale nie b ę dzie ono znacz ą ce. PKO nie uzyska na ż adnym z analizowanych rynków pozycji dominuj ą cej i nadal spotyka ć si ę b ę dzie z siln ą konkurencj ą ze strony kilkudziesi ę ciu banków komercyjnych oraz kilkuset banków spó ł dzielczych. Zatem mo ż na zgodzi ć si ę z Wnioskodawc ą , i ż z uwagi na niewielki udzia ł jaki posiada BP w rynku bankowo ś ci detalicznej i korporacyjnej, przedmiotowa koncentracja nie wp ł ywa w sposób istotny na zmian ę pozycji rynkowej uczestników rynku, stanu konkurencji oraz interesów konkurentów. Bior ą c powy ż sze pod uwag ę , oraz w zwi ą zku z faktem, i ż w wyniku omawianej koncentracji na ż adnym z ww. rynków konkurencja nie zostanie istotnie ograniczona, w szczególno ś ci poprzez powstanie lub umocnienie pozycji dominuj ą cej na tych rynkach, orzeczono jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Departamentu Analiz Rynku Adam Ż o ł nowski Otrzymuje: Powszechna Kasa Oszcz ę dno ś ci Bank Polski S.A. ul. Pu ł awska 15 02-515 Warszawa 8