Kolej dostała odroczenie, ustawa – nowy tekst: co po nowelizacji z 2026 r. stosować w publicznym transporcie zbiorowym

Nowelizacja z 27 lutego 2026 r. nie przebudowała całej ustawy o publicznym transporcie zbiorowym. Wprowadziła jednak ważne, sektorowe odroczenie dla przewozów kolejowych: obowiązek stosowania kas rejestrujących oraz związany z nim warunek uzyskania dopłaty przesunięto na 1 kwietnia 2027 r. Nowy tekst jednolity z września 2026 r. porządkuje przepisy i wskazuje, z jakiego brzmienia ustawy powinni dziś korzystać organizatorzy, operatorzy i przewoźnicy.

Kontekst: jedna zmiana, ale w ustawie już po kilku nowelizacjach

Podstawowym aktem jest ustawa z 16 grudnia 2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym. Reguluje ona organizację, wykonywanie i finansowanie regularnych przewozów osób dostępnych dla ogółu pasażerów. Jej zakres jest szeroki: obejmuje transport drogowy, kolejowy, inny szynowy, linowy, linowo-terenowy, morski oraz żeglugę śródlądową.

Tak stanowi art. 1 ust. 1 ustawy:

Ustawa określa zasady organizacji i funkcjonowania regularnego przewozu osób w publicznym transporcie zbiorowym realizowanego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz w strefie transgranicznej, w transporcie drogowym, kolejowym, innym szynowym, linowym, linowo - terenowym, morskim oraz w żegludze śródlądowej.

— art. 1 ust. 1 ustawy o publicznym transporcie zbiorowym, t.j. Dz.U. 2026 poz. 1231

W prostych słowach: ustawa nie jest wyłącznie „ustawą autobusową” ani wyłącznie „ustawą kolejową”. Określa wspólne ramy dla regularnych przewozów pasażerskich w wielu gałęziach transportu, a także – zgodnie z art. 1 ust. 2 – zasady ich finansowania na terytorium Polski.

Nie każdy regularny przewóz podlega jednak tej ustawie. Art. 2 wyłącza m.in. międzynarodowy transport drogowy, międzynarodowy transport morski i międzynarodową żeglugę śródlądową, a także przewozy realizowane w celach turystycznych. Przed oceną obowiązków warto więc najpierw ustalić, czy konkretny przewóz w ogóle mieści się w zakresie ustawy.

We wrześniu 2026 r. Marszałek Sejmu ogłosił nowy tekst jednolity ustawy w Dz.U. 2026 poz. 1231. Tekst jednolity to urzędowo uporządkowane brzmienie ustawy po uwzględnieniu zmian; nie jest kolejną, samodzielną reformą. Obwieszczenie wskazuje, że tekst odzwierciedla stan prawny na 30 sierpnia 2026 r. i uwzględnia zmiany wynikające z ustaw z 2025 i 2026 r., w tym nowelizację z 27 lutego 2026 r.

To ważne praktycznie: zamiast zestawiać pierwotną ustawę z wieloma ustawami zmieniającymi, punktem wyjścia powinien być tekst jednolity. Dopiero przy pytaniach o datę obowiązywania albo sprawach rozpoczętych przed zmianą trzeba sięgnąć także do przepisów przejściowych ustaw nowelizujących.

Co dokładnie zmieniła ustawa z 27 lutego 2026 r.

Zakres ustawy nowelizującej z 27 lutego 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 475) jest precyzyjny: po art. 81 dodano jeden przepis, art. 81a. Nie zmieniono w niej zasadniczej konstrukcji organizowania transportu, zasad zawierania umów o świadczenie usług ani ogólnych reguł finansowania.

Nowy art. 81a ust. 1 i 2 brzmi:

Przewoźnik lub operator publicznego transportu zbiorowego wykonujący przewozy w transporcie kolejowym stosuje kasy rejestrujące, o których mowa w art. 57 ust. 1, od dnia 1 kwietnia 2027 r.
Warunek otrzymania dopłaty, o którym mowa w art. 55 ust. 11 pkt 2, stosuje się do przewoźników i operatorów, o których mowa w ust. 1, od dnia 1 kwietnia 2027 r.

— art. 81a ust. 1–2 ustawy o publicznym transporcie zbiorowym

Przepis dotyczy dwóch kategorii podmiotów wykonujących przewozy kolejowe:

operatora publicznego transportu zbiorowego – podmiotu wykonującego przewozy w ramach organizowanego transportu publicznego;
przewoźnika – podmiotu wykonującego przewozy, który nie działa jako operator w tym modelu.

W obu przypadkach ustawodawca przesunął stosowanie dwóch rozwiązań na tę samą datę: 1 kwietnia 2027 r. Pierwsze odnosi się do kas rejestrujących z art. 57 ust. 1, a drugie do warunku otrzymania dopłaty, o którym mówi art. 55 ust. 11 pkt 2.

Istotne jest, czego art. 81a nie mówi. Nie znosi tych obowiązków i warunków definitywnie. Nie rozszerza też odroczenia na transport drogowy, morski czy inne gałęzie transportu. Jest to przepis przejściowy, czyli regulacja określająca, od kiedy dane zasady mają być stosowane wobec określonej grupy. Jego adresatami są wyłącznie przewoźnik lub operator wykonujący przewozy w transporcie kolejowym.

Ustawa nowelizująca przewidziała nietypowy mechanizm czasowy:

Ustawa wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia, z mocą od dnia 1 stycznia 2026 r.

— art. 2 ustawy z 27 lutego 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 475

Oznacza to wejście w życie po ogłoszeniu, ale ze skutkiem prawnym od 1 stycznia 2026 r. Dla podmiotów kolejowych zasadniczy wniosek pozostaje jasny: art. 81a wiąże odroczenie stosowania wskazanych rozwiązań do 1 kwietnia 2027 r.

Nowy tekst jednolity: z czego korzystać po zmianach

Po ogłoszeniu tekstu jednolitego właściwym dokumentem do bieżącej pracy z ustawą jest Dz.U. 2026 poz. 1231. Obejmuje on nie tylko dodany art. 81a, lecz także inne zmiany uwzględnione przez Marszałka Sejmu, w tym wynikające z ustaw z 2025 r. oraz z ustawy o związku metropolitalnym w województwie pomorskim z 2026 r.

Jednocześnie tekst jednolity nie zawiera przepisów o samym wejściu w życie nowelizacji. To normalna cecha tekstu jednolitego: odtwarza on treść ustawy głównej, a nie wszystkie przepisy przejściowe ustaw, które ją zmieniały. Dlatego przy analizie dat konieczne jest połączenie dwóch dokumentów:

tekstu jednolitego – aby ustalić obecne brzmienie art. 81a;
ustawy z 27 lutego 2026 r. – aby ustalić jej wejście w życie i skutek od 1 stycznia 2026 r.

Warto też pamiętać o szerszym otoczeniu prawnym. Art. 3 ust. 1 ustawy nakazuje stosować ją z uwzględnieniem wskazanych rozporządzeń unijnych, w szczególności rozporządzenia (WE) nr 1370/2007 dotyczącego usług publicznych w kolejowym i drogowym transporcie pasażerskim oraz rozporządzeń dotyczących praw pasażerów. Aktualny tekst ustawy nie funkcjonuje więc w oderwaniu od prawa Unii Europejskiej.

Praktyczne konsekwencje dla organizatorów, operatorów i przewoźników

Dla organizatora transportu publicznego – podmiotu odpowiedzialnego za zorganizowanie przewozów – nowelizacja oznacza przede wszystkim potrzebę poprawnego ułożenia harmonogramu rozliczeń kolejowych. Art. 81a ust. 2 odracza do 1 kwietnia 2027 r. stosowanie wobec kolei warunku otrzymania dopłaty z art. 55 ust. 11 pkt 2. W dokumentacji i rozliczeniach nie należy zatem traktować tego warunku jako stosowanego wobec kolejowego operatora lub przewoźnika przed tą datą.

Dla operatora i przewoźnika kolejowego najistotniejsza jest data graniczna 1 kwietnia 2027 r. Do tego czasu art. 81a odracza stosowanie kas rejestrujących, o których odsyłająco mówi art. 57 ust. 1. Odroczenie powinno być jednak rozumiane wąsko: dotyczy wskazanych w przepisie kas oraz wyłącznie podmiotów wykonujących przewozy kolejowe.

Przykład: operator realizujący przewozy w transporcie kolejowym nie może wywodzić z art. 81a, że każdy obowiązek dotyczący dokumentowania sprzedaży biletów został przesunięty do 2027 r. Przepis odracza tylko stosowanie kas wskazanych w art. 57 ust. 1 i tylko powiązanego z nimi warunku dopłaty z art. 55 ust. 11 pkt 2. Pozostałe obowiązki trzeba oceniać na podstawie ich własnych przepisów.

Na co uważać

Po pierwsze, nie należy mylić daty ogłoszenia tekstu jednolitego z datą wejścia w życie art. 81a. Tekst jednolity ogłoszono we wrześniu 2026 r., ale sama nowelizacja przewidziała skutek od 1 stycznia 2026 r.

Po drugie, odroczenie nie obejmuje automatycznie autobusów ani innych form transportu. Ustawodawca posłużył się jednoznacznym zwrotem: „wykonujący przewozy w transporcie kolejowym”.

Po trzecie, art. 81a nie pozwala pominąć art. 55 ust. 11 pkt 2 ani art. 57 ust. 1. Przeciwnie: do pełnej oceny obowiązków i rozliczeń trzeba czytać te przepisy łącznie z art. 81a, który jedynie przesuwa moment ich stosowania dla kolei.

Po czwarte, przepisy wyłączające z art. 2 ustawy pozostają aktualne. Zanim podmiot zacznie stosować regulacje o publicznym transporcie zbiorowym, powinien sprawdzić charakter wykonywanego przewozu, zwłaszcza czy nie ma on charakteru międzynarodowego albo turystycznego.

Co to oznacza w praktyce

Dla przewoźnika kolejowego: stosowanie kas rejestrujących, o których mowa w art. 57 ust. 1, zostało odroczone do 1 kwietnia 2027 r.
Dla operatora kolejowego: do tej samej daty odroczono stosowanie warunku otrzymania dopłaty z art. 55 ust. 11 pkt 2.
Dla organizatora: przy rozliczeniach kolejowych należy uwzględniać art. 81a, a nie automatycznie stosować wobec kolei reguły przewidziane w art. 55 ust. 11 pkt 2.
Dla wszystkich uczestników rynku: podstawą bieżącej analizy jest tekst jednolity w Dz.U. 2026 poz. 1231, ale datę i mechanizm działania nowelizacji potwierdza art. 2 ustawy z 27 lutego 2026 r.
Dla transportu innego niż kolejowy: art. 81a nie daje podstaw do analogicznego przesunięcia obowiązków.