Ts 54/22

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 21 stycznia 2025 r. Pozycja 28 POSTANOWIENIE z dnia 6 października 2023 r . Sygn. akt Ts 54/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym s karg i konstytucyjn ej […] sp. z o.o. z siedzibą w G . o zbadanie zgodności : art. 394 2 § 1 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywil- nego (Dz. U. N r 43, poz. 296 , ze zm. ) w zakresie , w jakim „ nie przewiduje on możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji odma- wiające zwolnienia od kosztów sądowych (opłaty sądowej od apelacji) w wyni- ku rozpoznania przez sąd drugiej instancji wniosku o zwolnienie od kosztów są- dowych zawartego w apelacji lub wniesionego wraz z apelacją”, z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 45 ust. 1 , art. 78 w związku z art. 1 76 ust. 1 Konstytucji Rzeczypo- spolitej Polskiej , p o s t a n a w i a: odmówić nada nia skardze konstytucyjnej dalsz ego bieg u . UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 4 marca 2022 r. (data nadania) […] sp. z o.o. (dalej: skarżąc a ) – reprezentowan a przez p ełnomocnik a z wyboru – wystąpi ł a z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującego stanu faktycznego . Od wyroku Sądu Okręgowego w G . z 1 2 li stopada 2020 r. (sygn. akt […] ) skarżą ca wni o sł a apelację wraz z wnioskiem o zwolnienie jej z opłaty od apelacji. Wniosek ten został oddalony przez Sąd Apelacyjny w G . postanowieniem z 9 marca 2021 r. (sygn. akt […] ). W związku z powyższym skarżąca złożyła wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyżej wymienionego orzeczenia, który Sąd Apelacyjny odrzucił postanowieniem z 9 kwietnia 2021 r. (sygn. akt […] ) . Postanowienie m z 7 czerwca 2021 r. (sygn. akt […] ) sąd ten odrzucił kolejny wniosek skarżącej o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia orzeczenia z 9 kwietnia 2021 r. Sąd Apelacyjny orzeczeniem z 19 kwietnia 2021 r. (sygn. akt […] ) odrzucił apelację skarżącej . Z ażalenie na powyższe rozstrzygnięcie zostało oddalone postanowieniem Sąd u Apelacyjn ego z 18 listopada 2021 r. (sygn. akt […] ). Orzeczenie t o wskazane zostało jako ostateczne rozstrzygnięcie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. OTK ZU B/2025 Ts 54/22 poz. 28 2 2. Prezes Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 6 maja 202 2 r. (doręczonym 30 maja 202 2 r.) wezwał skarżąc ą do usunięcia brak ów formaln ych skargi przez doręczenie odpisu lub kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem: a) postanowienia Sądu Apelacyj- nego z 18 listopada 2021 r. (sygn. akt […] ), b) kompletnego uzasadnienia postanowienia Sądu Apelacyjnego z 19 kwietnia 2021 r. (sygn. akt […] ) wraz z cz terema kopiami, c) elektronicz- nego potwierdzenia odbioru. W piśmie z 3 czerwca 202 2 r. (data nadania) skarżąc a usun ęła wskazane braki. 3. Zarządzeni ami sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 6 września 2022 r. (doręczo- nym 26 września 2022 r.) i 21 lutego 2 023 r. (doręczonym 14 marca 2023 r.) skarż ą c ą wezwano do usunięcia braków formalnych skargi przez wskazani e : a) jakie wolności lub prawa skarżącej zostały naruszone przez zaskarżony przez nią przepis (wraz z uzasadnie- niem), b) w jaki sposób zaskarżony przepis, w zakresie ujętym w petitum skargi konstytucyj- nej, narusza wolności lub prawa skarżącej, c) dokładnego brzmienia zakwestionowanego przez skarżącą przepisu przez przytoczenie jego treści i wskazanie właściwego adresu publi- kacji; 2) uzasadnienie zarzutu niekonstytucyjności zakwestionowanego w skardze przepisu, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie ; 3) doręczenie: a) odpisu lub kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem postanowienia Sądu Apelacyjnego w G . V Wydział Cywilny z 18 listopada 2021 r. (sygn. akt […] ) wraz z uzasadnieniem, b) poświadczonego za zgodność z oryginałem wydruku elektronicznego potwierdzenia odbioru powyższego posta- nowienia. W pismach z 29 września 2022 r. i 22 marca 2023 r. (dat y nadania) skarżąca ustosun- kowała się do powyższego wezwania . 4 . S karżąc a uważa, że jej prawo zaskarżenia orzeczenia wydanego w pierwszej instan- cji „zostało naruszone , albowiem (…) nie miała możliwości złożenia zażalenia od niekorzyst- nego rozstrzygnięcia, tj. postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych, czym de facto zamknięto jej możliwość merytorycznego rozpoznania sprawy w dwóch instancjach (…). Art. 394 2 § 1 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.), (…) nie przewiduje (…) możliwości zaskarżenia postano- wienia sądu odwoławczego w zakresie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych” (s. 1 i 2 pisma procesowego z 29 września 2022 r.). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje : 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listo pada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wym aganiom . 2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji prawo do wniesienia skargi konstytucyjnej przysługuje każdemu, czyje konstytucyjne prawa lub wolności zostały naruszone w wyniku wydania w jego sprawie ostatecznego rozstrzygnięcia, opartego na niezgodnym z Konstytucją przepisie ustawy lub innego aktu normatywnego. W myśl art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK skarga konstytucyjna może być wniesiona po wyczer- paniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu trzech miesięcy od doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzy- gnięcia. Wyczerpanie drogi prawnej jest warunkiem koniecznym z punktu widzenia subsy- diarności skargi konstytucyjnej. W toku instancji s karżący musi w ięc wykorzystać dostępne mu zwykłe środki prawne, zapobiegające uzyskaniu przez orzeczenie waloru prawomocności. OTK ZU B/2025 Ts 54/22 poz. 28 3 Skarżący powinien zatem wskazać prawomocne rozstrzygnięcie, które zostało wydane w oparciu o zaskarżony akt normatywny. Tylko regulacja prawna, będąca podstawą ostatecz- nego orzeczenia odnoszącego się do praw lub wolności skarżącego, może być przedmiotem skargi, która – w przeciwnym wypadku – nabrałaby charakteru actio popularis ( zob. m.in. po - stanowieni e TK z 29 stycznia 2013 r., sygn. SK 36/12, OTK ZU nr 1/A/2013, poz. 15 i powo- łane tam orzecznictwo ). Wskazanie takiego przepisu nie jest bowiem czysto „techniczną czynnością”. Jak zauważył Trybunał w postanowieniu z 14 maja 2003 r., sygn. Ts 56/02 (OTK ZU nr 2/B/2003, poz. 91): „nie chodzi (…) o wskazanie jakiegokolwiek – podjętego w toku postępowania – orzeczenia sądu, ale takiego, które nadać mogło ostateczny charakter merytorycznemu rozstrzygnięciu o konstytucyjnych prawach lub wolnościach skarżącego, wydanemu na podstawie zakwestionowanych w skardze przepisów”. Innymi słowy, chodzi o władcze rozstrzygnięcie, które ostatecznie – i choćby pośrednio – określa sytuację prawną skarżącego i ma znaczenie dla realizacji jego uprawnień (por. postanowienia TK z : 17 grudnia 1997 r., sygn. Ts 22/97, OTK ZU nr 1/1998, poz. 10; 12 sierpnia 1998 r., sygn. Ts 62/98, OTK ZU nr 5/1998, poz. 71; 13 października 1998 r., sygn. Ts 117/98, OTK ZU nr 3/1999, poz. 43; 4 grudnia 2000 r., sygn. SK 10/99, OTK ZU nr 8/2000, poz. 300; 7 sierpnia 2001 r., sygn. Ts 68/01, OTK ZU nr 8/2001, poz. 296; 26 maja 2008 r., sygn. SK 8/08, OTK ZU nr 4/A/2008, poz. 72). Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego do zbadania zgod- ności z Konstytucją przepisów zamykających drogę sądową bądź wykluczających dopusz- czalność wniesienia do sądu określonego środka prawnego konieczne jest uprzednie uzyska- nie orzeczenia o odrzuceniu niedopuszczalnego z mocy prawa środka. Dopiero dysponując takim orzeczeniem, skarżący m ógłby dochodzić stwierdzenia naruszenia prawa do sądu ( zob. postanowienie pełnego składu TK z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35 ). Pogląd wyrażony w przywołanym orzeczeniu Trybunału stanowi, co do zasady – zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 lit. e in fine u.o.t.p.TK – wiążącą dyrektywę interpretacyjną dla kolejnych składów orzekających do chwili zmiany stanu prawnego lub do momentu odstąpie- nia od niego przez Trybunał w orzeczeniu wydanym w pełnym składzie. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego skarżąc a nie uzyskał a ostatecznego rozstrzy- gnięcia naruszającego je j prawa określone w petitum skargi konstytucyjnej, ponieważ nie wni o sł a zażalenia na postanowienie o oddaleniu wniosk u w przedmiocie zwolnienia od kosz- tów. Zażądał a jedynie sporządzenia uzasadnienia postanowienia o odmowie takiego zwolnie- nia. Przedmiotem skargi nie uczyniono jednak prawa do uzyskania uzasadnienia niezaskar- żalnego postanowienia, lecz prawo do wniesienia zażalenia. Okoliczność ta uniemożliwia merytoryczne rozpoznanie oraz przekłada się na odmowę nadania skardze dalszego biegu na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK. 3. Trybunał stwierdza również, że kwestionowan y w skardze art. 394 2 § 1 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. N r 43, poz. 296, ze zm.) nie był normatywną podstawą postanowienia Sądu Apelacyjnego w G . (sygn. akt […] ), z którym skarżąc a wiąż e naruszenie je j konstytucyjnych praw. Przepis ten nie determinował bowiem treści tego rozstrzygnięcia. Intencją s karżąc e j było za kwestionowanie brak u możli- wości zaskarżenia postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych wydanego przez sąd drugiej instancji, a nie brak możliwości jego uzasadnienia . Z tych wszystkich powodów należało postanowić jak w sentencji. OTK ZU B/2025 Ts 54/22 poz. 28 4 POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżąc e j przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na niniejsze postanowienie w terminie siedmiu dni od daty jego doręczenia.