Ts 85/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 16 lutego 2021 r. Pozycja 30 POSTANOWIENIE z dnia 11 marca 2020 r. Sygn. akt Ts 85/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Michał Warciński , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konsty tucyjnej Parafii rzymsko - katolickiej w P. w sprawie zgodności: art. 292 w związku z art. 172 § 1 w związku z art. 285 § 1 i 2 w związku z art. 305 4 w związku z art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1 964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm.) w zakresie, w jakim: – ,,umożliwiają nabycie przez zasiedzenie służebn ości przesyłu w dobrej wierze w przypadku braku decyzji administracyjnej wydane j na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieru - chomości [Dz. U. z 1974 r. N r 10 poz. 64, ze zm.] , art. 70 ust. 1 usta wy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości [Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, ze zm.] lub art. 124 ust. 1 usta wy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami [Dz. U. z 2018 r. poz. 2204, ze zm.] ” ; – ,,umożliwiają doliczenie posiadania przez przedsiębiorstwa energetyczne wykonywanego przed dniem 3 sierpnia 2008 r., do okresu korzystania przez przedsiębiorcę przesyłowego z trwałego i widocznego urządzenia w sposób odpowiadający służebności przesył u po dniu 3 s ierpnia 2008 r., potrzebnego do nabycia służebności przesyłu przez zasiedzenie z pominięciem zawie - szenia biegu zasiedzenia służebności przesyłu na nieruchomości skarżące[j], które[j] przywrócono własność wywłaszczonych nieruchomości po przemia - nach ustrojowych Państwa Polskiego po 1989 r., zgodnie z ustawą z [dnia] 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypo - spolitej Polskiej (Dz. U. z 2013 r. poz. 1169, ze zm.), a który to właściciel został pozbawiony możliwości dochod zenia zwrotu własności swojej nieru - chomości z uwagi na obowiązujące przepisy prawne w PRL oraz uwarunko - wania polityczne, co skutkowało zawieszeniem biegu zasiedzenia służebności gruntowych a na stępnie służebności przesyłu do czasu przywrócenia własno - ści bą dź przyznania nieruchomości zamiennej w postępowaniu regulacyjnym przed Komisją Majątkową” ; – ,,Sąd Najwyższy mylnie wskazuje, iż stan faktyczny w sprawie ustalony unie - możliwia przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania” z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 25 ust. 4, art. 31 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 - 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, OTK ZU B/202 1 Ts 85/19 poz. 30 2 p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. U Z ASADNIENI E W skardze konstytucyjnej wnie sionej do Trybu nału Konstytucyjnego 3 czerwca 2019 r. (data nadania) Parafia rzymskokatolicka w P. (dalej: skar żąca ) , wystąpił a z żądaniem przy toczonym na tle następującego stanu faktycznego. Skarżąca jest właścicielem nieruchomości p o łożonej w P. ( działki nr [ … ] zapisanej w księdze wie czyste j nr [ …] ), k tóra została jej zwróco na na podstawie orzeczenia Komisji Majątkowej w Warszawie z 29 maja 1992 r. ( sygn. akt [ …] ). Na wskazanej nieruchomości posadowione są l inie e nergetyczne, których właścicielem jest Enea Operator Sp. z o.o. z się - dzibą w P . (dalej: przedsiębiorstwo energetyczne albo spółka ). Pismem z 26 lutego 2016 r. skarżąca zwróciła się do przedsiębiorstwa energetyczne go o zawarcie umowy o ustanowie nie służebności przesyłu za odpowiednim wynagrodzeni em i o wypłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Uzyskała jednak odpowiedź odmowną. W związku z tym skarż ąca wystąpiła do Sądu Rejonowego w M. I Wydział Cywilny (dalej: Sąd Rejonowy) z wnioskiem o ustanowienie odpłatnej służebności przesyłu na tej nieruchomości na rzecz przedsiębiorstwa energetycznego, którego treścią miało być znoszenie istnienia dotychczas posadowionych urządzeń pr zesyłowych i linii napowietrznych średniego zasięgu (15 kV), w tym prawa korzystania z nieruchomości obci ążonej w zakresie niezbędnym do dokonywania konserwacji i remontów tyc h linii wraz z praw em wejścia i wjazdu na teren odpowiednim sprzętem, za jednorazowym wynagrodzeniem. Postanowieniem z 26 maja 2017 r. (sygn. akt […] ) Sąd Rejonowy oddalił wniosek skarżącej, wskazując, że poprzednik prawny przedsiębiorstwa energetycznego (Zakład Energ etyczny w B . ), ,, uzyskując własność urządzeń energetycznych pobudowanych na swoim gruncie, zyskał równ ież tytuł prawny do korzystania z nieruchomości w postaci ograni - czonego prawa rzeczowego, które następnie zostało przeniesione na jego następców prawnych ” a w konsekwencji na spółkę. Niezależnie od powyższego, Sąd Rejonowy podzielił zarzut przedsiębiorstwa energetycznego nabycia służebności w drodze zasiedzenia. Postanowieniem z 19 grud nia 2017 r. (sygn. akt […] ) Sąd Okręgowy w B. II Wydział Cywilny Odwoła wczy oddalił apelację skarżącej. Od powyższego orzeczenia skarżąca wniosła skargę kasacyjną. Postanow ieniem z 25 sty czn ia 2019 r. (sygn. akt […] ) Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Orzeczenie to zostało doręczone pełnomoc nikowi skarżącej 4 marca 2019 r. Zarządzeniem sędziego Trybunału Kon stytucyjnego z 16 października 20 19 r. (dorę - czonym pełnomocnikowi skarżącej 24 października 2019 r.) skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: dokładne określenie przedmiotu skargi konstytucyjnej przez podanie odpowiedniej pozycji w Dzienniku Ust aw; wskazanie, które wolności lub prawa skarżącej, wyrażone w art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 25 ust. 4, art. 31 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zostały naruszone przez zakwe stionowany w skardze art. 292 w związku z art. 172 § 1 w związku z art. 285 § 1 i 2 w związku z art. 305 4 w związku z art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm.; dalej: k.c.); wyjaśnienie, w jaki spo sób zakwestionowane w skardze przepisy naruszają wolności lub prawa skarżącej; przesłanie pełnomocnictwa sz czególnego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej ora z reprezentowania skarżącej w postępowaniu przed Trybunałem Konstytu cyjnym, określaj ącego sprawę, w związku z którą została wniesiona skarga konstytu - OTK ZU B/202 1 Ts 85/19 poz. 30 3 cyjna wraz z jego czterema kopiami; wykazanie (przez doręczenie oryginału dokumentów lub ich kopii poświadczonych przez pełnomocnika za zgodność z oryginałem oraz ich czterech kopii) umocowan ia księdza Z. F. d o działania w imieniu mocodawcy. W piśmie procesowym z 31 października 2019 r. (data nadania) skarżąca odniosła się do zarządzenia. Wskazała w nim na naruszenie: art. 121 pkt 4 w związku z art. 175 w zwią - zku z art. 292 w zwi ązku z art. 172 § 1 w związku z ar t. 285 § 1 i 2 w związku z art. 305 4 w związku z art. 352 § 1 k.c. w związku z art. 35 u stawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64, ze zm.), art. 7 0 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, ze zm.), a rt. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gos podarce nierucho mościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204, ze zm.) w związ ku z art. 61 i 63 ustawy z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347, ze zm.) z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 25 u st. 4, art. 31 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1 ora z art. 64 ust. 1 - 3 Konstytucji. S karżąca określiła , że wymienione przepisy są ,,przedmiotem skargi konstytucyjnej”. Zdaniem skarżącej wykładnia kwesti onowanych przepisów, przyjęta w dotychcza so - wym orzecznictwie Sądu Najwyższego ora z sądów powszechnych, zg odnie z którą ,,możliwe jest zasiedzenie przez przedsiębiorstwo energetyczne służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu (która została wprowadzona do systemu prawnego dopiero 3 sierpnia 2008 r. przez ustawę z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych us taw, Dz. U. Nr 116, poz. 731) i doliczenie okresu posiadania służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu do okresu posiadania służebności przesyłu oraz pominięcie zawieszenia e wentualnego okresu za siedzenia służebności gruntowej i przesyłu w czasie gdy właściciel nie mógł dysponować własnością swojej nieruchomości wywłaszczonej w okr esie PRL do czasu jej zwrotu po przemianach ustrojowych po 1989 r. w postępowaniu regulacyjnym pr zed Komisją Majątkową przeprowadzonym zgodnie z przepisami ustawy z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347, ze zm.)”, narusza konstytucyjne prawo własności, zasady proporcjonalnoś ci, równości wobec prawa oraz demokratycznego państwa prawnego. Trybunał Kon stytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konsty tucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. S łuży ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygnięcia. Try bunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub jest oczywiście bezzasadna. 2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszo ne, ma prawo, na zasadach określonych w u.o.t.p. TK, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie których sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostate - cznie o jego wol nościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. W myśl art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK skarga konstyt ucyjna może zostać wniesiona po wyczerpaniu drogi prawnej, o il e droga ta jest przewidziana, w ciągu 3 miesięcy od dnia doręczenia ska rżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia. OTK ZU B/202 1 Ts 85/19 poz. 30 4 Zgodnie z ustaloną linią orzeczniczą Trybuna łu, wyczerpanie drogi prawnej w rozu - mieniu art. 77 ust. 1 u.o .t.p. TK oznacza skorzystanie z przysługujących skarżącemu z wyczajnych środków odwoławczych, zaś wystąpienie ze środkami o charakterze nadzwy - czajnym nie ma wpływu na bieg terminu do złożenia skargi konstytucyjnej. W chwili uzyskania przez skarżącego orzeczenia sądowego wyka zującego walor prawomocności, a więc orzec zenia, co do którego nie przysługują już zwyczajne środki odwoławcze, wypeł - niony zostaje obowiązek wynikający z art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK. Wydanie takiego orzeczenia nadaje bowiem – niezbędny w świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji – walor ostateczności rozs trzygnięciu, z wydaniem którego skarżący wiąże zarzut naruszenia jego wolności lub praw. Podjęcie następnie dalszych kroków zmierzających do wzruszenia takiego orzeczenia, także wówczas, gdy towarzyszy im wydanie w sprawie dalszych rozs trzygnięć, nie mieśc i się już w zakresie pojęcia ,,wyczerpania drogi prawn ej” (zob. postanowienie TK z 20 czerwca 2017 r., sygn. Ts 82/17, OTK ZU B/2017, poz. 219). Trybunał podkreśla, że ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konsty - tucji oraz art. 77 ust. 1 u.o .t.p. TK, wydanym w postępowaniu cywilnym, jest prawomocny wyrok lub postanowienie, natomiast skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia. Bieg terminu wniesienia skargi konstytucyjnej rozpoczyna się tym samym w momencie uzyskania przez skarżą cego prawomocnego wyroku lub postanowienia sądu drugiej instancji. Wniesienie skargi kasacyjnej w postęp owaniu cywilnym (albo kasacji w postępowaniu karnym), jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, jest irrelewantne dla biegu tego terminu. Trybunał stwier dza, że w sprawie, w związku z którą skarżąca wniosła skargę konstytucyjną, ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji jest prawomocne postanowienie Sądu Okręgowego w B. z 19 grudnia 2017 r. (sygn. akt […] ) , którym sąd oddali ł apelację skarżącej. To właśnie to orzeczenie ukształtowało ostatecznie sytuację prawną skarżącej, z którą wiążą się stawiane przez nią zarzuty. A zatem to od daty doręczenia tego orzeczenia, nie zaś – jak przyjęła skarżąca – p ostanowienia Sądu Najwyż - szego z 25 sty cznia 2019 r. , rozpoczął się bieg terminu wniesienia skargi konsty tucyjnej. Skarżąca wniosła skargę konstytucyjną dopiero 3 czerwca 2019 r. (trzy miesiące od doręczenia jej pełnomocnikowi postanowienia Sądu Najwyższego), a zatem przekroczyła, określony w a rt. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, termin jej wniesienia. 4. Powyższe okoliczności są – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Z tych przyczyn Trybunał Konstyt ucyjny postanowił jak w sentencji . POUCZENI E Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżąc ej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od da ty jego doręczenia .