Ts 7/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 8 czerwca 2020 r. Pozycja 160 POSTANOWIENIE z dnia 11 marca 20 20 r. Sygn. akt Ts 7/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Zielonacki , po wstępnym rozpoznaniu , na posiedz eniu niejawnym w dniu 11 marca 2020 r. , skargi kon- stytucyjnej H . K. Ł. oraz B . Ł. o zbadanie zgodn ości : art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 2 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 oraz art. 1a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1170, ze zm.), rozumianego w ten sposób, że „wystarczającą prze- sła nką zakwalifikowania gruntu podlegającego opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości do kategorii gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej j est niezrekultywowanie terenu po wyczerpaniu złoża w rozumie- niu przepisów ustawy [z dnia 3 lutego 1 995 r.] o ochronie gruntów ornych i le- śnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1161, ze zm.), pomimo, że grunt nie jest w posiada- niu podmiotu będącego przedsiębiorcą lub innego podmiotu prowadzącego dzia- łalność gospodarczą”, z art. 2 w związku z art. 64 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 84 i art. 217 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej , p o s t a n a w i a: na dać dalszy bieg skardze konstytucyjnej . UZASADNIEN I E I 1. W skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 7 stycznia 202 0 r. (data nadania), H. K. Ł. oraz B. Ł. (dalej: skarżący), reprezentowani przez adwokata ustanowionego pełnomocnikiem z urzędu, wystąpili z żądaniem przytoczonym na tle następu- jącego stanu faktycznego: 1.1. Decyzją z 19 stycz nia 2016 r. (nr […] ) Burmistrz G miny i Miasta S. (dalej: organ) ustalił skarżącym wymiar łącznego zobowiązania pieniężnego na 2016 r. w wysokości 36 865 zł. Na to zobowiązanie składały się: podatek rolny od 1,4420 ha użytków rolnych w kwocie 177 zł, podatek leśny od lasu o powierzchni 0, 5300 ha w kwocie 22 zł oraz podatek od nieruchomości w kwocie 36 666 zł. Podatek od nieruchomości został wymierzony od OTK ZU B/2020 Ts 7/20 poz. 160 2 gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej o powierzchni 52 380 m 2 według stawki 0,70 zł od 1 m 2 gruntu. 1.2. W odwołan iu od dec yzji organu pierwszej instancji do Samorządo wego Kolegium Odwoławczego w S. , skarżący zakwestionowali prawidłowość wyliczenia podatku od nieru- chomości. Ich z daniem organ, wyliczając podatek od działki o numerze ewidencyjnym [ … ] , poło żonej w miejsc owości D. , zastosował niewłaściwą stawkę, tj. stawkę właściwą dla osób prowadzących działalność gospodarczą. Skarżący wyjaśnili, że wprawdzie działka t a została wyd zierżawiona M. C. , prowadzącemu działalność gospodarczą pod firmą Przedsiębiorstwo Handlowo - U sługowe [ … ] (dalej: przedsiębiorca), jednak nie mogła być legalnie wykorzysta- na gospodarczo przez ten podmiot. Udzielona przedsiębiorcy koncesja warunkowa na wydo- bywanie kruszywa naturalnego została bowiem uznana przez Ministra Środowiska za rażąco narusza jącą prawo i tym samym wygaszona. Z kolei działalność wydobywcza prowadzona przez przedsiębiorcę n a sąsiednich działkach (nr [ … ] ) została zakończona w maju 2014 r. Skarżący wskazali ponadto, że informacja w sprawie podatku od nieruchomości za 2013 r. zosta ła przygotowana i podpisana ni e przez samych podatników i właścicieli gruntów, lecz przez pełnomocnika firmy MC lub przedsiębiorcy . 1.3. Decyzją z 15 cz erwca 2016 r. (nr […] ) Samorządow e Kolegium Odwoławcze w S. (dalej też: organ odwoławczy) utrzymało w m ocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji powołano się m.in. na d ecyzję Starosty Z. z 24 lipca 2015 r. ustalają cą kierunki rekultywacji terenu zdegradowanego w wyniku eksploatacji kruszywa naturalnego. Decyzja ta objęła działki nr [ … ] w częściach, na których robotami górniczymi spowodowano degradację gruntów. Starosta Z. uznał, że degradacja gruntów wymaga rekul- tywacji niezależnie od tego, czy była wynikiem prowadzenia legalnej działalności. Brak kon- cesji na wydobywanie kruszywa z dzia łki nr [ … ] nie zwalniał zatem przedsiębiorcy z obo- wiązku wykonania na tej działce rekultywacji, gdyż grunty tej działki zostały przez niego zdegradowane. Zdaniem organu odwoławczego rekultywacja gruntów poeksploatacyjnych jest imma- nentnie związana z działa lnością polegającą na eksploatacji kruszywa, a zatem jest przejawem wykonywania działalności gospodarczej, o której mowa w art. 1a ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 716, ze zm.; dalej: u. p.o.l.). Skoro rekultywacja wyeksploatowanych gruntów jest konieczną składową działalno- ści w zakresie wydob ywania kopalin, to grunty poddane takim czynnościom należy uznać za zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej tak długo, jak długo rekultywacja nie zosta- nie zakończona, co winno być stwierdzone ostateczną decyzją właściwego organu. W konse- kwencji rek ultywowane grunty powinny być opodatkowane podatkiem od nieruchomości według stawek właściwych dla gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospo darczej, bez względu na sposób zakwalifikowania w ewidencji gruntów i budynków (art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. a u.p.o.l.). 1.4. Wyrokiem z 20 grudnia 2 016 r. (sygn. akt […] ) Wojewódzki Sąd Administracyj- ny w Ł. oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium O dwoławczego w S. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że skarżący – z tytułu posiadania działki gruntu o nr [ … ] – mają w niniejszej sprawie status podatnika podatku od nieruchomości. Poza sporem pozostaje natomiast fakt, że przedsiębiorca nie jest posi adaczem samoistnym przed- miotowej działki. Przymiot ten przysługuje jedynie jej właścicielom, czyli skarż ącym. Fakt (ewentualnego) posiadania zależnego działki przez przedsiębiorcę eliminuje możliwość przy- pisania mu statusu podatnika podatku od nieruchomośc i i obciążenia go obowiązkiem podat- kowym w podatku od nieruchomości. Ustawodawca ograniczył bowiem obowi ązek podatko- OTK ZU B/2020 Ts 7/20 poz. 160 3 wy w podatku od nieruchomości tylko do posiadaczy zależnych nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu teryt orialnego. W związku z tym prowa- dzenie działalności gospodarczej na działce nr [ … ] przez wyżej wymieni ony podmiot gospo- darczy, nawet bez tytułu prawnego do działki, nie eliminuje uznania za podatników podatku od nieruchomości skarżących, jako jej właścicie li. Analizując przepisy art. 4 pkt 18, art. 20 ust. 1, 3 i 4 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 3 luteg o 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 909, ze zm.), sąd stwierdził, że rekultywację gruntów po wyczerpaniu złoża również n ależy uznać za działal- ność gospodarczą w zakresie wydobywania kopalin. Nie jest bowiem możliwe wydobyw anie kopalin bez jednoczesnego planowania i prowadzenia rekultywacji zdewastowanych w wyni- ku tego wydobycia gruntów. Do czasu zakończenia rekultywacji stw ierdzonej ostateczną de- cyzją właściwego organu administracyjnego (która w odnośnej sprawie nie została wydana), grunty te są nie tylko związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, ale także faktycz- nie zajęte na jej prowadzenie, co w świetle art. 2 us t. 1 i 2 w związku z art. 1a ust. 1 pkt 3 i pkt 4 u.p.o.l. powoduje, że podlegają one opodatkowaniu po datkiem od nieruchomości we- dług stawek najwyższych. 1.5. Skarga kasacyjna skarżących od powyższego orzeczenia została oddalona przez Naczelny Sąd Adminis tracyjny w wyroku z 4 kwietnia 2019 r. (sygn. akt […] ). 2. Zdaniem skarżących kwestionowane przepisy naruszają: – „prawo do równego traktowania (art. 32 ust. 1 Konstytucji) w związku z prawem do ochrony własności i jej równej ochrony (art. 64 ust. 1, 2 i 3 w związku z art. 21 ust. 1 Konsty- tucji) w związku z zas adą demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji) przez nie- prawidłowe różnicowanie sytuacji prawnopodatkowej jednostek, b ędących w takiej samej sytuacji prawnopodatkowej, wyrażające się w obciążeniu osób, niebędących przedsiębiorca- mi, a będących w posiadaniu gruntu poeksploatacyjnego stanowiącego teren podlegający re- kultywacji w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 3 lutego 19 95 r. o ochronie gruntów rol- nych i leśnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1161, ze zm.), wyższą stawka podatku od nieruchomo- ści, przewi dzianą dla gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, pod- czas gdy osoby te i posiadane przez nie grunty powinny być traktowane, jak każda inna osoba nieprowadząca działalności gospodarczej, będąca w posiadaniu gruntu opodatkowanego po- datk iem od nieruchomości”; – „prawo do ochrony własności i jej równej ochrony (art. 64 ust. 1, 2 i 3 w związku z art. 21 ust. 1 Konst ytucji) w związku z zasadą proporcjonalności wywodzoną z zasady de- mokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji) w relacji do obowiązku konstytucyjnego przewidzianego w art. 84 w związku z art. 217 Konstytucji, przez nałożenie na stronę niebę- dącą przedsi ębiorcą i nieprowadzącą działalności gospodarczej nieproporcjonalnie dużego obowiązku podatkowego, przewidzianego dla przedsięb iorców lub innych osób prowadzą- cych działalność gospodarczą, podczas gdy skarżący takiego statusu nie posiadają, jak rów- nież nakł adanie ciężaru podatkowego w wymiarze, nieprzewidzianym wprost ustawą, wbrew zasadzie ustanowionej w art. 84 w związku z art. 2 17 Konstytucji, oraz naruszeniu zasady szczególnej określoności regulacji daninowych”. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co nas tępuje: 1 . Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Ko nstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: uotpTK) OTK ZU B/2020 Ts 7/20 poz. 160 4 skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejaw nym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. 2 . Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie uczyniono art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 2 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 oraz art. 1a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1170, ze zm.), rozumiany w ten sposób, że wystarczając ą przesłanką zakwalifikowania gruntu podlegającego opodat- kowaniu podatkiem od nieruchomości do kategorii gruntów związanych z pro wadzeniem działalności gospodarczej jest – w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i l eśnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1161, ze zm.) – niezrekultywo- wanie terenu po wyczerpaniu złoża – pomimo, że grunt nie jest w posiad aniu podmiotu będą- cego przedsiębiorcą lub innego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą. Jako wzorce kontroli powołano a rt. 2 w związku z art. 64 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 84 i art. 217 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji. 3 . Trybunał stwierdza, ż e analizowana skarga konstytucyjna spełnia przesłanki warun- kujące przekazanie jej do rozpoznania merytorycznego, gdyż została s porządzona w imieniu skarżącego przez adwokata ustanowionego pełnomocnikiem z urzędu (art. 44 ust. 1 w związ- ku z art. 44 ust. 2 u otp TK). S karżący zaś: 1 ) wyczerpali przysługującą im drogę prawną (art. 77 ust. 1 u ot pTK), ponieważ wyrok Naczelnego Sądu Administ racyjnego z 4 kwietnia 2 019 r. (sygn. akt […] ) jest pra- womocny i nie przysługują od niego żadne zwykłe środki zaskarżenia; 2) dochowali przepisanego terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej, obliczanego na podstawie art. 77 ust. 1 w związku z art. 44 ust. 3 w związku z art. 36 u otp TK w związku z art. 165 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego ( Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) w związku z art. 114 i art. 115 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm. ) po- nieważ: a) odpis wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 kwietnia 2019 r. został do- ręczony s karżącym 26 czerwca 2019 r., a 7 sierpnia 2019 r. złożyli oni do sądu re- jonowego wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporząd zenia i wnie- sienia skargi, czyli po upływie 42 dni, b) referendarz sąd owy w Sądzie Rejonowym w Ł. postanowieniem z 21 pa ździernika 2019 r. (sygn. akt […] ) przyznał skarżącym pełnomocnika, zaś pismo Zastępcy Se- kretarza Ok ręgowej Rady Adwokackiej w Ł. z 29 paźdz iernika 2019 r. (znak: […] ) w sprawie wyznaczenia dla skarżących pełnomocnika w osobie adwokata zostało temu pełnomo cnikowi doręczone 18 listopada 2019 r., natomiast skarga konstytu- cyjna została wniesiona do Trybunału we wtorek 7 stycznia 2020 r . , gdyż bieg ko- lejnych 48 dni upływał w niedzielę 5 stycznia 2020 r., zaś poniedziałek 6 stycznia 2020 r. – jako Święto Trzech Króli – był dniem ustawowo wolnym od pracy ; 3) prawidłowo określili przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 uotp TK) ; 4) wskazali, któ re konstytucyjne prawa i wolności oraz w jaki sposób – ich zdaniem – zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u otp TK); 5) przedstawili stosowne uzasadnienie sformułowanych zarzutów (art. 53 ust. 1 pkt 3 u otp TK). 4. W ocenie Trybunału analizowana skarga konst ytucyjna nie jest obarczona nieusu- walnymi brakami formalnymi, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 1 u otp TK, zaś sformu ło- wane w niej zarzuty nie są oczywiście bezzasadne w rozumieniu art. 61 ust. 4 pkt 3 uotpTK. Przedmiotem skargi jest regulacja podatkowa, która umożliwia zakwalifikowanie OTK ZU B/2020 Ts 7/20 poz. 160 5 gruntu podlegającego opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości do kategorii gruntów zw iązanych z prowadzeniem działalności gospodarczej w sytuacji niezrekultywowania terenu po wyczerpaniu złoża w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1161, ze zm.), gdy grunt ten nie j est w po- siadaniu podmiotu będącego przedsiębiorcą lub innego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą. W wyroku z 22 maja 2019 r., sy gn. SK 22/16 (OTK ZU A/2019, poz. 48), Trybunał Konstytucyjny stwierdził m.in., że „[i]nstytucja skargi konstytucyjnej immanentnie jest (…) związana z określonym stanem faktycznym i ostatecznym orzeczeniem, rozstrzygającym konkretną sprawę skarżącego. Umor zenie postępowania z powodu niejednolitości orzecznic- twa albo możliwości prokonstytucyjnej wykładni zaskarżonego przep isu czyni skargę konsty- tucyjną w znacznym zakresie instytucją dysfunkcjonalną. Nawet jeżeli wykładnia zaskarżo- nego przepisu jest niejednol ita, istnieją co najmniej dwa równorzędne nurty jego interpretacji albo nawet jeżeli przepis można interpretować proko nstytucyjnie, to punktem wyjścia dla oceny zgodności przepisu z Konstytucją powinien być ten przepis w ujęciu ostatecznego orzeczenia rozs trzygającego sprawę skarżącego”. Powyższy pogląd Trybunał w pełni podziela i w tym kontekście – stwierdza, że dys- kwali fikacja formalna skargi w niniejszej sprawie na etapie wstępnej kontroli w istocie wy- kraczałaby poza ramy art. 61 ust. 1 i 4 u otp TK. W związku z powyższym – na podstawie art. 61 ust. 2 uotp TK – postanowiono jak w sentencji.