Ts 24/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 12 października 2020 r. Pozycja 291 POSTANOWIENIE z dnia 11 marca 2020 r. Sygn. akt Ts 24/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Michał Warciński, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Parafii R zymsko - katolickiej w L. w sprawie zgodności: art. 292 w związku z art. 172 § 1 w związku z art. 285 § 1 i 2 w związku z art. 305 4 w związku z art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietni a 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm.) w zakresie, w jakim: – „umożliwiają nabycie przez zasiedzenie służebn ości przesyłu w dobrej wierze w przypadku braku decyzji administracyjnej wydane j na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nierucho - mości [Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64, ze zm. ] , art. 70 ust. 1 usta wy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, ze zm.), art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204, ze zm.) ” ; – „umożliwiają doliczenie posiadania przez przedsiębiorstwa energetyczne wykonywanego przed dniem 3 sierpnia 2008 r., do okresu korzystania przez przedsiębiorcę przesyłowego z trwałego i widocznego urządzenia w sposób odpowiadający służebności przesyłu po dniu 3 sierpni a 2008 r., potrzebnego do nabycia służebności przesyłu przez zasiedzenie z pominięciem zawie - szenia biegu zasiedzenia służebności przes yłu na nieruchomości skarżącego, któremu przywrócono własność wywłaszczonych nieruchomości lub przyznano nieruchomości zam ienne po przemianach ustroj owych Państwa Polskiego po 1989 r., zgodnie z ustawą z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347, ze zm.) , a który to właściciel został pozbawiony możliwoś ci do - cho dzenia zwrotu własności swojej nieruchomości z uwagi na obowiązujące przepisy prawne w PRL oraz uwarunkowania polityczne, co skutkowało zawieszeniem biegu zasiedzenia służebności gruntowych a następnie służebności przesyłu do czasu prz ywrócenia wła sności nieruchomości wywła - szczonej bądź przyznania nieruchomości zamienne j w postępowaniu regulacyjnym w stanie wolnym od obciążeń przez Komisję Majątkową ” ; – „Sąd Najwyższy naruszył art. 398 9 § 2 zdanie drugie ustawy z dnia 17 listo - pada 1964 r. – K odeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) (…) poprzez brak uzasadnienia stanowiska Sądu Najwy ższego OTK ZU B/2020 Ts 24/20 poz. 291 2 odmawiającego przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w odniesieniu do zarzutów skargi kasacyjnej” ; – „Sąd Rejonowy w Inowrocławiu na ruszył prawo skarżącego do rzetelnego procesu – art. 45 Konstytucji poprzez narażenie skarżącego na nieuzasadnione koszty opinii biegłego sądowego, która nie została przez Sąd wykorzystana do orzekania z uwagi na rozstrzygnięcie kwestii prejudycjalnej ocen y zarzutu postawionego przez uczestnika postępowania dotyczącego zasiedzenia służe - bności przesyłu” z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 25 ust. 4, art. 31 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2, art . 37 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 - 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Pol skiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENI E W skardze konstytucyjnej wniesione j do Trybunału Konstytucyjnego 3 lutego 2020 r. (data nadania) Parafia R zymskokatolicka w L. (dalej: skarżąca), wy stąpiła z żądaniem przyto- czonym na tle następującego stanu faktycznego . Skarżąca jest właścicielem dwóch działek (nr 9/1 położ onej w R. oraz nr 111/ 5 poło- żonej w L. ) , na których znajdują się słupy przelotowe, które zostały wybudowane w latach 196 7 - 1968 r., a następnie podd ane były remontom . Właścicielem linii energetycznych jest E nea Operator Sp. z o.o. z sie dzibą w P. (dalej: przedsiębiorstwo energetyczne). S karżąca wystąpiła do Sądu Rejonowego w I. I Wydział Cywilny (dalej: Sąd Rejono- wy) z wnioskiem o ustanowienie na t ych nieruchomości ach służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorstwa energetycznego za jednorazowym wynagrodzeniem. Postanowieniem z 29 l istopada 201 7 r. (sygn. akt [ … ] ) Sąd Rejonowy oddalił wniosek skarżącej , wskaz ując , że doszł o do zasiedzenia w dobrej wierze służebności przesyłu przez przedsiębiorstwo energetyczne najpóźniej 7 stycznia 2011 r. , tj. z upł ywem 20 lat od chwili objęcia w samoistne posiadanie urządzeń na działkach. Postanowieniem z 9 maja 2018 r. (sygn. akt [ … ] ) Sąd O kręgowy w B. II Wydział Cy- wilny Odwoławczy oddalił apelację skarżącej. Od powyższego orzeczenia skarżąca wniosła ska rgę kasacyjną. Postanowieniem z 26 czer wca 2019 r. (sygn. akt [ … ] ) Sąd Najwyższy o d mówił przyjęcia do rozpoznania teg o śro dka prawnego. Orzeczenie zostało doręc zone pełnomocnikowi skarżącej 6 listopada 2019 r. Skarżąca oświadczyła, że skarga konstytucyjna dotyczy zarówno postanowienia Sądu Najwyższego, jak i postanowienia Sądu Okręgowego , ale orzeczeniem ostatecznym w ro zu- mieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji jest postanowienie Sądu Najwyższego ( s. 7 skargi) . Zdaniem skarżącej wykładnia kwestionowanych przepisów , tj. art. 292 w związku z art. 172 § 1 w związku z art. 285 § 1 i 2 w związku z art. 305 4 w związku z art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm.; dalej: k.c.) , przyjęta w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych, zgodnie z którą „możliwe jest zasiedzenie przez przedsiębiorstwo ener - getyczne służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu (która została wprowadzona do systemu prawnego dopiero 3 sierpnia 2008 r. przez ustawę z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. Nr 116, poz. 731) i doliczenie okresu pos iadania służebności gruntowej o treści odpowiadającej OTK ZU B/2020 Ts 24/20 poz. 291 3 służebności przesyłu do okresu posiadania służebności przesyłu oraz pominięcie zawieszenia ewentualnego okresu zasiedzenia służebnośc i gruntowej i przesyłu w cz asie gdy właściciel nie mógł dysponować własnością swojej nieruchomości wywłaszczonej w okresie PRL do czasu jej zwrotu po przemianach ustrojowych po 1989 r. bądź miał przyznaną nieruchomość zamienną w postępowaniu regulacyjnym przed Komisją Majątkową p rze p rowadzonym zgodnie z przepisami ustawy z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypos politej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347, ze zm.)”, narusza konstytucyjne prawo własności , zasady proporcjonalności, równości wobec prawa oraz demokratycznego państwa prawnego . Zdaniem skarżącej wykładnia zaskarżonych przez nią przepisów narusza także „ograniczenia konstytucyjnych praw i wolności (…)”. Skarżąca wskazała ponadto (s. 3 ) na narus zenie: art. 121 pkt 4 w związku z art. 175 w związku z art. 292 w związku z art. 172 § 1 w związku z art. 285 § 1 i 2 w związku z art. 305 4 w związku z art. 352 § 1 k.c. w związku z art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64, ze zm.), art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, ze zm.), art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sier pnia 1997 r. o go spodarce nierucho mościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204, ze zm.) w związku z art. 61 i art. 63 ustawy z dnia 17 maj a 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347, ze zm.) z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 25 ust. 4, art. 31 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 - 3 Konstytucji, a także na naruszenie art. 398 9 § 2 zdanie drugie ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks p ostępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460 , ze zm.; dalej: k.p.c.). Jak zarzuciła skarżąca , „Sąd Najwyższy odmawiając przyjęcia skargi kasacyjnej do roz - poznania nie przeprowadził rozeznania zasadności skargi poprzestając w swoim uzasadnieni u na zacytowaniu przepisów art. 398 9 § 1 i 2 i [art.] 398 1 3 (…)” k.p.c. (s. 4 skargi) . Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie na- da nia skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, a także gdy zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2 - 4 u.o.t.p. TK. 2. Jak stanowi art. 79 ust. 1 Konstytucji, każdy, czyje ko nstytucyjne wolności lub pra- wa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w u.o.t.p. TK, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu no r- matywnego, na podstawie którego sąd lub organ adminis tracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. W myśl art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, skarga konstytucyjna może być wniesiona po wy- czerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana , w ciągu 3 miesięcy od dnia dorę- czenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego roz- strzygnięcia. Zgodnie z ustaloną linią orzeczniczą Trybuna łu, wyczerpanie drogi prawnej w rozu- mieniu art. 77 ust. 1 u.o. t.p. TK oznacza skorzystanie z przysługujących skarżącej zwyczaj- nych środków odwoławczych, zaś wystąpienie ze środkami o charakterze nadzwyczajnym nie ma wpływu na bieg terminu do zł ożenia skargi konstytucyjnej. W c hwili uzyskania przez OTK ZU B/2020 Ts 24/20 poz. 291 4 skarżącą orzeczenia sądowego wyka zującego walor prawomocności, a więc orzeczenia, co do którego nie przysługują już zwyczajne środki odwoławcze, wypełniony zostaje obowiązek wynikający z wymienionego przepisu . Wydanie takiego orzeczenia nadaje bowiem – nie- zbędny w świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji – walor ostateczności rozstrzygnięciu, z wydaniem któ rego skarżąca wiąże zarzut naruszenia jej wolności lub praw. Podjęcie następnie kolejnych kroków zmierzających d o wzruszenia takiego orzeczenia – także wówczas, gdy towarzyszy im wydanie w s prawie dalszych rozstrzygnięć – nie mieści się już w zakresie pojęcia „wy- czerpania drogi prawnej” (zob. postanowienie TK z 20 czerwca 201 7 r., sygn. Ts 82/17, OTK ZU B/2017, poz. 219). Trybunał podkreśla, że ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 us t. 1 Konsty- tucji oraz art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, wydanym w postępowaniu cywilnym, jest prawomocny wyrok lub postanowienie, natomiast skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskar- żenia. Bieg terminu wniesienia skargi konstytucyjnej rozpoczyna się tym samym w momencie uzyskania przez skarżąc ą prawomocnego wyroku lub postanowienia sądu drugiej instancji. Wniesienie skargi kas acyjnej w postępowaniu cywilnym, jako nadzwyczajnego środka za- skarżenia, jest przy tym irrelewantne dla biegu tego terminu. W spra wie, w związku z którą skarżąca wniosła skargę konstytucyjną – jak stwierdza Trybunał – ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji jest prawomoc- ne postanowien ie Sądu Okręgowego w B. II Wydział Cywilny Odwoławczy z 9 maja 2018 r. (sygn . akt [ … ] ), którym sąd oddalił apelację skarżącej. Właśnie to orzeczenie ostatecznie ukształtowa ło sytuację prawną skarżącej, z którą wiążą się stawiane przez nią zarzuty. A za- tem to od daty doręczenia tego orzeczenia, nie zaś – jak przyjęła skarż ąca – postano wienia Sądu Najwyższego z 26 czerwca 2019 r. (doręczonego pełnomocnikowi skarżącej 6 listopada 2019 r.) , rozpoczął się bieg terminu wniesienia skargi konstytucyjnej. Skarżąca wniosła skar- gę konstytucyjną dopiero 3 lutego 2020 r., a zatem przek roczyła, określony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, termin jej wniesienia. 3 . Powyższe okoliczności są – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Trybunał K onstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącej prz ysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.