Ts 23/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 12 października 2020 r. Pozycja 289 POSTANOWIENIE z dnia 11 marca 2020 r. Sygn. akt Ts 23/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Michał Warciński, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Parafii R zymskokatolickiej w I. w sprawie zgodności: art. 292 w związku z art. 172 § 1 w związku z art. 285 § 1 i 2 w związku z art. 305 4 w związku z art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietni a 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm.) w zakresie, w jakim: – „umożliwiają nabycie przez zasiedzenie służebn ości przesyłu w dobrej wierze w przypadku braku decyzji administracyjnej wydanej na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości [Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64, ze zm. ] , art. 70 ust. 1 usta wy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, ze zm.) , art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204, ze zm.) ” ; – „umożliwiają doliczenie posiadania przez przedsiębiorstwa energetyczne wykonywanego przed dniem 3 sierpnia 2008 r., do okresu korzyst ania przez przedsiębiorcę przesyłowego z trwałego i widocznego urządzenia w sposób odpowiadający służebności przesyłu po dniu 3 sierpnia 2008 r., potrzebnego do nabycia służebności przesyłu przez zasiedzenie z pominięciem zawieszenia biegu zasiedzenia służ ebności przes yłu na nieruchomości skarżącego, któremu przywrócono własność wywłaszczonych nieruchomości lub przyznano nieruchomości zamienne po przemianach ustroj owych Państwa Polskiego po 1989 r., zgodn ie z ustawą z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347, ze zm.) , a który to właściciel został pozbawiony możliwości dochodzenia zwrotu własności swojej nieruchomości z uwagi na obowiązujące przepisy prawne w PRL oraz uwaru nkowania polityczne, co skutkowało zawieszeniem biegu zasiedzenia służebności gruntowych a następnie służebności przesyłu do czasu prz ywrócenia własności nieruchomości wywłaszczonej bądź przyznania nieruchomości zamienne j w postępowaniu regulacyjnym w stan ie wolnym od obciążeń przez Komisję Majątkową ” ; – „Sąd Najwyższy naruszył art. 398 9 § 2 zdanie drugie ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – K odeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. OTK ZU B/2020 Ts 23/20 poz. 289 2 1460, ze zm.) (…) poprzez brak uzasadnienia stanowiska Sądu Najwy ższego odmawiającego przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w odniesieniu do zarzutów skargi kasacyjnej” z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 25 ust. 4, art. 31 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2, art . 37 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 - 3 Konstytucji Rzeczy pospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENI E W skardze konstytucyjnej wniesione j do Trybunału Konstytucyjnego 3 lutego 2020 r. (data nadania) Parafia R zymskokatolicka w I. (dalej: skarżąca), wystąpiła z żądaniem przyto- czonym na tle następującego stanu faktycznego . Skarżąca jest właścicielem dwóch działek , na których znajdują się po dwa słupy prze- lotowe 1xŻN 12 linii 15 kV posadowione w 1965 r., które przeszły kapitalny remont w 1980 r. Właścicielem linii energetycznych jest E nea O perator Sp. z o.o. z siedzibą w P. (dalej: przedsiębiorstwo energetyczne). S karżąca wystąpiła do Sądu Rejonowego w I. I Wydział Cywilny (dalej: Sąd Rejono- wy) z wnioskiem o ustanowienie na t ych nieruchomości ach służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorstwa energetycznego za jednorazowym wynagrodzeniem. Postanowieniem z 15 lutego 201 8 r. (sygn. akt […] ) Sąd Rejonowy oddalił wniosek skarżącej , wskaz ując , że doszło do zasiedze nia w dobrej wierze służebności gruntowej odpo- wiadającej treścią służebności przesyłu przez przedsiębiorstwo energetyczne . Okres dwudzie- stoletniego terminu koniecznego do nabycia służebności przez zasiedzenie nastąpił 5 grudnia 2010 r. Postanowieniem z 6 września 2018 r. (sygn. akt […] ) Sąd Okręgowy w B. II Wydział Cywilny Odwoławczy oddalił apelację skarżącej. Od powyższego orzeczenia skarżąca wniosła ska rgę kasacyjną. Postanowieniem z 11 lipca 2019 r. (sygn. akt […] ) Sąd Najwyższy o d mówił przyjęcia do rozpoznania tego środka prawnego. Orzeczenie zostało doręc zone pełnomocnikowi skarżącej 6 listopada 2019 r. Skarżąca oświadczyła, że skarga konstytucyjna dotyczy zarówno postanowienia Sądu Najwyższego, jak i postanowienia Sądu Okręgowego , ale orzeczeniem ostatecznym w rozu- mieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji jest postanowienie Sądu Najwyższego (strona 6 skargi) . Zdaniem skarżącej wykładnia kwestionowanych przepisów , tj. art. 292 w związku z art. 172 § 1 w związku z art. 285 § 1 i 2 w związku z art. 305 4 w związku z art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm.; dalej: k.c.) , przyjęta w dotychczasowym orzecznictwie Sąd u Najwyższego oraz sądów powszechnych, zgodnie z którą „możliwe jest zasiedzenie przez przedsiębiorstwo energetyczne służebności gruntowej o treści odpowiadają cej służebności przesyłu (która została wprowadzona do systemu prawnego dopiero 3 sierpnia 2008 r. przez ustawę z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. Nr 116, poz. 731) i doliczenie okresu posiadania służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu do okresu posiad ania służebności przesyłu oraz pominięcie zawieszenia ewentualnego okresu zasiedzenia służebnośc i gruntowej i przesyłu w czasie gdy właściciel nie mógł dysponować własnością swojej nieruchomości wywłaszczonej w okresie PRL do czasu jej zwrotu po przemianac h ustrojowych po 1989 r. bądź miał przyznaną nieruchomość zamienną w postępowaniu regulacyjnym przed Komisją Majątkową p rzep rowadzonym OTK ZU B/2020 Ts 23/20 poz. 289 3 zgodnie z przepisami ustawy z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypos politej Polskiej (Dz . U. z 2019 r. poz. 1347, ze zm.)”, narusza konstytucyjne prawo własności , zasady proporcjonalności, równości wobec prawa oraz demokratycznego państwa prawnego. Zdaniem skarżącej wykładnia zaskarżonych przez nią przepisów narusza także „ograniczenia konsty tucyjnych praw i wolności, (…)”. Skarżąca wskazała ponadto (s. 2) na naruszenie: art. 121 pkt 4 w związku z art. 175 w związku z art. 292 w związku z art. 172 § 1 w związku z art. 285 § 1 i 2 w związku z art. 305 4 w związku z art. 352 § 1 k.c. w związku z art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64, ze zm.), art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, ze zm.), art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nierucho mościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204, ze zm.) w związku z art. 61 i art. 63 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347, ze zm.) z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 25 ust. 4, art. 31 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 - 3 Konstytucji, a także na naruszenie art. 398 9 § 2 zdanie drugie ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks p ostępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.). Jak zarzuciła skarżąca , „Sąd Najwyższy odmawiając przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie przeprowadził rozeznan ia zasadności skargi poprzestając w swoim uzasadnieni u na zacytowaniu przepisów art. 398 9 § 1 i 2 i [art.] 398 13 (…)” k.p.c. (s. 4 skargi) . Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie na- dania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, a także gdy zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2 - 4 u.o.t.p. TK. 2. Jak stanowi art. 79 ust. 1 Konstytucji, każdy, czyje konstytucyjne wolności lub pra- wa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w u.o.t.p. TK, wnieść skargę do Trybunału Kon stytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu nor- matywnego, na podstawie któr ego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. W myśl art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, skarga konstytucyjna może być wniesiona po wy- czerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu 3 miesięcy od dnia dorę- czenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego roz- strzygnięci a. Zgodnie z ustaloną linią orzeczniczą Trybuna łu, wyczerpanie drogi prawnej w rozu- mieniu art. 77 ust. 1 u.o. t.p. TK oznacza skorzystanie z przysługujących skarżącej zwyczaj- nych środków odwoławczych, zaś wystąpienie ze środkami o charakterze nadzwyczajnym nie ma wpływu na bieg terminu do zł ożenia skargi konstytucyjnej. W c hwili uzyskania przez skarżącą orzeczenia sądowego wyka zującego walor prawomocności, a więc orzeczenia, co do którego nie przysługują już zwyczajne środki odwoławcze, wypełniony zostaje obowiązek wynikający z wymienionego przepisu . Wydanie takiego orzecze nia nadaje bowiem – nie- zbędny w świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji – walor ostateczności rozstrzygnięciu, z wydaniem któ reg o skarżąca wiąże zarzut naruszenia jej wolności lub praw. Podjęcie następnie kolejnych OTK ZU B/2020 Ts 23/20 poz. 289 4 kroków zmierzających d o wzruszenia takiego orzeczenia – także wówczas, gdy towarzyszy im wydanie w sprawie dalszych rozstrzygnięć – nie mieści się już w zakresie pojęcia „wy- czerpania drogi prawnej” (zob. postanowienie TK z 20 czerwca 201 7 r., sy gn. Ts 82/17, OTK ZU B/2017, poz. 219). Trybunał podkreśla, że ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konsty- tucji oraz art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, wydanym w postępowan iu cywilnym, jest prawomocny wyrok lub postanowienie, natomiast skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskar- żenia. Bieg terminu wniesienia skargi konstytucyjnej rozpoczyna się tym samym w momencie uzyskania przez skarżąc ą prawomocnego wyroku lub postanowienia sądu drugiej instancji. Wniesienie skargi kas acyjnej w postępowaniu cywilnym, jako nadzwyczajnego środka za- skarżenia, jest przy tym irrelewantne dla biegu tego terminu. W sprawie, w związku z którą skarżąca wniosła skargę konstytucyjną – jak stwierdza Trybunał – ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji jest prawomoc- ne postanowien ie Sądu Okręgowego w B. II Wydział Cywilny Odwoławczy z 6 września 2018 r. (sygn. akt […] ), którym sąd oddali ł apelację skarżącej. Właśnie to orzeczenie osta- tecznie ukształtowało sytuację prawną skarżą cej, z którą wiążą się stawiane przez nią zarzuty. A zatem to od daty doręczenia tego orzeczenia, nie zaś – jak przyjęła skarżąca – postano wie- nia Sądu Najwyższego z 11 lipca 2019 r. (doręczonego pełnomocnikowi skarżącej 6 listopada 2019 r.) , rozpoczął się bieg terminu wniesienia skargi konstytucyjnej. Skarżąca wniosła skar- gę konstytucyjną dopiero 3 lutego 2020 r., a zatem przekroczyła, określony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, termin jej wniesienia. 3 . Powyższe okoliczności są – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił ja k w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.