SK 56/23

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 8 października 2026 r. Pozycja 103 POSTANOWIENIE z dnia 22 września 202 6 r. Sygn. akt SK 56/23 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jakub Stelina – przewodniczący Stanisław Piotrowicz Bartłomiej Sochański – sprawozdawca Bogdan Święczkowski Rafał Wojciechowski , po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 września 2026 r. , skargi konstytucyjnej P .J. o zbadanie zgodności: 1) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o za- pobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239) „z wywodzoną z art. 2 Konstytucji RP zasadą dostatecz- nej określoności przepisów prawa (…) oraz z art. 47 Konstytucji RP w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP (prawem do prywatności i decydowania o swo- im życiu osobistym)”, 2) § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie ob- owiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753) „z wywo- dzoną z art. 2 Konstytucji RP zasadą dostatecznej określoności przepisów prawa (…) oraz z art. 47 Konstytucj i RP w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP (prawem do prywatności i decydowania o swoim życiu osobistym)”, 3) art. 17 ust. 11 ustawy powołanej w punkcie 1 w związku z § 5 rozporządzenia powołanego w punkcie 2 z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3, w związku z art. 87 Konstytucji, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie . OTK ZU A/2026 SK 56/23 poz. 103 2 UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 31 sierpnia 202 2 r. P .J. (dalej: skarżący ) wniósł o stwier dzenie niezgodności : 1) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobie- ganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239 ; dalej: u.z.c.z. ) z art. 2 oraz art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obo- wiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753 ; dalej: rozporządzenie MZ ) z art. 2 oraz art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji; 3) art. 17 u st. 11 u. z. c . z. w związku z § 5 rozporządzenia MZ z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 , w związku z art. 87 Konstytucji . 2. Skarżący jest opiekunem prawnym małoletniego syna urodzone go w 2009 r. Ciąży na nim obowiązek poddania małoletnie go syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny (dalej: PPIS) upomniał skarżącego o spoczywają- cym na nim obowiązku . W wyniku niezrealizowania obowiązku szczepiennego , PPIS wysta- wił tytuł wykonawczy , określając treść obowiązku spoczywając ego na skarżąc ym następują- co: „ [ p ] an P .J. , opiekun prawny małoletniego jest zobowiązany do poddani a w/wym . dziecka szczepieniom ochronnym przeciwko błonic y , tęż cowi , krztuścowi oraz poliomyelitis (pierw- szymi dawkami przypominającymi) zgodnie z rozporządzaniem Ministra Zdrowia z dnia 18.08.2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2011 r. nr 182 poz. 1086 z późn. zm.) oraz Komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 16.10.2015 r. w sprawie Programu Szczepień Ochronnych n a rok 2016 (Dz. Urz. Min. Zdrow. z 2015 r. poz. 63) . Pomimo wezwania i wydania upomnienia zobowiązany nie wykonał ciążą- cego na Nim obowiązku ” . PPIS wystąpił do w ojewody z wnioskiem o przeprowadzenie egze- kucji obowiązku o charakterze niepieniężnym. Postanowieniem z 2016 r. w ojewoda skierował tytuł wykonawczy do egzekucji administracyjnej . Kolejnym p ostanowieniem nałożył na skar- żącego grzywnę . Minister Zdrowia utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. Skarżący zaskarżył w całości po stanowienie Ministra Zdrowia do Woje- wódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej: WSA) . WSA wyrokiem z 201 9 r. oddalił skargę skarżąc ego . W uzasadnieniu wskazał, że „ [ o ] bowiązek szczepień ochronnych jest (…) uregulowany prawnie i ma ścisły związek z zapobiegani em szerzenia się chorób zakaźnych u osób przebywających na terytorium Rze- czypospolitej Polskiej . (…) [p] rofilaktyka przed chorobami epidemicznymi jest konstytucyj- nym obowiązkiem władz publicznych ( … ). W ramach realizacji tego obowiązku państwo opracowuje P rogram Szczepień Ochronnych, który rokrocznie jest modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej, a do którego to programu odsyła § 5 ww. rozporzą- dzenia ” (wyrok WSA, s. 13 ). Wyrokiem z 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) oddalił skargę kasa- cyjną. W uzasadnieniu wyroku NSA wskazał, że „[k]onieczność wykonania obowiązku pod- dania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzecz- ności z art. 8 ust. 2, art. 31 ust. 2, art. 47 Konstytucji RP oraz art. 8 u st. 1 Konwencji. Ustrojo- dawca w art. 68 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nałożył na władze publiczne obowiązek zwalczania chorób epidemicznych. Nie wymaga pogłębionych wyjaśnień, że obo- wiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. W realiach demokratycznego pań- stwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji OTK ZU A/2026 SK 56/23 poz. 103 3 Rzeczypospolitej Polskiej) obowiązane jest przyjmowanie ta kich rozwiązań, które równowa- żą możliwości prawne ochrony interesu indywidualnego i interesu społecznego. Tak dobro dziecka, jak i interes społeczny wymagają, aby rodzice dobrowolnie poddawali dziecko obo- wiązkowym szczepieniom ochronnym m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy pań- stwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zwalczaniu chorób, ale zwłaszcza by chronić prawa dziecka, których zabezpieczenie za- pewnia Rzeczpospolita Polska (art. 72 ust. 1 Kons tytucji). W orzecznictwie sądów admini- stracyjnych przyjęto, że obowiązek poddania osoby małoletniej szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z poszanowaniem życia prywatnego i rodzinnego jednostki, a mate- ria dotycząca szczepień ochronnych nie znajduje się w jakimkolwiek związku ze sferą pry- watności jednostki (zob. wyrok NSA z 10 lutego 2021 r., sygn. akt II OSK 1622/18). Ponadto, brak regulacji prawnej systemu odszkodowań, czy też wiarygodnego rejestru niepożądanych odczynów poszczepiennych, nie daje podstaw do postawienia zarzutu naruszenia ww. przepi- sów konstytucyjnych i przepisów Konwencji. W ramach przedmiotowego postępowania do- tyczącego oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym ww. normy w żaden sposób nie zostały naruszone. Nie doszło także do obrazy przepisu art. 8 ust. 1 Konwencji, bowiem przy jego wykładni uwzględnić należy ust. 2, który stanowiąc o poszanowaniu życia prywatnego i rodzinnego wyznacza jego granice, przyjmując, że niedopuszczalna jest ingerencja władzy w korzystanie z p oszanowania życia prywatnego i rodzinnego, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na ochronę zdrowia ” ( uzasadnienie wyrok u NSA, s. 1 0 - 11 ) . 2.1. Zdaniem skarżące go , kwestionowane w skardze konstytucyjnej przepis y „prowa- dzą do naruszenia wywodzonej z art. 2 Konstytucji RP zasady dostatecznej określoności przepisów prawa, prawa do prywatności z art. 47 Konstytucji RP w zw. z art. 31 ust. 3 Kon- stytucji RP, jak również art. 87 Konstytucji przewidu jącego zamknięty katalog źródeł prawa powszechnie obowiązującego, do którego nie wchodzi akt o nazwie « komunikat » ” (skarga, s. 4 ). W ocenie skarżące go , „ P rogram szczepień ochronnych wydawany przez Głównego Inspektora Sanitarnego nie mieści się w katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego, może mieć zatem wyłącznie charakter prawa wewnętrznego, obowiązującego jedynie jed- nostki organizacyjnie podległe organowi wydającemu. Akt tego rodzaju nie może stanowić podstawy decyzji wobec obywateli. Jest on jedyn ie aktem stosowania prawa, w ramach które- go nie mogą być nakładane na obywateli obowiązki. (…) W tym zakresie Komunikat GIS nakłada na obywateli nowy obowiązek, a zatem zgodnie z art. 87 Konstytucji musi mieć for- mę co najmniej rozporządzenia” (skarga, s. 6 i 7 ). Skarżący uzna ł , że „wprowadzenie obo- wiązku szczepień nie było niezbędne, gdyż ryzyko wystąpienia epidemii chorób zakaźnych (…) nie jest realne a istnieją inne środki nie ingerujące w prawo do prywatności, które rów- nież pozwalają na zapobieżenie ich występowaniu (np. szczepienia akcyjne). Również art. 68 ust. 4 Konstytucji RP nakazujący władzom publicznym zwalczać choroby epidemiczne nie przesądza czy środki zwalczania chorób epidemicznych powinny być stosowane na zasadzie dobrowolności, zgodnie z zasadą prawa do samostanowienia (art. 47 Konstytucji RP) , czy przymusu leczniczego ” (skarga s. 9 ) . Skarżąc y stwierdził , że „wprowadzenie obowiązkowych szczepień ochronnych z jednej strony bez uzasadnienia medycznego ku temu, bez powołania funduszu odszkodowaw czego stanowi naruszenie art. 47 Konstytucji w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji” (skarga, s. 10 ). 3 . Prokurator Generalny (dalej: PG) w piśmie z 7 czerwca 2023 r., wniósł o umorzenie postępowania „w zakresie badania zgodności art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (aktualny t.j.: Dz. U. OTK ZU A/2026 SK 56/23 poz. 103 4 z 202 2 r., poz. 1657 , ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sier - pnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnyc h ( aktualny t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2172) z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji RP” – na pod- stawie art. 59 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowa- nia przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) ze względu na zbędność wydania wyroku. W pozostałym zakresie PG wniósł o umorzenie po- stępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK ze względu na niedopuszczalność wy- dania wyroku . PG w uzasadnieni u swojego stanowiska wskazał, że „problem konstytucyjny sygnali- zowany ową skargą jest identyczny jak w rozstrzygniętej przez Trybunał Konstytucyjny sprawie o sygn. SK 81/19 – sprowadza się do ograniczenia prawa jednostki przez akt prawny, który nie należy do źródeł prawa powszechnie obowiązującego” (stanowisko, s. 7). W świetle powyższego, zdaniem PG, postępowanie w zakresie badania zgodności art. 17 ust. 11 u.z.c.z. i § 5 rozporządzenia MZ z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3, w związku z art. 87 Konstytuc ji powinno zostać umorzone na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK – ze względu na zbęd- ność wydania wyroku. PG uznał, że w skardze konstytucyjnej skarżący spełnił warunek dotyczący określenia, która z zasad pochodnych wywodzonych z art. 2 Konstytucji została naruszona – wskazał bowiem na zasadę dostatecznej określoności przepisów prawa. Skarżący nie powiązał jednak tego wzorca kontroli z przepisem określającym jego konkretne prawo konstytucyjne. Art. 2 Konstytucji został bowiem wskazany w petitum skarg i jako wzorzec samodzielny. Skarżący nie wykazał także w uzasadnieniu skargi konstytucyjnej, że odwołanie się do zasady wyrażo- nej w art. 2 Konstytucji służy wzmocnieniu argumentacji dotyczącej naruszenia praw wynika- jących z art. 47 Konstytucji. W świetle tych ustaleń PG uznał, że postępowanie w zakresie badania zgodności art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 u.z.c.z., a także § 3 rozporządze- nia MZ z wywodzoną z art. 2 Konstytucji zasadą dostatecznej określoności przepisów prawa powinna zostać umorz ona na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, z uwagi na niedopusz- czalność wydania wyroku. W uzasadnieniu skargi konstytucyjnej brakuje także, zdaniem PG, istotnego elementu – wskazania, w jaki sposób prawo skarżącego ( jako rodzica małoletniego dziecka ) , do samo- stanowienia zostało naruszone przez zakwestionowane przepisy. Nie można zatem uznać, aby skarżący posiadał legitymację czynną w zakresie wystąpienia ze skargą konstytucyjną kwe- stionującą art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 u.z.c.z. ora z § 3 rozporządzenia MZ z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. W opinii PG , postępowanie w tym zakresie powinno zostać umorzone na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK – ze względu na niedo- puszczalność wydania wyroku. 4. Rzecznik Praw Obywatelskich w piśmie z 21 czerwca 2023 r. poinformował, że nie zgłasza udziału w postępowaniu. 5 . Minister Zdrowia (dalej: MZ) w piśmie z 22 czerwca 202 3 r. wniósł o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 30 listopada 201 6 r. o organi- zacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (u.o.t.p.TK ze względu na zbędność i niedopuszczalność wydania wyroku. W wypadku nieuwzględnienia wniosku o umorzenie postępowania, MZ wniósł o stwierdzenie, że art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 u.z.c.z. są zgodne z art. 2 oraz art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji; § 3 rozpo- rządzenia MZ jest zgodny z art. 2 i art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. W ocenie MZ , w skardze konstytucyjnej występuje brak legi tymacji czynnej skarżą- cego w zakresie wystąpienia ze skargą konstytucyjną kwestionującą art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 u.z.c.z. oraz § 3 rozporządzenia MZ z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 OTK ZU A/2026 SK 56/23 poz. 103 5 Kon stytucji. Brak wykonania obowiązku przez skarżącego – od którego zasadniczo nie może się uchylić – nie prowadzi jednak do przymusowego zaszczepienia dziecka, lecz przekłada się na konieczność egzekucji obowiązku o charakterze niepieniężnym. Innymi słowy, skarżący nie decyduje o swoim życiu osobistym, lecz zastępczo o życiu osobistym swojego dziecka. Zdaniem MZ , art. 2 Konstytucji, w którym zawarto zasadę demokratycznego państwa prawnego, co do zasady nie może stanowić samodzielnego wzorca kontroli w postępowaniu inicjowanym skargą konstytucyjną. Skarżący nie wywodzi z art. 2 Konstytucji prawa podmio- towego niewynikającego z innych przepisów konstytucyjnych i nie można uznać, aby art. 2 Konstytucji pełnił funkcję pomocniczego wzorca kontroli. Wobec wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 9 maja 202 3 r., sygn. SK 81/19 (OTK ZU A/2023, poz. 50), badanie zgodności art. 17 ust. 11 u.z.c.z. w związku z § 5 rozporządzenia MZ ze wskazanymi w skardze konstytucyjnej wzorcami kontroli jest zbędne. MZ podkreślił, że „żaden z poddawanych ocenie konstytucyjności przepisów zarówno ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi jak i rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiąz- kowych szczepień ochronnych nie precyzuje ani ilości dawe k poszczególnych szczepionek, ani też nie podaje konkretnego wieku, w którym te dawki mają być podane (rozporządzenie wskazuje wyłącznie przedział czasowy tj. od dnia urodzenia do ukończenia 19 roku życia). Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że są to informacje specjalistyczne z zakresu medycy- ny dotyczące technicznych kwestii wykonania danego szczepienia i nie można ich traktować w kategorii norm prawnych” (stanowisko, s. 4). W ocenie MZ , kwestie związane z ochroną zdrowia publicznego w analizowanym za- kres ie uzasadniają ingerencję państwa (ustawodawcy) w sferę prywatności określoną treścią art. 47 Konstytucji. MZ podkreślił, że z „punktu widzenia dyrektyw prawidłowej (przyzwoi- tej) legislacji należy podnieść, że rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych swoją regulacją wykonuje przedmiotową ustawę, a zatem konkretyzuje jej przepisy i nie uzupełnia jej w sposób samoistny. Przepisy rozporządzenia pozostają w związku merytorycznym i funkcjonalnym w st osunku do rozwią- zań ustawowych” (stanowisko, s. 7). „Treść i cel rozporządzenia są zdeterminowane przez cel ustawy. I w związku z tym jako przepisy wykonawcze pozostają w związku merytorycznym i funkcjonalnym w stosunku do rozwiązań ustawowych, ponieważ tylko w ten sposób mogą być wyznaczone granice, w jakich powinna mieścić się regulacja zawarta w przepisach usta- wodawczych. Jednocześnie trudno uznać, że przyjęte przez ustawodawcę rozwiązanie w cy- towanym § 3 [rozporządzenia MZ], a tym samym kwestionowane pr zepisy rozporządzenia, zostały ustanowione w sposób nieprecyzyjny, niejednoznaczny lub powodujący istotne wąt- pliwości prawne” (stanowisko, s. 9). 6. Rzecznik Praw Dziecka (dalej: RPD) w piśmie z 27 czerwca 2023 r. zajął stanowi- sko, w którym uznał, że art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 i 11 u.z.c.z. oraz § 3 i § 5 rozpo- rządzenia MZ są zgodne z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji i nie są niezgodne z art. 2 oraz z art. 87 Konstytucji. RPD wskazał między innymi, że Program Szczepień Ochro nnych ogłaszany przez Głównego Inspektora Sanitarnego „nie wprowadza (…) żadnych praw i obowiązków, a więc nie stanowi powszechnego źródła prawa. Dokładna analiza zapisów Programu Szczepień Ochronnych wskazuje, że żaden z terminów szczepień nie wykracza poza granice obowiązku szczepień wskazane w § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. W rzeczywistości więc dokument ten ma charakter czysto techniczny i zawiera zalecenia, które w zakresie s zczepień obowiązkowych mieszczą się w polu regulacji wyznaczanej przez przepisy ustawy i rozporządzenia, natomiast OTK ZU A/2026 SK 56/23 poz. 103 6 w zakresie szczepień zalecanych są w polu nieuregulowanym przez przepisy o charakterze « intruzywnym » ” (stanowisko, s. 6). 7. W piśmie z 14 lipca 2023 r., stanowisko zajął Sejm . Wniósł o umorzenie postępo- wania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK ze względu na zbędność i niedopusz- czalność wydania wyroku. Sejm wskazał na występującą w sprawie ujemną przesłankę procesową ne bis in ide m w zakresie kontroli konstytucyjności art. 17 ust. 11 u.z.c.z. w związku z § 5 rozporządzenia MZ ze wskazanymi w skardze konstytucyjnej wzorcami kontroli w związku z wyrokiem TK o sygn. SK 81/19 .. W ocenie Sejmu , skarżący przywołał art. 2 Konstytucji jako samodzielny wzorzec kontroli, wyprowadzając z niego zasadę określoności przepisów prawa. Jednakże skarżący nie wywiódł w skardze konstytucyjnej z tego przepisu wolności lub prawa, które nie zostały wyraźnie wysłow ione w treści innych przepisów konstytucyjnych. Skarżący nie odwołał się także do żadnej z zasad wyrażonych w art. 2 Konstytucji dla uzupełnienia i wzmocnienia ar- gumentacji dotyczącej naruszenia praw i wolności statuowanych w innym przepisie konstytu- cyjnym. Przesądza to – w ocenie Sejmu – o konieczności umorzenia postępowania w zakresie dotyczącym badania zgodności art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 u.z.c.z. z zasadą określoności przepisów prawa wywodzoną z art. 2 Konstytucji, ze względu na nied opuszczal- ność wydania wyroku. Sejm uznał, że brak w konstrukcji art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 u.z.c.z. wskazania konkretnego momentu w życiu dziecka (miesiąca/roku jego życia), w którym nale- ży podać szczepionkę oraz liczby dawek szczepionek, jest efektem intencjonalnego i uzasad- nionego zaniechania ustawodawcy, któremu nie można przypisać charakteru luki tetycznej. Zarzut braku w kwestionowanej regulacji elementów pożądanych przez skarżącego Sejm za- kwalifikował jako skargę na zaniechanie ust awodawcze, które nie podlega kognicji Trybunału Konstytucyjnego. Za istotne Sejm uznał także wątpliwości co do legitymacji skargowej skarżącego. Al- bowiem, „skarżący, czy to wyrażając zgodę na obowiązkowe szczepienie ochronne swoje go syna , czy wyraźnie sprzeciwiając się temu świadczeniu zdrowotnemu nie decyduje o swoim życiu osobistym, ale zastępczo, o życiu osobistym odrębnego od niego podmiotu – swojego dziecka. Rodzic jako przedstawiciel ustawowy nie reprezentuje żadnych interesów własnych, tylko interes y dziecka, postępując zgodnie z podstawową regułą wykonywania władzy rodzi- cielskiej « tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny » ”. Sejm wskazał przy tym, że skarga konstytucyjna może być zwrócona wyłącznie przeciwko ustawie lub innemu aktowi normatywnemu naruszającemu konstytucyjne wolności lub prawa skarżącego, tego jednak – zdaniem Sejmu – w niniejszej sprawie zabrakło, co skutkuje niedopuszczalnością wydania wyroku w tym zakresie. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Uwagi ws tępne. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Trybunału Konstytucyjnego , na każdym etapie postępowania niezbędna jest kontrola, czy nie zachodzi jedna z ujemnych przesłanek wydania wyroku, powodująca konieczność umorzenia postępowania (zob. zamiast wielu, wyrok TK z 30 września 2014 r., sygn. SK 22/13, OTK ZU nr 8/A/2014, poz. 96 i powołane tam orzecz- nictwo TK). W wypadku stwierdzenia przeszkody formalnej na etapie merytorycznego rozpo- znania skargi Trybunał umarza postępowanie, ponieważ pozytywny wynik wstęp nej kontroli OTK ZU A/2026 SK 56/23 poz. 103 7 skargi nie przesądza definitywnie o dopuszczalności późniejszego jej rozpoznania co do istoty sprawy (zob. postanowienie pełnego składu TK z 15 listopada 2018 r., sygn. SK 5/14, OTK ZU A/2018, poz. 66). 2. Przedmiot i wzorce kontroli. W petitum skargi konstytucyjnej skarżąc y wniósł o stwierdzenie niezgodności art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 17 ust. 1 i 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwal- czaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239; obecnie: Dz. U. z 202 5 r. poz. 1675 ; dalej: u.z.c.z. ) oraz § 3 i § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753; dalej: rozporządzenie MZ) ze wskazanymi w skardze konstytucyjnej wzorcami kon- troli. Zaskarżone przepisy mają następującą treść: 1) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.c.z. : „[o]soby przebywające na terytorium Rzeczypospo- litej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do: (…) poddawania się (…) szczepieniom ochr onnym”; 2) art. 17 ust. 1 u.z.c.z. : „[o]soby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej «obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi»” ; u zu- pełnienia wymaga, że zgodnie z art. 17 ust. 10 pkt 2 u.z.c.z. : „[m]inister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: (…) osoby lub grupy osób obowiązane do podda- wania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźny m, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę powstania obowiązku szczepień ochronnych”. Z kolei art. 17 ust. 10 pkt 1 u.z.c.z. stanowi, że „[m]inister właściwy do spraw zdrowia okre- śli, w drodze rozporządzenia: (…) wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych” ; 3) art. 17 ust. 11 u.z.c.z. : „Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochron- nych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotycząc ymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku po- przedzającego realizację tego programu” ; 4) § 3 rozporządzenia MZ określał „[o]bowiązek poddania się obowiązkowym szcze- pieniom ochronnym przeciw: 1) błonicy obejmuje: a) dzieci i młodzież od 7 tygodnia życia do ukończenia 19 roku życia, b) osoby ze stycznością z chorymi na błonicę; 2) gruźlicy obejmuj e dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 15 roku życia; 3) inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu b obejmuje dzieci od 7 ty- godnia życia do ukończenia 6 roku życia; 4) inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae obejmuje dzieci i młodzież od 2 miesiąca życia do ukończenia 19 roku życia; 5) krztuścowi obejmuje dzieci i młodzież od 7 tygodnia życia do ukończenia 19 ro- ku życia; 6) nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince) obejmuje dzieci i młodzież od 13 miesiąca życia do ukończenia 19 r oku życia; 7) odrze obejmuje dzieci i młodzież od 13 miesiąca życia do ukończenia 19 roku życia; 8) ospie wietrznej obejmuje: OTK ZU A/2026 SK 56/23 poz. 103 8 a) dzieci do ukończenia 12 roku życia: – z upośledzeniem odporności o wysokim ryzyku ciężkiego przebiegu choroby, – z ostrą białaczką limfoblastyczną w okresie remisji, – zakażone HIV, – przed leczeniem immunosupresyjnym lub chemioterapią, b) dzieci do ukończenia 12 roku życia z otoczenia osób określonych w lit. a, które nie chorowały na ospę wietrzną, c) dzieci do ukończenia 12 roku życia, inne niż wymienione w lit. a i b, przeby- wające w: – zakładach pielęgnacyjno - opiekuńczych, – zakładach opiekuńczo - leczniczych, – rodzinnych domach dziecka, – domach dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży, – domach pomocy społecznej, – placówkach opiekuńczo - wychowawczych, – regionalnych placówkach opiekuńczo - terapeutycznych, – interwencyjnych ośrodkach preadopcyjnych, d) dzieci, inne niż wymienione w lit. a - c, przebywające w żłobkach lub klubach dziecięcych; 9) ostremu nagminnemu porażeniu d ziecięcemu (poliomyelitis) obejmuje dzieci i młodzież od 7 tygodnia życia do ukończenia 19 roku życia; 10) różyczce obejmuje dzieci i młodzież od 13 miesiąca życia do ukończenia 19 roku życia; 11) tężcowi obejmuje: a) dzieci i młodzież od 7 tygodnia życia do ukończenia 19 roku życia, b) osoby zranione, narażone na zakażenie; 12) wirusowemu zapaleniu wątroby typu B obejmuje: a) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 19 roku życia, b) uczniów szkół medycznych lub innych szkół prowadzących kształcen ie na kierunkach medycznych, którzy nie byli szczepieni przeciw wirusowemu zapa- leniu wątroby typu B, c) studentów uczelni medycznych lub innych uczelni, prowadzących kształcenie na kierunkach medycznych, którzy nie byli szczepieni przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, d) osoby szczególnie narażone na zakażenie w wyniku styczności z osobą zaka- żoną wirusem zapalenia wątroby typu B, które nie były szczepione przeciw wi- rusowemu zapaleniu wątroby typu B, e) osoby zakażone wirusem zapalenia wątroby typu C, f) osoby wykonujące zawód medyczny narażone na zakażenie, które nie były szczepione przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, g) osoby w fazie zaawansowanej choroby nerek z filtracją kłębuszkową poniżej 30 ml/min oraz osoby dializowane; 13) wściekliźnie obejmuje osoby mające styczność ze zwierzęciem chorym na wściekliznę lub podejrzanym o zakażenie wirusem wścieklizny; 14) zakażeniom wywołanym przez rotawirusy obejmuje dzieci po ukończeniu 6 tygodnia życia do ukończenia 32 tygodnia życia” ; 5) § 5 rozpor ządzenia MZ stanowi ł , że „[o]bowiązkowe szczepienia ochronne są pro- wadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głów- nego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi”. OTK ZU A/2026 SK 56/23 poz. 103 9 Skarżący w petitum skargi konstytucyjnej jako wzorce kontroli art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 u.z.c.z. , a także § 3 rozporządzenia MZ wskazał wywodzoną z art. 2 Kon- st ytucji zasadę dostatecznej określoności przepisów prawa oraz art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji (prawem do prywatności i decydowania o swoim życiu osobistym). Jeżeli chodzi o art. 17 ust. 11 u.z.c.z. w związku z § 5 rozporządzenia MZ , skarżący wniósł o stwierdzenie ich niezgodności z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 , w związku z art. 87 Kon- stytucji. 3. Ocena dopuszczalności merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej. 3.1. Merytoryczne rozpoznanie skargi konstytucyjnej jest uwarunkowane ustaleniem, czy spełnia ona wymagania procesowe, o których stanowi art. 79 ust. 1 Konstytucji, a które zostały dookreślone w art. 53 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postę- powania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji , „[k]ażdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybuna- łu Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytuc ją ustawy lub innego aktu normatywne- go, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji”. Z tego prze- pisu oraz art. 53 u.o.t.p.TK wynikają przesłanki wymagane do merytorycznego rozpoznania skargi przez Trybunał. Po pierwsze, przedmiotem zaskarżenia skargą konstytucyjną może być wyłącznie przepis ustawy lub innego aktu normatywnego. Przedmiotem kontroli Trybunału Konstytu- cyjnego nie są zatem akty s tosowania prawa, a więc orzeczenia lub ostateczne decyzje zapa- dłe w indywidualnej sprawie skarżącego , lecz akty normatywne, na podstawie których rozstrzygnięcia te zostały wydane (por. postanowienia i wyroki TK z: 1 lipca 2008 r., sygn. SK 40/07, OTK ZU nr 6/A/2008, poz. 101; 13 października 2008 r., sygn. SK 20/08, OTK ZU nr 8/A/2008, poz. 146; 2 czerwca 2009 r., sygn. SK 31/08, OTK ZU nr 6/A/2009, poz. 83; 17 listopada 2009 r., sygn. SK 64/08, OTK ZU nr 10/A/2009, poz. 148; 29 listopada 2010 r., sygn. SK 8/10, OTK ZU nr 9/A/2010, poz. 117; 2 lutego 2012 r., sygn. SK 14/09, OTK ZU nr 2/A/2012, poz. 17; 28 lutego 2012 r., sygn. SK 27/09, OTK ZU nr 2/A/2012, poz. 20; 7 maja 2013 r., sygn. SK 31/12, OTK ZU nr 4/A/2013, poz. 46; 9 maja 2017 r., sygn. SK 18/16, OTK ZU A/2017, poz. 37; 28 lutego 2018 r., sygn. SK 45/15, OTK ZU A/2018, poz. 12). Po drugie, choć przedmiotem skargi jest przepis prawa, nie można w niej jednak kwe- stionować zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego w oderwaniu od aktów stosowania prawa w indywidualnej sprawie. Skarga konstytucyjna nie jest bowiem środkiem abstrakcyjnej kontroli zgodności z Konstytucją. Aby skarżący mógł skutecznie za- kwestionować tę zgodność, najpierw sąd lub organ administracji publicznej musi wydać osta- teczne orzeczenie w jego sprawie, i to z zastosowaniem kwestionowanej regulacji. Warun- kiem koniecznym merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej jest więc określenie zaskarżonego przepisu, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o konstytucyjnych wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK). Przyjęty w Konstytucji model skargi konstytucyjnej został bowiem oparty na zasadzie konkretności i subsydiarności. Skarżący nie może zatem zakwestionować zgodności z Konstytucją aktu normatywnego w oderwaniu od indywidualnej sprawy, w której na mocy konkretnego aktu stosowania prawa doszło do naruszenia jego wolności lub praw albo obowiązków określonych w Konstytucji. Zaskarżonemu prze pisowi można postawić zarzut pominięcia prawodawczego, jed- nakże może on być merytorycznie rozpoznany tylko wtedy, gdy spełnia określone w ugrun- OTK ZU A/2026 SK 56/23 poz. 103 10 towanym orzecznictwie Trybunału wymagania. Kognicja Trybunału w zakresie kontroli po- minięcia prawodawczego jest bowiem instytucją wyjątkową, dlatego dopuszczające ją prze- słanki procesowe muszą być spełniane w całości oraz ściśle. Po trzecie, do merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej niezbędne jest okre- ślenie, które konstytucyjne wolności lub prawa przysługu jące skarżącemu i w jaki sposób zostały naruszone przez ostateczne orzeczenie sądu lub organu administracji publicznej, wy- dane na podstawie zaskarżonego przepisu czy przepisów aktu normatywnego (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK). Po czwarte, skarga konstytucyjna powinna zawierać uzasadnienie zarzutu niezgodno- ści z Konstytucją kwestionowanych przepisów z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK). 3.2. W punkcie pierwszym petitum skargi konstytucyjnej podniesiono za rzut niezgod- ności art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 u.z.c.z. z art. 2 oraz art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Jednakże powołany przedmiot kontroli nie oddziałuje na wolności i prawa konstytucyjne skarżącego , ale na wolności i prawa jego dziecka. To małoletnie dziecko, a nie skarżący podlega obowiązkowi szczepiennemu. Jednocześnie skarżący nie sformułował za- rzutów związanych z jego odpowiedzialnością za realizację obowiązku szczepiennego dziec- ka (zob. wyrok TK z 9 maja 2023 r., sygn . SK 81/19, OTK ZU A/2023, poz. 50). W przed- miotowym zakresie skarżący nie miał zatem legitymacji do wniesienia skargi konstytucyjnej (zob. postanowienia TK z: 2 grudnia 2015 r., sygn. SK 36/14, OTK ZU nr 11/A/2015, poz. 189 ; 5 lipca 2023 r., sygn. SK 95/20, OTK ZU A/2023, poz. 67 ; 18 października 2023 r., sygn. SK 49/23, OTK ZU A/2023, poz. 79 ; 14 listopada 2023 r., sygn. SK 82/23, OTK ZU A/2023, poz. 89 ; 6 grudnia 2023 r., sygn. SK 57/23, OTK ZU A/2023, poz. 107 ; 6 marca 2024 r., sygn. SK 2/24, OTK ZU A/2 024, poz. 32 ; 6 marca 2024 r., sygn. SK 45/23, OTK ZU A/2024, poz. 33 ; 11 kwietnia 2024 r., sygn. SK 69/23, OTK ZU A/2024, poz. 38 ; 11 kwietnia 2024 r. sygn. SK 71/23, OTK ZU A/2024, poz. 39 ; 24 kwietnia 2024 r., sygn. SK 51/23, OTK ZU A/2024, poz. 41 ; 24 kwietnia 2024 r., sygn. SK 70/23, OTK ZU A/2024, poz. 42 ; 8 maja 2024 r., sygn. SK 59/23, OTK ZU A/2024, poz. 49 ; 8 maja 2024 r., sygn. SK 92/23, OTK ZU A/2024, poz. 50 ; 8 maja 2024 r., sygn. SK 44/23, OTK ZU A/2024, poz. 48 ; 18 września 2024 r., sygn. SK 49/24, OTK ZU A/2024, poz. 78 ; 24 września 2024 r., sygn. SK 79/23, OTK ZU A/2024, poz. 80) , dlatego wydanie w tym zakresie wyroku było niedopuszczalne , a postępowanie należało umorzyć (art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK). 3.3. W punkcie drugim petitum skargi zażądano stwierdzenia niezgodności ze wskaza- nymi przepisami Konstytucji § 3 rozporządzenia MZ. Rozporządzenie to zostało uchylone 1 października 2023 r. W czasie rozpoznawania skargi konstytucyjnej przez Trybunał obo- wiązywało już rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obo- wiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 782 ). Postępowanie w zakresie oceny zarzutów postawionych w punkcie drugim petitum skargi konstytucyjnej należało za- tem umorzyć (art. 59 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK). Jednocześnie, Trybunał Konstytucyjny, po prze- analizowaniu skargi konstytucyjnej, nie znalazł podstaw do zastosowania art. 59 ust. 3 u.o.t.p.TK. 3.4. Sformułowany w punkcie trzecim petitum skargi konstytucyjnej zarzut niezgod- ności art. 17 ust. 1 1 u.z.c.z. w związku z § 5 rozporządzenia MZ z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 , w związku z art. 87 Konstytucji był już przedmiotem oceny przez Trybunał Konstytu- cyjny. W wyroku o sygn. SK 81/19 , Trybunał Konstytucyjny orzekł, że „[a]rt. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia OTK ZU A/2026 SK 56/23 poz. 103 11 z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U . z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w dro- dze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej”. Przepisy te we wskazanym za kresie utraciły moc obowiązującą po upływie sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. W pozostałym zakresie Trybunał umorzył postępowanie. Ogłosze- nie wyroku w Dzienniku Ustaw nastąpiło 12 maja 2023 r. Wydanie wyroku w przedmioto- wym zakresie było zatem zbędne ( ne bis in idem ), dlatego postępowanie podlegało umorzeniu (art. 59 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK). Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.