IV KB 74/26

IV KB 74/26 ZARZĄDZENIE Dnia 5 listopada 2026 r. na podstawie § 2 zarządzenia nr 27/2026 r. z dnia 24 września 2026 r. SSN I.Z., Przewodniczącego Wydziału V Izby Karnej Sądu Najwyższego, upoważnionego do tymczasowego wykonywania czynności związanych z organizacją i kierowaniem pracą Izby Karnej, wydanego w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 września 2026 r., sygn. akt K 21/26, mając na uwadze stanowisko zawarte w uchwale Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2016 r., a nadto uwzględniając wskazane w uzasadnieniu ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego skutki tegoż orzeczenia: zarządzam: 1. zakreślić sprawę IV KB 74/26 w repertorium jako załatwioną w inny sposób; 2. pismo z dnia 30 lipca 2026 r. zarejestrowane pierwotnie jako wniosek w repertorium KB - zarejestrować w KRI jako wniosek o wyłączenie sędziego. Przewodniczący Wydziału IV Izby Karnej SSN Dariusz Kala UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 22 września 2026 r., sygn. akt K 21/26, Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż: 1) art. 42a § 3-14 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 334, ze zm.), IV KB 74/26 2 2) art. 23a § 4-15 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. – Prawo o ustroju sądów wojskowych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1614), 3) art. 29 § 5-25 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2024 r. poz. 622) – są niezgodne z art. 60 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 oraz w związku z art. 178 ust. 1, art. 179 i art. 180 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został do chwili obecnej opublikowany w Dzienniku Ustaw. Brak publikacji nie wyklucza jednak oparcia się na ww. rozstrzygnięciu w konkretnej sprawie. W uchwale Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2016 r. trafnie stwierdzono wszak, iż zgodnie z art. 190 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego podlegają niezwłocznemu opublikowaniu. Nieopublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzający niezgodność z Konstytucją określonego przepisu uchyla domniemanie jego zgodności z Konstytucją z chwilą ogłoszenia wyroku przez Trybunał Konstytucyjny w toku postępowania. Analogiczny pogląd wyrażono w uzasadnieniu wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 września 2026 r. (punkt 7. „Skutki wyroku”). Uchylenie domniemania konstytucyjności określonej regulacji wiąże się zaś z koniecznością odmowy jej zastosowania. Stosownie do powyższego, mając na uwadze § 2 powołanego wyżej zarządzenia z dnia 24 września 2026 r., w którym stwierdzono, że „sprawy KB zarejestrowane do dnia 24 września 2026 r., w których nie wydano zarządzenia o przyjęciu wniosku albo o jego odrzuceniu, z uwagi na brak trybu postępowania zakreślić w repertorium jako zakończone w inny sposób na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału, a wnioski w tych sprawach przedstawić Przewodniczącym Wydziałów”, niniejszą sprawę należało zakreślić w repertorium KB. Jednocześnie pismo z dnia 30 lipca 2026 r. (wcześniej potraktowane jako inicjujące sprawę KB) należało zarejestrować w repertorium KRI jako wniosek o wyłączenie sędziego. Takie postąpienie uzasadnione było zarówno wyrażonym wprost w ww. piśmie żądaniem alternatywnym, odwołującym się do treści art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k., jak i faktem, iż aktualnie nie ma już pola do interpretacji, że podstawy wyłączenia sędziego, wskazane w treści przepisów art. IV KB 74/26 3 42a § 3 u.s.p., art. 23a § 4 p.u.s.w. oraz art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym, nie mogą być badane w toku postępowania o wyłączenie sędziego wdrażanego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. (oczywiście przy uwzględnieniu istoty i granic instytucji ujmowanej jako iudex suspectus). Interpretacja taka bazowała bowiem na założeniu, że ww. przepisy stanowią lex specialis do art. 41 § 1 k.p.k. (D. Świecki [w:] B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, Gdańsk 2026, komentarz do art. 41, teza 2). Skoro zaś domniemanie konstytucyjności tych przepisów upadło, nie mogą one aktualnie być stosowane. W konsekwencji nie stanowią przepisów szczególnych wobec art. 41 § 1 k.p.k. Powyższej wykładni nie stoi na przeszkodzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19, w którym wyraźnie stwierdzono jedynie tyle, że „art. 41 § 1 w związku z art. 42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30), stosowany odpowiednio na podstawie art. 741 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 75) w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914 oraz z 2020 r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej”. We wniosku z dnia 30 lipca 2026 r. zwrócono bowiem uwagę i na inne - niż wadliwość powołania - okoliczności, które według autora wniosku, winny być badane w toku postępowania o wyłączenie sędziego na podstawie art. 41 k.p.k. Jednocześnie należy stwierdzić, że przeszkody w potraktowaniu niniejszego pisma jako wniosku o wyłączenie sędziego i jego rejestracji w KRI nie kreuje zarządzenie z dnia 25 maja 2026 r., nr 14/26 Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Karnej. Powyższe zarządzenie, odwołujące się w § 1 wprost do przepisu art. 29 § 5 i n. ustawy o Sądzie Najwyższym, zostało bowiem wydane przed ogłoszeniem przez Trybunał Konstytucyjny ww. wyroku z dnia 22 września 2026 r. W sytuacji zaś, gdy domniemanie konstytucyjności art. 29 § 5 i n. ustawy o Sądzie Najwyższym, mocą rzeczonego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, zostało IV KB 74/26 4 uchylone, upadła również możliwość powoływania się na te regulacje jako wyłączające procedurę z art. 41 § 1 k.p.k. W tym stanie rzeczy należało przyjąć, że z chwilą obalenia domniemania konstytucyjności ww. przepisów ustawy o Sądzie Najwyższym, wnioski złożone na podstawie regulacji art. 29 § 5 i n. ustawy o Sądzie Najwyższym powinny podlegać ocenie pod kątem tego, czy nie zawierają okoliczności uzasadniających wyłączenie sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k., chyba, że opierają się wyłącznie na przesłance wadliwości powołania, która została zakwestionowana w powołanym wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., P 22/19. Trafność powyższego wnioskowania potwierdza również treść uzasadnienia powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 września 2026 r., gdzie stwierdzono m.in., „że do oceny bezstronności i niezawisłości sama ocena procedury powołania sędziego nie jest miarodajna. Jeżeli przedmiotem ochrony jest bezstronność sędziego w konkretnej sprawie, to środkiem adekwatnym do tego celu powinno być badanie konkretnych okoliczności mogących wywoływać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności lub niezawisłości. Mechanizm powinien zatem koncentrować się na relacji pomiędzy sędzią, sprawą, stronami i okolicznościami mogącymi wpływać na sposób rozstrzygnięcia. Tymczasem odwołanie się w ramach tzw. testu niezawisłości i bezstronności do samej procedury powołania na urząd sędziego prowadzi do zastosowania środka znacznie bardziej ingerującego w status sędziego, ponieważ pozwala na zakwestionowanie możliwości wykonywania przez niego funkcji nie ze względu na jego zachowanie lub konkretne relacje występujące w danej sprawie, lecz ze względu na zdarzenie mające miejsce przed objęciem urzędu” (punkt 6.5.). Z powyższych powodów zarządzono jak na wstępie. [WB] [a.ł]