I USK 594/26

I USK 594/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Renata Żywicka Dnia 10 września 2026 r. w sprawie z odwołania A.K. i K.K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rybniku o podleganie ubezpieczeniom społecznym, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 10 września 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 24 stycznia 2025 r., sygn. akt III AUA 1046/23, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od A.K. i K.K. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Rybniku kwoty po 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) wraz z odsetkami wynikającymi z art. 98 § 11 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. [it] UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2023 r., IV U 519/22 Sąd Okręgowy w Rybniku oddalił odwołania ubezpieczonej składek oraz płatnika składek od decyzji z dnia 13 kwietnia 2022 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Rybniku stwierdzającej, że A.K. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i chorobowemu jako pracownik u płatnika składek K.K. od 20 listopada 2013 r. I USK 594/26 2 Wyrokiem z dnia 24 stycznia 2025 r., III AUa 1046/23 Sąd Apelacyjny w Katowicach oddalił apelacje ubezpieczonej i płatnika składek (pkt I.) oraz zasądził od A.K. i K.K. na rzecz organu rentowego kwoty po 270 zł z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku ubezpieczona oraz płatnik składek zarzucili naruszenie: 1. art. 22 k.p. w zw. z art. 8 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych; 2. art. 8 ust. 11 w związku z art. 8 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych; 3. art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 22 k.p. i art. 300 k.p.; 4. art. 328 § 2 k.p.c. Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnili oczywistą zasadnością skargi kasacyjnej, bowiem Sąd Apelacyjny w Katowicach zastosował przepisy prawa materialnego do niedostatecznie ustalonego stanu faktycznego, co stanowi o wadliwej subsumcji tego stanu do zawartych w nich norm prawnych. Sąd Apelacyjny wydał rozstrzygnięcie przyjmując założenia nie wynikające z jakichkolwiek dowodów i wzajemne ze sobą sprzeczne. Sąd drugiej instancji nie pochylił się nad konkretną sytuacją występującą w małżeństwie uznając, że jest spełniona przesłanka prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Nie wyspecyfikował jednak konkretnych okoliczności mających świadczyć o tym, że wspólne gospodarstwo domowe było faktycznie prowadzone. Brak stosownych ustaleń uzasadnia zarzuty kasacyjne naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe ich zastosowanie. Zdaniem skarżących Sąd Apelacyjny dopuścił się także rażącego naruszenia przepisów prawa materialnego tj. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 22 k.p. i art. 300 k.p. uznając, iż zawarcie przez A.K. umowy o pracę zostało dokonane w celu obejścia przepisów prawa a umowa o pracę nie posiadała cech zatrudnienia pracowniczego. Skarżący podnieśli, że ustalenie, że czynność została podjęta w celu obejścia ustawy, wymaga uwzględnienia nie tylko jej funkcji i określonego motywu gospodarczego, ale również całokształtu konsekwencji prawnych z niej wynikających dla podmiotów danego stosunku prawnego. W okolicznościach niniejszej sprawy kwestie te nie zostały ustalone. Brak precyzyjnych ustaleń faktycznych uniemożliwia adekwatną ocenę w postępowaniu kasacyjnym stanowiska zaskarżonego wyroku. Z uzasadnienia I USK 594/26 3 zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd Apelacyjny uznał, że zawarta przez ubezpieczoną z płatnikiem składek umowa o pracę była umową zawartą w celu obejścia przepisów. Sąd odwoławczy nie podzielił stanowiska organu rentowego zawartego w uzasadnieniu, wskazano że A.K. nie może być uznana za osobę współpracująca, jednak nie sformułował swojego stanowiska w sposób jednoznaczny i precyzyjny tak aby umożliwić merytoryczne odniesienie się do mego. Mając na uwadze powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania a jeżeli podstawa naruszenia prawa materialnego okaże się oczywiście uzasadniona orzeczenie co do istoty sprawy oraz o zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a na wypadek przyjęcia skargi do rozpoznania - o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie na rzecz organu rentowego w każdym z powyższych przypadków kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył co następuje: Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). W pierwszej kolejności należy przypomnieć należy, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest sądem powszechnym zwykłej, trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna (podobnie jak uprzednio kasacja) nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego w art. 3984 § 2 k.p.c. wśród I USK 594/26 4 istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym m.in. na możliwości odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek. Ustawodawca nieprzypadkowo, konstruując wymagania skargi kasacyjnej, wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek przedstawienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem o dwa odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele i podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach postępowania kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione, a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo choć dla obu tych przesłanek argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi ani tym bardziej się ich domyślać. Skarga kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, iż takie okoliczności w sprawie zachodzą (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 31 stycznia 2008 r., II UK 246/07, LEX nr 449007, z dnia 10 marca 2008 r., III UK 4/08, LEX nr 459291, z dnia 9 czerwca I USK 594/26 5 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134 i z dnia 19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08, LEX nr 496392). Przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c wynika zwykle z oczywistego, widocznego prima facie naruszenia przepisów prawa polegającego na sprzeczności wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji. Nie chodzi zatem o takie naruszenie prawa, które może stanowić podstawę skargi w rozumieniu art. 3983 k.p.c., lecz o naruszenie kwalifikowane (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107; z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109; z dnia 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 Nr 20, poz. 494; z dnia 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 Nr 18, poz. 437; z dnia 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004 Nr 6, poz. 100; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616). Powołując się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej, należy w motywach wniosku zawrzeć wywód prawny wyjaśniający, w czym wyraża się owa oczywistość i przedstawić argumenty na poparcie tego twierdzenia (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06, LEX nr 421035; z dnia 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289; z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; z dnia 3 kwietnia 2008 r., II PK 352/07, LEX nr 465859 i z dnia 5 września 2008 r., I CZ 64/08, LEX nr 512050). Ponadto przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie Sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. Zatem we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak i w jego uzasadnieniu, niezbędne jest powołanie konkretnych przepisów prawa, z którymi wyrok sądu drugiej instancji jest w oczywisty sposób sprzeczny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Należy przy tym podkreślić, iż nie spełnia tych wymagań odwołanie się do podstaw kasacyjnych i opatrzenie zawartego tam zarzutu dodatkowo określeniem "rażącego", "ewidentnego", "kwalifikowanego" lub "oczywistego", jeżeli nie zostanie wykazane, w czym przejawia się oczywistość wydania wadliwego orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 5 lutego 2014 r., III PK 86/13, LEX nr 1644571; z dnia 20 sierpnia 2014 r., II CSK 77/14, LEX nr 1511117; z dnia 11 kwietnia 2018 r., III UK 98/17, LEX nr 2497587). O tym, I USK 594/26 6 że skarga jest oczywiście uzasadniona nie może decydować argumentacja zawarta w uzasadnieniu jej podstaw (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia 2008 r., II PK 347/07, LEX nr 465860). Nie jest zatem dopuszczalne przenoszenie argumentacji służącej wykazaniu przyczyny kasacyjnej do uzasadnienia podstaw kasacyjnych ani odwoływanie się do tego uzasadnienia, podstawy skargi bowiem są badane dopiero przy rozpoznawaniu skargi, po jej przyjęciu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2018 r., III CSK 337/17, LEX nr 2483656 czy z dnia 11 kwietnia 2018 r., II UK 277/17, LEX nr 2490632). Skarżący uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazali, że Sąd Apelacyjny w Katowicach zastosował przepisy prawa materialnego do niedostatecznie ustalonego stanu faktycznego, co stanowi o wadliwej subsumcji tego stanu do zawartych w nich norm prawnych. Nie wskazali jednak w tej części uzasadnienia żadnego przepisu, którego naruszenia Sąd drugiej instancji miałby dopuścić się w sposób kwalifikowany. Jak wskazano powyżej, to skarżący ma przekonać Sąd Najwyższy o istnieniu przesłanki uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Zatem Sąd Najwyższy nie może w tym zakresie zastępować strony i doszukiwać się w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych argumentów (w tym przepisów) za tym przemawiających. Zdaniem skarżących Sąd Apelacyjny dopuścił się także rażącego naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 22 k.p. i art. 300 k.p. uznając, iż zawarcie przez A.K. umowy o pracę zostało dokonane w celu obejścia przepisów prawa a umowa o prace nie posiadała cech zatrudnienia pracowniczego i nie dokonując w tej materii precyzyjnych ustaleń faktycznych. Z ustaleń dokonanych przez Sąd drugiej instancji wynika, że ubezpieczona nie wykonywała w ramach działalności gospodarczej męża czynności, które miały istotne znaczenie dla tej działalności. Nie miała pełnomocnictwa do reprezentowania męża jako przedsiębiorcy, nie miała dostępu do konta bankowego, nie podejmowała decyzji istotnych dla tej działalności nie można zatem uznać, że zajmowała się sprawami o takim ciężarze gatunkowym, które umożliwiałyby uznanie jej za osobę współpracującą. Z uwagi na fakt, że umowa została zawarta na 0.025 etatu z wynagrodzeniem w wysokości 50 zł miesięcznie nie został spełniony również cel gospodarczy zawarcia umowy o pracę. Umowa o pracę nie była również wykonywana w reżimie pracowniczym bo nie określono godzin pracy ubezpieczonej, I USK 594/26 7 nie wykazano aby wykonywała ona pracę pod kierownictwem pracodawcy, aby była rozliczana z wykonanych zadań. Powyższe ustalenia doprowadziły Sąd Apelacyjny do konstatacji, że zawarcie umowy o pracę zostało dokonane w celu obejścia przepisów prawa. Należy stwierdzić, że podnoszone przez skarżącego argumenty zmierzają w istocie do podważenia suwerennej i niepoddającej się kontroli kasacyjnej sędziowskiej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, co na tym etapie postępowania nie jest możliwe ze względu na to, że na mocy art. 3983 § 3 k.p.c. oraz art. 39813 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Strona skarżąca nie zdołała zatem wykazać, że zachodzi potrzeba rozpoznania przez Sąd Najwyższy wniesionej przez nią skargi kasacyjnej, wobec czego z mocy art. 3989 § 2 k.p.c. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., 98 § 11 k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c. w związku z art. art. 391 § 1 k.p.c. i art. 39821 k.p.c. [it] [SOP]