I USK 574/26

I USK 574/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Renata Żywicka Dnia 10 września 2026 r. w sprawie z odwołania M.J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie z udziałem K. Sp z o.o. w R. o podleganie ubezpieczeniom społecznym, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 10 września 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 27 marca 2025 r., sygn. akt III AUa 406/24, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. [it] UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 7 czerwca 2024 r. IV U 242/23, Sąd Okręgowy w Rzeszowie zmienił zaskarżoną decyzję z dnia 19 grudnia 2022 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Rzeszowie w ten sposób, że stwierdził, że wnioskodawczyni M.J., jako pracownik u płatnika składek K. sp. z o.o., podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu, wypadkowemu od dnia 1 stycznia 2016 r. oraz zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Rzeszowie na rzecz wnioskodawczyni kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty. I USK 574/26 2 Wyrokiem z dnia 27 marca 2025 r., III AUa 406/24 Sąd Apelacyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu apelacji organu rentowego zmienił zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Rzeszowie z dnia 19 grudnia 2022 r. w ten sposób, iż stwierdził, że wnioskodawczyni, jako pracownik u płatnika składek K. sp. z o.o. z siedzibą w R., podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu, wypadkowemu od dnia 1 stycznia 2016r. do dnia 27 stycznia 2020 r. zaś w pozostałej części oddalił odwołanie (pkt I.); w pozostałej części oddalił apelację (pkt II.) oraz zniósł pomiędzy stronami koszty zastępstwa procesowego za obie instancje (pkt III.). W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku organ rentowy zarzucił naruszenie: 1. art. 22 k.p.; 2. art. 6 ust. 1 pkt 1 i 4 w związku z art. 11 ust. 1-2 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; 3. art. 3271 § 1 pkt l i 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił oczywistą zasadnością skargi kasacyjnej, bowiem Sąd Apelacyjny uznał, iż M.J. podlega ubezpieczeniom społecznym jako pracownik u płatnika K. sp. z o.o. w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 27 stycznia 2020 r., choć jednocześnie uznał, że wnioskodawczyni nie podlega ubezpieczeniom społecznym z tego samego tytułu w okresie od 20 września 2022 r. a sytuacja ubezpieczonej w tych okresach była identyczna - posiadała większościowy pakiet udziałów spółki K. sp. z o.o. (dający możliwość samodzielnego decydowania w niemal wszystkich istotnych sprawach spółki) a także pełniła funkcję prezesa jednoosobowego zarządu spółki. W ocenie skarżącego różnica pomiędzy ww. okresami polegała wyłącznie na tym, że w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 27 stycznia 2020 r. wnioskodawczyni posiadała 75 % udziałów spółki a w okresie od 20 września 2022 r. posiadała 92 % udziałów spółki. W każdym w tym z tych okresów posiadała zatem większościowy, dominujący pakiet udziałów spółki a ponadto pełniła funkcję prezesa jednoosobowego zarządu spółki. W związku z powyższym Sąd Apelacyjny zupełnie niezasadnie inaczej ocenił kwestię podlegania wnioskodawczyni ubezpieczeniom społecznym. Skoro Sąd Apelacyjny ustalił, że posiadanie przez odwołującą się większościowego pakietu udziałów spółki i pełnienie funkcji prezesa jednoosobowego zarządu wiązało się z prowadzeniem spraw spółki, reprezentowaniem jej, wyznaczaniem zakresu I USK 574/26 3 działalności spółki, jej celów ekonomicznych i strategicznych i ponosiła jako wspólnik większościowy ryzyko niepowodzenia to ustalenia te są aktualne tak co do okresu kiedy wnioskodawczyni posiadała 92 % udziałów spółki jak i wtedy kiedy posiadała75 % udziałów spółki. Nadal bowiem jest to pakiet większościowy/dominujący. Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części (tj. w pkt I w części w zakresie w jakim Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego i poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 19 grudnia 2022 r. w ten sposób, że stwierdził, że wnioskodawczyni jako pracownik u płatnika składek podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu od dnia 1 stycznia 2016 r. do 27 stycznia 2020 r.; w pkt II i III w całości ); przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania w tej części z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego, w tym kosztach zastępstwa procesowego, według norm przepisanych; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i oddalenie odwołania w całości oraz zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz organu rentowego kosztów postępowania kasacyjnego oraz kosztów postępowania przed Sądem pierwszej i drugiej instancji według norm przepisanych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Sąd Najwyższy zważył co następuje: Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). W pierwszej kolejności należy przypomnieć należy, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest sądem powszechnym zwykłej, trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna (podobnie jak uprzednio kasacja) nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego I USK 574/26 4 postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego w art. 3984 § 2 k.p.c. wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym m.in. na możliwości odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek. Ustawodawca nieprzypadkowo, konstruując wymagania skargi kasacyjnej, wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek przedstawienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem o dwa odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele i podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach postępowania kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione, a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo choć dla obu tych przesłanek argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi ani tym bardziej się ich domyślać. Skarga kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, I USK 574/26 5 iż takie okoliczności w sprawie zachodzą (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 31 stycznia 2008 r., II UK 246/07, LEX nr 449007, z dnia 10 marca 2008 r., III UK 4/08, LEX nr 459291, z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134 i z dnia 19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08, LEX nr 496392). Przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c wynika zwykle z oczywistego, widocznego prima facie naruszenia przepisów prawa polegającego na sprzeczności wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji. Nie chodzi zatem o takie naruszenie prawa, które może stanowić podstawę skargi w rozumieniu art. 398 3 k.p.c., lecz o naruszenie kwalifikowane (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107; z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109; z dnia 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 Nr 20, poz. 494; z dnia 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 Nr 18, poz. 437; z dnia 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004 Nr 6, poz. 100; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616). Powołując się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej, należy w motywach wniosku zawrzeć wywód prawny wyjaśniający, w czym wyraża się owa oczywistość i przedstawić argumenty na poparcie tego twierdzenia (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06, LEX nr 421035; z dnia 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289; z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; z dnia 3 kwietnia 2008 r., II PK 352/07, LEX nr 465859 i z dnia 5 września 2008 r., I CZ 64/08, LEX nr 512050). Ponadto przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie Sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. Zatem we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak i w jego uzasadnieniu, niezbędne jest powołanie konkretnych przepisów prawa, z którymi wyrok Sądu drugiej instancji jest w oczywisty sposób sprzeczny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Należy przy tym podkreślić, iż nie spełnia tych wymagań odwołanie się do podstaw kasacyjnych i opatrzenie zawartego tam zarzutu dodatkowo określeniem "rażącego", "ewidentnego", "kwalifikowanego" lub "oczywistego", jeżeli nie zostanie wykazane, w czym przejawia się oczywistość wydania wadliwego orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 5 I USK 574/26 6 lutego 2014 r., III PK 86/13, LEX nr 1644571; z dnia 20 sierpnia 2014 r., II CSK 77/14, LEX nr 1511117; z dnia 11 kwietnia 2018 r., III UK 98/17, LEX nr 2497587). O tym, że skarga jest oczywiście uzasadniona nie może decydować argumentacja zawarta w uzasadnieniu jej podstaw (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia 2008 r., II PK 347/07, LEX nr 465860). Nie jest zatem dopuszczalne przenoszenie argumentacji służącej wykazaniu przyczyny kasacyjnej do uzasadnienia podstaw kasacyjnych ani odwoływanie się do tego uzasadnienia, podstawy skargi bowiem są badane dopiero przy rozpoznawaniu skargi, po jej przyjęciu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2018 r., III CSK 337/17, LEX nr 2483656 czy z dnia 11 kwietnia 2018 r., II UK 277/17, LEX nr 2490632). Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania strona skarżąca nie wskazała żadnego przepisu, który w jej ocenie miałby powodować przyjęcie skargi do merytorycznego rozpoznania, wobec czego wniosek ten nie może zostać uwzględniony. Jak wskazano powyżej, to skarżący ma przekonać Sąd Najwyższy o istnieniu przesłanki uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Zatem Sąd Najwyższy nie może w tym zakresie zastępować strony i doszukiwać się w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych argumentów (w tym przepisów) za tym przemawiających. Ponadto należy stwierdzić, że podnoszone przez skarżącego argumenty zmierzają w istocie do podważenia suwerennej i niepoddającej się kontroli kasacyjnej sędziowskiej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, co na tym etapie postępowania nie jest możliwe ze względu na to, że na mocy art. 3983 § 3 k.p.c. oraz art. 39813 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Strona skarżąca nie zdołała zatem wykazać, że zachodzi potrzeba rozpoznania przez Sąd Najwyższy wniesionej przez nią skargi kasacyjnej, wobec czego z mocy art. 3989 § 2 k.p.c. orzeczono jak w sentencji. [it] [SOP]