I PSK 163/26

I PSK 163/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Renata Żywicka Dnia 10 września 2026 r. w sprawie z powództwa R.A. przeciwko P. sp. z o.o. w T. o przywrócenie do pracy i odszkodowanie, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 10 września 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 18 grudnia 2024 r., sygn. akt VI Pa 98/24, VI Pz 24/24, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od P. Sp. z o.o. w T. na rzecz R.A. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) wraz z odsetkami wynikającymi z art. 98 § 11 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 13 maja 2024 r., VII P 8/23 Sąd Rejonowy w Bydgoszczy oddalił powództwo w stosunku do powoda T.N. (pkt 1.); zasądził od pozwanej P. sp. z o.o. w T. na rzecz powoda R.A. kwotę 39.469,71 zł tytułem odszkodowania za rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 maja 2024 r. do dnia zapłaty (pkt 2.); oddalił powództwo R.A. w pozostałej części (pkt 3.); nakazał zwrócić ze Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Bydgoszczy na I PSK 163/26 2 rzecz powoda T.N. kwotę 4.476 zł tytułem opłaty od pozwu (pkt 4.); nakazał pobrać od pozwanej spółki na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Bydgoszczy kwotę 1.974 zł tytułem opłaty sądowej w stosunku do roszczenia R.A. (pkt 5.); zasądził od powoda T.N. na rzecz pozwanej spółki kwotę 495 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (pkt 6.); zniósł koszty zastępstwa procesowego między powodem R.A. a pozwaną spółką (pkt 7.). Wyrokiem z dnia 18 grudnia 2024 r., VI Pa 98/24, VI Pz 24/24 Sąd Okręgowy w Bydgoszczy oddalił apelację pozwanej (pkt 1.); zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 120 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku w punkcie II do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym (pkt 2.); zmienił rozstrzygnięcie o kosztach zastępstwa procesowego zawarte w punkcie 6 wyroku w ten sposób, że zasądził od T.N. na rzecz pozwanej spółki kwotę 1.830 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za pierwszą i drugą instancje (pkt 3.); w pozostałym zakresie zażalenie oddalił (pkt 4.); zniósł wzajemnie pomiędzy stronami koszty zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym (pkt 5.). W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku pozwany zarzucił naruszenie: 1. art. 52 § 1 pkt 1 k.p. w związku z art. 100 § 1 i art. 100 § 2 pkt 4 i 5 k.p.; 2. art. 8 k.p. w zw. z art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych w zw. z art. 4771 k.p.c. Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił jej oczywistą zasadnością, bowiem Sąd Okręgowy uznał, że o ile roszczenie powoda o przywrócenie do pracy byłoby sprzeczne z art. 8 k.p.c., o tyle jednak wyjątkowo naganna postawa powoda nie jest przeszkodą dla uwzględnienia jego roszczenia o zasądzenie odszkodowania. W ocenie skarżącego biorąc pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych sprawy, ale przede wszystkim rodzaj, charakter oraz intensywność naruszeń dokonanych przez powoda, piastowane przez niego stanowisko, umyślny stopień winy czy wreszcie postawę polegającą na zaprzeczeniu i wyparciu zarzucanych mu czynów, przyznanie powodowi odszkodowania na mocy wyroku sądowego uznać należy za rażąco sprzeczne z zasadami współżycia I PSK 163/26 3 społecznego, a w szczególności z zasadą dbałości o interes zakładu pracy i jego pracodawcy, a także zasadą wzajemnej lojalności. Udowodnione powodowi działanie uznać należy za porównywalne z rozważanymi dotychczas w orzecznictwie szczególnie rażącymi i nagannymi zachowaniami, które doprowadziły do wniosku o nadużyciu przez pracownika prawa podmiotowego do domagania się choćby częściowej rekompensaty (odszkodowania) z tytułu naruszenia przez pracodawcę art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych. Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy w tej części do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Bydgoszczy, stosownie do art. 39815 k.p.c., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, stosownie do art. 39816 k.p.c. oraz w każdym przypadku obciążenie powoda kosztami postępowania oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej odpowiedniej kwoty według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjne, a gdyby Sąd Najwyższy przyjął skargę do rozpoznania o oddalenie skargi kasacyjnej oraz w obu przypadkach o zasądzenie na rzecz powoda kosztów postępowania w postępowaniu wywołanym skargą, obejmujących koszty zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania. Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego, w art. 3984 § 2 k.p.c. wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek złożenia I PSK 163/26 4 wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Strona wnosząca skargę kasacyjną powinna zatem sformułować w niej wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania wraz ze stosownym uzasadnieniem. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien zaś wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie winno zawierać argumenty prawne świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Powołanie się we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na jej oczywistą zasadność (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), wymaga od skarżącego zawarcia w uzasadnieniu wniosku wywodu prawnego wskazującego, w czym wyraża się ta „oczywistość” i przedstawienia argumentów na poparcie tego twierdzenia. Zobowiązuje zatem skarżącego do przedstawienia wywodu prawnego uzasadniającego jego pogląd, że skarga jest oczywiście uzasadniona, przy czym, o ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do rozpoznania konieczne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274). I PSK 163/26 5 Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku oraz wniesionej skargi kasacyjnej w zakresie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej nie pozwala na stwierdzenie, że zachodzi powołana przez skarżącą spółkę przesłanka przedsądu. Treść klauzuli generalnej zawartej w art. 8 k.p. ujęta jest przedmiotowo, a nie podmiotowo. Nie kształtuje ona praw podmiotowych, nie zmienia i nie modyfikuje praw, jakie wynikają z innych przepisów prawa. Przepis ten upoważnia sąd do oceny, w jakim zakresie, w konkretnym stanie faktycznym, działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie jego prawa i nie korzysta z ochrony prawnej (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 22 lipca 2009 r., I PK 48/09, LEX nr 529757; z dnia 24 listopada 2010 r., I PK 78/10, LEX nr 725005; z dnia 12 stycznia 2011 r., II PK 89/10, LEX nr 737386; z dnia 2 października 2012 r., II PK 56/12, LEX nr 1243024). Stosowanie art. 8 k.p. (podobnie jak art. 5 k.c.) pozostaje w nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności konkretnej sprawy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2003 r., I PK 558/02, OSNP 2004 Nr 16, poz. 283). W oderwaniu od tych konkretnych okoliczności nie można formułować ogólnych dyrektyw co do stosowania tego przepisu (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 1974 r., III PZP 34/73, OSNCP 1975 Nr 1, poz. 4; PiP 1978 nr 7, s.161, z glosami S. Sołtysińskiego i Z. Ziembińskiego oraz wyroki: z dnia 28 listopada 1967 r., I PR 415/67, OSP i KA 1968 Nr 10, poz. 210, z glosą Z. Ziembińskiego; z dnia 10 lutego 2012 r., II PK 144/11, LEX nr 1167470 i z dnia 26 czerwca 2012 r., II PK 275/11, Monitor Prawa Pracy 2012 nr 11, s. 584-587). Judykatura jednoznacznie stoi na stanowisku, że sąd pracy może z urzędu uwzględnić roszczenie o odszkodowanie zamiast roszczenia o przywrócenie do pracy zgłoszonego przez pracownika objętego szczególną ochroną przed rozwiązaniem stosunku pracy wówczas, gdy okazało się ono nieuzasadnione ze względu na jego sprzeczność ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa (por. uchwałę Sądu Najwyższego z 30 marca 1994 r., I PZP 40/93, OSNAPiUS 1994 Nr 12, poz. 230 z glosą U. Jackowiak, OSP 1995 Nr 4, poz. 81 czy wyrok z 11 września 1996 r., I PZP 19/96, Prok. i Pr. 1997 nr 2, s. 44). Sąd Najwyższy przyjmuje, że zindywidualizowane okoliczności sprawy mogą uzasadniać oddalenie powództwa pracownika o przywrócenie do pracy i zasądzenie w to miejsce odszkodowania, a w wyjątkowych wypadkach oddalenie powództwa w całości pracownika podlegającego szczególnej ochronie (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 2025 r., III I PSK 163/26 6 PSKP 44/24, LEX nr 3854339 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2022 r., II PSK 187/21, LEX nr 3397274). Podstawą tego rodzaju orzeczeń jest zawsze art. 4771 k.p.c. w związku z art. 8 k.p. Innymi słowy ochrona związkowa nie może służyć wyłącznie uniemożliwieniu pracodawcy zasadnego rozwiązania umowy o pracę, gdy owa zasadność dotyczy postawy pracownika, bez związku z wykonywaniem zadań związkowych. Celem ochrony stosunku pracy osób podlegających szczególnej ochronie trwałości stosunku pracy jest przede wszystkim zagwarantowanie im niezależności w wypełnianiu funkcji (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 13 stycznia 2022 r., II PSK 222/21, LEX nr 3369557; z 27 stycznia 2022 r., II PSK 187/21, LEX nr 3397274). Sąd Okręgowy słusznie powołał art. 8 k.p., który stanowi o społeczno- gospodarczym przeznaczeniu prawa i zasadach współżycia społecznego. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 8 k.p. nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Przepis art. 8 k.p., upoważnia sąd do oceny, w jakim zakresie, w konkretnym stanie faktycznym, działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie jego prawa i nie korzysta z ochrony prawnej (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 22 lipca 2009 r., I PK 48/09, LEX nr 529757; z 24 listopada 2010 r., I PK 78/10, LEX nr 725005; z 12 stycznia 2011 r., II PK 89/10, LEX nr 737386; z 2 października 2012 r., II PK 56/12, LEX nr 1243024). Sąd drugiej instancji przedstawił argumenty, mieszczące się w zakresie sądowej wykładni klauzuli generalnej z art. 8 k.p., które nie mogą być uznane za rażąco i oczywiście naruszające prawo. Sąd Okręgowy stwierdził, że zachowanie powoda nie stanowiło ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych względem pracodawcy oraz nie uzasadniało zwolnienia powoda dyscyplinarnie oraz wyjaśnił dlaczego przywrócenie go do pracy stanowiłoby nadużycie prawa w rozumieniu art. 8 k.p. Jednostkowa ocena, czy w danym stanie faktycznym, ma zastosowanie norma art. 8 k.p., mieści się w granicach swobodnego uznania sędziowskiego i w ramach postępowania kasacyjnego może podlegać kontroli tylko w przypadku szczególnie rażącego i oczywistego naruszenia (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 4 kwietnia 2012 r., I PK 123/11, LEX nr 1227961; z 24 lipca 2013 r., I PK 16/13, LEX nr I PSK 163/26 7 LEX nr 1392612 i z 1 marca 2016 r., I PK 125/15, LEX nr 2044465 oraz cytowane tam orzecznictwo, jak również postanowienie Sądu Najwyższego z 23 sierpnia 2022 r., II PSK 264/21, LEX nr 3482969). Skarżący nie wykazał, aby tego rodzaju naruszenie miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Konkludując stwierdzić należy, że w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie przedstawiono żadnej argumentacji, która mogłaby przemawiać za przyjęciem, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Wobec niewykazania przez skarżącego zasadności powołanej przesłanki przedsądu, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., 98 § 11 k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c. w związku z art. art. 391 § 1 k.p.c. i art. 39821 k.p.c. [az] [SOP]