VIII SO/Wa 7/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Artur Kot po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu M. M. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 października 2017 r. odmawiającego skarżącemu przyznania prawa w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. M. S. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt VIII SA/Wa 82/16 postanowił: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu, M. M. S. (dalej: "skarżący") wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej także jako "Sąd") o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, tj. opłaty od skargi na przewlekłość postępowania w sprawie zawisłej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (sygn. akt II FPP 9/17) z jego skargi na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt VIII SA/Wa 82/16. We wniosku skarżący oświadczył, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Korzysta z mieszkania należącego do jego matki. Utrzymuje się z alimentów w wysokości [...]zł, wypłacanych przez matkę i ojczyma. Pismem z 4 września 2017 r., działając w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "uppsa"), zobowiązano skarżącego do złożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów: 1) wyjaśnienia jakie obiektywne przeszkody uniemożliwiają mu podjęcie pracy, w tym dorywczej lub sezonowej (jeżeli jest to stan zdrowia do złożenia odpowiedniego zaświadczenia), 2) wyjaśnienia, czy alimenty od matki zostały zasądzone wyrokiem Sądu, czy też płaci je dobrowolnie i złożenia dokumentu potwierdzającego przekazywanie środków oraz ich wysokość, 3) złożenia wyciągów z rachunku bankowego skarżącego za ostatnie trzy miesiące oraz 4) udokumentowania wydatków na bieżące utrzymanie (dowody opłat za mieszkanie, energię, wodę itp.). Odpowiadając na powyższe skarżący wyjaśnił, że alimenty od matki i ojczyma otrzymuje "do ręki" dobrowolnie za porozumieniem ustnym. Co do wykazania wydatków na bieżące utrzymanie podał, że dowody opłat posiada matka, gdyż to ona opłaca rachunki. Oświadczył, że nie posiada rachunku bankowego. W pozostałym zakresie nie odpowiedział na wniosek. Postanowieniem z 4 października 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, gdyż nie wykazał on, że nie posiada środków finansowych niezbędnych do partycypowania w kosztach niniejszego postepowania sądowego. Nie przedstawił przy tym wymaganych dokumentów i informacji, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu. Skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego argumentując, że środek ten składa "z ostrożności procesowej z uwagi na jego pozorność de iure". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 uppsa, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie natomiast z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 uppsa właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 uppsa). Sąd może zwolnić osobę z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 uppsa). Ciężar dowodu w tym przypadku spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, że znajduje się ona w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Zatem wskazana instytucja ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają tylko na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Instytucja prawa pomocy skierowana jest zatem do tych osób, których sytuacja obiektywnie uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania sądowego bez pomocy państwa. Innymi słowy, aby sąd administracyjny taką obiektywną niemożność wygospodarowania środków finansowych stwierdził, musi dysponować wszystkimi istotnymi danymi, obrazującymi sytuację materialną wnioskodawcy. Zgodnie z art. 255 uppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zdaniem Sądu, w realiach niniejszej sprawy nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy, gdyż nie przedstawił on informacji, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu, potwierdzających jego oświadczenie o braku środków pieniężnych ([...] zł) celem uiszczenia wpisu od skargi w sprawie na przewlekłość postępowania sądowego (w sprawie o sygn. akt VIII SA/Wa 82/16). Skarżący posiada stałe źródło dochodów (alimenty – [...] zł miesięcznie). Nie przedstawił dowodów potwierdzających ponoszenie jakichkolwiek wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Oświadczył nadto, że wydatki ponosi jego matka. Czyli skarżący jest w stanie wygospodarować środki pieniężne celem uiszczenia należnego wpisu sądowego ([...] zł). Tym samym należało przyjąć, że brak było podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych ([...] zł tytułem wpisu od skargi na przewlekłość), gdyż nie wykazał on, że nie posiada możliwości partycypowania w kosztach postępowania sądowego, nawet w minimalnym zakresie. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 uppsa, Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, czyli utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego, które odpowiada prawu.