I OZ 1556/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Olga Żurawska - Matusiak po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2017 r., sygn. akt IV SAB/Wa 244/14 odmawiające zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 czerwca 2015 r., sygn. akt IV SAB/Wa 244/14 w sprawie wniosku M. S. o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 czerwca 2015 r., sygn. akt IV SAB/Wa 244/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. S. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie udzielenia informacji postanawia oddalić zażalenie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 22 czerwca 2015 r. odmówił przyznania prawa pomocy M. S. (dalej "skarżący"). Sąd uznał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący co prawda wskazał, że utrzymuje się z prac dorywczych za wynagrodzeniem "nieco powyżej 100 zł miesięcznie", jednakże jak Sądowi wiadomo z urzędu (pismo III Oddziału w [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] z [...] kwietnia 2015 r. znajdujące się w aktach sprawy o sygn. I SA/Wa 2459/14) skarżącemu przysługuje renta z tytułu niezdolności do pracy. W tej sytuacji zdaniem Sądu, nie można uznać skarżącego za osobę ubogą, nieposiadającą środków do życia. Skoro wnioskodawca z własnej woli nie odbiera przysługującego mu świadczenia rentowego nie można przyjąć, że z przyczyn od niego niezależnych znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Nie istnieją bowiem jakiekolwiek obiektywne przeszkody uniemożliwiające odebranie należnego mu świadczenia. Postanowieniem z 23 września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie WSA z 22 czerwca 2015 r. W zażaleniu na powyższe postanowienie (pismo z [...] października 2015 r.) skarżący ponownie wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym w niniejszej sprawie. Postanowieniem z 16 sierpnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił zmiany postanowienia z 22 czerwca 2015 r. Sąd wskazał, że podstawą faktyczną, w odniesieniu do której w rozpoznawanej sprawie przyjęto, że skarżący nie jest uprawniony do skorzystania z prawa pomocy były ustalenia wskazujące, że skarżącemu – deklarującemu we wniosku brak dochodów i jakichkolwiek środków do życia - przysługuje renta z tytułu niezdolności do pracy, której skarżący z własnej woli nie pobiera. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 23 listopada 2015 r., sygn. akt I OZ 1272/16 oddalił zażalenie skarżącego na ww. postanowienie. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że zmiana okoliczności w sprawie, względem stanu, w których zapadły wcześniejsze rozstrzygnięcia Sądu nie nastąpiła. Skarżący nie wykazał, że przysługująca mu renta jest "nienależna". Sąd stwierdził, że w takiej sytuacji nie było możliwe uwzględnienie jego argumentacji i żądania. Po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 lutego 2016 r. w wysokości 100 zł, w terminie do dokonania tej czynności (14 lutego 2017 r.), skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Po raz kolejny – we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z [...] maja 2017 r.- wskazał, że nie uzyskuje dochodu, oraz nie przysługuje mu ani emerytura ani renta, ani jakikolwiek zasiłek. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i posiada mieszkanie o pow. [...] m². Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 26 czerwca 2017 r. odmówił zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 czerwca 2015 r. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie można było uznać, że skarżący wykazał, że jego sytuacja materialna zmieniła się w stopniu uzasadniającym przyznanie mu prawa pomocy, pomimo poprzedniej negatywnej oceny zasadności wniosku. Podstawą faktyczną, w odniesieniu do której w rozpoznawanej sprawie przyjęto, że skarżący nie jest uprawniony do skorzystania z prawa pomocy były ustalenia wskazujące, że skarżącemu – deklarującemu we wniosku brak dochodów i jakichkolwiek środków do życia - przysługuje renta z tytułu niezdolności do pracy, której skarżący z własnej woli nie pobiera. W ponownie złożonym wniosku, skarżący przywołał okoliczności tożsame z tymi podanymi w pierwotnym wniosku o prawo pomocy, m. in. podnosząc, że nie przysługuje mu prawo do renty, emerytury czy jakiegokolwiek zasiłku. Tymczasem w aktach administracyjnych przedmiotowej sprawy znajdują się liczne pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych potwierdzające, że skarżącemu przysługuje renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, np. w piśmie z [...] lipca 2014 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddziału w [...] zawarta jest informacja, że skarżący posiada prawo do renty, lecz jej nie pobiera. Łączna kwota zgromadzonego świadczenia od [...] października 1998 r. do [...] lipca 2014 r. wyniosłaby [...] zł netto. Sąd wskazał, że NSA oddalając zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 16 sierpnia 2016 r. podniósł, że skarżący nie wykazał, że przysługująca mu renta jest "nienależna". Składając kolejny wniosek[...] marca 2017 r., uzupełniony następnie [...] maja 2017 r. skarżący nadal okoliczności tej nie wykazał. Z tego też względu również Sąd rozpoznający kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie znalazł podstaw do podważenia oceny odnoszącej się do możliwości finansowych skarżącego przyjętej w postanowieniu z [...] czerwca 2016 r. Zażalenie na powyższe postanowienie WSA w Warszawie wniósł skarżący domagając się zbadania, na jakiej podstawie renta została mu przyznana i twierdząc że zaskarżone orzeczenie jest "sprzeczne z prawem i elementarną uczciwością". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) dalej P.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Moc wiążąca w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Stosownie zaś do art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu powołanego przepisu należy rozumieć zarówno zmiany stanu faktycznego, jak i prawnego, uzasadniające zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku sprawy dotyczącej prawa pomocy, którego przyznania prawomocnie odmówiono, aby możliwa byłaby zmiana przedmiotowego postanowienia, wnioskodawca musiałby wykazać zmiany dotyczące istotnego pogorszenia jego sytuacji materialnej. Podkreślić ponadto należy, że z konstrukcji przepisu art. 246 P.p.s.a. wynika, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jej sytuacja ekonomiczna uzasadniania przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bądź też nastąpiła zmiana tej sytuacji w stopniu uzasadniającym przyznanie jej prawa pomocy pomimo negatywnej oceny zasadności wniosku. Należy podzielić pogląd Sądu I instancji wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że sytuacja materialna skarżącego nie uległa pogorszeniu w stosunku do ostatnio ocenianej. W kolejnym formularzu PPF skarżący zawarł identyczne oświadczenie o stanie majątku i dochodach, jak to, które złożył wcześniej. Nie przedstawił żadnych nowych okoliczności, które pozwoliłyby uznać, że jego sytuacja materialna uległa zmianie. Nie nastąpiła tym samym zmiana okoliczności w sprawie, względem stanu, w którym zapadły wcześniejsze rozstrzygnięcia Sądu. Ponadto skarżący ponownie zakwestionował fakt przyznania mu renty rodzinnej i wynikającą z tego okoliczność posiadania niepobranych świadczeń. Odnosząc się do tej kwestii wskazać należy, że w aktach sprawy znajduje się pismo ZUS z [...] kwietnia 2015 r., z którego wynika, iż skarżący jest uprawniony do świadczenia rentowego z ZUS, przy czym renta nie jest przez ubezpieczonego pobierana od 1998 r. Przedmiotowe pismo jest dokumentem o walorze urzędowym i stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone. Wobec powyższego zasadnym jest uznanie, że skarżący nadal pozostaje osobą, która posiada środki do życia i może zabezpieczyć kwotę niezbędną do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika oraz poniesienia kosztów postępowania, dokonując odbioru zgromadzonych środków z tytułu niepobieranej renty, zgodnie z obowiązującymi przepisami. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.