VIII SA/Wa 504/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Artur Kot po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu A.K. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 września 2017 r. odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego na 2016 r. postanowił: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu, A. K. (dalej: "skarżący") wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej także jako "Sąd") o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wyjaśnił, że nie posiada środków pieniężnych, które mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów niniejszego postępowania (wpis od skargi w kwocie [...] zł). Oświadczył, że jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do świadczeń. Posiada gospodarstwo rolne, w tym [...] ha gruntów i [...] ha lasu oraz stare zabudowania. Pismem z [...] sierpnia 2017 r., działając w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "uppsa"), zobowiązano skarżącego m. in. do złożenia zaświadczenia o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej, wyjaśnienia kto ponosi koszty jego utrzymania oraz jakie przeszkody uniemożliwiają mu podjęcie pracy. W odpowiedzi skarżący złożył zaświadczenie z 2010 r. o zarejestrowaniu jako osoba bezrobotna, zaświadczenia z 2012 r. o wymeldowaniu z pobytu stałego, kartę informacyjną z 2013 r. z pobytu w izbie przyjęć, wynik badania MR (rezonans magnetyczny) oraz skierowanie do poradni specjalistycznej z marca 2017 r. Ponadto oświadczył, że jest bezdomny, "żyje z jałmużny", a pomocy "pozapieniężnej" udzielają mu bliżej nieokreśleni członkowie rodziny. Dodał, że wyliczenie kosztów utrzymania jest niemożliwe, gdyż nikt nie próbował ich sporządzić. Wyjaśnił, że nigdy nie korzystał ze wsparcia opieki społecznej, nie podejmuje pracy, bowiem brak jest ofert pracy z racji "zbyt niszowego wyższego wykształcenia". Nie czerpie zysków z posiadanego udziału w gospodarstwie rolnym z powodu "braku środków do jej zainicjowania". Nie posiada rachunku bankowego. Postanowieniem z 18 września 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, gdyż nie wykazał on, że nie posiada środków finansowych niezbędnych do partycypowania w kosztach niniejszego postępowania sądowego. Nie przedstawił przy tym wymaganych dokumentów i informacji, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu. Skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego. Postawił zarzut błędnego ustalenia stanu faktycznego w niniejszej sprawie poprzez pominięcie jego stanu zdrowia oraz w konsekwencji nieprawidłowe przyjęcie, że posiada on możliwości finansowe pozwalające na uiszczenie wpisu sądowego od skargi ([...] zł). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 uppsa właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 uppsa). Sąd może zwolnić osobę z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 uppsa). Ciężar dowodu w tym przypadku spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, że znajduje się ona w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Zatem wskazana instytucja ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają tylko na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Instytucja prawa pomocy skierowana jest zatem do tych osób, których sytuacja obiektywnie uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania sądowego bez pomocy państwa. Innymi słowy, aby sąd administracyjny taką obiektywną niemożność wygospodarowania środków finansowych stwierdził, musi dysponować wszystkimi istotnymi danymi, obrazującymi sytuację materialną wnioskodawcy. Dodatkowo wskazać należy, że w niniejszej sprawie należny wpis od skargi wynosi [...] zł, czyli został określony w minimalnej kwocie. W tej sytuacji przyznanie prawa pomocy powinno zostać poprzedzone wykazaniem przez skarżącego, że faktycznie, bez żadnych wątpliwości, znajduje się on w tak ciężkiej sytuacji życiowej, iż pomimo stosownych starań nie jest w stanie zgromadzić tej kwoty w celu stworzenia Sądowi możliwości merytorycznego rozpoznania jego skargi. Zgodnie z art. 255 uppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów i stanu rodzinnego. Zdaniem Sądu, w realiach niniejszej sprawy nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Nie przedstawił on bowiem informacji i dowodów, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu, potwierdzających jego oświadczenie o braku środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. W szczególności nie wykazał, że z powodu trudnej sytuacji majątkowej nie posiada możliwości wygospodarowania kwoty [...] zł należnej z tytułu wpisu od skargi. Skarżący złożył bowiem dokumentację z lat 2010 – 2013 r., czyli nieadekwatną do jego aktualnej sytuacji majątkowej, finansowej i możliwości płatniczych. Oświadczył, że nie korzysta z pomocy społecznej i nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, ale nie wskazał wiarygodnych okoliczności uzasadniających rezygnację z pomocy społecznej w sytuacji obiektywnej niemożności podjęcia zatrudnienia. Nie uprawdopodobnił również, iż stan jego zdrowia uniemożliwia podjęcie zatrudnienia, czego konsekwencją jest według skarżącego pozostawanie w ubóstwie. Z akt niniejszej sprawy wynika nadto, jak słusznie zauważył referendarz, że skarżący jest współwłaścicielem określonego majątku (gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha). Uzasadnione wątpliwości Sądu wzbudza również oświadczenie skarżącego o niekorzystaniu z form pomocy społecznej mimo braku jakiegokolwiek źródła dochodu. Skoro skarżący nie przedstawił Sądowi w sposób wiarygodny swojej sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych, to znaczy, że nie wykazał, iż nie posiada możliwości partycypowania w kosztach postępowania sądowego z jego skargi. Powtórzyć należy, że na obecnym etapie postępowania należne opłaty sądowe stanowią minimalną kwotę określoną przez prawodawcę ([...] zł tytułem wpisu od skargi), niezbędną do stworzenia sądowi możliwości merytorycznego rozpoznania skargi. Zaskarżone postanowienie odpowiada zatem prawu. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 uppsa, Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, czyli utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego.