VIII SA/Wa 102/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędzia WSA Justyna Mazur, , Protokolant starszy sekretarz sądowy Magdalena Krawczyk, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2026 r. w Radomiu sprawy ze skargi D. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 23 grudnia 2025 r. znak: [...] w przedmiocie świadczenia z tytułu odnoszenia korzyści z urządzeń spółki wodnej oddala skargę.

Decyzją z 23 grudnia 2025 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej także jako: organ odwoławczy, SKO, Kolegium), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz.1691; dalej: k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Starosty R. (dalej także jako: organ I instancji, Starosta) z 31 października 2025 r., znak: [...] ustalającą D.D.(dalej: skarżący, strona) obowiązek ponoszenia świadczenia z tytułu korzyści odnoszonych z urządzeń melioracyjnych spółki wodnej. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy: Rejonowy Związek Spółek Wodnych w P. (dalej: RZSW w P.), działający z upoważnienia Gminnej Spółki Wodnej w W. (dalej: GSW w W., Spółka Wodna) wystąpił w dniu 8 maja 2025 r. do Starosty z wnioskiem o ustalenie dla strony świadczenia finansowego z tytułu odnoszenia korzyści z urządzeń Spółki Wodnej za 2022 i 2023 rok. Decyzją z 31 października 2025 r. organ I instancji, działając na podstawie art. 454 ustawy z 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (tj. Dz.U. z 2025 r. poz.960; dalej: p.w.) orzekł o: - odmowie ustalenia skarżącemu, niebędącemu właścicielem działek nr [...] i [...] położonych w miejscowości S., gmina W. obowiązku poniesienia świadczenia pieniężnego na rzecz Spółki Wodnej z tytułu odnoszonych korzyści z urządzeń melioracyjnych spółki za lata 2022- 2023 - odmowie ustalenia skarżącemu, właścicielowi działek nr [...], [...] i [...]położonych w miejscowości S., gmina W. obowiązku poniesienia świadczenia pieniężnego na rzecz Spółki Wodnej z tytułu odnoszonych korzyści z urządzeń melioracyjnych spółki za 2022 rok - ustaleniu skarżącemu, właścicielowi działek nr [...], [...] i [...], położonych w miejscowości S., gm. W., obowiązku ponoszenia świadczenia pieniężnego na rzecz Spółki Wodnej za 2023 rok w wysokości 1.319,68 zł z tytułu korzyści odnoszonych z urządzeń melioracyjnych spółki. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że 8 maja 2025 r. wpłynął do Starostwa Powiatowego w R. wniosek RZSW w P., działającego z upoważnienia Spółki Wodnej, w sprawie ustalenia świadczenia finansowego dla skarżącego, nie będącego członkiem Spółki Wodnej, z tytułu odnoszenia korzyści z jej urządzeń. We wniosku wskazano, że skarżący jest właścicielem wymienionych wyżej działek nr ew. [...], [...], [...]o łącznej powierzchni zmeliorowanej 13,89 ha (działka [...]powstała z podziału działki nr [...]). Skarżący do 9 grudnia 2022 r. był członkiem Spółki Wodnej. W czasie jego członkostwa były wykonywane prace konserwatorskie - protokół odbioru końcowego robót konserwacyjnych urządzeń melioracji wodnych oraz pielęgnacji łąk i pastwisk wykonanych przez RZSW w P. w okresie od 1 lutego 2022 r. do 1 grudnia 2022 r. na obiekcie S. wraz z kosztorysem robót konserwacyjnych wykonanych na obiekcie wsi S. gmina W., woj. m. spisany 6 grudnia 2022 r. stanowiący załącznik do wniosku. W 2023 r. RZSW w P. wykonał prace konserwatorskie potwierdzone - protokołem odbioru końcowego robót konserwacyjnych urządzeń melioracji wodnych oraz pielęgnacji łąk i pastwisk wykonanych w okresie od 2 stycznia 2023 r. do 13 grudnia 2023 r. na obiekcie S. wraz z kosztorysem robót konserwacyjnych wykonanych na obiekcie wsi S. gmina W. woj. m. spisany 13 grudnia 2023 r. oraz kosztorys odbioru robót konserwacyjnych wykonanych na obiekcie S. w 2023 r. Następnie organ I instancji podał, że w trakcie postępowania dokonano weryfikacji danych dotyczących własności działek wskazanych we wniosku. Potwierdzono również, że organ jest w posiadaniu Uchwały Zarządu Gminnej Spółki Wodnej w W., dotyczącej wykluczenia skarżącego z członkostwa w Spółce Wodnej. Dla oceny urządzeń melioracyjnych, 10 czerwca 2025 r. przeprowadzone zostały oględziny urządzeń melioracji wodnych objętych wnioskiem, w trakcie których ustalono, że wszystkie urządzenia są drożne i spełniają swoje funkcje. Dalej Starosta podał, że pismem z 10 czerwca 2025 r. wystąpił do Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Zarządu Zlewni w R. (dalej także jako: PGWWP) o udzielenie informacji, dotyczących powierzchni zmeliorowanych gruntów na terenie miejscowości S. oraz informacji czy działki ewidencyjne będące własnością skarżącego znajdują się w obszarze oddziaływania urządzeń melioracji wodnych zlokalizowanych na terenie gm. W., obręb S. wraz ze wskazaniem powierzchni działek objętych powyższym oddziaływaniem. W odpowiedzi PGWWP potwierdziło, że wymienione wyżej działki ewidencyjne figurują w prowadzonej ewidencji urządzeń melioracji wodnych wskazując jednocześnie powierzchnię działek znajdujących się w obszarze oddziaływania urządzeń melioracji wodnych tj. działka nr [...] - 0,64 ha, działka nr ew. [...] - 0,79 ha, działka nr ew. [...]- 12,46 ha, łącznie 13.89 ha oraz ogólną powierzchnię zmeliorowanych gruntów w obrębie S. wynoszącą 320.75 ha. Biorąc pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał dowodowy decyzją z 31 października 2025 r. organ I instancji ustalił dla skarżącego świadczenie finansowe na 2023r. w wysokości 1.319,68 zł. Starosta podał, że wyżej wymieniony jest właścicielem działek nr [...], [...] i [...]położonych w obrębie S. gm. W. o łącznej powierzchni 19.7858 ha, z czego w obszarze oddziaływania urządzeń melioracji wodnych znajduje się 13.89 ha. Na działki te urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, co oznacza, że skarżący odnosi korzyści z urządzeń melioracji wodnych będących w utrzymaniu Spółki Wodnej. Zgodnie z przedstawionymi dokumentami przez Spółkę Wodną w 2023 r., Spółka ta wykonała na terenie miejscowości S. prace konserwacyjne potrzebne do utrzymania w należytym stanie i sprawności urządzenia melioracji wodnych. Zgodnie z przedstawionymi przez RZSW w P. dokumentami w 2023 r. Spółka Wodna na terenie miejscowości S. wykonała prace polegające na oczyszczaniu i przekładaniu rur drenarskich w działach drenarskich 37,44 i 49. Do wyliczenia organ I instancji przyjął przedstawiony przez Spółkę Wodną koszt konserwacji urządzeń wodnych melioracji oraz pielęgnacji łąk i pastwisk w 2023 r. wykonanej w okresie od 2 stycznia 2023 r. do 13 grudnia 2023 r. na obiekcie wsi S. w kwocie 30.476.82 zł, który odniósł do powierzchni gruntów zmeliorowanych na terenie miejscowości S. wynoszących 320,75 ha, a następnie wyliczył koszt 1 ha zmeliorowanego gruntu na tym terenie, na kwotę 95.01 zł. Na podstawie powyższych danych Starosta ustalił wysokość świadczenia pieniężnego dla skarżącego z tytułu odnoszonych korzyści z urządzeń Spółki Wodnej w miejscowości S. w kwocie 1.319.68 zł. Od decyzji starosty skarżący złożył odwołanie, wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Zarzucił jej: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 205 p.w. poprzez bezpodstawne uznanie, że wymienione wyżej nieruchomości korzystają z efektów działania urządzeń melioracyjnych, mimo braku jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego tę okoliczność. 2. błąd faktyczny polegający na przyjęciu, że urządzenia melioracyjne, o których mowa w decyzji, funkcjonują prawidłowo i w sposób przynoszący korzyść wymienionym wyżej gruntom, podczas gdy w rzeczywistości: - urządzenia te zostały wykonane wadliwie w latach 90-tych XX wieku przez R.Przedsiębiorstwo Melioracyjne. - znaczna część instalacji jest zniszczona lub niekompletna. - od wielu lat nie jest prowadzona żadna konserwacja ani nadzór techniczny przez właściwą spółkę wodną, - urządzenia te nie odprowadzają wód z gruntów, a wręcz powodują ich zalewanie i stagnację wód opadowych. 3. naruszenie przepisów postępowania w szczególności art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz oparcie decyzji na niepełnym materiale dowodowym bez przeprowadzenia analizy ukształtowania terenu i rzeczywistego stanu technicznego urządzeń. W uzasadnieniu odwołania skarżący podał, że błędnie przypisano obowiązek utrzymywania urządzeń melioracyjnych właścicielowi gruntu mimo, iż urządzenia te objęte są działalnością Spółki Wodnej. W świetle art. [...] p.w. konieczne jest istnienie przesłanki "zainteresowania" po stronie właściciela gruntu tj. odniesienia realnych korzyści z funkcjonowania przedmiotowych urządzeń melioracyjnych. Według skarżącego w analizowanej sprawie urządzenia melioracyjne nie spełniają swojej funkcji, a wręcz przeciwnie ich niewłaściwe wykonanie i brak należytego utrzymania skutkuje okresowym zalewaniem gruntów oraz ich degradacją rolną. Urządzenia, których dotyczy decyzja znajdują się w złym stanie technicznym, a odpowiedzialna za ich utrzymanie Spółka Wodna nie podejmowała przez wiele lat żadnych działań konserwacyjnych. Działania polegające na usuwaniu zatorów i udrażnianiu odcinków drenarskich były podejmowane wyłącznie z inicjatywy i na koszt właściciela, mimo iż to Spółka Wodna jest formalnie odpowiedzialna za ich stan. W uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji z 23 grudnia 2025 r., organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy stan faktyczny sprawy. Przytoczył brzmienie art. 441 ust. 1 oraz art. 454 p.w. Wskazał, że ustawodawca wyposażył spółki wodne w prawo obciążania kosztami działalności spółki nie tylko jej członków, lecz również inne osoby, przy zachowaniu innych ustawowych przesłanek. W stosunku do osób niebędących członkami spółki przesłanką tą jest "odnoszenie korzyści" z urządzeń spółki. Następnie, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, zauważył, że z uwagi na brak definicji ustawowej pojęcie "odnoszenia korzyści" należy interpretować z uwzględnieniem cywilistycznego pojęcia bezpodstawnego wzbogacenia, stosownie do przytoczonego przez SKO art. 405 k.c. Według Kolegium, w tym kontekście chodzi o korzyść, jaką właściciel działki odnosi z realizacji zadań przez spółkę wodną, polegających na wybudowaniu lub utrzymywaniu urządzeń, w tym urządzeń melioracji wodnych. SKO wskazało, że w rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że skarżący jest właścicielem działek o nr ew. [...], [...], [...]położonych w miejscowości S.. Kolegium podniosło, że ustalenia poczynione przez Starostę potwierdzają okoliczność, iż ww. działki znajdują się w obszarze oddziaływania urządzeń melioracji wodnych należących do Spółki Wodnej a skarżący odnosi korzyści z urządzeń należących do ww. Spółki. Z protokołu oględzin przeprowadzonych w dniu 10 czerwca 2025 r. wynika, że na żadnej z działek nie zaobserwowano śladów świadczących o nieprawidłowym funkcjonowaniu urządzeń melioracji wodnych. Rowy melioracyjne R-2-2, R-1-1, R-ll, R-C. R-C-5. R-C-3 były drożne i spełniały swoją funkcję. Na potwierdzenie powyższych ustaleń sporządzono dokumentację fotograficzną. Organ odwoławczy przytoczył regulację art. 196 ust. 1-2 p.w. i podniósł, że unormowania te są o tyle relewantne prawnie dla ustalenia na podstawie art. 454 p.w. świadczenia z tytułu odnoszenia przez właścicieli gruntów korzyści z istnienia na tych gruntach urządzeń melioracji wodnych należących do spółki wodnej, że konstytuują urzędową formę prowadzenia przez Wody Polskie ewidencji urządzeń melioracji wodnych, która to ewidencja zawiera między innymi dane dotyczące obszarów zmeliorowanych oraz dane co do obszarów, na które urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ. Kolegium wskazało, że rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 czerwca 2020 r. w sprawie sposobu prowadzenia ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów i ustalania obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ (Dz. U. poz. 1165) reguluje nie tylko sposób ustalania obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, ale i granic zmeliorowanych gruntów. SKO wywiodło, że skoro powołane przepisy ustawy oraz ww. rozporządzenia z 5 czerwca 2020 r. przewidują urzędowe stwierdzenie wielkości obszarów, na które urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, a jak wynika z pisma z 24 czerwca 2025 r. PGWWP Zarząd Zlewni w R. potwierdziło wielkość obszarów, należących do skarżącego, na które urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, to ustalenie przedmiotowego świadczenia, co do zasady, jest uzasadnione. Jeżeli, w ocenie skarżącego, dane zawarte w ewidencji urządzeń melioracji wodnych, dotyczące jego działek są niezgodne ze stanem faktycznym winien on zwrócić się do organu prowadzącego ewidencję o zmianę i aktualizację tych danych. Kolegium podniosło, że łączna powierzchnia zmeliorowana działek należących do skarżącego wynosi 13,89 ha. Oględziny przeprowadzone przez organ I instancji wykazały, że urządzenia melioracyjne obejmujące swym oddziaływaniem działki skarżącego są sprawne i spełniają swoją funkcję. O wadliwym działaniu urządzeń melioracji wodnych, w tym rowów i sieci drenarskiej świadczy przede wszystkim stagnowanie wody na powierzchni, brak lub niewielki odpływ wody z wylotów drenarskich, wybijanie wody na powierzchnię itp. W trakcie przeprowadzonych oględzin stwierdzono sprawność urządzeń melioracji wodnych z uwagi na brak zastoisk wody i podtopień. Dokonano również oględzin rowów melioracyjnych, które były drożne i spełniały swoją funkcję melioracyjną. W ocenie organu odwoławczego zgłoszone przez skarżącego uwagi co do prawidłowości funkcjonowania urządzeń melioracyjnych, nie dają podstaw do uznania, że urządzenia melioracyjne są niesprawne. Rolą urządzeń melioracji jest odprowadzanie wody, która znajduje się w głębszych warstwach gruntu. Całkowite odprowadzenie powstałych bezpośrednio po opadach deszczu, wód opadowych wymaga czasu na przeniknięcie ich poprzez poszczególne warstwy gleby. Urządzenia melioracyjne służą między innymi do regulacji stosunków wodnych w celu poprawienia zdolności produkcyjnych gleby, a zatem wbrew twierdzeniu skarżącego należało przyjąć, że odnosi on korzyści z urządzeń melioracji wodnych polegające na samej możliwości korzystania z tych urządzeń i odprowadzania przy pomocy tych urządzeń wód z użytków rolnych na działkach o łącznej pow. 13.89 ha, a tym samym poprawie jakości gleby i wydajności produkcji rolniczej. Zarzuty skarżącego, że urządzenia melioracji wodnej znajdujące się na jego działkach nie spełniają swojej funkcji są gołosłowne, nie poparte jakimikolwiek dowodami. SKO wskazało, że Spółka Wodna zapewnia prawidłowe funkcjonowanie urządzeń melioracyjnych, o których mowa wykonując prace konserwacyjne. Zgodnie z przedstawionymi dokumentami w postaci protokołu odbioru końcowego robót konserwacyjnych urządzeń melioracji wodnych oraz pielęgnacji łąk i pastwisk wykonanych przez RZSW w W. na terenie obiektu S. w 2023 r. wykonała prace konserwatorskie potrzebne do utrzymania w należytym stanie i sprawności urządzenia melioracji wodnych polegające na oczyszczaniu i przekładaniu rur drenarskich w działach drenarskich [...], [...] i [...]. Urządzenia melioracji wodnych są urządzeniami o charakterze liniowym, wobec czego wszystkie działania i prace konserwacyjne muszą być ze sobą skoordynowane w celu utrzymania ich sprawności na całej długości. SKO wskazało, że do wyliczenia wysokości świadczenia z tytułu korzyści odnoszonych z urządzeń Spółki Wodnej na terenie obrębu S. należało przyjąć przedstawione przez RZSW w P. dokumenty potwierdzające wykonanie prac konserwacyjnych w 2023 r., a więc protokół odbioru końcowego robót konserwacyjnych urządzeń melioracji wodnych oraz pielęgnacji łąk i pastwisk w okresie od 2 stycznia 2023 r. do 13 grudnia 2023 r. na obiekcie wsi S. oraz kosztorys wykonanych robót konserwacyjnych w 2023 r. na obiekcie S.. Zgodnie z przedłożonymi przez Spółkę Wodną dokumentami koszt konserwacji urządzeń wodnych w obrębie S. w 2023 r. wyniósł 30 476,82 zł. W ocenie Kolegium ustalona przez organ I instancji wysokość świadczenia na rzecz GSW w W. jest adekwatna do wartości, niezbędnych do wykonania robót konserwacyjnych urządzeń melioracyjnych i wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy. Organ odwoławczy wskazał nadto, że z uwagi na fakt, iż ustanie członkostwa skarżącego nastąpiło w dniu 9 grudnia 2022 r. organ I instancji prawidłowo uznał, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 454 p.w. do ustalenia świadczenia z tytułu odnoszonych korzyści z urządzeń Spółki Wodnej za 2022 rok. Skargę na powołaną wyżej decyzję SKO do sądu administracyjnego złożył skarżący, wnioskując o jej uchylenie, jak również poprzedzającej ją decyzji Starosty oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1. art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na niepodjęciu przez organy obu instancji wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego ustalenia i wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności poprzez zaniechanie analizy ukształtowania terenu oraz topografii uniemożliwiającej grawitacyjny odpływ wód z działek skarżącego do urządzeń spółki wodnej oraz brak przeprowadzenia wizji terenowej na działkach skarżącego oraz brak jakichkolwiek oględzin urządzeń, które rzekomo miałyby przynosić mu korzyści, 2. art. 80 k.p.a. - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, polegające na: - oparciu rozstrzygnięcia wyłącznie na informacjach pochodzących od Spółki Wodnej, - przyjęciu, że urządzenia melioracyjne są sprawne i przynoszą korzyści, mimo braku obiektywnych dowodów; - pominięciu stanu technicznego urządzeń oraz rzeczywistej odległości działek od rowów (ok. 1 km), a także braku możliwości grawitacyjnego odpływu wód. 3. art. 10 § 1 k.p.a. - poprzez pozbawienie skarżącego prawa czynnego udziału w postępowaniu, w szczególności przez: - nieuwzględnienie wielokrotnie składanych wniosków dowodowych, - brak przesłuchania skarżącego; - brak odniesienia się do szczegółowych wyjaśnień dotyczących wadliwości urządzeń melioracyjnych i poniesionych przez skarżącego nakładów. 4. art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób lakoniczny, pozbawiony analizy map wysokościowych, topografii, przebiegu rowów melioracyjnych oraz faktycznego stanu urządzeń melioracyjnych, co stanowi rażące naruszenie obowiązku wyjaśnienia faktycznych podstaw decyzji. 5. art. 454 ust. 1 w zw. z art. 205 p.w. - poprzez ich błędną wykładnię i bezpodstawne uznanie, że ww. nieruchomości korzystają z efektów działania urządzeń melioracyjnych, mimo braku jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego tę okoliczność. Skarżący wskazał również na błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na objęciu decyzją działki nr [...], która od dnia podziału geodezyjnego ujęta jest w ewidencji gruntów jako działki nr [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...]. W konsekwencji działka nr [...] w formie wskazanej w decyzji nie istnieje, a obowiązek ponoszenia kosztów utrzymania urządzeń melioracyjnych nie może być prawnie przypisany do działki, która została rozdzielona. Skarżący wniósł nadto o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu rolnictwa – J. B. na okoliczności wskazane w skardze. Do skargi załączył kierowane do Prokuratury Generalnej zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa, oświadczenie geodety uprawnionego dotyczące sporządzenia mapy sytuacyjno – wysokościowej, 6 sztuk map oraz fotografie przestawiające rowy znajdujące się pod opieką Spółki Wodnej i działki skarżącego. W uzasadnieniu skargi jej autor wskazał m.in., że dla pełnej weryfikacji stanu faktycznego skarżący zlecił wykonanie szczegółowej mapy wysokościowo-sytuacyjnej obejmującej jego grunty oraz działki sąsiednie. Mapa ta jednoznacznie wykazała, że grunty skarżącego są fizycznie odseparowane od obszaru oddziaływania urządzeń spółki wodnej przez wzniesioną drogę asfaltową (ok. 0,5 m) oraz głęboki rów przydrożny. W praktyce oznacza to, że nawet w czasie intensywnych opadów wody mogą być odprowadzane wyłącznie do rowu przydrożnego, a nie do urządzeń melioracyjnych będących w utrzymaniu spółki wodnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, uznał zarzuty skargi za niezasadne. Na rozprawie bezpośrednio poprzedzającej wydanie wyroku przez Sąd skarżący podtrzymując ww. wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego dodatkowo wniósł o powołanie i przesłuchanie wskazanych w protokole rozprawy świadków. Sąd nie uwzględnił ww. wniosków dowodowych skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143), dalej: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji lub postanowienia następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Poddana w niniejszej sprawie kontroli judykacyjnej decyzja nie narusza prawa w sposób powodujący konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Przy wydaniu zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ja decyzji organu I instancji nie doszło bowiem do naruszenia przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Dlatego też skarga podlega oddaleniu. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z 23 grudnia 2025 r. utrzymująca w mocy decyzję Starosty R. z 31 października 2025 r. wydaną w przedmiocie odmowy ustalenia skarżącemu, niebędącemu właścicielem działek nr [...] i [...] położonych w miejscowości S., gmina W. obowiązku poniesienia świadczenia pieniężnego na rzecz Spółki Wodnej z tytułu odnoszonych korzyści z urządzeń melioracyjnych spółki za lata 2022- 2023, odmowy ustalenia skarżącemu, właścicielowi działek nr [...], [...] i [...]położonych w miejscowości S., gmina W. obowiązku poniesienia świadczenia pieniężnego na rzecz Spółki Wodnej z tytułu odnoszonych korzyści z urządzeń melioracyjnych spółki za 2022 rok oraz ustaleniu skarżącemu, właścicielowi działek nr [...], [...] i [...], położonych w miejscowości S., gm. W., obowiązku ponoszenia świadczenia pieniężnego na rzecz Spółki Wodnej za 2023 rok w wysokości 1.319,68 zł z tytułu korzyści odnoszonych z urządzeń melioracyjnych spółki. Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji stanowi art. 454 p.w. zgodnie z którym, jeżeli osoby fizyczne lub prawne niebędące członkami spółki wodnej oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej odnoszą korzyści z urządzeń spółki wodnej lub przyczyniają się do zanieczyszczenia wody, dla której ochrony spółka wodna została utworzona, są obowiązane do ponoszenia świadczeń na rzecz tej spółki (ust. 1). Świadczenia, o których mowa w ust. 1, mogą mieć charakter należności pieniężnych lub obowiązków o charakterze niepieniężnym (ust. 2). Wysokość i rodzaj świadczeń, o których mowa w ust. 1, oraz terminy ich spełnienia ustala, w drodze decyzji, starosta (ust. 3). Zgodnie natomiast z art. 441 p.w. spółki wodne są tworzone w szczególności do wykonywania, utrzymywania oraz eksploatacji urządzeń, w tym urządzeń wodnych, służących do: 1) zapewnienia wody dla ludności, w tym uzdatniania i dostarczania wody; 2) ochrony wód przed zanieczyszczeniem, w tym odprowadzania i oczyszczania ścieków; 3) melioracji wodnych oraz prowadzenia racjonalnej gospodarki na zmeliorowanych gruntach; 4) ochrony przed powodzią; 5) odwadniania gruntów zabudowanych lub zurbanizowanych. Spółki wodne zrzeszają osoby fizyczne lub prawne na zasadzie dobrowolności i mają na celu zaspokajanie wskazanych przepisami ustawy potrzeb zrzeszonych w nich osób w zakresie gospodarowania wodami. Spółka wodna jest przy tym podmiotem odrębnym od jej członków (art. 441 ust. 1 i art. 451 p.w.). Spółka wodna musi pozyskiwać środki finansowe na realizację zadań dla których została powołana, dlatego członkowie spółki wodnej są zobowiązani do wnoszenia składek członkowskich i ponoszenia na jej rzecz innych określonych w statucie świadczeń, adekwatnych do celów tej spółki. Wysokość składek członkowskich i innych świadczeń na rzecz spółki wodnej powinna być proporcjonalna do korzyści odnoszonych przez członków spółki wodnej w związku z działalnością tej spółki (art. 452 i art. 453 p.w.). Natomiast przywołany na wstępie art. 454 p.w. reguluje ponoszenie świadczeń na rzecz spółki wodnej przez osoby, które odnoszą korzyści z urządzeń spółki wodnej, ale nie są jej członkami. Art. 454 ust. 1 p.w. nie precyzuje bliżej kryteriów obciążenia właściciela działki świadczeniem na rzecz spółki wodnej, poza sformułowaniem ogólnej przesłanki "odnoszenia korzyści z urządzeń spółki". Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, wobec braku definicji ustawowej, pojęcie "odnoszenia korzyści" należy interpretować z uwzględnieniem cywilistycznego pojęcia bezpodstawnego wzbogacenia. Zgodnie z art. 405 Kodeksu cywilnego, kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Odpowiedzialność z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia obciąża wzbogaconego niezależnie od tego, w wyniku jakiego zdarzenia uzyskał korzyść majątkową. Może ona powstać w wyniku działania wzbogaconego, jak i nawet wbrew jego woli, z jego dobrą lub złą wiarą. Może być także rezultatem czynności zubożonego, osób trzecich, a nawet sił przyrody. Korzyść musi mieć wartość majątkową, możliwą tym samym do określenia w pieniądzu (np. zaoszczędzenie niezbędnych wydatków, nieodpłatne skorzystanie z cudzych usług lub rzecz, uzyskanie określonej sumy pieniężnej). Jest to więc wartość zwiększająca majątek wzbogaconego bezpośrednio lub, jak to ma miejsce w razie oszczędzania koniecznego wydatku, w sposób pośredni. Korzyść majątkowa musi być uzyskana kosztem innej osoby. Nie oznacza to, że określona wartość musi wyjść z jej majątku. Oznacza to istnienie równoległego powiązania pomiędzy wzbogaceniem po jednej stronie, a zubożeniem - po drugiej, chociaż nie muszą to być zawsze wartości jednakowe. Podkreśla się także, że korzyść, w rozumieniu nadawanym w polskim języku powszechnym oznacza pożytek, zysk, uzyskany zależnie lub niezależnie od woli podmiotu, który uzyskuje przysporzenie. Korzyść można odnieść "niechcący", tj. niezależnie o własnej woli lub własnego działania (wyrok WSA w Poznaniu z 12 grudnia 2007 r., III SA/Po 498/07; wyroki WSA w Lublinie z 10 listopada 2011 r., II SA/Lu 516/11; z 11 października 2012 r., II SA/Lu 624/12; z 23 czerwca 2015 r., II SA/Lu 983/14; Wyrok WSA w Poznaniu z 25.08.2022 r., III SA/Po 150/22, J. Szachułowicz, Prawo wodne. Komentarz, Warszawa 2010, s. 421). Interpretując użyte w art. 454 ust. 1 p.w. pojęcie "odnoszenia korzyści z urządzeń spółki wodnej" z uwzględnieniem wskazań płynących z odwołania do cywilistycznej konstrukcji bezpodstawnego wzbogacenia, można stwierdzić, że chodzi o korzyść z realizacji zadań przez spółkę wodną, polegających na utrzymywaniu urządzeń, w tym urządzeń melioracji wodnych. Nie ulega zatem żadnych wątpliwości istnienie podstaw prawnych do obciążenia skarżącego świadczeniem pieniężnym na rzecz spółki wodnej, odpowiadającym wysokości kosztów, jakie spółka poniosła tytułem wykonania prac konserwacyjnych związanych z utrzymaniem urządzenia wodnego w stanie zapewniającym spełnianie jego funkcji melioracyjnych. Co istotne jednak, jak podkreśla się w orzecznictwie, wysokość świadczenia ma uwzględniać jedynie koszty ściśle związane z wykonywaniem przez spółkę zadań statutowych. Wymaga to przeprowadzenia odpowiedniego postępowania dowodowego (por. wyrok NSA z 18 sierpnia 2017 r., II OSK 2914/15; wyroki WSA w Lublinie z 23 czerwca 2015 r. w sprawach II SA/Lu 980/14, 981/14 i 983/14). Podkreślenia wymaga, że kontrolowane postępowanie wszczynane jest tylko na wniosek, co powoduje, że na wnioskodawcy jako podmiocie domagającym się ustalenia partycypowania w kosztach utrzymania urządzeń melioracji wodnych, ciążą określone obowiązki. Organ musi dysponować określonymi danymi, aby móc przystąpić do merytorycznego rozpoznania wniosku. Zatem to na spółce wodnej ciążył obowiązek wykazania, że skarżący odnosi korzyści z rowów melioracyjnych, a także wykazania kosztów ponoszonych na jego utrzymanie. Rolą organu była natomiast ocena materiału dowodowego i ustalenie, czy zachodzą przesłanki nałożenia przedmiotowego obowiązku niezależnie od tego, że postępowanie przed starostą ma charakter kontradyktoryjny. Na podstawie zaś decyzji wydanej przez organ następuje nawiązanie stosunku prawnego, w którym to spółka wodna jest wierzycielem, a podmiot lub jednostka dłużnikiem. Odnosząc powyższe do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że organy obu instancji przeprowadziły stosowne postępowanie dowodowe w toku którego ustalono, że skarżący jest właścicielem działek o nr ew. [...], [...], [...]położonych w miejscowości S., gmina W.. W trakcie prowadzonego postępowania organy zweryfikowały podaną we wniosku przez RZSW w P. powierzchnię zmeliorowaną poszczególnych działek z danymi zawartymi w ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów prowadzonej przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Zarząd Zlewni w R.. Na podstawie informacji udzielonych przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Zarząd Zlewni w R. ustalono, że działki należące do skarżącego figurują w ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów, jako znajdujące się w obszarze oddziaływania urządzeń melioracji wodnych w obrębie S., a ich łączna powierzchnia zmeliorowana wynosi 13,89 ha. Natomiast powierzchnia wszystkich gruntów zmeliorowanych w obrębie S. wynosi 320 ha. Istotnym dla wydanych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć jest protokół z oględzin urządzeń melioracji wodnych przeprowadzonych w toku postępowania przez organ I instancji w dniu 10 czerwca 2025 r. na działkach ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...] w miejscowości S., gmina W.. Z przedmiotowego protokołu wynika bowiem, że na żadnej z działek nie zaobserwowano śladów świadczących o nieprawidłowym funkcjonowaniu urządzeń melioracji wodnych. Działki należące do skarżącego oraz sąsiednie użytkowane są rolniczo. Wszystkie rowy melioracyjne były drożne i spełniały swoją funkcję melioracyjną. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy (k.18), skarżący jako właściciel działek o nr ewidencyjnym [...], [...] i [...] położonych w obrębie S., gmina W., został przez organ I instancji zawiadomiony o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie wydania przez Starostę na podstawie art. 454 p.w. decyzji ustalającej obowiązek ponoszenia świadczeń na rzecz GSW w W. za 2022 i 2023 rok. Jednocześnie skarżący został zawiadomiony, że w dniu 10 czerwca 2025 r. zostanie przeprowadzony dowód z oględzin melioracji wodnych. W przedmiotowym zawiadomieniu skarżący został również pouczony m.in. o treści art. 10, art. 79 i art. 85 § 1 k.p.a. Powyższe potwierdza zwrotne potwierdzenie odbioru podpisane własnoręcznie przez skarżącego, znajdujące się w ww. aktach sprawy (k.19). Pomimo prawidłowego zawiadomienia skarżącego przez organ I instancji o przeprowadzeniu dowodu z przedmiotowych oględzin, skarżący nie wziął jednak w nich udziału. W związku z powyższym, prawidłowym było ustalenie organów, że skarżący, jako właściciel działek wskazanych w kontrolowanych przez Sąd decyzjach odnosi korzyści z należących do Spółki Wodnej urządzeń melioracji wodnych, gdyż dzięki tym urządzeniom jego działki są odwadniane i zasadnym jest obciążenie go świadczeniem na rzecz ww. Spółki. Wyjaśnić przy tym należy, że pojęcie korzyści nie jest powiązane z wielkością plonów uzyskiwanych z gruntów, na których położone są urządzenia melioracji wodnych. Korzyść w rozumieniu art. 454 p.w., jak to wskazano wyżej, i jak to prawidłowo przyjęły procedujące w sprawie organy, jest niezależna od woli właściciela działki i podejmowanych przez niego działań, wyraża się w tym, że sprawne, utrzymywane w odpowiednim stanie przez spółkę wodną urządzenia melioracji wodnych, zapewniają właściwą regulację stosunków wodnych na działkach rolnych. Wykazanie zaś, że po stronie podmiotu niebędącego członkiem spółki wodnej zostały spełnione przesłanki dotyczące odnoszenia korzyści z urządzeń spółki, obliguje Starostę do obciążenia tego podmiotu świadczeniem na rzecz spółki wodnej. W ocenie Sądu zasadnie organy ustaliły skarżącemu, zgodnie ze złożonym wnioskiem, po jego weryfikacji, świadczenie w formie pieniężnej. Zgodnie z przedstawionymi przez RZSW w P. dokumentami w 2023 r. GSW w W. na obiekcie S. wykonała prace konserwatorskie potrzebne do utrzymania w należytym stanie i sprawności urządzenia melioracji wodnych polegające na oczyszczeniu i przekładaniu rur drenarskich w działach drenarskich [...], [...] i [...]. Prawidłowe funkcjonowanie urządzeń melioracji wodnych jest konieczne do zapewnienia sprawnego działania całego obiektu zmeliorowanego na terenie S., gdzie położone są m. in. działki należące do skarżącego. W związku z tym organy obu instancji zasadnie uznały, że koszty dotyczące wykonania przez GSW w W. powyższych prac mogą być podstawą do ustalenia wysokości świadczenia dla skarżącego. Do wyliczenia wysokości świadczenia organy przyjęły przedstawione przez RZSW w P. dokumenty potwierdzające wykonanie w 2023 r. prac konserwacyjnych, tj. protokół odbioru końcowego robót konserwacyjnych urządzeń wodnych melioracji oraz pielęgnacji łąk i pastwisk wykonany przez RZSW w P. w okresie od 2 stycznia 2023 r. do 13 grudnia 2023 r. na obiekcie wsi S. gmina W., woj. m.. Do określenia wysokości świadczenia organy ustaliły jakie były bezpośrednie koszty poniesione przez Spółkę Wodną na 1 ha zmeliorowanego gruntu, a następnie odniosły je do powierzchni działek skarżącego, na które korzystnie oddziałują urządzenia melioracji wodnych, za których utrzymanie, eksploatację i konserwację odpowiada ww. Spółka. Organy obu instancji wyjaśniły, że wyliczenia powyższych danych dokonano w następujący sposób: - powierzchnia gruntów zmeliorowanych w obrębie S. 320,75 ha. - powierzchnia działek skarżącego figurująca w ewidencji urządzeń melioracji wodnych 13,89 ha. - koszt konserwacji i utrzymania urządzeń melioracji wodnych w obiekcie S. w 2023 r. - 30 476,82 zł. - koszty poniesione przez Spółkę Wodną na 1 ha zmeliorowanego gruntu 95,01 zł. - wysokość świadczenia pieniężnego skarżącego z tytułu odnoszonych korzyści z urządzeń Spółki Wodnej za 2023 r. wynosi: (95,01x 13,89 ha) = 1.319,68 zł. Sąd uznał zasadność i poprawność przyjętej metodologii wyliczenia i wynikającej z niej kwoty świadczenia skarżącego. Odnosząc się do zastrzeżeń skarżącego dotyczących braku realnych korzyści z funkcjonowania urządzeń melioracyjnych z uwagi na odległość rowów melioracyjnych od działek skarżącego oraz ukształtowanie terenu uniemożliwiające w jego ocenie grawitacyjny odpływ wód, zauważyć należy, że przepisy wyżej już powołanego rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 czerwca 2020 r. w sprawie sposobu prowadzenia ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów i ustalania obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, regulują sposób urzędowego ustalania przez Wody Polskie, a nie Starostę obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ oraz granice zmeliorowanych gruntów, jak i ustanawiają obowiązek aktualizacji danych dotyczących tychże zagadnień w ewidencji melioracji wodnych. Według Sądu organy obu instancji prawidłowo wykazały, że działki skarżącego położone są w obszarze oddziaływania urządzeń melioracji wodnych i według danych znajdujących się w ewidencji, urządzenia te mają korzystny wpływ na działki skarżącego. Ewentualne zastrzeżenia, co do zgodności danych znajdujących się w ewidencji, skarżący winien zgłosić w organie prowadzącym ewidencję. Dopiero w następstwie urzędowego potwierdzenia, że urządzenia melioracji wodnych nie wywierają korzystnego wpływu na działki skarżącego, dopuszczalne może być odstąpienie od ustalenia przedmiotowego świadczenia. Konkludując stwierdzić należy, że zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia przepisów postępowania nie zasługują na uwzględnienie. Sąd nie dopatrzył się bowiem w tym zakresie takiego naruszenia, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim organy obu instancji zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. podjęły wyczerpujące kroki do zebrania materiału dowodowego w sprawie, następnie dokonały jego swobodnej a nie dowolnej oceny i uzasadniły swoje rozstrzygnięcia w przekonywujący sposób (art. 11 w związku z art. 107 § 3 k.p.a.). Skarżący był również zawiadomiony o możliwości czynnego udziału w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.). Postępowanie dowodowe przeprowadzone w sprawie przez organy obu instancji było zaś wystarczające do zastosowania w prawidłowy sposób wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego. Odnosząc się zaś do wniosków dowodowych skarżącego wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W ocenie Sądu, w świetle zebranego w sprawie przez organy obu instancji materiału dowodowego, przeprowadzenie wnioskowanych przez skarżącego dowodów nie było niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie. Na podstawie ww. przepisu, nie jest też możliwe przeprowadzenie dowodu ze wskazanego przez skarżącego biegłego, jak również powołanie i przesłuchanie świadków w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Zauważyć również wypada, że ww. wnioski dowodowe, skarżący pouczony o treści art. 10 § 1 k.p.a. mógł złożyć w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez organy obu instancji. W postępowaniu administracyjnym obowiązuje bowiem zasada, że ciężar dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wyprowadza skutki prawne. Oznacza to, że obowiązek poszukiwania dowodów ciąży nie tylko na organie administracji, ale obarcza także stronę, która w swym dobrze rozumianym interesie powinna wykazywać dbałość o przedstawienie środków dowodowych. Mając powyższe na względzie, uznając wniesioną skargę za niezasadną, Sąd orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.