VII SA/Wa 1960/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 19 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. C. od postanowienia Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2017 r. w sprawie ze skargi T. C. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lipca 2017 r. znak [...] w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem. Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawcy są dochody z tytułu prowadzenia własnej działalności gospodarczej w wysokości 1 000 000 zł. rocznie (dochód za 2016 r.), co miesięcznie daje kwotę około 83 333 zł. W uzasadnieniu wniosku, zawartym w sprzeciwie od decyzji, wnioskodawca wskazał, że zwolnienie od wpisu i ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest zasadne z tego względu, iż wnioskodawca nie był inicjatorem postępowania administracyjnego i nie zamierza ponosić kosztów z tym związanych, jak też opłacać adwokata. Dodał, że pełnomocnik z urzędu jest konieczny z uwagi na skomplikowany charakter sprawy. Wskazał posiadanie domu o pow. 300 m2 o wartości około 1 miliona zł., innych nieruchomości o wartości około 4 milionów zł., przedmiotów wartościowych o wartości około 200 000 zł. Podał, że posiada kredyt obrotowy w wysokości 1 000 000 zł. inne koszty miesięczne to około 20 000 zł. Postanowieniem z dnia 22 września 2017 r. Starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W ocenie Starszego referendarza sądowego skarżący nie wykazał, że znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Pismem z dnia 2 października 2017 r. (data wpływu do Sądu 11 październik 2017 r.) skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia. Skarżący wskazał, że do postępowania w sprawie doszło z inicjatywy osoby trzeciej i skarżący jako nabywca nieruchomości został dotknięty skutkami postępowania administracyjnego. Jednocześnie skarżący stwierdził, że zdaje sobie sprawę, iż jego status majątkowy nie uprawnia go do ubiegania się o zwolnienia z kosztów, jednakże uważa, iż powinny być one poniesione przez Skarb Państwa, gdyż w żaden sposób nie przyczynił się do wydania wadliwej decyzji administracyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej "ppsa", rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 ppsa). Wskazać należy, że zgodnie z art. 199 ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Warto również wskazać, że odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. np. postanowienie NSA z 16 października 2012 r., sygn. akt I FZ 291/12; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). W ocenie Sądu skarżący, co z resztą sam przyznał w sprzeciwie, z uwagi na jego status majątkowy nie kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy. Jak słusznie wskazał to referendarz w skarżonym postanowieniu, wnioskodawca posiada stałe dochody (średnio za 2016 r. miesięcznie 83 333 zł.) i majątek w postaci nieruchomości oraz posiada przedmioty wartościowe. Okoliczności te wskazują, że stronę nie można zaliczyć do osób ubogich, a tylko takim należy przyznawać prawo pomocy, jako umożliwienie dostępu do sądu. Należy podkreślić, że na obecnym etapie postępowania koszty sądowe w niniejszej sprawie wynoszą 200 zł (wpis sądowy), poza tym koszty jakie mogą się pojawić na kolejnych etapach postępowania to koszty związane ze złożeniem wniosku o uzasadnienie wyroku, jeżeli uzasadnienie wyroku nie będzie sporządzane z urzędu - 100 zł., wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej - 100 zł. Zatem, biorąc pod uwagę wysokość osiąganych przez skarżącego dochodów, trudno domniemywać, że wnioskodawca jest w trudnej sytuacji finansowej i ww. koszty przekraczają jego możliwości finansowe. Podobnie sytuacja wygląda w zakresie możliwości opłacenia zawodowego pełnomocnika. Zaznaczyć należy, że skarżący korzystał z pomocy zawodowego pełnomocnika na etapie postępowania przed organami administracji. Wobec powyższego należało uznać, że ponoszenie kosztów postępowania sądowego jak i ustanowienia pełnomocnika zawodowego jest w zasięgu możliwości finansowych strony, dlatego zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, bowiem Starszy referendarz sądowy zastanie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w postanowieniu.